Başlangıç
Temel Kavramlar ve Parametreler
TBDY 2018'in genel yapısı, deprem parametreleri, tasarım spektrumu ve zemin sınıfları.
Deprem mühendisliği; yapıların deprem etkisi altında güvenli ve performansa dayalı davranmasını sağlayan, Türkiye'de TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği) ile tanımlanan kapsamlı bir disiplindir. Bu kategori;…
Seviyenize göre önerilen makale sırası — temelden ileri düzeye doğru ilerleyin.
TBDY 2018'in genel yapısı, deprem parametreleri, tasarım spektrumu ve zemin sınıfları.
Eşdeğer deprem yükü, mod birleştirme, düzensizlik kontrolü, süneklik seçimi ve ötelenme kontrolleri.
Pushover, zaman tanım alanı analizi, yalıtım, güçlendirme, SSI ve sıvılaşma değerlendirmesi.
37 makale gösteriliyor
Resmî kaynak doğrulaması bekleyen 2026 uygulama tebliği iddialarını, perde koşulu taslaklarını ve yürürlük belirsizliğini TBDY 2018 bağlamında özetler.
Dört bölgeli haritadan AFAD TDTH koordinat bazlı SS-S1 sorgusuna geçişi anlatır; elastik ve azaltılmış spektrum kurulumunu 5 katlı bina örneğiyle gösterir.
Deprem yer hareketinin yapıya aktarılmasını; zemin, periyot, süneklik, rijitlik, düzensizlik ve performans ilişkileri üzerinden açıklar.
LRB, FPS ve viskoelastik sönümleyiciler mekanik özellik, maliyet ve bakım açısından karşılaştırılır; TBDY 2018 yalıtımlı bina tasarım koşulları ve hesap örnekleri verilir.
DBYBHY 2007'den TBDY 2018'e neyin değiştiğini özetleyip bölümleri haritalar; deprem düzeyleri, bina sınıflandırmaları ve spektrumu örneklerle bağlar.
AFAD haritasından okunan SS ve S1 değerlerinin zemin katsayılarıyla SDS-SD1'e dönüşümünü adımlar; PGA ile PGV'nin kullanıldığı hesapları açıklar.
SS ve S1'den zemin katsayılarıyla SDS-SD1'e, oradan köşe periyotlara giderek yatay elastik spektrumu kurar; düşey ve azaltılmış spektrumu örneklerle tamamlar.
ZA'dan ZF'ye zemin sınıflarını Vs30, N60 ve cu ölçütleriyle ayırır; ortalama değer hesabını, SPT düzeltmelerini ve zemin etki katsayılarını verir.
BKS'yi Tablo 3.1'den, DTS'yi SDS üzerinden Tablo 3.2'den, BYS'yi bina yüksekliğiyle Tablo 3.3'ten atar; bu sınıfların taşıyıcı sisteme getirdiği kısıtları verir.
TBDY 2018 Tablo 4.1'deki R ve D katsayıları altı taşıyıcı sistem ailesi (betonarme, önüretimli, çelik, hafif çelik, yığma, ahşap) için tablolarla; BYS ve DTS tanımlarıyla birlikte.
A1 burulma, A2 döşeme süreksizliği ve A3 çıkıntı ile B1, B2 ve B3 düşey düzensizlik ölçütlerini sayısal sınırlarıyla tanımlar; analiz seçimine etkisini gösterir.
Yöntemin uygulanabildiği sınırları verdikten sonra bina ağırlığından taban kesme kuvvetini üretir; katlara dağıtımı ve ek dış merkezliği örnekte hesaplar.
Özdeğer probleminden modal katılım kütlesine modal analizin temelini kurar; CQC ile SRSS sonuçlarının ne zaman ayrıştığını ve minimum taban kesme kontrolünü verir.
Etkin kesit rijitlikleriyle bulunan azaltılmış ötelemeleri R/I ile etkin göreli kat ötelemesine çevirir; λ ve κ katsayılarıyla Denklem 4.34 sınırlarını, deprem derzini ve ikinci mertebe kontrolünü uygular.
P-Δ ile P-δ etkilerini ayırt edip birinci ve ikinci mertebe farkını açıklar; stabilite katsayısı θ ile hesabın gerekip gerekmediğini sınayıp büyütmeyi verir.
TBDY 2018 kapsamında SDY kirişin enkesit, boyuna donatı, sarılma ve kesme koşullarını kaynak maddeleriyle açıklar; varsayımları belirtilmiş eğitim hesapları içerir.
SDY kolonda enkesit ve eksenel yük sınırını, boyuna donatı oranı ile düzenini verir; sarılma bölgesini, güçlü kolon-zayıf kiriş koşulunu ve kesmeyi uygular.
SDY perdede minimum kalınlık ve enkesit alanını, kritik perde yüksekliğini ve uç bölge uzunluklarını verir; sargı-gövde donatısı ve kesme tasarımını uygular.
DD-1 ile DD-4 düzeylerini performans düzeyleriyle eşleştirip SH, KH ve GÖ kesit hasar sınırlarını tanımlar; şekil değiştirme sınırlarının uygulanışını gösterir.
LRB, HDRB ve FPS izolatörlerinin çalışma prensibini karşılaştırıp efektif periyot ile sönüm parametrelerini kurar; λ katsayıları ve moat boşluğunu ele alır.
Sınırlı ve kapsamlı bilgi düzeyini veri toplama gereksinimleriyle tanımlar; karot kuralları ve tahribatsız deneylerden sonra mevcut malzeme dayanımını belirler.
Rytter hasar tanıma seviyelerinden sensör seçimine yapısal sağlık izleme: ivmeölçer, gerinim ölçer, LVDT ve inklinometre uygulamaları ile veri toplama sisteminin kurulumu.
Süneklik düzeyi yüksek ve sınırlı sistemleri R katsayısı, DTS ve yükseklik kısıtları açısından karşılaştırır; detaylandırma ile kapasite tasarımı farkını verir.
Salt çerçeve, salt perde ve karma sistemleri yanal rijitlik ve konsol davranışı üzerinden ayırır; R katsayısı, öteleme ve yumuşak kat riskini tabloda kıyaslar.
Deprem hesabında atlanmaması gereken kalemleri sırayla dizer: yer hareketi parametreleri, zemin sınıfı, sınıflandırmalar, analiz yöntemi ve öteleme kontrolleri.
En az on bir kayıt kuralını, Mw-uzaklık-zemin koşulları ölçütlerini ve basit ile spektral ölçeklemeyi uygular; yakın fay etkisini tanıtır.
Yapı-zemin etkileşiminin hangi koşullarda dikkate alınacağını belirler; yay-sönüm idealizasyonunu, efektif periyot-sönüm hesabını ve kazıklı temelleri işler.
Sıvılaşma, doygun kumlu zeminin deprem sırasında kayma mukavemetini yitirmesidir; TBDY 2018 Bölüm 16.6 uyarınca SPT ve CPT verisiyle CSR, CRR ve güvenlik sayısı hesaplanır.
LRB, FPS ve elastomer mesnetlerin efektif rijitlik ile eşdeğer sönüm formüllerini verir; Bölüm 14 analiz yöntemlerini ve TS EN 15129 testlerini kapsar.
Eklenecek perdenin kalınlık ve geometri seçimini bilgi düzeyi katsayısıyla kurar; kesme-eğilme tasarımını, uç bölgesini, ankrajı ve temel çözümünü işler.
İtme analizinin kullanılabildiği durumları belirleyip model, yük dağılımı ve ESDOF dönüşümünü izler; N2 ile hedef deplasmanı bulup performansla ilişkilendirir.
TBDY 2018 ile Eurocode 8; zemin sınıflandırması, yer hareketi tanımı, davranış katsayıları, analiz yöntemleri ve performans hedefleri açısından madde madde karşılaştırılır.
TBDY 2018'e göre hasar düzeyleri ve iki kademeli değerlendirme süreci (hızlı tarama + detaylı inceleme); göreli kat ötelemesi ve karot dayanımıyla 3 çözümlü hasar sınıfı problemi.
Spektrum parametrelerinden performans değerlendirmesine deprem hesabı formüllerini madde numaralarıyla tek kartta toplar; öteleme sınırları tabloda verilir.
Mantolama, perde ekleme, FRP sargı ve çelik çapraz yöntemleri; TBDY 2018 kapsamında performans değerlendirmesi sonrası tipik seçim kriterleri ve hesap örnekleriyle karşılaştırmalı sunulur.
Performansa dayalı tasarım kuvvet yerine şekil değiştirmeyi esas alır; DD-1 ila DD-4 deprem düzeyleri ve KK-SH-KH performans hedefleri 5 katlı çerçeve örneğiyle işlenir.
Belirli bir 5 katlı konut için AFAD SS-S1'den ZC katsayılarına, hakim periyottan bina ağırlığına girdileri sayısallaştırır; taban kesmesini katlara dağıtır.
Sahada ve tasarımda en sık karşılaşılan yanlışlar — kendi projenizde kontrol edin.
Yerel zemin sınıfı (ZA–ZF) geoteknik rapordan elde edilmeden ZC veya ZD varsayılması; spektral ivme değerlerini yanlış hesaplatır ve tasarım spektrumunun tamamını etkiler. TBDY 2018 §16'ya uygun belirlenen zemin sınıfı zorunludur.
TBDY 2018 §2.2, §16
Burulma düzensizliği (A1), plan içinde boşluk (A2), eksantriklik (A3) ve düşey düzensizlikler (B1–B3) kontrol edilmeden analiz yönteminin seçilmesi; eşdeğer deprem yükü yöntemi uygulanabilirlik şartlarını ihlal eder.
TBDY 2018 §3.6
Servis depremi (DD-3) ve tasarım depremi (DD-2) altında sınır ötelemelerin kontrol edilmemesi; δi/hi ≤ 0.008κ sınırı gevrek (κ=0.5) ve sünek (κ=1.0) sistemler için farklıdır. Aşım, güvenlik açığına yol açar.
TBDY 2018 §4.9.1
Θi ikinci mertebe etki parametresi hesaplanmadan doğrusal analiz ile yetinmek; Θi > 0.12 olduğunda P-Delta etkisinin tasarıma açıkça katılması zorunludur.
TBDY 2018 §4.9.2
R ve D katsayıları SDY (süneklik düzeyi yüksek) veya SDS (süneklik düzeyi sınırlı) sisteminin detaylandırma şartlarıyla uyumlu seçilmeden tasarıma geçmek; örneğin SDY perde için minimum donatı, sınır elemanları ve kapasite tasarımı kuralları ihmal edilir.
TBDY 2018 §4.3, §7
Kuvvetli kolon-zayıf kiriş ilkesi (ΣMr,k / ΣMr,kir ≥ 1.2) ve kolon kesme kapasitesi kontrolleri yapılmadan tasarım; plastik mafsal mekanizmasını öngörülemez hale getirir.
TBDY 2018 §7.3, §7.4
Sınırlı bilgi düzeyi (BDS) ile değerlendirme yapıp yüksek güvenlik katsayısı ödünü alınmaması; kapsamlı bilgi düzeyi (BDK) için gereken röleve ve malzeme deneyi sayısı tamamlanmadan değerlendirme raporu eksik olur.
TBDY 2018 §15.2
Taban izolasyonu ve viskoz sönümleyici kullanılan yapılarda yalnızca eşdeğer statik analiz ile tasarım yapılması; TBDY 2018 §14 zaman tanım alanında doğrusal olmayan analizi zorunlu kılar.
TBDY 2018 §14
Resmî kaynak doğrulaması bekleyen 2026 uygulama tebliği iddialarını, perde koşulu taslaklarını ve yürürlük belirsizliğini TBDY 2018 bağlamında özetler.
TBDY 2018'e göre hasar düzeyleri ve iki kademeli değerlendirme süreci (hızlı tarama + detaylı inceleme); göreli kat ötelemesi ve karot dayanımıyla 3 çözümlü hasar sınıfı problemi.
BKS'yi Tablo 3.1'den, DTS'yi SDS üzerinden Tablo 3.2'den, BYS'yi bina yüksekliğiyle Tablo 3.3'ten atar; bu sınıfların taşıyıcı sisteme getirdiği kısıtları verir.
Salt çerçeve, salt perde ve karma sistemleri yanal rijitlik ve konsol davranışı üzerinden ayırır; R katsayısı, öteleme ve yumuşak kat riskini tabloda kıyaslar.
Dört bölgeli haritadan AFAD TDTH koordinat bazlı SS-S1 sorgusuna geçişi anlatır; elastik ve azaltılmış spektrum kurulumunu 5 katlı bina örneğiyle gösterir.
Türkiye'de bina ve yapıların deprem tasarımı için temel belge Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'dir (TBDY 2018). Deprem yükü hesabında kullanılan ivme parametreleri (SS, S1) ise AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritaları'ndan (TDTH) okunur. Betonarme kesitlerin taşıma gücü ve donatı kuralları TS 500 ile, yapı ağırlığı ve hareketli yükler ise TS 498 ile belirlenir.
TBDY 2018 yapıyı önce kullanım ve önem durumuna göre Bina Kullanım Sınıfı'na (BKS) ayırır; hastane, okul gibi yapılarda daha yüksek performans beklenir. Yönetmelikte tanımlı performans düzeyleri Kesintisiz Kullanım (KK), Sınırlı Hasar (SH), Kontrollü Hasar (KH) ve Göçmenin Önlenmesi (GÖ) şeklindedir. Hedef, bu düzeylerin belirli bir deprem yer hareketi düzeyiyle (DD-1 ila DD-4) eşleştirilmesiyle tanımlanır.
Çoğu betonarme binada en belirleyici kontrol göreli kat ötelemesi (drift) sınırının sağlanmasıdır; aşırı öteleme hem yapısal hem de yapısal olmayan hasarın başlıca nedenidir. Bunun yanında kolonların kirişlerden güçlü olması (güçlü kolon-zayıf kiriş ilkesi) ve kapasite tasarımıyla gevrek kesme göçmesinin önlenmesi kritik öneme sahiptir. Bu kontroller olmadan yeterli taban kesme kuvveti bile süneklikli ve güvenli bir davranış garanti etmez.
Eşdeğer deprem yükü (statik) yöntemi yalnızca yüksekliği ve düzensizliği TBDY 2018 Tablo 4.6'daki sınırlar içinde kalan, görece düşük ve düzenli yapılarda kullanılabilir. Yüksek binalarda, burulma düzensizliği veya kat kütlesi/rijitlik düzensizliği bulunan yapılarda mod birleştirme (modal) analizi gereklidir. Performans değerlendirmesi gereken mevcut yapılarda ise itme analizi (pushover) veya doğrusal olmayan zaman tanım alanı analizi (NLTHA) tercih edilir.
Zemin sınıfı, kayadan yumuşak zemine doğru deprem dalgalarını büyüttüğü için tasarımı doğrudan etkiler. TBDY 2018 zemini ZA'dan ZE'ye kadar sınıflandırır ve her sınıf için yerel zemin etki katsayıları (FS ve F1) tanımlar; yumuşak zeminlerde bu katsayılar büyür ve tasarım spektral ivmeleri (SDS, SD1) artar. Ayrıca suya doygun gevşek kumlarda sıvılaşma riski, temel ve zemin iyileştirme kararlarını belirleyen ayrı bir kritik konudur.