Deprem Yönetmeliği Karşılaştırması: TBDY 2018 ve Eurocode 8

TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği) ve Eurocode 8 (TS EN 1998-1:2007), depreme karşı yapı tasarımını düzenleyen iki kapsamlı yönetmeliktir. Her ikisi de performansa dayalı tasarım ilkelerini benimsemekle birlikte deprem yer hareketi tanımı, taşıyıcı sistem katsayıları, analiz yöntemleri ve performans hedefleri açısından önemli farklılıklar içerir.

Önemli: TBDY 2018, 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir; yönetmelik kapsamındaki binaların deprem tasarımında TBDY 2018 hükümleri uygulanır. TBDY 2018 Madde 1.1.9, uluslararası geçerliliği kabul edilen eşdeğer standartların (ör. Eurocode 8) kullanımını yalnız yönetmelik kapsamı dışındaki bina ve bina türü yapılar için, kendi özel yönetmelikleri yapılıncaya dek ve TBDY ilkeleri gözetilerek öngörür. Bu yazıdaki Eurocode 8 hesapları karşılaştırma amaçlıdır.

Deprem Yönetmeliği Ne Zaman Çıktı? (TBDY 2018 / 2019 / 2025 Ayrımı)

"Deprem yönetmeliği ne zaman çıktı?" sorusunun kısa cevabı: güncel Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı; uygulamada esas alınan yürürlük tarihi ise 1 Ocak 2019'dur. Bu nedenle adı "2018" olsa da birçok proje dosyasında kritik eşik "2019 yürürlüğü"dür.

Tablo: TBDY 2018'in yayım, yürürlük ve değişiklik tarihleri ile projeye etkileri

"Yeni Deprem Yönetmeliği" Neyi Anlatır?

Halk arasında "yeni deprem yönetmeliği" denildiğinde kastedilen TBDY 2018'dir. En büyük yeniliği, eski "deprem bölgesi" (1–5) mantığını bırakıp koordinata bağlı Türkiye Deprem Tehlike Haritası verisine geçmesidir; artık "bina hangi bölgede?" yerine "parsel koordinatında hangi spektral ivme ve zemin sınıfı geçerli?" sorulur. Yönetmelik dört deprem yer hareketi düzeyi tanımlar:

Tablo: Deprem yer hareketi düzeylerinin tekrarlanma periyodu ve tipik kullanım amacı

Sık Karıştırılan İki Nokta

• 2019'da yeni bir yönetmelik çıkmadı. 17.07.2019 tarihli ve 30834 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tebliğ, TBDY 2018 kapsamında tasarlanıp inşa edilecek binaların ruhsatlandırma usul ve esaslarını belirler; yönetmeliğin yerine geçmez. Proje notlarında referans yine "TBDY 2018"dir.
• 2025 hasar tespiti yönetmeliği tasarım yönetmeliği değildir. 22.06.2025 tarihli düzenleme afet sonrası bina hasar tespiti sürecini kurar; bir binanın hasar sınıfına girmesi, TBDY 2018'e göre performans değerlendirmesinden geçtiği anlamına gelmez.

Ek kaynaklar: TBDY 2018 (R.G. 18.03.2018) — resmigazete.gov.tr · Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği (R.G. 22.06.2025) — resmigazete.gov.tr

Genel Karşılaştırma

Ahmed ve ark. (2025) çalışmasında Eurocode 8'e göre hesaplanan taban kesme kuvvetlerinin TBDY 2018'e göre %7–45 daha büyük çıktığı gösterilmiştir; etkin kesit rijitliği farklılıkları bu oranı doğrudan etkiler.

Zemin Sınıflandırması Karşılaştırması

Zemin sınıflandırması, tasarım spektrumunu doğrudan etkileyen en kritik parametredir. Her iki yönetmelik de üst 30 m'deki ortalama kayma dalgası hızını ($V_{s30}$) temel parametre olarak kullanmakla birlikte sınır değerleri farklıdır.

TBDY 2018'de ZA için alt sınır $V_{s30}=1500\text{ m/s}$ iken EC8'de A için $800\text{ m/s}$'dir. Aynı sahada TBDY'de ZB olan zemin EC8'de A sınıfına girebilir.

ZF sınıfı zeminlerde Tablo 2.1 ve Tablo 2.2'deki yerel zemin etki katsayıları kullanılmaz; TBDY 2018 Madde 16.5.1.3'e göre sahaya özel zemin davranış analizi zorunludur. Bu analizde Madde 16.5.2.4'e göre en az on bir deprem kaydı Madde 2.5.3'e göre tanımlanır; zemin yüzeyi ve taban kayası spektral ivmelerinin her kayıt için hesaplanan oranlarının ortalaması, Madde 16.5.2.5'e göre ilgili periyodun yerel zemin etki katsayısıdır.

Deprem Yer Hareketi Tanımı

Spektrum Parametreleri

Bu formüldeki sembollerBu formülde geçen işaretler8 sembol · göster/gizle

S

Sözleşme bedeli

TL

T

Titreşim periyodu

s

Spektral ivme hesabında kullanılan periyot değeridir.

S_D1

1,0 saniye periyot için tasarım spektral ivme katsayısı

g

Deprem tehlike haritası ve yerel zemin sınıfına bağlıdır.

Ş

Olası sonucun şiddet puanı

Boyutsuz

F_S

Kısa periyot bölgesi yerel zemin etki katsayısı

Boyutsuz

Yerel zemin sınıfı ve kısa periyot harita spektral ivmesine bağlıdır.

F₁

1,0 saniye periyot bölgesi yerel zemin etki katsayısı

Boyutsuz

Yerel zemin sınıfı ve 1,0 saniye harita spektral ivmesine bağlıdır.

T_B

Yatay elastik tasarım spektrumunun sabit ivme bölgesi son periyodu

s

T_L

Sabit yerdeğiştirme bölgesine geçiş periyodu

s

TBDY 2018 Tasarım Spektrumu

$$S_{ae}(T)=\left(0,4+0,6\frac{T}{T_A}\right)S_{DS},0\le T\le T_A$$ $$S_{ae}(T)=S_{DS},T_A\le T\le T_B$$ $$S_{ae}(T)=\frac{S_{D1}}{T},T_B<T\le T_L$$ $$S_{ae}(T)=\frac{S_{D1}{T}_L}{T^2},T>T_L$$

Burada:

• $S_{DS}=S_S\cdot F_S$
• $S_{D1}=S_1\cdot F_1$
• $T_A=0,2\cdot S_{D1}/S_{DS}$, $T_B=S_{D1}/S_{DS}$, $T_L=6,0\text{ s}$

Bu formüldeki sembollerBu formülde geçen işaretler8 sembol · göster/gizle

Ş

Olası sonucun şiddet puanı

Boyutsuz

S_D1

1,0 saniye periyot için tasarım spektral ivme katsayısı

g

Deprem tehlike haritası ve yerel zemin sınıfına bağlıdır.

S_DS

Kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı

g

Deprem tehlike haritası ve yerel zemin sınıfına bağlıdır.

S_S

Kısa periyot harita spektral ivme katsayısı

g

Seçilen deprem yer hareketi düzeyi ve koordinat için tehlike haritasından alınır.

S₁

1,0 saniye periyot için harita spektral ivme katsayısı

g

Seçilen deprem yer hareketi düzeyi ve koordinat için tehlike haritasından alınır.

F_S

Kısa periyot bölgesi yerel zemin etki katsayısı

Boyutsuz

Yerel zemin sınıfı ve kısa periyot harita spektral ivmesine bağlıdır.

F₁

1,0 saniye periyot bölgesi yerel zemin etki katsayısı

Boyutsuz

Yerel zemin sınıfı ve 1,0 saniye harita spektral ivmesine bağlıdır.

T_A

Yatay elastik tasarım spektrumunun kısa periyot köşe periyodu

s

Eurocode 8 Tasarım Spektrumu (Tip 1)

$$S_e(T)=a_g\cdot S\left[1+\frac{T}{T_B}(\eta \cdot 2,5-1)\right],0\le T\le T_B$$ $$S_e(T)=a_g\cdot S\cdot \eta \cdot 2,5,T_B\le T\le T_C$$ $$S_e(T)=a_g\cdot S\cdot \eta \cdot 2,5\cdot \frac{T_C}{T},T_C<T\le T_D$$

TBDY 2018'de yatay elastik tasarım spektrumu $S_{ae}(T)$ azaltılmamış spektrumdur; azaltılmış tasarım spektral ivmesi ayrı bir adımda $S_{aR}(T)=S_{ae}(T)/R_a(T)$ ile hesaplanır (Denk. 4.8). EC8'de ise tasarım spektrumu $S_d(T)$, elastik spektrumun davranış katsayısı $q$'ya bölünmesiyle tanımlanır. Bu nedenle TBDY'nin elastik spektrumu EC8'in tasarım spektrumuyla değil; elastik spektrumlar ($S_{ae}$ ve $S_e$) ya da azaltılmış spektrumlar ($S_{aR}$ ve $S_d$) kendi aralarında karşılaştırılmalıdır.

Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayıları

TBDY 2018: R ve D Katsayıları

TBDY 2018 Madde 4.3'te R (davranış katsayısı) ve D (dayanım fazlalığı katsayısı) ayrı ayrı tanımlanmaktadır.

Azaltılmış spektral ivme:

$$S_{aR}(T)=\frac{S_{ae}(T)}{R_a(T)}$$

Deprem yükü azaltma katsayısı (TBDY 2018 Denk. 4.1a ve 4.1b):

$$R_a(T)=\{\begin{array}{ll}\frac{R}{I}& T>T_B\\ D+\left(\frac{R}{I}-D\right)\frac{T}{T_B}& T\le T_B\end{array}$$

Eurocode 8: q Katsayısı

EC8'de tek katsayı olan $q$ hem enerji yutma hem dayanım fazlalığını içerir:

$$q=q_0\cdot k_w\ge 1,5,k_w=\frac{1+{\alpha }_0}{3}\ge 0,5$$

TBDY 2018'in R katsayısı EC8'in q faktörüne eşdeğer değildir; doğrudan sayısal karşılaştırma yanıltıcıdır. EC8'de D'ye karşılık gelen ${\alpha }_u/{\alpha }_1$ faktörü ayrıca ele alınır.

Analiz Yöntemleri Karşılaştırması

TBDY 2018 minimum taban kesme kuvveti:

$$V_{tE,\min }=0,04\cdot I\cdot S_{DS}\cdot W$$

EC8 taban kesme kuvveti:

$$F_b=S_d(T_1)\cdot m\cdot \lambda ,\lambda =\{\begin{array}{ll}0,85& T_1\le 2T_C\text{ ve kat sayısı}>2\\ 1,00& \text{dig˘er}\end{array}$$

EKY uygulama koşulları:

• TBDY 2018 (Tablo 4.4): her katta ${\eta }_{bi}\le 2,0$ ve B2 düzensizliği yoksa DTS=1, 1a, 2, 2a için BYS ≥ 4 ($H_N\le 42\text{ m}$), DTS=3, 3a, 4, 4a için BYS ≥ 5 ($H_N\le 42\text{ m}$); diğer binalarda sırasıyla BYS ≥ 5 ve BYS ≥ 6 ($H_N\le 28\text{ m}$)
• EC8 (Md. 4.3.3.2.1): düşeyde düzenli bina ve $T_1\le \min (4T_C;2,0\text{ s})$

Düzensizlik Tanımları

Performans Hedefleri

EN 1998-1 yeni binalar için göçmeme gereğini önerilen 475 yıllık, hasar sınırlama gereğini önerilen 95 yıllık tekrarlanma periyoduyla tanımlar; 2475 yıllık DD-1 düzeyine karşılık gelen ayrı bir tasarım düzeyi içermez. TBDY 2018'de DD-1, yüksek binalarda (BYS = 1) GÖ ve DTS = 1a, 2a binalarda ileri performans hedefi (KH) denetiminde kullanılır (Tablo 3.4).

Deprem Kaydı Seçim Gereklilikleri

EC8 ölçekleme periyot aralığı ($0,2$–$2,0T_1$), TBDY 2018'e ($0,2$–$1,5T_1$) göre daha geniştir.

Örnek Problemler

Problem 1: Tasarım Spektrumu Parametrelerinin Hesaplanması (Kolay)

Veriler: İstanbul Kadıköy (40,99°N – 29,03°E), DD-2, ZC zemin ($V_{s30}=400\text{ m/s}$). AFAD haritasından: $S_S=1,30$, $S_1=0,45$.

Çözüm:

Zemin büyütme katsayıları (TBDY 2018 Tablo 2.1–2.2):

• $S_S=1,30>1,25$ → $F_S=1,2$ (ZC)
• $S_1=0,45$ → $F_1=1,5$ (ZC, interpolasyon)

$$S_{DS}=S_S\cdot F_S=1,30\times 1,2=1,56$$ $$S_{D1}=S_1\cdot F_1=0,45\times 1,5=0,675$$ $$T_A=0,2\times \frac{0,675}{1,56}=0,0865\text{ s}{T}_B=\frac{0,675}{1,56}=0,433\text{ s}$$

$T=0,6\text{ s}$ için ($T>T_B$):

$$S_{ae}(0,6)=\frac{0,675}{0,6}=1,125\text{ g}$$

Sonuç: $S_{DS}=1,56\text{ g}$, $S_{D1}=0,675\text{ g}$, $T_A=0,087\text{ s}$, $T_B=0,433\text{ s}$

Problem 2: TBDY 2018 ve EC8 Taban Kesme Kuvveti Karşılaştırması (Orta)

Veriler: 5 katlı BA çerçeve–perde karma bina, $m_t=1850\text{ kN}\cdot {\text{s}}^2/\text{m}$ ($W=18150\text{ kN}$), $H_N=15\text{ m}$, İstanbul ZC. TBDY: $S_{DS}=1,56$, $S_{D1}=0,675$, $T_1=0,55\text{ s}$, R = 8 (Tablo 4.1, A14: süneklik düzeyi yüksek çerçeve + bağ kirişli perde). EC8: $a_g=0,40\text{ g}$, $S=1,15$, $q=5,85$, $T_C=0,6\text{ s}$.

Çözüm:

TBDY 2018:

$T_1=0,55\text{ s}>T_B=0,433\text{ s}$:

$$S_{ae}(0,55)=\frac{0,675}{0,55}=1,227\text{ g}$$ $$R_a=\frac{R}{I}=\frac{8}{1,0}=8S_{aR}=\frac{1,227}{8}=0,153\text{ g}$$ $$V_t=1850\times 0,153\times 9,81=2776\text{ kN}$$

Alt sınır: $0,04\times 1,56\times 18150=1133\text{ kN}<2776\text{ kN}$ — sağlandı.

EC8:

$T_1=0,55\text{ s}\le T_C=0,6\text{ s}$ olduğundan periyot spektrumun düz bölgesindedir:

$$S_d(T_1)=a_g\cdot S\cdot \frac{2,5}{q}=0,40\times 1,15\times \frac{2,5}{5,85}=0,197\text{ g}$$

Bina ikiden fazla katlı ve $T_1\le 2T_C$ olduğundan $\lambda =0,85$:

$$F_b=0,197\times 1850\times 9,81\times 0,85=3039\text{ kN}$$

Fark: EC8 taban kesme kuvveti TBDY 2018'e göre yaklaşık %9 daha yüksektir (3039 / 2776 ≈ 1,09). Bu el hesabında iki yönetmelikte aynı $T_1$ kullanıldığı için fark; elastik spektrum ordinatından (TBDY $1,227\text{ g}$, EC8 $a_{g}S\cdot 2,5=1,15\text{ g}$), azaltma katsayısından ($R/I=8$, $q=5,85$) ve EC8'deki $\lambda =0,85$ düzeltme katsayısından kaynaklanır. Gerçek modellerde etkin kesit rijitliği farkları periyodu da değiştirerek farkı büyütebilir ya da küçültebilir.

Problem 3: 6 Katlı Bina EKY Analizi (Zor)

Veriler: 6 katlı BA konut, BKS=3 (I=1,0). ZC, İstanbul: $S_{DS}=1,56$, $S_{D1}=0,675$ ($T_A=0,087\text{ s}$, $T_B=0,433\text{ s}$). Kat yüksekliği 2,9 m, $H_N=17,4\text{ m}$. Kat ağırlıkları: $W_1$–$W_5=600\text{ kN}$, $W_6=500\text{ kN}$. Toplam: $W=3500\text{ kN}$, $m_t=356,8\text{ kN}\cdot {\text{s}}^2/\text{m}$. Deprem etkilerinin tamamı süneklik düzeyi yüksek boşluksuz betonarme perdelerle karşılanıyor (Tablo 4.1, A13: R = 6, D = 2,5); DTS=1. Perdelerin eşdeğer alanı $A_t=4,0{\text{ m}}^2$ (Denk. 4.28b ile hesaplanmış olarak verilmiştir).

Çözüm:

Bina yükseklik sınıfı ve yöntem: DTS=1 için $10,5<H_N=17,4\le 17,5\text{ m}$ olduğundan BYS = 6 (Tablo 3.3). Tablo 4.4'e göre DTS=1 binalarda Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi BYS ≥ 5 olan tüm binalarda uygulanabilir; A13 sistemi için izin verilen sınır BYS ≥ 2'dir. EDYY uygulanabilir.

DTS=1 ve BYS ≥ 6 olduğundan hakim periyot doğrudan ampirik $T_{pA}$ olarak alınabilir (Madde 4.7.3.3). Deprem etkilerinin tamamı betonarme perdelerle karşılandığı için (Denk. 4.28a):

$$C_t=\frac{0,1}{\sqrt{A_t}}=\frac{0,1}{\sqrt{4,0}}=0,05\le 0,07$$ $$T_{pA}=C_t{H}_N^{3/4}=0,05\times 17,4^{0,75}=0,05\times 8,52=0,426\text{ s}$$

$T_A\le T_p=0,426\text{ s}\le T_B=0,433\text{ s}$ olduğundan $S_{ae}(T_p)=S_{DS}=1,56\text{ g}$. $T\le T_B$ bölgesinde deprem yükü azaltma katsayısı Denk. (4.1b) ile hesaplanır:

$$R_a=D+\left(\frac{R}{I}-D\right)\frac{T_p}{T_B}=2,5+(6,0-2,5)\times \frac{0,426}{0,433}=5,94$$ $$S_{aR}(T_p)=\frac{1,56}{5,94}=0,2626\text{ g}$$ $$V_{tE}=356,8\times 0,2626\times 9,81=919,2\text{ kN}$$

Alt sınır (Denk. 4.19): $0,04\times 1,0\times 1,56\times 3500=218,4\text{ kN}<919,2\text{ kN}$ — sağlandı.

Tepe kata etkiyen ek eşdeğer deprem yükü (Denk. 4.22), periyottan bağımsız olarak hesaplanır:

$$\Delta F_{NE}=0,0075\cdot N\cdot V_{tE}=0,0075\times 6\times 919,2=41,4\text{ kN}$$

Kalan $V_{tE}-\Delta F_{NE}=877,8\text{ kN}$ katlara dağıtılır (TBDY 2018 Denklem 4.23):

$$F_{iE}=\left(V_{tE}-\Delta F_{NE}\right)\frac{m_i{H}_i}{{\sum }_{j=1}^N{m}_j{H}_j}$$

Tepe kata ayrıca $\Delta F_{NE}=41,4\text{ kN}$ etkir: $F_{6E}+\Delta F_{NE}=260,9\text{ kN}$. Kontrol: $877,8+41,4=919,2\text{ kN}=V_{tE}$.

Sonuç: $V_{tE}=919,2\text{ kN}$; en büyük kat kuvveti tepe katta $F_{6E}+\Delta F_{NE}=260,9\text{ kN}$.

2023 Kahramanmaraş Depremi Bağlamı

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri (USGS'ye göre M7,8 ve M7,5), TBDY 2018 öncesi yönetmeliklerle tasarlanmış yapı stokunun TBDY Bölüm 15'e göre değerlendirilmesinin önemini yeniden gündeme getirmiştir. Yeni binaların tasarımında deprem etkisinin doğru hesaplanması için betonarme elemanlarda etkin kesit rijitliği çarpanlarının (Tablo 4.2), taşıyıcı sisteme uygun R ve D katsayılarının (Tablo 4.1) ve zemin araştırmasıyla belirlenmiş yerel zemin sınıfının (Bölüm 16) birlikte kullanılması gerekir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

İlgili Standartlar

Önemli Güvenlik Uyarısı: Deprem hesabı; taşıyıcı sistem, zemin, kullanım amacı ve yapıya özgü düzensizlikler birlikte değerlendirilerek yapılır. Bu içerik ön bilgilendirme içindir; nihai tasarım, performans değerlendirmesi ve mevzuata uygunluk denetimi yetkili inşaat/statik mühendisi sorumluluğundadır.

Yapıdan Editör Kurulu kaynak kontrolü: İçerikteki yürürlük ve kapsam bilgileri aşağıda listelenen resmî kayıtlarla karşılaştırılmıştır. Güncelleme tarihi: 24 Temmuz 2026. Bu kayıt, ayrıca bir teknik proje incelemesi veya uzman onayı anlamına gelmez.

Deprem Yönetmeliği 2026: Yürürlükteki Metin Hangisi?

“Deprem yönetmeliği 2026” ifadesi ayrı bir yönetmelik adını değil, 2026 yılında hangi düzenlemenin esas alınacağını araştıran güncel sorguyu ifade eder. Verilen resmî kaynak paketinde “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2026” adlı yeni bir ana düzenleme bulunmamaktadır; bina deprem tasarımı bakımından esas metin, 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 sayılı Resmî Gazete’nin mükerrer nüshasında yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’dir. Yönetmelik 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girmiştir [1][2][3].

Bu nedenle 2026 tarihli bir projede yalnızca dosya adına veya eski bir hesap şablonuna bakmak yeterli değildir. Projenin tabi olduğu metin; ruhsat ve işlem tarihleri, yapının kapsamı, idari kararlar ve yürürlük hükümleriyle birlikte yetkili proje müellifi ve ilgili idare tarafından belirlenmelidir [1][2][4].

2026 güncellik ayrımı: 22 Haziran 2025 tarihli Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği, deprem etkisi altındaki yeni bina tasarım kurallarının yerine geçen bir “TBDY 2026” değildir. Bu düzenleme, afet sonrasında bina hasarının tespiti için ayrı bir idari ve teknik alanı düzenler [6].

Neyi Düzenliyor?

TBDY 2018; deprem yer hareketinin tanımlanmasını, bina kullanım sınıflarını, deprem tasarım sınıflarını, bina yükseklik sınıflarını, taşıyıcı sistem seçimini, analiz yöntemlerini, eleman tasarımını ve mevcut binaların değerlendirilmesini bölümler hâlinde ele alır [1].

Deprem tehlikesine ilişkin konuma bağlı harita değerleri Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden belirlenir. Tasarım spektrumu oluşturulurken harita spektral ivme katsayıları ile yerel zemin etki katsayıları birlikte değerlendirilir; harita çıktısı tek başına tamamlanmış bir yapı tasarımı değildir [1][5].

Önceki Sürümden Fark: 2007’den TBDY 2018’e Geçiş

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin Resmî Gazete metnine göre (Madde 4 ve 5), 6 Mart 2007 tarihli ve 26454 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış; 18 Mart 2018'de yayımlanan yeni yönetmelik 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir [2][3]. Dolayısıyla 2026 güncellemesi yapılırken gerçek karşılaştırma “2018–2026 sürümleri” arasında değil, eski 2007 yaklaşımı ile yürürlükteki TBDY 2018 sistemi arasında kurulmalıdır.

TBDY 2018’in önceki sisteme göre belirgin değişikliklerinden biri, deprem bölgelerine dayanan genel sınıflama yerine koordinata bağlı harita spektral ivme katsayılarının kullanılmasıdır. Yönetmelik ayrıca deprem yer hareketi düzeylerini, yerel zemin sınıflarını, bina kullanım ve yükseklik sınıflarını daha ayrıntılı bir tasarım matrisi içinde ilişkilendirir [1][5].

2026 Projelerinde İlgili Maddeler Nasıl Okunmalı?

Tek bir katsayıya bakarak TBDY uygunluğu kararı verilemez. Yönetmelikteki sınıflandırmalar birbirine bağlıdır: konuma bağlı tehlike değerleri ve zemin sınıfı spektrumu; kullanım amacı bina kullanım sınıfını; bina yüksekliği ile deprem tasarım sınıfı ise uygulanabilecek taşıyıcı sistem ve analiz seçeneklerini etkiler [1].

Deprem Yer Hareketi ve Tasarım Spektrumu

TBDY Bölüm 2, deprem yer hareketi düzeylerini ve yatay elastik tasarım spektrumunun kurulmasını düzenler. Haritadan alınan $S_S$ ve $S_1$ değerleri, yerel zemin etki katsayıları $F_S$ ve $F_1$ ile birlikte değerlendirilerek $S_{DS}$ ve $S_{D1}$ tasarım spektral ivme katsayılarına dönüştürülür [1][5].

Taşıyıcı Sistem ve Analiz Yöntemi

Taşıyıcı sistem davranış katsayısı $R$ ile dayanım fazlalığı katsayısı $D$, seçilen sistemin süneklik düzeyi ve yapısal özellikleriyle birlikte TBDY Bölüm 4 kapsamında belirlenir. Katsayıların eski bir projeden doğrudan kopyalanması, taşıyıcı sistem sınıflandırmasının yeniden kontrol edilmesinin yerini tutmaz [1].

Doğrusal veya doğrusal olmayan hesap yönteminin seçimi; bina yüksekliği, düzensizlikler, taşıyıcı sistem ve değerlendirme amacıyla birlikte ele alınır. Mevcut binaların performans değerlendirmesi için TBDY Bölüm 15’te ayrıca bilgi düzeyi, modelleme ve performans hükümleri bulunmaktadır [1].

Tasarıma ve Uygulamaya Etkisi

2026 yılında güncellenen bir deprem hesabında ilk işlem yalnızca analiz yazılımının yönetmelik seçeneğini değiştirmek olmamalıdır. Koordinat, zemin sınıfı, bina kullanım sınıfı, deprem tasarım sınıfı, bina yükseklik sınıfı ve taşıyıcı sistem kabulleri yeniden doğrulanmadan üretilen analiz sonuçları proje girdileriyle uyumsuz kalabilir [1][5].

Yazılım Sürümü Yönetmelik Uygunluğu Anlamına Gelmez

Bir analiz programında “TBDY 2018” seçeneğinin bulunması, modelin kendiliğinden mevzuata uygun olduğu anlamına gelmez. Yönetmelik kapsamındaki sınıfların, spektrum girdilerinin, etkin kesit rijitliklerinin, taşıyıcı sistem katsayılarının ve eleman detaylarının mühendis tarafından doğrulanması gerekir [1].

Program çıktısında en azından kullanılan yönetmelik sürümü, koordinat ve spektrum girdileri, zemin sınıfı, bina sınıfları, taşıyıcı sistem kabulleri ve analiz yöntemi izlenebilir biçimde yer almalıdır. Bu kayıtlar, proje revizyonlarında eski ve yeni model arasındaki farkların denetlenmesini kolaylaştırır [1].

Geçiş Hükümleri ve Eski Proje Dosyaları

Yönetmeliğin yürürlük tarihi 1 Ocak 2019’dur [2][3]. TBDY Kapsamında Yapılacak Binalarla İlgili Uygulama Esaslarına Dair Tebliğ'in (Resmî Gazete 17.07.2019, sayı 30834) 4'üncü maddesine göre TBDY hükümleri; 1 Ocak 2019'dan sonra yeni yapım, değişiklik, büyütme, mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için yapılan ruhsat başvurularında, bina kullanım sınıfı değişikliği veya esaslı tadilat başvurularında ve eksik katlı yapılarda kat ilavesi başvurularında geçerlidir. Ruhsat süresi içinde tamamlanamayan binalarda yine ruhsat süresi içinde yapılan esaslı tadilat (kat ilaveleri hariç) başvurularında ise ilk ruhsat tarihindeki yönetmelik hükümleri uygulanır [4]. Bu nedenle uygulanacak hükümler yapı yaşına göre değil, başvurunun türüne ve tarihine göre belirlenir.

Proje dosyası kontrolü: “2018’den önce tasarlandı” bilgisi, yapının bugünkü performansı hakkında tek başına karar verdirmez. Mevcut bina değerlendirmesi yapılacaksa bilgi toplama, malzeme özellikleri, taşıyıcı sistem modeli ve performans hedefleri TBDY Bölüm 15 kapsamında ele alınır [1].

Afet sonrasında düzenlenen hasar tespit raporu ile TBDY kapsamında hazırlanan performans analizi aynı belge değildir. Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği hasar tespit sürecini düzenlerken, mevcut binanın deprem performansı TBDY Bölüm 15 çerçevesinde ayrı bir mühendislik değerlendirmesi gerektirir [1][6].

Sık Sorulan Sorular

Deprem yönetmeliği 2026 adıyla yeni bir yönetmelik yayımlandı mı?

Verilen resmî kaynak paketinde “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2026” adlı ayrı bir ana düzenleme bulunmamaktadır. Bina deprem tasarımı için listelenen yürürlük kaydı, 18 Mart 2018’de yayımlanan ve 1 Ocak 2019’da yürürlüğe giren TBDY 2018’e aittir [1][2][3].

2026 yılında yeni bina hesabında hangi deprem haritası kullanılır?

TBDY 2018’in deprem yer hareketi yaklaşımı, Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden alınan koordinata bağlı değerlerle birlikte uygulanır. Harita değerleri, zemin sınıfı ve TBDY Bölüm 2 hükümleriyle birleştirilerek tasarım spektrumu oluşturulur [1][5].

Eski bir projedeki deprem bölgesi kabulü kullanılabilir mi?

TBDY 2018, tasarım spektrumu için koordinata bağlı harita spektral ivme katsayılarını esas alan bir sistem tanımlar. Bu nedenle eski bölge kabulünün güncel analiz girdisi olarak kullanılıp kullanılamayacağı, TBDY Bölüm 2 ve Türkiye Deprem Tehlike Haritası verileri üzerinden yeniden kontrol edilmelidir [1][5].

2025 tarihli hasar tespit yönetmeliği TBDY’yi değiştirdi mi?

Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği, afet sonrasında yapılacak hasar tespitine ilişkin ayrı bir düzenlemedir [6]. Kaynak paketinde bu düzenlemenin TBDY 2018’in yeni bina tasarım hükümlerinin yerine geçtiğine ilişkin bir kayıt bulunmamaktadır [1][2][6].

Hasar tespit raporu deprem performans analizi yerine geçer mi?

İki süreç farklı amaçlara dayanır. Afet sonrası hasar tespiti 22 Haziran 2025 tarihli yönetmelik kapsamında, mevcut binanın performans değerlendirmesi ise TBDY Bölüm 15 kapsamında ele alınır [1][6].

2007 yönetmeliğine göre hazırlanmış proje 2026’da doğrudan güncellenebilir mi?

Önce projenin tabi olduğu idari ve teknik çerçeve belirlenmelidir. Güncel bir mühendislik değerlendirmesinde koordinata bağlı tehlike değerleri, zemin verileri, taşıyıcı sistem sınıfı ve TBDY 2018 hükümleri yeniden incelenir; geçiş ve uygulama durumu için yürürlük kayıtları ile ilgili idarenin kararı birlikte değerlendirilir [1][2][4][5].

Eurocode 8 hesabı TBDY 2018 uygunluğunu otomatik olarak sağlar mı?

Hayır. TBDY 2018 kapsamındaki binaların deprem tasarımında TBDY hükümleri uygulanır; uluslararası geçerliliği kabul edilen eşdeğer standartların kullanımı TBDY 2018 Madde 1.1.9'da yalnız yönetmelik kapsamı dışındaki bina ve bina türü yapılar için öngörülmüştür [1]. Spektrum tanımı, davranış katsayısı ve performans düzeyleri iki düzenlemede farklı olduğundan Eurocode 8 ile yapılmış bir hesap, TBDY 2018 koşullarının sağlandığını tek başına göstermez.

deprem yönetmeliği 2026 — Ek Kaynaklar

1. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (R.G.: 18.03.2018) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (webdosya.csb.gov.tr)
2. TBDY 2018 — Konsolide Mevzuat Kaydı (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — TBDY 2018 — Konsolide Mevzuat Kaydı (mevzuat.gov.tr)
3. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — AFAD Yürürlük Bilgisi (R.G.: 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer)) — AFAD — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — AFAD Yürürlük Bilgisi (afad.gov.tr)
4. TBDY Uygulama Esasları ve Yürürlük Bilgisi (TBDY uygulama esasları tebliği) — T.C. İçişleri Bakanlığı — TBDY Uygulama Esasları ve Yürürlük Bilgisi (icisleri.gov.tr)
5. Deprem Tehlike Haritası Yönetmeliği (R.G.: 22.01.2018) — AFAD — AFAD — Türkiye Deprem Tehlike Haritası (tdth.afad.gov.tr)
6. Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği (R.G.: 22.06.2025) — AFAD — Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yönetmeliği (resmigazete.gov.tr)

Kaynaklar

1. TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Resmî Gazete — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (18.03.2018)
2. TS 500:2000 — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. Türk Standardları Enstitüsü (tse.org.tr)

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Deprem Yükü Hesaplama (TBDY 2018)
• Bina Periyodu Hesaplama
• Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) Hesaplama
• TBDY Deprem Tasarımı Aracı

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

yapidan (2026). Deprem Yönetmeliği Karşılaştırması: TBDY 2018 ve Eurocode 8. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/dp/deprem-yonetmeligi-karsilastirmasi-tbdy-2018-eurocode-8