Başlangıç
Temel Tipleri ve Seçim
Temel tipoloji, seçim kriterleri ve karşılaştırmalı yaklaşım — öğrenci ve yeni mezun için giriş seviyesi.
Temel sistemleri, üst yapıdan gelen sabit, hareketli, rüzgâr ve deprem yüklerini zemine güvenli biçimde aktaran yapısal elemanların tamamıdır. Türkiye uygulamasında tasarım; TS 500:2000 Bölüm 11 (Temeller), TBDY 2018…
Seviyenize göre önerilen makale sırası — temelden ileri düzeye doğru ilerleyin.
Temel tipoloji, seçim kriterleri ve karşılaştırmalı yaklaşım — öğrenci ve yeni mezun için giriş seviyesi.
Taşıma gücü, zımbalama, kazık tipi seçimi ve istinat duvarı boyutlandırma — proje mühendisi seviyesi.
Derin kazı iksa, yeraltı suyu yönetimi, mikrokazık ve diyafram duvar — ileri uygulama konuları.
27 makale gösteriliyor
Tekil Temel Tasarımı — Boyutlandırma ve Donatı Hesabı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Birleşik Temel Tasarımı (Combined Footing Design) için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Sürekli (Şerit) Temel Tasarımı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Radye Temel Tasarımı (Raft / Mat Foundation Design) için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Kazık Taşıma Gücü Hesabı — Statik Formüller için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Kazık Grubu Etkisi ve Kazık Başlığı Tasarımı (Pile Group Effect & Pile Cap Design) için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Negatif Sürtünme ve Çekme Kazıkları için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Kazık Tipleri Karşılaştırması (Pile Types Comparison) için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Zemin destekleme yapılarında (istinat duvarı, kazı desteği, bodrum duvarı) toprak basıncı üç temel yöntemle hesaplanır:
İstinat Duvarı Tipleri Karşılaştırması için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Betonarme Konsol İstinat Duvarı Tasarımı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Donatılı Zemin (Toprakarme) İstinat Duvarı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Derin Kazı İksa Sistemleri — Fore Kazık Perde, Diyafram Duvar için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Tekil Temel vs Radye Temel Karşılaştırması için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Toprak Basıncı Formülleri (Rankine / Coulomb / Mononobe-Okabe) için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Kazık Taşıma Gücü Formülleri için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Temel Tasarımı Kontrol Listesi için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Temel Tasarımında Sık Yapılan Hatalar için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Mikro Kazık Tasarımı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Zemin Çivisi (Soil Nailing) Tasarımı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Kazık Yükleme Deneyleri — Statik ve Dinamik için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Temel Altı Zemin İyileştirme Karar Ağacı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Yeraltı Su Seviyesi Yüksek Zeminlerde Temel Tasarımı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Gabion ve Taş Dolgu İstinat Yapıları için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Diyafram Duvar Tasarımı — Barete ve Panel için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Kazıklı Temel Tasarımı: Adım Adım Rehber için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Şeritli Temel Boyutlandırma Örnekleri: Adım Adım Hesap Rehberi için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Sahada ve tasarımda en sık karşılaşılan yanlışlar — kendi projenizde kontrol edin.
SPT/CPT sonuçları ve laboratuvar parametreleri (c, φ, γ, E) sadece rapor olarak kalıp tasarımda Terzaghi/Meyerhof katsayılarına girmediğinde taşıma gücü hatalı bulunur; özellikle suya doymuş ince taneli zeminlerde drenajlı/drensiz kabul farkı gözden kaçar.
TBDY 2018 §16.2; TS 1900-2
Tekil ve radye temellerde kolon etrafındaki d/2 kritik kesiti yerine kolon yüzü alınması, V_pr kapasitesinin olduğundan büyük hesaplanmasına yol açar. TS 500 §8.3.1 uyarınca u_p = 2(b1 + b2) + 4·(d/2)·π/2 doğru çevre uzunluğu kullanılmalıdır.
TS 500 §8.3
TBDY 2018 Madde 16.5.2 uyarınca DTS-1 ve DTS-2 binalarda tekil temeller bağ kirişi ile birbirine bağlanmak zorundadır. Bağ kirişi minimum 25×50 cm kesit ve 4ø16 donatı kuralı ile boyutlandırılır; proje paftalarında sık atlanan detaydır.
TBDY 2018 §16.5.2
Killi zeminlerde toplam oturma = ani + konsolidasyon + ikincil konsolidasyon olarak hesaplanmalı. Sadece elastik çözüm kullanıldığında gerçek oturma 2-5 kat daha büyük gerçekleşebilir; Marmara ve Gediz havzası yumuşak killerinde sık görülen hata.
TBDY 2018 §16.3; TS EN 1997-1 §6.6
Kazık grubunda tek kazığın taşıma gücünün toplamı, grubun taşıma gücüne eşit değildir. Converse-Labarre veya Feld formülü ile η < 1 azaltma yapılmadığında grup kapasitesi yüksek hesaplanır ve farklı oturma gözlenir.
TS 3168; TS EN 1997-1 §7.6
Konsol istinat duvarında arkasındaki dolgu aktif basınç (Ka) uygular; duvar önündeki pasif basınç (Kp) kaymaya karşı yalnızca kısmen devreye alınmalıdır. Mononobe-Okabe deprem artışı (Kae) DTS-1/2'de zorunludur; drenaj sağlanmadığında hidrostatik basınç 2 katına çıkar.
TBDY 2018 §16.10; TS EN 1997-1 §9
Bodrumlu yapılarda yeraltı su seviyesi radye altında kaldığında kaldırma kuvveti (γ_w · h · A) yapı ölü yükünden büyük olabilir. Su yalıtımı + ankraj kazık veya radye drenaj olmadan bodrum yüzer veya çatlar. Kaldırmaya karşı FS ≥ 1.1 aranır.
TS EN 1997-1 §2.4.7.4
Temelde zemine dökülen yüzlerde minimum pas payı 50 mm'dir; proje detayında 25-30 mm verilen donatı zamanla paslanır ve temel kabuk atar. Kenetlenme boyu l_b C25/30 için ø16 donatıda ≥ 40·ø = 640 mm; kısaltmak yasaktır.
TS 500 §6.2 ve §9.4
Betonarme Konsol İstinat Duvarı Tasarımı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Birleşik Temel Tasarımı (Combined Footing Design) için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Derin Kazı İksa Sistemleri — Fore Kazık Perde, Diyafram Duvar için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Diyafram Duvar Tasarımı — Barete ve Panel için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Donatılı Zemin (Toprakarme) İstinat Duvarı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Temellerin betonarme hesabı ve detaylandırması TS 500 esas alınarak yapılır; deprem etkisi altındaki tasarım ise Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) hükümlerine göre yürütülür. Zemin parametrelerinin belirlenmesi ve taşıma gücü hesaplarında Eurocode 7 (TS EN 1997-1) yöntemleri kullanılır. Pratikte bu üç doküman birlikte uygulanır: TBDY 2018 zaten zemin etüdü ve temel tasarımı için EN 1997-1 ile uyumlu bir çerçeve tanımlar.
İki temel sınır durumun ayrı ayrı sağlanması en kritik noktadır: zeminin taşıma gücü (göçme) kontrolü ve oturma (kullanılabilirlik) kontrolü. EN 1997-1 bu kontrolleri kısmi güvenlik katsayılarıyla yapılan tasarım yaklaşımları üzerinden tanımlar; oturma sınırlandırılmazsa yapı taşıyabilir ama farklı oturmalar üst yapıda çatlama ve hasar oluşturur. Bu yüzden hem emniyetli taşıma gücü hem de izin verilen toplam ve farklı oturma değerleri birlikte sağlanmalıdır.
Seçim öncelikle zeminin taşıma gücüne ve yükün büyüklüğüne bağlıdır: yüzeye yakın katmanlar yükü güvenle ve kabul edilebilir oturmayla taşıyabiliyorsa tekil, sürekli veya radye gibi yüzeysel temeller tercih edilir. Taşıma gücü yetersiz, oturma yüksek ya da zemin sıvılaşma riski taşıyorsa yükü daha sağlam derin katmanlara aktaran kazıklı temellere geçilir. Bu kararın temeli, EN 1997-1 kapsamında yapılan zemin etüdü ve sondaj verileridir.
Tasarımdan önce TBDY 2018 ve EN 1997-1 gereği yerinde zemin etüdü yapılması zorunludur; bu kapsamda sondajlar, SPT/CPT deneyleri ve laboratuvar testleriyle zeminin taşıma gücü, kayma mukavemeti parametreleri ve yeraltı su seviyesi belirlenir. Deprem bölgelerinde ayrıca zemin sınıfı, yerel zemin koşulları ve sıvılaşma potansiyeli de değerlendirilir. Bu veriler olmadan yapılan temel boyutlandırması güvenli kabul edilmez.
TBDY 2018'e göre deprem, temellere ek yatay kuvvet ve devrilme momenti getirir; ayrıca zayıf zeminlerde sıvılaşma ve taşıma gücü kaybı riski oluşturur. Bu etkileri sınırlamak için temeller arasında bağ kirişleri kullanılması, tekil temellerin birbirine bağlanması ve gerektiğinde radye gibi rijit temel sistemlerine geçilmesi yaygın önlemlerdir. Sıvılaşma riski tespit edildiğinde ise zemin iyileştirmesi veya yükü derin katmanlara aktaran kazıklı temeller tercih edilir.