Kazık Tipleri Karşılaştırması (Pile Types Comparison)

Özet

Kazık temel, yapı yükünü çevre sürtünmesi ve uç direnciyle derindeki taşıyıcı zemin tabakalarına aktaran derin temel sistemidir. Bu makale, Türkiye inşaat sektöründe yaygın olarak kullanılan dört ana kazık tipini — çakma (prefabrik) kazık, fore (yerinde dökme) kazık, CFA (sürekli uçlu burgu) kazık ve mini (mikro) kazık — zemin koşulları, taşıma kapasitesi, kalite kontrol yöntemleri ve maliyet açısından karşılaştırmaktadır. Kazık tipi seçimi, zemin profili ile doğrudan ilişkili olup yanlış seçim hem yapı güvenliğini hem de proje ekonomisini ciddi biçimde olumsuz etkileyebilir. Makale, TBDY 2018, TS 9222 (TS EN 12699), TS 3168 (TS EN 1536), TS EN 14199 ve TS EN 1997-1 standartları çerçevesinde hazırlanmış; sayısal örnek problemler ve kalite kontrol listeleri ile desteklenmiştir.

1. Kazık Tiplerine Genel Bakış

Türkiye inşaat sektöründe yaygın olarak kullanılan dört ana kazık tipi ve uluslararası karşılıkları aşağıdaki tabloda verilmektedir:

Saha Notu: Türkiye'de inşaatların büyük çoğunluğunda fore kazık tercih edilmektedir. Bunun başlıca nedenleri; alüvyon ve yumuşak killi zeminlerin yaygın olması, kentsel alanların titreşim kısıtları ve rotary delgi ekipmanının yaygın olmasıdır.

Dikkat: Kazık tipi seçiminden önce sondaj ve arazi deneylerini (SPT ve/veya CPT) içeren bir zemin araştırması yapılmalıdır. TBDY 2018 Madde 16.2.1.1 zemin koşullarının arazi ve laboratuvar çalışmalarıyla belirlenmesini, Madde 16.2.1.2 ise bu araştırmaların Ek 16A'daki kurallara göre yapılmasını ister. Zemin araştırması yapılmadan kazık tipi seçilmesi hem güvensizlik hem de gereksiz maliyet yaratır.

2. Detaylı Karşılaştırma Tablosu

3. Her Tip İçin Ayrıntılı Değerlendirme

3.1 Çakma (Prefabrik Betonarme) Kazık

Çakma kazıklar, fabrikada üretilen prefabrik betonarme elemanların hidrolik çekiç, çelik boru veya titreşim yöntemiyle zemine çakılmasıyla imal edilir. Türk standardı TS 9222 (TS EN 12699:2003) kapsamında tanımlanmaktadır.

Avantajlar:

• Fabrika ortamında üretildiğinden beton kalitesi yüksek; üretim süreci TS EN 206 kapsamında denetlenir
• Zemin içine çakılma süreci zemine sıkıştırma etkisi sağlar → kum zeminlerde sürtünme kapasitesi %20–40 artar
• Statik/dinamik yük testi (PDA) nispeten kolay uygulanır
• Hızlı uygulama: günde 20–40 kazık

Dezavantajlar:

• Yüksek titreşim ve gürültü → kentsel alanda kısıtlı; komşu yapılara hasar riski
• Taşlı–kaya zemin uygunsuz (taş bloklarda ilerleme durur)
• Nakliye ve depolama güçlüğü (>15 m boylar)
• Ek yapmak gerekebilir (kaynaklı bağlantı veya manşon)

Kalite kontrol yöntemleri:

• PDA (Pile Driving Analyzer) — ASTM D4945: Her çakma kazıkta izleme; güç, stres ve bütünlük verisi anlık
• CAPWAP analizi: PDA verileriyle nihai taşıma kapasitesinin hesaplanması
• Çekiçten kazığa aktarılan enerji PDA ölçümleriyle izlenir; kabul ölçütü proje şartnamesinde tanımlanır

Saha Notu (Türkiye): Türkiye'nin kıyı bölgelerinde (İzmir, Mersin, İstanbul çevresi) alüvyal deltaik zeminlerde çakma kazık sıkça tercih edilmektedir. Ancak 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında, özellikle sıvılaşma riski taşıyan gevşek kum zeminlerde, uzun fore kazık veya CFA + jetting kombinasyonu tercihine yönelim artmıştır.

3.2 Fore Kazık (Bored Cast-in-Situ)

Türkiye'de yaygın kullanılan derin temel tiplerinden biridir. Zemin içinde rotary ekipmanla delik açılır, donatı kafesi yerleştirilir ve beton dökülür. Uygulama kuralları TS 3168 EN 1536 (fore kazıkların uygulanması) standardında verilir; standart dairesel kesitli kazıklarda 0,3 m ≤ D ≤ 3,0 m şaft çapını kapsar.

Teknik şartlar (TBDY 2018, TS 500:2000 ve uygulama şartnamesi):

• En düşük beton sınıfı: TBDY 2018 Madde 7.2.5.1'e göre deprem yönetmeliği kapsamındaki betonarme binalarda C25 (C25/30); çevre etki sınıfı ve proje hesabı daha yüksek sınıf gerektirebilir
• Çimento dozajı: 325–375 kg/m³
• Beton örtüsü: TS 500:2000 Madde 9.5.1 (Çizelge 9.3) zeminle doğrudan ilişkide olan elemanlarda en az 50 mm net beton örtüsü ister; tremi ile su altında veya bentonitli dökümde proje şartnamesi daha büyük örtü öngörebilir
• En az boyuna donatı oranı: TBDY 2018 Madde 16.10.2.3'e göre kazık başlığı altındaki kazık boyunun, 3 m'den az olmamak üzere, üstten 1/3'ünde boyuna donatı oranı DTS = 1, 1a, 2, 2a binalarda en az %1,0, DTS = 3, 3a, 4, 4a binalarda en az %0,8 olmalıdır; kazığın alt kesimindeki donatı proje hesabına ve uygulama standardına göre belirlenir
• Spiral/etriye: TBDY 2018 Madde 16.10.2.3'e göre donatı oranının artırıldığı üst bölgede spiral (dikdörtgen çakma kazıkta etriye) çapı DTS = 1, 1a, 2, 2a binalarda en az 10 mm, DTS = 3, 3a, 4, 4a binalarda en az 8 mm; spiral adımı en fazla 200 mm, üstten en az iki kazık çapı boyunca en fazla 100 mm'dir
• En büyük agrega boyutu: donatılar arasındaki net açıklık ve beton yerleştirme yöntemi (tremi) dikkate alınarak proje şartnamesinde sınırlandırılır

Avantajlar:

• Her derinlik ve çapa uygun (kaya soketi 0,5–5 m dahil)
• Titreşim ve gürültü düşük → şehir merkezinde uygulanabilir
• Kaya formasyon geçilebilir (rotary + kırıcı uç)
• Yüksek eksenel kapasite (300 mm çap: ≈400–800 kN; 1500 mm çap: ≈10.000–20.000 kN)

Dezavantajlar:

• Beton kalitesi denetimi kritik: kötü sıkıştırma veya boru erken çekimi → beton kusurları
• Tortu (sediment) sorunu: dip temizlenmezse uç direnci belirgin biçimde azalır
• Kazı artığı (pasa) ve kullanılmış bentonit çamuru ilgili çevre/atık mevzuatına uygun biçimde taşınıp bertaraf edilmeli
• Yavaş uygulama: günde 3–10 kazık (büyük çaplarda)

Saha Notu (Türkiye): Karadeniz kıyısındaki alüvyal zeminler gibi yeraltı suyu yüksek ve göçmeye yatkın profillerde bentonit veya muhafaza borusu destekli fore kazık gerekebilir. Kazıklı temellerin deprem hesabı TBDY 2018 Madde 16.10'da tanımlanan yapı–kazık–zemin etkileşimi yaklaşımlarıyla yapılır; betonarme kazıklarda başlık altındaki kazık boyunun, 3 m'den az olmamak üzere, üstten 1/3'ünde boyuna donatı oranı DTS = 1, 1a, 2, 2a binalarda 0,01'den, DTS = 3, 3a, 4, 4a binalarda 0,008'den az olamaz (Madde 16.10.2.3).

3.3 CFA (Continuous Flight Auger) Kazık

Sürekli uçlu burgu (CFA) yöntemi, helisel burgunun sürekli döndürülerek zemine ilerletildiği ve çekilme sırasında içi boş burgu gövdesinden basınçla beton veya harç pompalandığı bir yöntemdir. TS EN 1536 CFA kazığını, içi boş gövdeli sürekli burgu ile oluşturulan ve burgu çekilirken gövdeden beton veya harç pompalanan kazık olarak tanımlar; CFA kazıklar bu nedenle fore (delme) kazık standardının kapsamındadır.

Teknik şartlar:

• Beton sınıfı: TBDY 2018 Madde 7.2.5.1'e göre en az C25; su/çimento oranı, kıvam ve pompalanabilirlik proje şartnamesinde belirlenir; işlenebilirlik ve karışım sıcaklığı her mikserde denetlenir (FHWA GEC 8)
• Burgu çekme: burgu, pompanın beton/harç debisine uygun hızda yavaş ve düzgün çekilir; çok hızlı çekilirse zemin içe göçer ve kazıkta boyun oluşur. Beton/harç hacmi ve basıncı, çekme süresince otomatik izleme sistemiyle kaydedilir (FHWA GEC 8)
• Beton/harç basıncı: burgu ucundaki basınç, çıkış noktasındaki örtü basıncından büyük tutulur; FHWA GEC 8'e göre burgu üstünde ölçülen basınç ekipmana bağlıdır ve yaygın olarak 1,0–1,7 MPa aralığındadır
• Donatı kafesi yerleştirme: burgu çekilmesinden sonra vibrasyon ile itilir; derinlik sınırı ≈ 15 m (pratik sınır)

Avantajlar:

• Çok hızlı uygulama (günde 30–50 kazık mümkün)
• Titreşim yok → hassas yapılara yakın uygulanabilir
• Maliyeti fore kazığa göre %15–30 daha ekonomik (Ataş & Aral, 2024)
• Beton ve zemin karışımı olmaz (zemin dışarı çıkarılmaz)

Dezavantajlar:

• Çakıl, kaya bloğu, su tablası dalgalanması → burgu tıkanması riski
• Donatı kafesi itme mekanizması → moment kapasitesi sınırlı (~15 m altı kesimde donatı yok)
• Beton kıvamı kritik: düşük slump → boşluk riski; yüksek slump → kayan beton
• Derinlik sınırı: ~35 m (pratik)

Saha Notu: Türkiye'de İstanbul, İzmir, Bursa gibi kentsel yapı yoğunluğu yüksek alanlarda CFA'nın kullanımı son yıllarda artmıştır. Titreşimsiz olması nedeniyle metro güzergahları yakınında ve tarihi yapı çevrelerinde tercih edilmektedir.

Dikkat: CFA kazıkta beton/harç hacmini ve basıncını burgu ucu kotuna bağlı olarak kaydeden otomatik izleme sistemi olmadan çalışılmamalıdır; FHWA GEC 8 beton yerleştirmenin otomatik sistemlerle izlenmesini şart koşar.

3.4 Mini Kazık (Mikro Kazık)

Küçük çaplı (delme aleti çapı 300 mm'den küçük), genellikle çelik boru veya ankraj çubuğu ile donatılmış, yüksek basınçlı çimento enjeksiyonu ile oluşturulan kazıklardır. Güncel sürüm TS EN 14199 (EN 14199:2015; 2005 sürümünün yerini almıştır) kapsamında tanımlanır.

Teknik şartlar (TS EN 14199):

• Çap: TS EN 14199, delme aleti çapı 300 mm'den küçük delme kazıkları mini kazık olarak kapsar; en küçük çap delgi ekipmanına ve donatı elemanına göre seçilir
• 300 mm ve üzeri çaplı delme kazıklar TS EN 1536'nın (0,3 m ≤ D ≤ 3,0 m) kapsamına girer; TS EN 1536 mini kazıkları kapsamaz
• Çimento hamuru su/çimento oranı: 0,35–0,50
• Enjeksiyon basıncı: 0,5–3,5 MPa (zemin tipi ve kök derinliğine göre)
• Çelik boru et kalınlığı: taşıma ve korozyon payı hesabıyla belirlenir; boru malzemesi ilgili yapısal boru ürün standardına (ör. EN 10210, EN 10219) uygun seçilir. TBDY 2018 Madde 16.10.2.4 çelik boru kazıklarda çap/et kalınlığı oranını DTS = 1, 1a, 2, 2a binalarda D/t ≤ 60, DTS = 3, 3a, 4, 4a binalarda D/t ≤ 80 ile sınırlar

Avantajlar:

• Çok kısıtlı alanlarda uygulanabilir: bodrum (tavan yüksekliği ≥ 2 m), dar şeritler
• Kaya dahil her türlü zeminde (rotary + darbeli delgi)
• Mevcut yapı güçlendirmesinde ideal: temel altına veya yanal destek için
• Yüksek çelik oran → moment taşıma artırılabilir

Dezavantajlar:

• Maliyeti yüksek (birim kapasite başına mini kazık 2,5–4 kat daha pahalı)
• Büyük düşey yüklerde çok sayıda gerekir
• Uzun uygulama süresi

Saha Notu (Türkiye): Mini kazık, kısıtlı erişim ve düşük tavan yüksekliği koşullarında uygulanabildiği ve mevcut yapıların temel güçlendirmesinde (temel altı destekleme) kullanılabildiği için hasarlı binaların güçlendirilmesinde sık başvurulan yöntemlerden biridir (TS EN 14199 kapsamı). Yalnız taşıyıcı sistemin güçlendirilmesi amacıyla yapılan güçlendirme amaçlı yapı ruhsatı başvurularında, başvuru ekinde güçlendirmeye esas statik proje istenir (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 55). Temel altında kazı ve delgi yapılırken Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4'teki kazı işleri kurallarına uyulur; kazının bitişik yapıları etkileyip etkilemeyeceği önceden araştırılır ve çalışmalar ehil kişi gözetiminde yapılır.

4. Zemin Koşullarına Göre Seçim Kılavuzu

4.2 Zemin Tiplerine Göre Öneri Tablosu

5. Teknik Kesit Karşılaştırması

6. Maliyet Karşılaştırması

6.1 ÇŞB Birim Fiyat Pozları (2024)

Not: Gerçek birim fiyatlar ÇŞB'nin güncel yayımına (her yıl güncellenir) göre belirlenmelidir.

6.2 Göreli Maliyet Endeksi

Dikkat: Bu tablo gösterge niteliğindedir. Kesin maliyet; zemin koşulları, derinlik, erişim, proje ölçeği ve piyasa koşullarına göre önemli ölçüde değişir.

7. Mevzuat ve Standartlar

7.1 Türk Standartları (Öncelikli)

7.2 TBDY 2018 Kapsamı

8. Kalite Kontrol Yöntemleri

8.1 Statik Kazık Yükleme Deneyi

TBDY 2018 Madde 16.9.1.2'ye göre kazık taşıma gücü statik yükleme deneyi sonuçlarından, zemin araştırmalarından elde edilen zemin özelliklerinden ya da statik yükleme deneyleriyle geçerliliği sağlanmış dinamik yükleme deneylerinden hesaplanabilir. DTS = 1, 1a, 2, 2a olan binaların kazıklı temellerinde en az iki statik yükleme deneyi yapılarak tasarım kabullerinin yerinde doğrulandığı kanıtlanır (Madde 16.9.3.4). Statik basınç yükleme deneyinin yürütülmesi için TS EN ISO 22477-1 (statik eksenel basınç altında kazık yükleme deneyi) esas alınabilir.

Deney prosedürü özeti:

• Yükleme sistemi: 1 basınç + 4 çekme kazığı; H-kiriş düzeneği
• Yük uygulama: proje yükünün %25'i kademe; proje yüküne kadar yükleme, ardından 1,5 kat yükleme
• Bekleme süresi: her kademede 30–60 dk
• Oturma ölçümü: kazıktan ≥ 2,5 m mesafede referans kirişe bağlı komparatör (min. ölçme kapasitesi 50 mm)

Saha Notu: TBDY 2018 Madde 16.9.3.4'e göre DTS = 1, 1a, 2, 2a olan binaların kazıklı temellerinde en az iki statik yükleme deneyi yapılır. Tablo 16.4'teki "kazık yükleme deneyi yapılmış" dayanım katsayıları ise her bina altında en az bir yükleme deneyi ve proje sahasındaki kazıkların en az %1'i üzerinde deney yapılması durumunda kullanılabilir (Madde 16.9.2.2).

8.2 Dinamik Kazık Yükleme Deneyi (PDA)

ASTM D4945 kapsamında, çakma ve fore kazıklara dinamik darbe uygulayarak anlık taşıma kapasitesi ve bütünlük testi yapılır.

8.3 Çapraz Delikli Ultrason Testi (CSL)

Fore kazıklarda beton bütünlüğünü denetlemek için çapraz delikli ultrason (CSL, Cross-Hole Sonic Logging) deneyi, imalat öncesinde donatı kafesine bağlanan erişim boruları aracılığıyla uygulanır; deney yöntemi ASTM D6760'ta tanımlanır.

Dikkat: CSL erişim boruları donatı kafesine düzenli aralıklarla sıkıca bağlanmalı, alt uçları kapatılmalı ve beton dökümünden önce suyla doldurulmalıdır; bağlama aralığı ve boru sayısı proje şartnamesinde belirlenir. Deney tamamlandıktan sonra borular harçla doldurulur.

9. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Konu: Çakma kazık taşıma kapasitesi — kum zemin, statik formül

Veriler:

• Kazık tipi: Prefabrik betonarme çakma kazık (TS 9222)
• Çap: D = 500 mm (dairesel kesit); Uzunluk: L = 25 m
• Zemin: Orta sıkı kum; $\gamma =17$ kN/m³, ${\varphi }^{\prime }=34°$
• Yanal toprak basıncı katsayısı: $K_s=1,5$
• Güvenlik katsayısı: FS = 3,0

İstenen: Güvenli taşıma kapasitesi $Q_{izin}$

Çözüm:

Adım 1 — Uç taşıma kapasitesi $Q_p$:

$$A_p=\frac{\pi D^2}{4}=\frac{\pi \times 0,5^2}{4}=0,196{\text{ m}}^2$$

${\varphi }^{\prime }=34°$ için $N_q=37$ (Berezantsev yöntemi)

Kritik derinlik: $L_{krit}=20D=20\times 0,5=10,0$ m

$L=25$ m $>L_{krit}$: Efektif düşey gerilme sabit kalır; ${\sigma }_{uc}^{\prime }=17\times 10=170$ kN/m²

$$Q_p={\sigma }_{uc}^{\prime }\cdot N_q\cdot A_p=170\times 37\times 0,196=1234\text{ kN}$$

Adım 2 — Çevre sürtünme kapasitesi $Q_s$:

$$A_s=\pi D\cdot L=\pi \times 0,5\times 25=39,27{\text{ m}}^2$$ $$\delta =0,75{\varphi }^{\prime }=0,75\times 34°=25,5°$$

Ortalama efektif gerilme (kritik derinlik modeline göre, 0–10 m arasında doğrusal artış, 10 m altında sabit 170 kN/m²): ${\bar{\sigma }}^{\prime }=(85\times 10+170\times 15)/25=136$ kN/m²

$$q_s=K_s\cdot {\bar{\sigma }}^{\prime }\cdot \tan \delta =1,5\times 136\times \tan (25,5°)=1,5\times 136\times 0,477=97,3{\text{ kN/m}}^2$$ $$Q_s=q_s\cdot A_s=97,3\times 39,27=3821\text{ kN}$$

Adım 3 — Toplam ve güvenli kapasite:

$$Q_{ult}=Q_p+Q_s=1234+3821=5055\text{ kN}$$ $$Q_{izin}=\frac{Q_{ult}}{FS}=\frac{5055}{3,0}=1685\text{ kN}$$

Kontrol: FS = 3,0, izin verilebilir yük yaklaşımında statik yükler için kullanılan geleneksel bir değerdir. TBDY 2018 ise kazığın düşey tasarım dayanımını karakteristik çevre sürtünmesi ve uç direncini Tablo 16.4'teki dayanım katsayılarına bölerek hesaplar (yükleme deneyi yapılmamışsa çevre sürtünmesi için 1,5, uç direnci için 2,0) ve bu dayanımı yük katsayılı düşey tasarım kuvvetiyle karşılaştırır (Madde 16.9.3.1).

Problem 2 — Orta

Konu: Kil zeminde fore kazık taşıma kapasitesi — α yöntemi

Veriler:

• Kazık tipi: Fore kazık (TS 3168 EN 1536)
• Çap: D = 600 mm; Uzunluk: L = 18 m
• Zemin profili:
  • 0–8 m: Yumuşak kil, $c_u=30$ kN/m², $\gamma =17$ kN/m³
  • 8–18 m: Sert kil, $c_u=90$ kN/m², $\gamma =19$ kN/m³
• Güvenlik katsayısı: FS = 3,0

İstenen: Güvenli taşıma kapasitesi $Q_{izin}$

Çözüm:

Adım 1 — Uç taşıma kapasitesi:

$N_c^{\ast }=9,0$ (derin temeller için; Das 2019)

$$A_p=\frac{\pi \times 0,6^2}{4}=0,283{\text{ m}}^2$$ $$Q_p=9,0\times 90\times 0,283=229,2\text{ kN}$$

Adım 2 — Çevre sürtünme kapasitesi — α yöntemi:

α değerleri: Katman 1 ($c_u=30$ kN/m²): $\alpha =0,90$; Katman 2 ($c_u=90$ kN/m²): $\alpha =0,72$

$$P=\pi D=\pi \times 0,6=1,885\text{ m}$$ $$Q_{s1}=0,90\times 30\times 1,885\times 8=407,2\text{ kN}$$ $$Q_{s2}=0,72\times 90\times 1,885\times 10=1218,2\text{ kN}$$ $$Q_s=407,2+1218,2=1625,4\text{ kN}$$

Adım 3 — Toplam ve güvenli kapasite:

$$Q_{ult}=229,2+1625,4=1854,6\text{ kN}$$ $$Q_{izin}=\frac{1854,6}{3,0}=618,2\text{ kN}$$

Kontrol: TS EN 1997-1:2005 Madde 7.6 gereği kil zeminlerde statik yükleme deneyleriyle doğrulama önerilir.

Problem 3 — Zor

Konu: Kazık grubu verimliliği ve blok göçme kontrolü — kil zeminde 3×3 fore kazık grubu

Veriler:

• Kazık tipi: Fore kazık, D = 500 mm; L = 15 m
• Grup düzeni: 3×3 (toplam 9 kazık)
• Eksen–eksen kazık aralığı: S = 1,5 m = 3D (FHWA GEC 8, CFA kazık grupları için tipik en küçük eksen aralığını 3–5 kazık çapı olarak verir)
• Zemin: Yumuşak kil, $c_u=50$ kN/m², $\gamma =18$ kN/m³; $\alpha =0,75$
• Uç: Sert kil, $c_u=70$ kN/m²

İstenen: (a) Tekil kazık kapasitesi, (b) Grup verimliliği (Converse–Labarre), (c) Blok göçme kontrolü, (d) Güvenli grup kapasitesi

Çözüm:

Adım 1 — Tekil kazık kapasitesi:

$$A_p=\frac{\pi \times 0,5^2}{4}=0,196{\text{ m}}^2;P=\pi \times 0,5=1,571\text{ m}$$ $$Q_p=9\times 70\times 0,196=123,5\text{ kN}$$ $$Q_s=0,75\times 50\times 1,571\times 15=884,6\text{ kN}$$ $$Q_{ult,tekil}=123,5+884,6=1008,1\text{ kN}$$

Adım 2 — Converse–Labarre grup verimliliği:

$$\theta =\arctan \left(\frac{D}{S}\right)=\arctan \left(\frac{0,5}{1,5}\right)=18,4°$$ $$\eta =1-\theta \cdot \frac{(n-1)m+(m-1)n}{90\cdot m\cdot n}=1-18,4\times \frac{12}{810}=1-0,272=0,728$$ $$Q_{grup,1}=\eta \times N\times Q_{ult,tekil}=0,728\times 9\times 1008,1=6600,8\text{ kN}$$

Adım 3 — Blok göçme kontrolü (Terzaghi–Peck):

Blok boyutları: $L_g=(m-1)S+D=2\times 1,5+0,5=3,5$ m; $B_g=3,5$ m

$$Q_{blok,s}=2(L_g+B_g)\times c_u\times L=2\times 7,0\times 50\times 15=10500\text{ kN}$$ $$Q_{blok,p}=L_g\times B_g\times N_c^{\ast }\times c_{u,uc}=3,5\times 3,5\times 9\times 70=7717,5\text{ kN}$$ $$Q_{blok}=10500+7717,5=18217,5\text{ kN}$$

Adım 4 — Belirleyici grup kapasitesi:

$$Q_{grup}=\min (6600,8;18217,5)=6600,8\text{ kN}\text{(Converse–Labarre belirleyici)}$$ $$Q_{grup,izin}=\frac{6600,8}{3,0}=2200,3\text{ kN}$$

Kontrol: TBDY 2018 Madde 16.9.3.3'e göre grup davranışı gösteren kazıklı temellerde taşıma gücü, kazıkların toplam taşıma gücü (9 × 1008,1 = 9072,9 kN) ile blok taşıma gücünün (18.217,5 kN) küçük olanıdır. Bu örnekte Converse–Labarre verimliliğiyle azaltılmış değer (6600,8 kN) her ikisinden de küçük olduğundan ihtiyatlı olarak esas alınmıştır.

10. Sık Yapılan Hatalar

1. Zemin etüdü yapmadan kazık tipi seçmek: Zemin bilgisi olmadan yapılan seçim hem güvensiz hem ekonomik değildir; zemin araştırması TBDY 2018 Madde 16.2.1.1 ve Ek 16A'ya göre yapılır.
2. CFA kazıkta taşlı/çakıllı zemin kullanmak: CFA matkabı çakıl ve bloklarda ilerleme yapamaz; bu durumda geçici borulu fore kazık tercih edilmelidir.
3. Fore kazıkta tortu temizliğini ihmal etmek: Beton dökümünden önce kazık dibi temizlenmeli ve dipteki çökelti (tortu) kalınlığı kontrol edilmelidir; kabul edilebilir kalınlık proje şartnamesinde tanımlanır. Temizlenmeyen tortu uç direncini belirgin biçimde azaltır.
4. Mini kazık uygulama sayısını azaltmak: Mini kazığın bireysel kapasitesi düşük olduğundan çok sayıda ve sık aralıklı kazık gerekir. Grup davranışı gösteren kazıklı temellerde taşıma gücü, kazıkların toplam taşıma gücü ile blok taşıma gücünün küçüğü olarak alınır (TBDY 2018 Madde 16.9.3.3); kazık aralığı küçüldükçe blok göçmesi olasılığı artar.
5. PDA/CSL testi yapmadan kabul etmek: Büyük veya kritik projelerde kazıkların kabulü, proje şartnamesinde sayısı ve yeri tanımlanan bütünlük (CSL, düşük deformasyonlu deney) ve dinamik yükleme (PDA) deneylerine dayandırılmalıdır. TBDY 2018 ayrıca DTS = 1, 1a, 2, 2a binaların kazıklı temellerinde en az iki statik yükleme deneyi ister (Madde 16.9.3.4).
6. Grup verimliliğini hesaplamamak: Yakın aralıklı kazıklarda ($S<3D$) tekil kazık kapasitelerinin toplamı grup kapasitesini vermeyebilir. TBDY 2018 Madde 16.9.3.3 grup taşıma gücünü tekil kazıkların toplam taşıma gücü ile blok taşıma gücünün küçüğü olarak tanımlar; Converse–Labarre gibi ampirik verimlilik bağıntıları ($\eta <1,0$) ön tasarımda ek kontrol olarak kullanılabilir.
7. Çakma kazıkta komşu yapıya titreşim etkisini değerlendirmemek: Kentsel ortamda çakma kazık uygulanmadan titreşim analizi yapılmaması, komşu binalarda çatlak ve hasar riski oluşturur.
8. TBDY 2018 deprem tasarım gerekliliklerini atlamak: Kazıklı temellerde TBDY 2018 Bölüm 16'daki sıvılaşma (16.6), kazıklı temeller (16.9) ve kazıklı temellerin deprem hesabı (16.10) koşulları, binanın Deprem Tasarım Sınıfına (DTS) göre uygulanır; bu koşullar atlanarak yapılan tasarım hem mevzuata aykırıdır hem de yapı güvenliğini tehdit eder.

Kaynaklar

1. TS 9222 (TS EN 12699):2003. Yerinden Etme Kazıklarının Uygulanması. Türk Standartları Enstitüsü.
2. TS 3168 (TS EN 1536):2010. Özel Geoteknik İşler — Fore Kazıklar. TSE.
3. TS EN 14199:2005. Özel Geoteknik İşler — Mini Kazıklar. TSE.
4. TS EN 1997-1:2005 (Eurocode 7). Geoteknik Tasarım — Genel Kurallar. Madde 7. TSE.
5. TBDY 2018. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Resmi Gazete: 18.03.2018 Tarih, 30364 Sayı.
6. TS 500:2000. Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE.
7. TS 3234. Zemin Araştırması ve Sondaj. TSE.
8. Das, B.M. Principles of Foundation Engineering, 9th Ed. Cengage Learning, 2019. Bölüm 11.
9. Altay Birand. Kazıklı Temeller. İTÜ Ders Notları.
10. Kabaca, H.; Vural, İ. (2018). "Teorik Nihai Kazık Taşıma Gücü Hesaplamaları ile Kazık Yükleme Yöntemlerin Karşılaştırmalı Analizi." Academic Perspective Procedia, Vol. 1, No. 1.
11. Ergün, M.U. (2005). Kazıklı Radye Temellerin Etkin Tasarımı. TÜBİTAK Projesi No. 103I007. ODTÜ.
12. Ataş, F.H.; Aral, İ.F. (2024). "İnce Daneli Zeminlerde Jet Grout ve Fore Kazık Yöntemleri ile Zemin İyileştirilmesi." Kırklareli Üniversitesi Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 10(2), 294–315.
13. Özaydin, K. (2023). "Yüksek Bina Temelleri ve Depremde Yapı-Kazık-Zemin Etkileşimi." İMO 1. Yüksek Yapılar Sempozyumu. İstanbul.
14. FHWA-NHI-16-009. Driven Pile Design and Construction Manual. Federal Highway Administration, 2016.
15. ASTM D4945-17. Standard Test Method for High-Strain Dynamic Testing of Deep Foundations.
16. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2024). 2024 Yılı Yapı İşleri Birim Fiyatları. Poz Serisi 15.140.

İlgili Hesaplama Araçları

Kavramlar için kazık temel, mikrokazık sistemi ve zemin etüdü sözlük sayfalarına; ayrıntılı hesap ve deney için kazıklı temel tasarımı adım adım rehberi ve kazık yükleme deneyleri yazılarına bakabilirsiniz.

Ön tasarım ve kontrol için aşağıdaki ücretsiz hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz:

• Kazık Taşıma Gücü Aracı
• SPT N30 Hesaplama
• Zemin Taşıma Gücü Hesaplama
• Temel Boyutlandırma Hesaplama
• Şev Stabilitesi Hesaplama
• İstinat Duvarı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

yapidan (2026). Kazık Tipleri Karşılaştırması (Pile Types Comparison). Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/tm/kazik-tipleri-karsilastirmasi