Kazık Tipleri Karşılaştırması (Pile Types Comparison)
Bu makale, Türkiye inşaat sektöründe yaygın olarak kullanılan dört ana kazık tipini — çakma (prefabrik) kazık, fore (yerinde dökme) kazık, CFA (sürekli uçlu burgu) kazık ve mini (mikro) kazık — zemin...
1. Kazık Tiplerine Genel Bakış
Türkiye inşaat sektöründe yaygın olarak kullanılan dört ana kazık tipi ve uluslararası karşılıkları aşağıdaki tabloda verilmektedir:
Tablo 1: Kazık Tiplerine Genel Bakış
| Kazık Tipi | İngilizce Karşılığı | Birincil Türk Standardı | Beton Sınıfı (min.) |
|---|---|---|---|
| Çakma (Prefabrik) Kazık | Driven / Precast Pile | TS 9222 (TS EN 12699) | C 30/37 |
| Fore (Yerinde Dökme) Kazık | Bored / Cast-in-Situ Pile | TS 3168 (TS EN 1536) | C 25/30 |
| CFA (Sürekli Uçlu Burgu) Kazık | Continuous Flight Auger (CFA) Pile | TS EN 12699 | C 25/30 |
| Mini Kazık (Mikro Kazık) | Mini / Micro Pile | TS EN 14199 | C 30/37 |
Saha Notu: Türkiye'de inşaatların büyük çoğunluğunda fore kazık tercih edilmektedir. Bunun başlıca nedenleri; alüvyon ve yumuşak killi zeminlerin yaygın olması, kentsel alanların titreşim kısıtları ve rotary delgi ekipmanının yaygın olmasıdır.
Dikkat: Kazık tipi seçiminden önce mutlaka zemin etüdü (sondaj + SPT veya CPT deneyleri) yaptırılmalıdır. TS 3234 ve TS EN ISO 22475-1 kapsamında zemin araştırması yapılmadan kazık tipi seçilmesi, hem güvensizlik hem de gereksiz maliyet yaratır.
2. Detaylı Karşılaştırma Tablosu
Tablo 2: Detaylı Karşılaştırma Tablosu
| Kriter | Çakma Kazık | Fore Kazık | CFA Kazık | Mini Kazık |
|---|---|---|---|---|
| Çap Aralığı | 200–600 mm | 300–2500 mm | 300–900 mm | 75–300 mm |
| Uygulama Derinliği | 5–30 m | 5–80+ m | 5–35 m | 5–60 m |
| Eksenel Taşıma Kapasitesi | 100–3000 kN | 300–20.000 kN | 200–5000 kN | 50–1500 kN |
| Uygulama Hızı | Yüksek | Orta | Çok yüksek | Düşük–Orta |
| Titreşim / Gürültü | Yüksek (çekiç) | Düşük | Düşük | Çok düşük |
| Zemin Uygunluğu | Kum, çakıl, yumuşak kil | Her türlü zemin | Kum–kil (taşlı zemin uygun değil) | Her zemin (taşlı dahil) |
| Kalite Kontrolü | İyi (fabrika üretimi) | Zor (taze beton, tortu) | Orta | İyi (enjeksiyon izlenebilir) |
| Maliyet (göreli) | Orta | Orta–Yüksek | Düşük–Orta | Yüksek |
| Takviye / Güçlendirme | Düşük | Orta | Düşük | Çok yüksek |
| Moment Taşıma | Orta | Yüksek | Orta | Düşük |
| Ekipman | Çakma ekipmanı | Delici ekipman | CFA delici | Sondaj ekipmanı |
| Bodrum / Kısıtlı Alan | Uygunsuz | Orta uygun | Uygun | Çok uygun |
3. Her Tip İçin Ayrıntılı Değerlendirme
3.1 Çakma (Prefabrik Betonarme) Kazık
Çakma kazıklar, fabrikada üretilen prefabrik betonarme elemanların hidrolik çekiç, çelik boru veya titreşim yöntemiyle zemine çakılmasıyla imal edilir. Türk standardı TS 9222 (TS EN 12699:2003) kapsamında tanımlanmaktadır.
Tablo 3: Çakma (Prefabrik Betonarme) Kazık
| Parametre | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Minimum beton sınıfı | C 30/37 | TS 9222, Md. 7.3 |
| Minimum donatı oranı (boyuna) | %1,0 | TS 9222, Md. 8.2 |
| Çakma toleransı (düşey sapma) | 1/75 | TS EN 12699, Md. 8 |
| Yatay konum toleransı | ≤ 50 mm | TS EN 12699, Md. 8 |
| Çakma enerjisi enerji izleme | PDA zorunlu (büyük projeler) | ASTM D4945 |
Avantajlar:
- Fabrika ortamında üretildiğinden beton kalitesi yüksek; üretim süreci TS EN 206 kapsamında denetlenir
- Zemin içine çakılma süreci zemine sıkıştırma etkisi sağlar → kum zeminlerde sürtünme kapasitesi %20–40 artar
- Statik/dinamik yük testi (PDA) nispeten kolay uygulanır
- Hızlı uygulama: günde 20–40 kazık
Dezavantajlar:
- Yüksek titreşim ve gürültü → kentsel alanda kısıtlı; komşu yapılara hasar riski
- Taşlı–kaya zemin uygunsuz (taş bloklarda ilerleme durur)
- Nakliye ve depolama güçlüğü (>15 m boylar)
- Ek yapmak gerekebilir (kaynaklı bağlantı veya manşon)
Kalite kontrol yöntemleri:
- PDA (Pile Driving Analyzer) — ASTM D4945: Her çakma kazıkta izleme; güç, stres ve bütünlük verisi anlık
- CAPWAP analizi: PDA verileriyle nihai taşıma kapasitesinin hesaplanması
- Enerji transferi ≥ %80 olmalı (TS EN 12699)
Saha Notu (Türkiye): Türkiye'nin kıyı bölgelerinde (İzmir, Mersin, İstanbul çevresi) alüvyal deltaik zeminlerde çakma kazık sıkça tercih edilmektedir. Ancak 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında, özellikle sıvılaşma riski taşıyan gevşek kum zeminlerde, uzun fore kazık veya CFA + jetting kombinasyonu tercihine yönelim artmıştır.
3.2 Fore Kazık (Bored Cast-in-Situ)
Türkiye'de en yaygın kullanılan derin temel tipidir. Zemin içinde rotary ekipmanla delik açılır, donatı kafesi yerleştirilir ve beton dökülür. TS 3168 (TS EN 1536:2010) kapsamında uygulanır.
Tablo 4: Fore Kazık (Bored Cast-in-Situ)
| Yöntem | Uygulama Koşulu | Beton Slump | Boru |
|---|---|---|---|
| Kuru yöntem | Yer altı suyu yok, sert zemin | 150–200 mm | Yok |
| Geçici muhafaza borulu | Su tablası varsa | 160–220 mm | Geri çekilebilir |
| Kalıcı muhafaza borulu | Çöküntü riski | 160–220 mm | Bırakılır |
| Bentonit destekli | Gevşek, suya doygun | ≥ 180 mm | Yok |
Teknik şartlar (TS 3168 EN 1536:2010):
- Minimum beton sınıfı: C 25/30
- Çimento dozajı: 325–375 kg/m³
- Beton örtü kalınlığı: ≥ 50–75 mm (TS 500:2000 Madde 9.3.3)
- Boyuna donatı minimum oranı: %0,50 (TS EN 1536, Md. 7.4.3); TBDY 2018 depremli bölgelerde %0,80
- Etriye aralığı: ≤ 400 mm (standart); kafa bölgesinde ≤ 200 mm (TBDY 2018 Madde 16.6.5)
- Maksimum agrega boyutu: 32 mm veya donatı aralığının 1/4'ü (küçük olanı)
Avantajlar:
- Her derinlik ve çapa uygun (kaya soketi 0,5–5 m dahil)
- Titreşim ve gürültü düşük → şehir merkezinde uygulanabilir
- Kaya formasyon geçilebilir (rotary + kırıcı uç)
- Yüksek eksenel kapasite (300 mm çap: ≈400–800 kN; 1500 mm çap: ≈10.000–20.000 kN)
Dezavantajlar:
- Beton kalitesi denetimi kritik: kötü sıkıştırma veya boru erken çekimi → beton kusurları
- Tortu (sediment) sorunu: dip temizlenmezse uç kapasitesi %40–60 düşer
- Kazı artığı (pasa) bertarafa edilmeli → çevre mevzuatı
- Yavaş uygulama: günde 3–10 kazık (büyük çaplarda)
Saha Notu (Türkiye): Türkiye'nin Karadeniz kıyısındaki alüvyal zeminlerde ve İç Anadolu'daki marn–kireçtaşı geçişli profillerde bentonit destekli fore kazık zorunlu hale gelebilmektedir. TBDY 2018 Madde 16.5.3 gereği, DD-2 ve üzeri deprem tasarım düzeyi gerektiren bölgelerde kazıkların moment eğriliği hesabı ile TBDY 2018 Tablo 16.1'deki donatı sınırlarına uyulması zorunludur.
3.3 CFA (Continuous Flight Auger) Kazık
Sürekli uçlu burgu (CFA) yöntemi, bütünlüklü helisel burgonun sürekli döndürülerek ilerlediği, çekilme sırasında burgu içinden basınçla çimento harcı enjekte edildiği bir yöntemdir. TS EN 12699:2015 kapsamında tanımlanır.
Teknik şartlar:
- Minimum beton sınıfı: C 25/30 (su/çimento ≤ 0,55)
- Burgu çekme hızı: ≤ 0,3 m/s (zemin tipine göre); otomatik izleme zorunlu
- Enjeksiyon basıncı: genellikle 1,5–5 bar; zemin direnci ile eşleştirilmeli
- Donatı kafesi yerleştirme: burgu çekilmesinden sonra vibrasyon ile itilir; derinlik sınırı ≈ 15 m (pratik sınır)
Avantajlar:
- Çok hızlı uygulama (günde 30–50 kazık mümkün)
- Titreşim yok → hassas yapılara yakın uygulanabilir
- Maliyeti fore kazığa göre %15–30 daha ekonomik (Ataş & Aral, 2024)
- Beton ve zemin karışımı olmaz (zemin dışarı çıkarılmaz)
Dezavantajlar:
- Çakıl, kaya bloğu, su tablası dalgalanması → burgu tıkanması riski
- Donatı kafesi itme mekanizması → moment kapasitesi sınırlı (~15 m altı kesimde donatı yok)
- Beton kıvamı kritik: düşük slump → boşluk riski; yüksek slump → kayan beton
- Derinlik sınırı: ~35 m (pratik)
Saha Notu: Türkiye'de İstanbul, İzmir, Bursa gibi kentsel yapı yoğunluğu yüksek alanlarda CFA'nın kullanımı son yıllarda artmıştır. Titreşimsiz olması nedeniyle metro güzergahları yakınında ve tarihi yapı çevrelerinde tercih edilmektedir.
Dikkat: CFA kazıkta taze beton akışını kayıt eden otomatik debi kayıt cihazı olmaksızın çalışmak, TS EN 12699 Madde 9.3 gereği uygunsuz kabul edilir.
3.4 Mini Kazık (Mikro Kazık)
Küçük çaplı (75–300 mm), genellikle çelik boru veya ankraj çubuğu ile donatılmış, yüksek basınçlı çimento enjeksiyonu ile oluşturulan kazıklardır. TS EN 14199:2005 kapsamında tanımlanır.
Teknik şartlar (TS EN 14199):
- Minimum çap: 75 mm
- Maksimum çap: 300 mm (bu sınırı geçen kazıklar fore kapsamına girer)
- Çimento hamuru su/çimento oranı: 0,35–0,50
- Enjeksiyon basıncı: 0,5–3,5 MPa (zemin tipi ve kök derinliğine göre)
- Çelik boru minimum et kalınlığı: EN 10219-1 kapsamında belirlenir
Avantajlar:
- Çok kısıtlı alanlarda uygulanabilir: bodrum (tavan yüksekliği ≥ 2 m), dar şeritler
- Kaya dahil her türlü zeminde (rotary + darbeli delgi)
- Mevcut yapı güçlendirmesinde ideal: temel altına veya yanal destek için
- Yüksek çelik oran → moment taşıma artırılabilir
Dezavantajlar:
- Maliyeti yüksek (birim kapasite başına mini kazık 2,5–4 kat daha pahalı)
- Büyük düşey yüklerde çok sayıda gerekir
- Uzun uygulama süresi
Saha Notu (Türkiye): 2023 Kahramanmaraş depremi sonrasında etkilenen bölgelerde hasar görmüş binaların temel güçlendirmesinde mini kazık yoğun biçimde uygulandı. 3194 Sayılı Kanun Madde 21 uyarınca yapı güçlendirme projesinin belediye veya bakanlıkça onaylanması gerekmekte; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında zemin çalışmalarında özel güvenlik önlemleri alınmalıdır.
4. Zemin Koşullarına Göre Seçim Kılavuzu
4.1 Karar Akış Diyagramı
4.2 Zemin Tiplerine Göre Öneri Tablosu
Tablo 5: Zemin Tiplerine Göre Öneri Tablosu
| Zemin Koşulu | Türkiye'de Sık Görüldüğü Yer | Önerilen Tip | Dikkat Edilecek Hususlar |
|---|---|---|---|
| Gevşek–orta sıkı kum | İzmir, Adapazarı, Çukurova deltası | Çakma veya CFA | Sıvılaşma riski: TBDY 2018 Bölüm 16.10 |
| Yumuşak kil | İstanbul Haliç kenarı, Karadeniz kıyısı | Fore (bentonit) | Uzun boy + düşük kapasite; grup etkisi önemli |
| Sert kil / Marn | Ankara, İç Anadolu | Fore veya CFA | CFA'da derinlik sınırı (≤ 35 m) |
| Çakıllı zemin | Akarsu vadileri, Marmara çevresi | Fore (geçici boru) | CFA uygunsuz; muhafaza borusu şarttır |
| Kireçtaşı / Kaya | Ege, Akdeniz karstik bölgeler | Fore (rotary) veya Mini | Karstik boşluk riski; özel zemin etüdü gerekir |
| Kentsel alan (titreşim kısıtı) | Tüm büyük şehir merkezleri | CFA veya Mini | Çakma kesinlikle uygunsuz |
| Alüvyon, dolgu zemin | Boğaz çevresi, dolgu alanlar | Fore (uzun) | Sıvılaşma ve oturma riski; zemin iyileştirme |
| Mevcut yapı güçlendirme | Tüm bölgeler | Mini | Diğerleri uygulanamaz veya çok riskli |
5. Teknik Kesit Karşılaştırması
Zemin etüdü → güçlendirme? → kentsel/titreşim kısıtı? → derinlik / zemin tipi → fore / CFA / çakma / mini kazık seçimi.
6. Maliyet Karşılaştırması
6.1 ÇŞB Birim Fiyat Pozları (2024)
Tablo 6: ÇŞB Birim Fiyat Pozları (2024)
| Poz No | Tanım | Birim | ÇŞB Sınıfı |
|---|---|---|---|
| 15.140.1001 (Y.16.060/02) | Ø 30 cm, C 20/25, her boy | m | Yapı İşleri |
| 15.140.1003 (Y.16.060/04) | Ø 65 cm, C 20/25, 0–18 m | m | Yapı İşleri |
| 15.140.1005 (Y.16.060/06) | Ø 80 cm, C 20/25, 0–18 m | m | Yapı İşleri |
| 15.140.1107 (Y.16.062/08) | Ø 100 cm, C 25/30, 0–18 m | m | Yapı İşleri |
| 15.140.1209 (Y.16.062/10) | Ø 120 cm, C 30/37, 0–18 m | m | Yapı İşleri |
| 15.140.1210 (Y.16.062/11) | Ø 120 cm, C 30/37, 18–36 m | m | Yapı İşleri |
Not: Gerçek birim fiyatlar ÇŞB'nin güncel yayımına (her yıl güncellenir) göre belirlenmelidir.
6.2 Göreli Maliyet Endeksi
Tablo 7: Göreli Maliyet Endeksi
| Tip | Göreli Birim Maliyet | Açıklama |
|---|---|---|
| CFA | 1,0 (baz) | Hızlı uygulama, ≤ 35 m |
| Çakma | 1,1–1,4 | Prefabrik + nakliye maliyeti |
| Fore | 1,2–1,5 | Yavaş uygulama, yüksek kalite kontrolü |
| Mini | 2,5–4,0 | Düşük kapasite, pahalı donatı |
Dikkat: Bu tablo gösterge niteliğindedir. Kesin maliyet; zemin koşulları, derinlik, erişim, proje ölçeği ve piyasa koşullarına göre önemli ölçüde değişir.
7. Mevzuat ve Standartlar
7.1 Türk Standartları (Öncelikli)
Tablo 8: Türk Standartları (Öncelikli)
| Standart | Konu | Önemli Maddeler |
|---|---|---|
| TS 9222 (TS EN 12699:2003) | Yerinden etme kazıklarının uygulaması | Md. 7 (malzeme), Md. 8 (toleranslar) |
| TS 3168 (TS EN 1536:2010) | Fore kazıkların uygulaması | Md. 5 (zemin), Md. 7.4 (donatı), Md. 9 (KK) |
| TS EN 14199:2005 | Mini kazıkların uygulaması | Md. 6 (enjeksiyon), Md. 8 (toleranslar) |
| TS EN 1997-1:2005 (Eurocode 7) | Geoteknik tasarım genel kuralları | Md. 7 (kazık tasarımı) |
| TS 3234 | Zemin araştırması ve sondaj | Md. 4 (SPT), Md. 5 (örnekleme) |
| TS 500:2000 | Betonarme tasarım ve yapım | Md. 9.3 (örtü), Md. 11 (boyuna donatı) |
| TS 708 | İnşaat çeliği standartları | B420C, B500C donatı sınıfları |
7.2 TBDY 2018 Kapsamı
Tablo 9: TBDY 2018 Kapsamı
| Madde | Konu | Gereklilik |
|---|---|---|
| Madde 16.1 | Kapsam ve tanımlar | Deprem bölgesi I–IV sınıflandırması |
| Madde 16.3 | Kazık taşıma kapasitesi | Statik + deprem kombinezonları hesabı |
| Madde 16.5.3 | Deprem etkisi altında moment | DD-2 düzeyinde P-M etkileşim diyagramı |
| Madde 16.6.2 | Boyuna donatı oranı (fore) | Minimum %0,80, maksimum %8,0 |
| Madde 16.6.3 | Boyuna donatı oranı (çakma) | Minimum %1,0 |
| Madde 16.6.5 | Sarılma/sıkıştırma donatısı | Kafa bölgesi ≥ 3D, etriye ≤ 200 mm |
| Madde 16.7 | Kazık grubu tasarımı | Grup verimliliği, blok göçme kontrolü |
| Madde 16.10 | Sıvılaşma değerlendirmesi | SPT–N < 15 → sıvılaşma analizi zorunlu |
8. Kalite Kontrol Yöntemleri
8.1 Statik Kazık Yükleme Deneyi
TS EN 1997-1:2005 Madde 7.5.2 gereği kazık taşıma kapasitesinin statik yükleme deneyleriyle doğrulanması zorunludur (TS EN ISO 22477-1).
Deney prosedürü özeti:
- Yükleme sistemi: 1 basınç + 4 çekme kazığı; H-kiriş düzeneği
- Yük uygulama: proje yükünün %25'i kademe; proje yüküne kadar yükleme, ardından 1,5 kat yükleme
- Bekleme süresi: her kademede 30–60 dk
- Oturma ölçümü: kazıktan ≥ 2,5 m mesafede referans kirişe bağlı komparatör (min. ölçme kapasitesi 50 mm)
Saha Notu: TBDY 2018 Madde 16.3.5 gereği, kritik yapılarda toplam kazık sayısının en az %1'i veya minimum 2 adet kazık yükleme deneyine tabi tutulmalıdır.
8.2 Dinamik Kazık Yükleme Deneyi (PDA)
ASTM D4945 kapsamında, çakma ve fore kazıklara dinamik darbe uygulayarak anlık taşıma kapasitesi ve bütünlük testi yapılır.
8.3 Çapraz Delikli Ultrason Testi (CSL)
Fore kazıklarda beton bütünlüğünü test etmek için TS EN ISO 22477-10 (Çapraz Delikli Ultrason — Cross-Hole Sonic Logging) yöntemi, imalat öncesi kazık donatı kafesine yerleştirilen çelik borular aracılığıyla uygulanır.
Dikkat: CSL borularının kazık donatısına bağlanma aralığı 1,0–1,5 m'yi aşmamalıdır (TS EN 1536, Ek D). Borular temiz ve açık olmalı; doldurma işlemi belirli süre sonra yapılmalıdır.
9. Örnek Problemler
Problem 1 — Kolay
Konu: Çakma kazık taşıma kapasitesi — kum zemin, statik formül
Veriler:
- Kazık tipi: Prefabrik betonarme çakma kazık (TS 9222)
- Çap: D = 500 mm (dairesel kesit); Uzunluk: L = 25 m
- Zemin: Orta sıkı kum; kN/m³,
- Yanal toprak basıncı katsayısı:
- Güvenlik katsayısı: FS = 3,0
İstenen: Güvenli taşıma kapasitesi
Çözüm:
Adım 1 — Uç taşıma kapasitesi :
için (Berezantsev yöntemi)
Kritik derinlik: m
m : Efektif düşey gerilme sabit kalır; kN/m²
Adım 2 — Çevre sürtünme kapasitesi :
Adım 3 — Toplam ve güvenli kapasite:
Kontrol: TS EN 1997-1:2005 Madde 7.6.2.3'e göre FS = 3,0 olağan durum için uygundur. Sonuç D = 500 mm çakma kazık için makul aralıkta.
Problem 2 — Orta
Konu: Kil zeminde fore kazık taşıma kapasitesi — α yöntemi
Veriler:
- Kazık tipi: Fore kazık (TS 3168 EN 1536)
- Çap: D = 600 mm; Uzunluk: L = 18 m
- Zemin profili:
- 0–8 m: Yumuşak kil, kN/m², kN/m³
- 8–18 m: Sert kil, kN/m², kN/m³
- Güvenlik katsayısı: FS = 3,0
İstenen: Güvenli taşıma kapasitesi
Çözüm:
Adım 1 — Uç taşıma kapasitesi:
(derin temeller için; Das 2019)
Adım 2 — Çevre sürtünme kapasitesi — α yöntemi:
α değerleri: Katman 1 ( kN/m²): ; Katman 2 ( kN/m²):
Adım 3 — Toplam ve güvenli kapasite:
Kontrol: TS EN 1997-1:2005 Madde 7.6 gereği kil zeminlerde statik yükleme deneyleriyle doğrulama önerilir.
Problem 3 — Zor
Konu: Kazık grubu verimliliği ve blok göçme kontrolü — kil zeminde 3×3 fore kazık grubu
Veriler:
- Kazık tipi: Fore kazık, D = 500 mm; L = 15 m
- Grup düzeni: 3×3 (toplam 9 kazık)
- Eksen–eksen kazık aralığı: S = 1,5 m = 3D (minimum öneri: S ≥ 3D)
- Zemin: Yumuşak kil, kN/m², kN/m³;
- Uç: Sert kil, kN/m²
İstenen: (a) Tekil kazık kapasitesi, (b) Grup verimliliği (Converse–Labarre), (c) Blok göçme kontrolü, (d) Güvenli grup kapasitesi
Çözüm:
Adım 1 — Tekil kazık kapasitesi:
Adım 2 — Converse–Labarre grup verimliliği:
Adım 3 — Blok göçme kontrolü (Terzaghi–Peck):
Blok boyutları: m; m
Adım 4 — Belirleyici grup kapasitesi:
Kontrol: TS EN 1997-1:2005 Madde 7.5.3.2 gereği grup kapasitesi hem tekil kazıkların toplamı hem de blok göçme kriteri açısından kontrol edilmeli; daha küçük değer esas alınmalıdır.
10. Sık Yapılan Hatalar
- Zemin etüdü yapmadan kazık tipi seçmek: Zemin bilgisi olmadan yapılan seçim hem güvensiz hem ekonomik değildir (TS 3234 Madde 4.2).
- CFA kazıkta taşlı/çakıllı zemin kullanmak: CFA matkabı çakıl ve bloklarda ilerleme yapamaz; bu durumda geçici borulu fore kazık tercih edilmelidir.
- Fore kazıkta tortu temizliğini ihmal etmek: TS 3168 EN 1536 Madde 9.5 gereği, beton dökümünden önce kazık dibindeki ≤ 50 mm tortu tabakasının alınması zorunludur; tortu temizlenmezse uç kapasitesi %40–60 düşer.
- Mini kazık uygulama sayısını azaltmak: Mini kazığın bireysel kapasitesi düşük; grup verimliliği ve blok göçme analizi mutlaka yapılmalıdır.
- PDA/CSL testi yapmadan kabul etmek: Büyük veya kritik projelerde PDA (çakma) veya CSL (fore) yapılmadan tüm kazıklar kabul edilemez. TBDY 2018 Madde 16.3.5 kapsamında örnekleme planı belirlenmesi zorunludur.
- Grup verimliliğini hesaplamamak: Yakın aralıklı kazıklarda () tekil kazık kapasitelerinin toplamı grup kapasitesini vermez; Converse–Labarre yöntemiyle verimlilik katsayısı () uygulanmalıdır (TS EN 1997-1 Madde 7.5.3.2).
- Çakma kazıkta komşu yapıya titreşim etkisini değerlendirmemek: Kentsel ortamda çakma kazık uygulanmadan titreşim analizi yapılmaması, komşu binalarda çatlak ve hasar riski oluşturur.
- TBDY 2018 deprem tasarım gerekliliklerini atlamak: 1. ve 2. deprem bölgelerinde TBDY 2018 Madde 16.5–16.10 koşulları uygulanmadan tasarım yapılması hem mevzuata aykırıdır hem de yapı güvenliğini tehdit eder.
Kaynaklar
- TS 9222 (TS EN 12699):2003. Yerinden Etme Kazıklarının Uygulanması. Türk Standartları Enstitüsü.
- TS 3168 (TS EN 1536):2010. Özel Geoteknik İşler — Fore Kazıklar. TSE.
- TS EN 14199:2005. Özel Geoteknik İşler — Mini Kazıklar. TSE.
- TS EN 1997-1:2005 (Eurocode 7). Geoteknik Tasarım — Genel Kurallar. Madde 7. TSE.
- TBDY 2018. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Resmi Gazete: 18.03.2018 Tarih, 30364 Sayı.
- TS 500:2000. Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE.
- TS 3234. Zemin Araştırması ve Sondaj. TSE.
- Das, B.M. Principles of Foundation Engineering, 9th Ed. Cengage Learning, 2019. Bölüm 11.
- Altay Birand. Kazıklı Temeller. İTÜ Ders Notları.
- Kabaca, H.; Vural, İ. (2018). "Teorik Nihai Kazık Taşıma Gücü Hesaplamaları ile Kazık Yükleme Yöntemlerin Karşılaştırmalı Analizi." Academic Perspective Procedia, Vol. 1, No. 1.
- Ergün, M.U. (2005). Kazıklı Radye Temellerin Etkin Tasarımı. TÜBİTAK Projesi No. 103I007. ODTÜ.
- Ataş, F.H.; Aral, İ.F. (2024). "İnce Daneli Zeminlerde Jet Grout ve Fore Kazık Yöntemleri ile Zemin İyileştirilmesi." Kırklareli Üniversitesi Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 10(2), 294–315.
- Özaydin, K. (2023). "Yüksek Bina Temelleri ve Depremde Yapı-Kazık-Zemin Etkileşimi." İMO 1. Yüksek Yapılar Sempozyumu. İstanbul.
- FHWA-NHI-16-009. Driven Pile Design and Construction Manual. Federal Highway Administration, 2016.
- ASTM D4945-17. Standard Test Method for High-Strain Dynamic Testing of Deep Foundations.
- Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2024). 2024 Yılı Yapı İşleri Birim Fiyatları. Poz Serisi 15.140.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:
- Zemin Taşıma Gücü Hesaplama
- Temel Boyutlandırma Hesaplama
- Şev Stabilitesi Hesaplama
- İstinat Duvarı Hesaplama
Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.