BetonarmeTS 500 / Eurocode 2-7

Temel Boyutlandırma Hesaplama

Q: Tekil temel min boyutu?

TS 500: min temel yüksekliği 30 cm. Plan boyutu zemin yatak katsayısı ve taşıma gücüne göre belirlenir, tipik 1.5-3 m² aralığındadır.

Q: Radye temel ne zaman tercih edilir?

Zemin taşıma gücü düşükse (<150 kPa), düzensiz oturma riskli yapılarda ve sıklıkta tekil temel kullanılamadığı durumlarda radye temel seçilir.

Q: Pas payı temelde kaç cm?

TS 500: Temel alt donatısında min 5 cm (zemine bakan yüzde), üst donatıda 3 cm pas payı kullanılmalı. Zeminde aşındırıcı koşul varsa 7 cm'e çıkılır.

Q: Zımbalama nasıl kontrol edilir?

Kolon çevresinde d/2 mesafede oluşan zımbalama tehlike çevresinde kesme kontrolü yapılır. Vpd = 0.35 × fctd × u × d formülü ile kapasite hesaplanır.

Hızlı Cevap

Temel boyutlandırma hesaplama, kolon altında taşınan eksenel yük ve momenti zemine ileten tekil temelin boyutlarını belirleyen temel yapı hesabıdır. Gerekli temel alanı zemin emniyet gerilmesine (qa) göre hesaplanır, zımbalama ve eğilme kontrolleri TS 500'e göre yapılır. Bu araç, yük ve zemin değerlerine göre boyut ile min donatı miktarını hesaplar.

Hazırlayan: Yapıdan Mühendislik EkibiGüncellendi: 20 Nisan 2026Teknik dayanak: TS 500 / Eurocode 2-73 kaynağı incele

Hesaplayıcı

Eksenel Yük (N)(kN)

Moment (M)(kN·m)

Zemin Emniyet Gerilmesi(kPa)

Kolon Genişliği(cm)

Kolon Yüksekliği(cm)

Sonuçlar

Gerekli Alan

4.00

m²

Seçilen Kenar (kare)

2.00

Min Temel Yüksekliği

Max Zemin Basıncı

260

kPa

Min Zemin Basıncı

140

kPa

Donatı (m² başına)

5.00

cm²/m

⚠️ Bu araç ön hesap amaçlıdır. Proje hesabı olarak kullanılamaz; sonuçlar sorumlu mühendis tarafından doğrulanmalıdır.

Kullanılan Formül

A_gerekli = N / qa (min alan)
h_temel = max(30 cm, kolon_h/4, Lef/10)

Kaynak: TS 500 / Eurocode 2-7

Formül Türetme ve Yöntem

Tekil temel, kolon yükünü zemine güvenle aktaracak şekilde boyutlandırılır. Gerekli alan: A ≥ N / qa (qa: zemin emniyet gerilmesi, zemin etüdünden). Kare temelde kenar B = √A. Eksantrik yük (moment): e = M / N. Zemin basıncı yaklaşık olarak σ = N/A ± M/W (W = B³/6, kare temel). Koşullar: σmax ≤ qa ve σmin ≥ 0 (temel zeminden ayrılmamalı; e ≤ B/6 çekirdek koşulu). Yükseklik: h, zımbalama ve eğilme kontrollerini sağlamalı; pratik alt sınır ≈ max(30 cm, kolon_h/4, Lkonsol/...). Zımbalama: kolon çevresinde d/2 mesafedeki kritik çevrede Vpd ≈ 0,35·fctd·u·d kapasitesi kontrol edilir. Not: Bu araç ön boyut ve zemin basıncı kontrolü verir; nihai temel donatısı eğilme ve zımbalama analizine, zemin parametreleri etüde dayanmalıdır.

Yönetmelik Dayanağı

TS 500
Temeller — eğilme ve zımbalama
Tekil temel donatısı, zımbalama kesme kontrolü, min yükseklik/pas payı.
TS EN 1997
Geoteknik tasarım (Eurocode 7)
Zemin taşıma gücü ve emniyet gerilmesi (qa) esasları.
TBDY 2018
Bölüm 16 (zemin/temel)
Deprem etkisinde temel tasarımı ve zemin koşulları.

Adım Adım Nasıl Kullanılır?

1
Yük ve moment
Kolon tabanındaki max düşey yük (N) ve eğilme momenti (M) değerlerini girin.
2
Zemin emniyeti
Zemin etüdü raporundan qa emniyet gerilmesini kPa cinsinden girin (kil 80-250, kum 150-400, kaya 1000+).
3
Kolon kesit
Temelin bağlı olduğu kolonun kesit boyutlarını verin.
4
Sonuç değerlendirme
smax ≤ qa olmalı. smin negatif olmamalı (temel askıda kalmamalı).

Çözümlü Örnek

Örnek: N=800 kN, M=80 kN·m, qa=200 kPa. Agerekli=4.0 m². B=2.0m. Temel yük=200+60=260 kPa (eksantriklikten)... B=2.2m seçilerek smax=215 kPa<qa. hTemel=max(30, 10, 18)=30 cm, donatı 5 cm²/m.

Parametrelerin Sonuca Etkisi

N (Eksenel yük)	Gerekli temel alanını doğru orantılı büyütür (A = N/qa).
M (Moment)	Eksantriklik (e=M/N) yaratır; σmax artar, σmin azalır (askıda kalma riski).
qa (Zemin emniyeti)	Ters orantı: düşük qa daha büyük temel gerektirir.
Kolon kesiti	Konsol açıklığını ve zımbalama çevresini, dolayısıyla min yüksekliği etkiler.

Yaygın Hatalar

⚠σmin'in negatif çıkmasına (temelin zeminden ayrılmasına) izin vermek — e ≤ B/6 kontrolü atlanır.
⚠Zımbalama (delme) kesme kontrolünü yapmamak — yerel göçme riski.
⚠Zemin emniyet gerilmesini etüt yerine tahminle almak.
⚠Temel alt donatısında min pas payını (zemine bakan yüzde ~5 cm) ihmal etmek.

Sık Sorulan Sorular

Tekil temel min boyutu?

TS 500: min temel yüksekliği 30 cm. Plan boyutu zemin yatak katsayısı ve taşıma gücüne göre belirlenir, tipik 1.5-3 m² aralığındadır.

Radye temel ne zaman tercih edilir?

Zemin taşıma gücü düşükse (<150 kPa), düzensiz oturma riskli yapılarda ve sıklıkta tekil temel kullanılamadığı durumlarda radye temel seçilir.

Pas payı temelde kaç cm?

TS 500: Temel alt donatısında min 5 cm (zemine bakan yüzde), üst donatıda 3 cm pas payı kullanılmalı. Zeminde aşındırıcı koşul varsa 7 cm'e çıkılır.

Zımbalama nasıl kontrol edilir?

Kolon çevresinde d/2 mesafede oluşan zımbalama tehlike çevresinde kesme kontrolü yapılır. Vpd = 0.35 × fctd × u × d formülü ile kapasite hesaplanır.

Kaynaklar ve Referanslar

İlgili Hesaplamalar

→

Zemin Taşıma Gücü Hesaplama (Terzaghi)

Geoteknik

→

Kolon Boyutlandırma Hesaplama

Betonarme

→

İnşaat Demiri Hesaplama

Betonarme

→

Kiriş Boyutlandırma Hesaplama

Betonarme