Başlangıç
Temel Zemin Mekaniği
Zemin sınıflandırma, kıvam limitleri ve gerilme kavramları — geoteknik mühendisliğinin çekirdek temelleri.
Zemin mekaniği, temel tasarımı, zemin etüdü ve zemin-yapı etkileşiminin tüm boyutlarını kapsayan geoteknik mühendisliği; bir yapının güvenliğini belirleyen ilk ve en kritik aşamadır. Türkiye'de geoteknik tasarım, TS…
Seviyenize göre önerilen makale sırası — temelden ileri düzeye doğru ilerleyin.
Zemin sınıflandırma, kıvam limitleri ve gerilme kavramları — geoteknik mühendisliğinin çekirdek temelleri.
SPT, CPT, presyometre yorumlaması ve Terzaghi/Meyerhof/Hansen ile taşıma gücü hesapları.
Şev stabilitesi, iksa sistemleri, zemin iyileştirme, sıvılaşma ve kaya mekaniği.
33 makale gösteriliyor
Zemin Sınıflandırması — USCS ve AASHTO Sistemleri için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Atterberg Limitleri — Likit Limit, Plastik Limit, Plastisite İndeksi için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Zemin Taşıma Gücü Hesabı — Terzaghi, Meyerhof ve Hansen için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Konsolidasyon Teorisi ve Oturma Hesabı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Efektif Gerilme Prensibi: Toplam vs Efektif Gerilme için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Mohr-Coulomb Kırılma Kriteri için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Üç Eksenli Basınç Deneyleri (UU, CU, CD) için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Darcy Kanunu ve Zemin Geçirimliliği için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Şev Stabilitesi Analizi: Bishop, Fellenius, Janbu için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Zemin İyileştirme Yöntemleri — Taş Kolon, Jet Grout, Ön Yükleme için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Şev Stabilitesi Analizi — Dilim Yöntemi Karşılaştırması için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Ham SPT N30 değerinin N60 ve N1,60 düzeltmelerini; sürtünme açısı, kayma dayanımı ve diğer zemin parametresi korelasyonlarını açıklayan teknik rehber.
CPT Verileri ve Korelasyonlar Rehberi için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Zemin Parametreleri Referans Değerler Tablosu için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Taşıma Gücü Katsayıları Tablosu (Nc, Nq, Nγ) için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Taşıma Gücü Hesap Formülleri (3 Yöntem Karşılaştırmalı) için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Konsolidasyon Oturma Hesap Formülleri için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Arazi Deneyleri Parametre Rehberi: SPT, CPT, Presyometre, Veyn için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Geoteknik Sahada Sık Yapılan Hatalar için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
TS EN 1997 (Eurocode 7) Genel Yapı Özeti için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Zemin Ankrajı Tasarımı — Geçici ve Kalıcı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Palplanş (Sheet Pile) Tasarımı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Jet Grout Kolon Tasarımı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Kaya Mekaniği Temel Kavramları — RQD, RMR, Q Sistemi için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Presyometre Deneyi ve Temel Boyutlandırma için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Zemin Sıvılaşması — Mekanizma, Hesap Yöntemi ve Risk Değerlendirmesi için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Konsolidasyon Teorisi Tarihçesi ve Güncel Yaklaşımlar için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Geogrid ve Geosentetik Tasarımı için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Tünel Destekleme Sistemi Ön Tasarımı — NATM için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Geoteknik Sahada Kullanılan Ekipmanlar ve Test Standartları için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Sıvılaşma Riski Analizi ve Önlemler için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
SPT Değerinden Zemin Taşıma Gücü Hesabı: Kapsamlı Teknik Rehber için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Zemin İyileştirme Yöntemleri Karşılaştırması: Kapsamlı Teknik Rehber için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Sahada ve tasarımda en sık karşılaşılan yanlışlar — kendi projenizde kontrol edin.
Bina oturma alanında tek sondaj ile tasarım yapılması; TS 1900-1'e göre alan büyüklüğü ve yapı tipine göre minimum sondaj sayısı belirlenmelidir. Heterojen zeminde yetersiz etüt, temel tasarımını tamamen yanlış sonuçlara götürür.
TS 1900-1
Ham SPT-N değeri doğrudan korelasyonlarda kullanılır; oysa N60, N1,60 gibi enerji ve örtü düzeltmeleri (Skempton, Liao-Whitman) uygulanmadan taşıma gücü veya sıvılaşma hesabı güvenilir değildir.
TBDY 2018 §16.4
Su tablası altındaki analizlerde toplam gerilme ile kesme mukavemeti hesaplamak Terzaghi prensibine aykırıdır. Drenajlı/drenajsız koşul ayırt edilmeden c', φ' parametreleri yanlış seçilir.
TS EN 1997-1
Killi zeminlerde birincil konsolidasyon oturması (Cc, Cr, e0, pc') hesaplanmadan yalnızca elastik oturma ile servis güvencesi verilmesi; zaman-oturma eğrisi ve Cα ikincil oturma bileşenleri ihmal edilmemelidir.
TS EN 1997-1
Bishop, Fellenius ve Janbu yöntemlerinin karşılaştırılmaması; özellikle kompozit kayma yüzeylerinde yöntemler arası fark %15'i aşabilir. En az iki bağımsız yöntem ile doğrulama yapılmalıdır.
TBDY 2018 §16.10
Deprem bölgelerinde ince taneli olmayan (SP, SM) doygun zeminlerde sıvılaşma analizi (Seed-Idriss, Youd-Idriss) yapılmadan temel tasarımına geçilmesi; TBDY 2018 §16.4.2 açıkça bu değerlendirmeyi zorunlu kılar.
TBDY 2018 §16.4.2
Yumuşak zeminde rigid temel kabulü; radye ve kazıklı sistemlerde zemin yay rijitlikleri (Winkler, Vesic) veya SSI analizi yapılmadan iç kuvvet dağılımı ve oturma tahmini doğru yapılamaz.
TBDY 2018 §16.9
Laboratuvar deneylerinden elde edilen parametrelerin saha gözlemi ve arazi testleriyle çapraz doğrulanmaması; örselenmiş numune, yetersiz doygunluk veya yanlış yük kademesi sonuçları ciddi yanıltır.
TS 1900-2
Arazi Deneyleri Parametre Rehberi: SPT, CPT, Presyometre, Veyn için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Atterberg Limitleri — Likit Limit, Plastik Limit, Plastisite İndeksi için uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
CPT Verileri ve Korelasyonlar Rehberi için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Darcy Kanunu ve Zemin Geçirimliliği için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Efektif Gerilme Prensibi: Toplam vs Efektif Gerilme için temel kavramları, uygulama adımları ve kritik mühendislik kontrollerini özetleyen pratik rehber.
Türkiye'de geoteknik tasarımın temel çerçevesi TS EN 1997-1 (Eurocode 7) ve deprem etkileri için TBDY 2018'dir; zemin etüdü ve laboratuvar deneyleri ise TS EN 1997-2 ile ilgili TS EN ISO 22476 serisine dayanır. Eurocode 7, taşıma gücü ve oturma kontrollerini kısmi güvenlik katsayılı tasarım durumları (DA) üzerinden yürütür. Sismik bölgelerde temel ve zemin tahkikleri TBDY 2018 Bölüm 16 hükümleriyle birlikte ele alınır.
Türkiye'de yapı ruhsatına esas zemin ve temel etüdü, ilgili yönetmelik ve genelgeler uyarınca zorunludur; rapor jeoteknik ve jeofizik verileri birlikte sunmalıdır. Sondaj sayısı ve derinliği yapı oturma alanına, kat sayısına ve zemin değişkenliğine göre belirlenir; genelde her bina için en az iki noktada ve temel etki derinliğini geçecek (çoğunlukla 1,5–2 kat temel genişliği ya da sağlam tabaka altı) sondaj yapılır. TBDY 2018, deprem tasarım sınıfına göre SPT, CPT ve kayma dalgası hızı (Vs30) ölçümlerini birlikte ister.
Karar; zeminin taşıma gücüne, beklenen oturmalara, yapı yüklerine ve yeraltı su seviyesine bağlıdır. Sağlam tabaka sığ ve taşıma gücü yeterliyse tekil/sürekli sömel veya radye gibi yüzeysel temeller tercih edilir; gevşek, sıvılaşabilir veya yüksek oturmalı zeminlerde yükler sağlam tabakaya kazıklarla aktarılır. Her durumda hem taşıma gücü (göçme) hem de oturma (kullanılabilirlik) sınır durumları TS EN 1997-1'e göre ayrı ayrı sağlanmalıdır.
İkisi de zorunludur ama çoğu yüzeysel temelde tasarımı belirleyen, taşıma gücünden çok oturma (özellikle killi zeminlerde konsolidasyon oturması) olur. TS EN 1997-1 mutlak ve farklı oturmalar için sınır değerler öngörür; uygulamada izin verilen mutlak oturma yaklaşık 25 mm, farklı oturma açısal dönmesi ise sıklıkla 1/300–1/500 mertebesinde tutulur. Bu nedenle taşıma gücü sağlansa bile oturma kontrolü ayrıca yapılmadan tasarım tamamlanmış sayılmaz.
Sıvılaşma; doygun, gevşek ve ince taneli kumlu zeminlerde deprem sırasında boşluk suyu basıncının artıp efektif gerilmenin kaybedilmesidir ve TBDY 2018 Bölüm 16.10 kapsamında değerlendirilmesi zorunludur. Analiz, deprem talebini (CSR) zeminin direnciyle (CRR) karşılaştıran basitleştirilmiş yöntemle yapılır; bunun için sahada SPT, CPT veya kayma dalgası hızı ölçümleri kullanılır. Risk yüksekse taş kolon, jet grouting, dinamik kompaksiyon veya kazıklı temel gibi zemin iyileştirme ve yapısal önlemlere başvurulur.