Başlangıç
Başlangıç
Altyapı ve drenaj için temel kavramlar, terminoloji ve referans tablolar.
Altyapı ve drenaj; yağmursuyu toplama, yüzey ve yeraltı drenajı, menfez, kanalizasyon ile altyapı hatlarının (içme suyu, doğal gaz) tasarımını kapsar. Drenaj sisteminin amacı; yapıya gelen yüzey suyunu hızla…
Seviyenize göre önerilen makale sırası — temelden ileri düzeye doğru ilerleyin.
Altyapı ve drenaj için temel kavramlar, terminoloji ve referans tablolar.
Altyapı ve drenaj çekirdek hesap yöntemleri ve standart uygulamaları.
Altyapı ve drenaj ileri konular, özel problemler ve karar/kontrol süreçleri.
13 makale gösteriliyor
Kaynaklı Rasyonel Yöntem, açık birimlerle pik debi ve Manning örnekleri; hidrolik profil, mansap ve proje kapsamı kontrolleri.
Fransız drenajı kesitinin geotekstil-agrega-boru üçlüsünü tanıtır; zemin geçirgenliğinin belirlenmesini, Darcy ve Manning kontrollerini akış diyagramıyla sıralar.
Menfezde giriş ve çıkış kontrolünü, Manning hesabının sınırlarını ve proje verisi gerektiren kararları FHWA HDS-5 kapsamında açıklar.
Beton borunun Marston, HDPE ve PVC borunun Iowa formülüyle statik tasarımını yan yana koyar; DN 300 hatta Manning ile Hazen-Williams kapasitesini çözer.
Bitüm, çimento esaslı, kristal ve poliüretan membranların hangi hidrostatik basınçta seçileceğini; Fransız drenajı, pompa çukuru ve Terzaghi filtre kriterlerini verir.
Granüler drenaj filtresinde kaynağa bağlı tutma ve geçirgenlik sınırlarını, birimleri açık bir örnek ve geotekstil ürün kontrol listesiyle açıklar.
Thiem denklemleriyle serbest yüzeyli ve basınçlı akiferde kuyu debisini hesaplar; derin kuyu, wellpoint ve elektro-ozmoz seçimini komşu yapı oturmasıyla tartar.
SuDS, yağışı kaynağında tutup yavaşlatarak yöneten yeşil altyapı yaklaşımıdır; yağmur bahçesi, bioswale, geçirimli kaplama ve yeşil çatı CIRIA C753 ile boyutlandırılır.
Su (W) ile hava (L ve LN) sızdırmazlık testlerinin basınç, süre ve kabul kriterlerini karşılaştırır; baca testi ve başarısız test sonrası prosedürü verir.
Doğal gaz hattında işletmeci ve tesis kapsamına göre mesafe kontrolü; BOTAŞ hükümleri, boru hesabında birimler ve doğrulanması gereken proje verileri.
TS EN 805 basınç sınırlarından bölge sayısını, basınç düşürme istasyonu ve DMA kurgusunu türetir; depo kotunu boyutlandırıp NRW bileşenlerini ayrıştırır.
HDPE geomembran ve GCL seçimi için ürün kalite kontrolü, sıvı uyumluluğu, kaynak deneyleri ve şev hesabının kapsamını açıklar; proje tasarımıyla ürün testini ayırır.
Geotekstil, agrega ve delikli boru seçimini Darcy debisi ile Manning boru kapasitesine bağlar; perdedren yerleşimi ve birim fiyat dağılımı örnekle kapanır.
Bitüm, çimento esaslı, kristal ve poliüretan membranların hangi hidrostatik basınçta seçileceğini; Fransız drenajı, pompa çukuru ve Terzaghi filtre kriterlerini verir.
Beton borunun Marston, HDPE ve PVC borunun Iowa formülüyle statik tasarımını yan yana koyar; DN 300 hatta Manning ile Hazen-Williams kapasitesini çözer.
Doğal gaz hattında işletmeci ve tesis kapsamına göre mesafe kontrolü; BOTAŞ hükümleri, boru hesabında birimler ve doğrulanması gereken proje verileri.
Granüler drenaj filtresinde kaynağa bağlı tutma ve geçirgenlik sınırlarını, birimleri açık bir örnek ve geotekstil ürün kontrol listesiyle açıklar.
Geotekstil, agrega ve delikli boru seçimini Darcy debisi ile Manning boru kapasitesine bağlar; perdedren yerleşimi ve birim fiyat dağılımı örnekle kapanır.
Drenaj alanında tek bir yönetmelik yerine işin türüne göre değişen bir standartlar kümesi geçerlidir. Yağmursuyu ve kanalizasyon hatlarında TS EN 752 ile Yağmursuyu Toplama Yönetmeliği, kanal sızdırmazlık testlerinde TS EN 1610, geotekstil ve drenaj filtrelerinde TS EN 13252/TS EN 13253, dewatering ve zemin suyu işlerinde ise Eurocode 7 olarak bilinen EN 1997-1 esas alınır. Sismik bölgelerdeki yapı çevresi drenaj ve membran uygulamalarında ayrıca TBDY 2018 deprem yönetmeliği dikkate alınır.
Yüzey akış debisi yaygın olarak Rasyonel Yöntem (Q = C·i·A) ile bulunur; burada akış katsayısı yüzey türüne, yağış şiddeti ise bölgenin IDF (şiddet–süre–tekerrür) eğrilerine ve seçilen tekerrür süresine bağlıdır. Belirlenen pik debiye göre boru çapı Manning formülü ile boyutlandırılır ve hidrolik profil kontrol edilir. Tekerrür süresi, yolların ve kentsel alanların önem derecesine göre seçilir; kritik altyapıda daha uzun tekerrür süreleri kullanılır.
En kritik nokta, drenaj filtresinin zemin tanelerini tutarken suyu serbestçe geçirmesidir; bu sağlanmazsa iç erozyon (piping) veya tıkanma oluşur. Granüler filtrelerde Terzaghi filtre kriterleri, geotekstil filtrelerde ise gözenek açıklığı (O95/AOS) ve geçirimlilik (permitivite) kriterleri kontrol edilir. Ayrıca toplanan suyun yapıdan uzaklaştırılacağı sürekli bir tahliye güzergahı bulunmalıdır; çıkışı olmayan drenaj zamanla su biriktirip yalıtımı tehdit eder.
Yerçekimli (gravitasyonel) kanalizasyon ve atıksu hatlarında sızdırmazlık TS EN 1610 standardına göre doğrulanır. Standart, su ile yapılan sızdırmazlık testini (W-testi), hava ile yapılan testi (L/LN-testi) ve muayene bacalarının test edilmesini kapsar; her biri için izin verilen basınç düşüşü ve süre sınırları tanımlıdır. Test, hat geri dolgudan önce yapılır ve sonuçlar kabul kriterlerinin altında kalırsa hat onaylanır.
Menfezlerin (boru ve kutu menfez) hidrolik tasarımı, FHWA HDS-5 (Hydraulic Design of Highway Culverts) yöntemi ve KGM Karayolu Tasarım El Kitabı esas alınarak yapılır. Tasarım debisi genellikle Rasyonel Yöntem veya bölgesel taşkın analizleriyle belirlenir; ardından menfezin giriş kontrollü mü çıkış kontrollü mü çalıştığı kontrol edilerek yukarı havuz su kotu (headwater) sınırlandırılır. Boyutlandırmada akımın geçirilmesinin yanı sıra dolgu üzerindeki yola taşkın taşmaması ve rüsubat/tıkanma riski de değerlendirilir.