Drenaj Filtresi Tasarımı

Drenaj filtresi neyi kontrol eder?

Filtre, suyun geçişine izin verirken korunan zeminin taşınmasını sınırlayan granüler malzeme veya geotekstil tabakadır. Tutma, su iletimi, tıkanma, yerleştirme hasarı ve bakım koşulları birlikte değerlendirilir. Yalnız bir dane çapı oranının sağlanması, drenaj sisteminin yeterli olduğunu göstermez.

Bu yazıdaki granüler örnek USBR Design Standards No. 13, Chapter 5: Protective Filters, Kasım 2011 belgesindeki belirli adımları açıklar. Belge dolgu barajı filtreleri içindir; Türkiye'deki tüm temel, yol veya bina drenajları için mevzuat hükmü değildir.

Önce hangi veriler gerekir?

$D_{15,F}$ filtrenin, $D_{15,B}$ ve $D_{85,B}$ korunan zeminin sırasıyla %15 ve %85 geçen dane çaplarıdır. Aynı semboller farklı kaynaklarda farklı alt indislerle yazılabilir; bütün oranlarda aynı birim kullanılmalıdır.

Granüler filtre: kaynağa bağlı iki sınır

USBR §5.4.4, Tablo 5.4.4-1, tutma sınırını korunan zeminin kategorisine göre ayırır. Kategori 4 için üst sınır $D_{15,F}\le 4D_{85,B}$ olarak verilir; gerekiyorsa yeniden derecelendirilmiş zemin eğrisi kullanılır. Diğer kategoriler ve dispersif zeminler için aynı katsayı otomatik kullanılmaz.

USBR §5.4.5 geçirgenlik adımında $D_{15,F}\ge 5D_{15,B}$ ve en az 0,1 mm koşulunu verir. Bu adım, tüm sistemin sızma debisini güvenle taşıdığını tek başına kanıtlamaz. Filtre geometrisi, geçirimlilik, basınç ve çıkış koşulları ayrıca değerlendirilir.

Kaynağın sonraki adımları ince/iri dane sınırlarını, ayrışmayı, kesikli derecelenmeyi ve son granülometri bandını inceler (§5.4.6–5.4.8). Bu nedenle iki eşitsizliği sağlayan rastgele bir agrega “onaylı filtre” olarak seçilemez.

Birimleri açık özgün örnek

Eğitim varsayımları: Korunan zeminin USBR Kategori 4 olduğu, gerekli yeniden derecelendirme yapıldığı ve dispersivite değerlendirmesinin ayrıca tamamlandığı varsayılsın. $D_{15,B}=0,10$ mm ve $D_{85,B}=0,60$ mm alınsın. Bunlar saha ölçümü veya belirli bir ürün verisi değildir.

Son satır malzeme veya proje kabulü değildir. Tüm granülometri eğrisi, kaynak kategorisi, tabaka kalınlığı, hidrolik kapasite, yerleştirme ve kalite kontrolleri tamamlanmadan ürün seçilmez. Alt sınır üst sınırı aşarsa girdiler ve tasarım yeniden incelenir; eşitsizlikler değiştirilerek uygunluk üretilmez.

Örneğin girdilerini, yöntemini ve sınırlarını CSV olarak indirin.

Geotekstil: ürün belgesinde ne aranmalı?

Granüler filtre eşitsizlikleri doğrudan geotekstile taşınmaz. Ürünün karakteristik açıklık ölçümü, düzlemine dik su geçirgenliği, yük/temas koşulları, tıkanma davranışı ve yerleştirme dayanımı birlikte değerlendirilir.

Geotekstilin açıklık karakteristiği ve su geçirgenliği, projeye uygulanacak TS EN ISO 12956, TS EN ISO 11058 veya AASHTO M 288 baskısı ile ürün deney raporundaki deney yöntemi ve koşulları birlikte okunarak değerlendirilmelidir.

Tasarım ve saha kontrol akışı

1. Su kaynağını, korunan zemini ve deşarj yolunu tanımlayın.
2. Temsil edici zemin numunelerini, değişkenliği ve gerekli deneyleri kaydedin.
3. Uygulamaya uygun kaynak/proje şartını seçin; granüler ve geotekstil yollarını ayırın.
4. Tutma ve su iletimi sınırlarını aynı birimlerle kontrol edin.
5. Hidrolik kapasite, tıkanma, tabaka/ek detayı ve dayanıklılığı inceleyin.
6. Serim sırasında malzeme kirlenmesi, ayrışma ve hasarı kontrol edin; as-built ve bakım kaydı oluşturun.

Drenajın varlığı istinat duvarı arkasındaki su basıncını her durumda sıfır yapmaz. Tıkanmış çıkış veya yetersiz bakım durumları ilgili yapının tasarımında ayrıca ele alınır.

Kaynak ve kontrol kaydı

• USBR, Design Standards No. 13 — Embankment Dams, Chapter 5: Protective Filters, DS-13(5)-9, Kasım 2011 (PDF): §5.4.4–5.4.5, basılı s. 5-80 / PDF s. 98; devam adımları s. 5-81–5-82 / PDF s. 99–100.
• 22 Eylül 2026 kaynak karşılaştırması: Yukarıdaki iki sınır doğrudan bu baskıyla karşılaştırıldı; özgün örneğin aritmetiği hesaplandı. Bu, seçilmiş hükümler için editoryal kaynak kontrolüdür; bağımsız mühendislik onayı değildir.
• Önceki sürümdeki doğrulanmamış DSİ zorunlulukları, bölgesel don/zemin tabloları, fiyatlar ve mevzuata uygun olduğu ileri sürülen görsel detaylar kaldırıldı. Projeye özgü Türk mevzuatı, ürün ve zemin onayı açık bağımlılıktır.

İlgili içerikler

• Drenaj nedir?: toplama, iletim ve deşarj ayrımı.
• Menfez hidrolik hesabı: giriş/çıkış kontrolü ve çıkış koşulları.
• Yağmursuyu drenaj sistemi tasarımı: yağış girdileri ve şebeke hidrolik profili.