Yağmursuyu Drenaj Sistemi Tasarımı

Yağmursuyu drenajında tasarımın kapsamı

Yağmursuyu drenaj sistemi, yağıştan oluşan akışı toplama, iletme ve uygun bir çıkışa ulaştırma işini görür. Proje; yağış/havza modeli, giriş yapıları, boru veya kanal hidrolik hesabı, hidrolik profil, taşkın güzergâhı ve bakım düzenini birlikte kapsar. Tek bir boru kapasitesi hesabı şebeke veya taşkın güvenliği onayı değildir.

Bu yazıdaki Rasyonel Yöntem açıklaması FHWA HEC-22 üçüncü baskı, 2009, §3.2.2 ile karşılaştırılmıştır. Erişilen PDF arşiv baskısıdır; Türkiye'de güncel mevzuat veya en yeni FHWA baskısı olarak sunulmaz.

Tasarıma başlamadan toplanacak veriler

Tekerrür periyodu, minimum çap, hız, baca aralığı veya don derinliği bütün Türkiye için tek bir tabloyla belirlenmez. Bu değerler geçerli proje şartı, konum, malzeme, trafik ve işletme koşullarına bağlanır.

Rasyonel Yöntem: formül ve birimler

HEC-22 §3.2.2, $Q=CiA/K_u$ eşitliğinde SI birimleri için $K_u=360$, $i$ için mm/saat ve $A$ için hektar kullanır. Böylece:

Alan m² olarak giriliyorsa payda 3.600.000 olur. 200 acre, 200 hektar değildir.

İncelenen HEC-22 baskısı, Rasyonel Yöntemi 80 hektardan (200 acre) küçük drenaj alanlarıyla sınırlar. Kaynağın varsayımları; bütün havzanın pik debiye katkı vermesi, yağış şiddetinin alan boyunca ve toplanma süresince sabit kabul edilmesi ile yağış ve pik debi sıklığının eşleştirilmesidir. Bu sınır ve varsayımlar kaynak kapsamıdır; evrensel bir Türk mevzuat hükmü değildir.

Depolama, geri su, zamana bağlı debi birleşimi veya mekânsal yağış farkı önemliyse tek bir pik debi hesabı yeterli olmayabilir. Hidrograf/yönlendirme modeli ve yöntem seçimi proje koşullarına göre yapılır. Alt havzaların ayrı ayrı en büyük debileri, zamanlaması değerlendirilmeden otomatik toplanmaz.

Ayrıntı için Rasyonel Yöntemle yağmursuyu debisi hesabı yazısına bakın.

Birimleri açık özgün pik debi örneği

Eğitim varsayımları: $A=2,00$ ha, $C=0,60$ ve $i=60$ mm/saat alınsın. Yağış şiddeti gerçek bir istasyondan seçilmemiştir; burada birim dönüşümünü göstermek için varsayılmıştır.

Manning hesabını şebeke onayından ayırmak

SI birimleriyle $Q=(1/n)A_w{R}^{2/3}{S}_f^{1/2}$; $A_w$ akım alanı (m²), $R=A_w/P$ hidrolik yarıçap (m), $P$ ıslak çevre (m), $n$ pürüzlülük katsayısı (s/m${}^{1/3}$), $S_f$ enerji eğimidir. Boru taban eğimi enerji eğimi yerine ancak uygun akım varsayımıyla kullanılır.

Eğitim varsayımları: Tam dolu dairesel kesit, $D=0,60$ m, $n=0,013$ s/m${}^{1/3}$ ve $S_f=0,005$ olsun. Bu örnek kısmi doluluk veya basınçlı şebeke çözümü değildir.

Bu deneme kesitinin hesabı giriş kayıplarını, bacaları, mansap seviyesini ve yüzey taşmasını çözmez. Örnek debiden büyük çıkması tek başına boru seçimi onayı değildir. Kısmi dolu akımda alan ve ıslak çevre akım derinliğine göre yeniden hesaplanır.

Manning hesaplama aracı ile çalışırken kullanılan birimleri ve akım modelini sonuçla birlikte kaydedin.

Hidrolik profil, girişler ve çıkış

• Hidrolik yük çizgisini (HGL), enerji çizgisini, boru tepe/taban kotunu ve zemin/taşma kotunu aynı referansta karşılaştırın.
• Mansap seviyesini, boru ve yerel kayıpları, baca/ızgara giriş kapasitesini ve tıkanma senaryosunu birlikte çözün.
• Yağış suyunun sisteme girememesi halinde izlediği yüzey güzergâhını, hassas noktaları ve güvenli taşma alanlarını inceleyin.
• Çıkış hızı ve akım alanını alıcı ortam, erozyon ve bakım koşullarıyla değerlendirin. Tek bir hızdan riprap boyutu veya mevzuata uygunluk çıkarılmaz.
• Boru yatağı, örtü, trafik yükü, don ve kapak sınıfı proje/ürün şartına göre seçilir; D400 değeri bütün yerleşimler için zorunlu sınıf olarak sunulmaz.

Türkiye'deki uygulama ve yağmur suyu toplama koşulları

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 57/A(5)(a) uyarınca yağmur suyu toplama sistemi; hesaplanan depo hacmi ihtiyacı 7 m³'ün üzerinde olmak kaydıyla, parsel alanı 2.000 m²'den büyük alanlardaki yapılarda veya parseldeki toplam çatı izdüşüm alanı 1.000 m²'den büyük yapılarda ve depo hacmi ihtiyacı 7 m³'ü geçen kamu yapılarında zorunludur. Geçici Madde 3(6)'daki başvuru, sözleşme, ihale ve mevcut ruhsat istisnaları ayrıca dikkate alınır. Taşıma drenajı ile depolama/yeniden kullanım sistemi farklı hesap ve sağlık koşulları içerebilir.

• Mevzuat Bilgi Sistemi — Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği: güncel kapsamın kontrol edileceği resmî kayıt; bu yazıda madde onayı verilmemiştir.
• Ayrık/birleşik sistem bağlantısı ve deşarj koşulları yetkili su/kanalizasyon idaresiyle projeye özgü belirlenir. Bir belediyenin hükmü bütün Türkiye'ye genellenmez.

Kaynak, indirilebilir örnek ve kontrol kaydı

Özgün örneğin girdilerini, birimlerini ve kapsamını CSV olarak indirin. Tablo bu yazı için hesaplanmıştır; üçüncü taraf proje veya standart tablosunun kopyası değildir.

• FHWA, Urban Drainage Design Manual — HEC-22, üçüncü baskı, 2009 (arşiv PDF): §3.2.2, basılı s. 3-5 / PDF s. 55; SI birimleri, varsayımlar ve kaynakta belirtilen alan sınırı.
• FHWA, Hydraulic Design of Highway Culverts — HDS-5, üçüncü baskı, 2012 (PDF): §3.1.4, basılı s. 3.10 / PDF s. 92; Manning sürtünme yaklaşımı ve hidrolik yarıçapın kapsamı.
• 22 Eylül 2026 kaynak karşılaştırması: Rasyonel Yöntem'in birimleri, varsayımları ve alan sınırı incelenen HEC-22 baskısıyla karşılaştırıldı; özgün örnekler aritmetik olarak hesaplandı. Seçilmiş hükümlerin editoryal kontrolüdür; bağımsız mühendislik onayı veya en güncel standartların tümünün doğrulanması değildir.
• Önceki sürümdeki doğrulanmamış TS EN madde numaraları, şehir IDF katsayıları, don/çap/hız/baca tabloları, fiyatlar ve görsellerden çıkarılmış standart uygunluk iddiaları kaldırıldı.

İlgili içerikler

• Drenaj nedir?
• Drenaj filtresi tasarımı
• Menfez hidrolik hesabı