Sürekli (Şerit) Temel Tasarımı

1. Tanım ve Kapsam

Sürekli (şerit) temel, bir doğrultuda sıralı birden fazla kolon ya da duvar altında uzanan, uzunluğu genişliğinden çok büyük olan temel sistemidir. TS 500:2000 Madde 10.4.1 kapsamında:

"Birden fazla kolon, perde, kagir duvar gibi düşey taşıyıcı elemanın yüklerini bir bütün olarak ve yeterli bir rijitlik içinde zemine aktarabilen temeller sürekli temeldir."

• Şerit temel: Tek doğrultuda sürekli uzanan
• Alan temeli (ızgara temel): İki doğrultuda sürekli uzanan

1.1 Şerit Temel ile Tekil Temel Karşılaştırması

Tablo 1: Şerit Temel ile Tekil Temel Karşılaştırması

Saha Notu: Türkiye'de apartman tipi konut projelerinde zemin emniyet gerilmesinin 100–150 kPa olduğu alüvyon zeminlerde (İstanbul, İzmir, Adana gibi sahil şehirleri) şerit temel tekil temel yerine sıkça tercih edilmektedir. Temel seçiminde geoteknik rapor (zemin etüdü) zorunludur — 3194 sayılı İmar Kanunu Md. 21 ve 4708 sayılı Yapı Denetimi Kanunu gereği.

2. Kullanım Koşulları

Şerit temel şu durumlarda uygundur:

• Kolonlar tek bir eksen üzerinde sıralı ve aralıkları tekrarlı
• Zemin taşıma gücü sınırlı, yük dağılımı için uzun şerit gerekli
• Duvar altı temelleri (kagir duvarlar)
• Bodrum duvarı altı temelleri
• Taşıyıcı duvar sistemlerinin altı

2.1 Türkiye Zemin Sınıfları ve Temel Seçimi

TBDY 2018 Tablo 2.4'e göre yerel zemin sınıfları ve tipik zemin emniyet gerilmeleri:

Tablo 2: Türkiye Zemin Sınıfları ve Temel Seçimi

Saha Notu: Türkiye'de ZD ve ZE zemin sınıfı, özellikle İstanbul, Adapazarı, Hatay gibi alüvyon ovalarında yaygındır. Bu bölgelerde şerit temel veya radye temel genellikle kaçınılmazdır.

3. Boyut Belirleme

3.1 Gerekli Şerit Genişliği

Karakteristik (servis) yükler altında:

$$B \geq \frac{N_{char}}{q_{izin} \cdot L_{birim}} = \frac{\sum N_i}{q_{izin} \cdot L}$$

Duvar altı şerit temelde birim uzunluk başına:

$$B \geq \frac{n_{duvar} + g_{kiriş}}{q_{izin}}$$

Burada $n_{duvar}$ (kN/m) duvardan gelen birim yük ve $g_{kiriş}$ temel öz ağırlığıdır.

Dikkat: Zemin emniyet gerilmesi artırılmamış (servis) yüklerle kontrol edilir. Tasarım yükleri (faktörlü) yalnızca beton tasarımında kullanılır.

3.2 Minimum Kiriş Yüksekliği

TS 500:2000 Madde 10.4.2 uyarınca kirişli sürekli temellerde:

$$h \geq \frac{l_{serbest}}{10} \quad \text{(plak dahil)}$$ $$h_{plak} \geq 200 \text{ mm}$$

Kirişsiz (düz plak) sürekli temellerde:

$$h_{plak} \geq 300 \text{ mm}$$

3.3 Minimum Gömme Derinliği ve Don Derinliği

Temel tabanının don derinliğinin altında olması zorunludur. Türkiye'nin coğrafi çeşitliliği nedeniyle don derinliği bölgeden bölgeye önemli ölçüde farklılaşmaktadır.

Tablo 3: Minimum Gömme Derinliği ve Don Derinliği

Saha Notu: Türkiye'de binaların temel derinliği için evrensel yasal minimum 0.80 m'dir. TBDY 2018, don derinliğini doğrudan belirtmez; ancak zemin parametrelerinin belirlenmesinde yerel koşulların dikkate alınmasını zorunlu kılar.

4. Zemin Basıncı Dağılımı

4.1 Rijit Temel Kabulü

Şerit temel yeterli rijitliğe sahipse zemin basıncı doğrusal (düzgün) kabul edilir (TS 500:2000 Madde 10.4.2):

$$q = \frac{N_{toplam}}{B \cdot L} \pm \frac{M_0 \cdot y}{I}$$

Düzgün yükleme altında:

$$q_0 = \frac{\sum N_i}{B \cdot L} \leq q_{izin}$$

Deprem yükleme durumunda (TS 500:2000 Md. 10.4.2):

$$G + Q + E \text{ yüklemesinde} \quad q_{zemin} \leq 1.50 \cdot q_{izin}$$

4.2 Esnek Temel Kabulü — Winkler Yay Modeli

Rijitlik yeterli değilse zemin $k_s$ yatak katsayısı (kN/m³) ile bağımsız yaylar olarak modellenir:

$$k_s = \frac{q_{izin}}{s_{izin}} \quad [\text{kN/m}^3]$$

Tablo 4: Esnek Temel Kabulü — Winkler Yay Modeli

Elastik zemine oturan kiriş diferansiyel denklemi:

$$EI \frac{d^4 w}{dx^4} + k_s \cdot B \cdot w = q(x)$$

4.3 Rijitlik Değerlendirmesi — $\lambda$ Parametresi

$$\lambda = \sqrt[4]{\frac{k_s \cdot B}{4 E_c I}}$$

• $\lambda L < 1.75$: Rijit temel → doğrusal zemin basıncı kabulü geçerli
• $\lambda L > 2.75$: Esnek temel → Winkler analizi zorunlu
• Ara değerler: İnterpolasyon

Dikkat: Türkiye'deki yumuşak zemin koşullarında (ZD–ZE), çok açıklıklı sürekli temeller genellikle esnek ($\lambda L > 2.75$) davranış gösterir. Bu durumda basit kiriş yönteminin kullanılması yanlış sonuçlar verir; Winkler modeli veya sonlu elemanlar analizi zorunludur.

5. Moment ve Kesme Hesabı

5.1 Yaklaşık Kiriş Yöntemi

Yeterli rijitliğe sahip şerit temelde her bir açıklık bağımsız kiriş gibi hesaplanabilir. Kolon altları mesnet, açıklıklar serbest uç varsayılır.

Tasarım kesme kuvveti (kolon yüzünde):

$$V_d = q_d \cdot B \cdot \left(\frac{s}{2} - \frac{b_{kolon}}{2}\right)$$

Tasarım eğilme momenti (kolon yüzünde — negatif):

$$M_d^{(-)} = q_d \cdot B \cdot \frac{\left(\frac{s}{2} - \frac{b_{kolon}}{2}\right)^2}{2}$$

Açıklık ortasında (pozitif):

$$M_d^{(+)} = \frac{q_d \cdot B \cdot s^2}{8} - M_d^{(-)}$$

5.2 Tasarım Yük Bileşimleri

TBDY 2018 Madde 4.1.3 kapsamında hakim yük bileşimleri:

$$N_d = 1.4\,G + 1.6\,Q \quad \text{(statik hakim)}$$ $$N_d = 1.0\,G + 1.0\,Q + 1.0\,E \quad \text{(deprem hakim — TS 500 Md. 6.2.11)}$$

Tablo 5: Tasarım Yük Bileşimleri

Saha Notu: Türkiye'nin aktif deprem bölgelerinde (DTS=1, 1a) temel tasarımında deprem kombinasyonu belirleyici olabilir. Özellikle DTS=1 ve ZE zemin sınıfında temel genişliği zemin basıncının 1.5 $q_{izin}$ koşulunu sağlamak için artırılabilir.

6. Donatı Tasarımı

6.1 Boyuna Donatı

Alt bölgede (açıklık momentleri için):

$$A_s^{alt} = \frac{M_d^{(+)}}{f_{yd} \cdot \left(d - \frac{a}{2}\right)}$$

Üst bölgede (mesnet momentleri için):

$$A_s^{üst} = \frac{M_d^{(-)}}{f_{yd} \cdot \left(d - \frac{a}{2}\right)}$$

6.2 Minimum Donatı Koşulları

TS 500:2000 Madde 10.4.3 uyarınca kirişler için öngörülen minimum donatı oranı:

$$A_{s,min} = 0.8 \cdot \frac{\sqrt{f_{ck}}}{f_{yk}} \cdot b_w \cdot d \quad \geq \; \frac{1.3}{f_{yk}} \cdot b_w \cdot d$$

TS 500:2000 Madde 10.4.3 — Eğilme etkisindeki tüm kesitlerin basınç bölgesinde, çekme donatısının en az 1/3'ü kadar basınç donatısı yerleştirilecektir.

6.3 Enine Donatı (Kesme)

TS 500:2000 Madde 8.1.3 kapsamında çatlama kesme dayanımı:

$$V_{cr} = 0.65\,f_{ctd}\,b_w\,d$$

$V_d > V_{cr}$ ise kesme donatısı (etriye) gerekir:

$$A_{sw} = \frac{(V_d - V_{cr})}{f_{ywd} \cdot d / s_w}$$

6.4 Paspayı (Net Beton Örtüsü)

Tablo 6: Paspayı (Net Beton Örtüsü)

Saha Notu: Türkiye şantiyelerinde grobeton kullanımı zorunludur. Grobeton kalınlığı minimum 100 mm (200 doz demirsiz beton) olarak uygulanır. Grobetonsuz paspayı 75 mm'ye çıkar.

7. Duvar Altı Şerit Temel — Özel Koşullar

Kagir duvar altı temelleri için zemin basıncı sebebiyle oluşan eğilme momenti:

$$M_{kısa} = q_d \cdot \frac{c^2}{2}$$

Burada $c = (B - t_{duvar})/2$ (çıkma mesafesi).

Zımbalama kontrolü duvar altı şerit temellerde genellikle tek yönlü kesme ile yönetilir.

Saha Notu: Türkiye'de yığma yapılarda duvar altı şerit temel minimum C16 betonla inşa edilebilir (TS 500:2000 Tablo 6.1). Ancak sismik bölgelerde (DTS=1, 2) minimum C20 beton önerilir; TBDY 2018 Md. 7.1.1 uyarınca betonarme elemanlarda C20 minimum sınırdır.

8. Elastik Zemine Oturan Kiriş Analojisi

Temel rijitliğini değerlendirmek için boyutsuz rijitlik parametresi $\lambda$ kullanılır:

$$\lambda = \sqrt[4]{\frac{k_s \cdot B}{4 E_c I}}$$

• $\lambda L < 1.75$: Rijit temel → doğrusal zemin basıncı kabulü geçerli
• $\lambda L > 2.75$: Esnek temel → Winkler analizi zorunlu
• Ara değerler: İnterpolasyon

9. Tasarım Örneği — Duvar Altı Şerit Temel

Veriler:

• Duvar yükü: $n = 120$ kN/m
• Zemin emniyet gerilmesi: $q_{izin} = 150$ kPa
• Beton: C25/30; Çelik: B420C
• Temel gömme derinliği: $D_f = 1.0$ m

Adım 1: Genişlik

Temel öz ağırlığı (0.40 m kabulü): $0.40 \times 1.0 \times 24 = 9.6$ kN/m

$$B \geq \frac{120 + 9.6}{150} = 0.864 \text{ m} \rightarrow B = 1.00 \text{ m}$$

Adım 2: Net zemin basıncı

$$q_{net} = \frac{120}{1.00} = 120 \text{ kPa} \leq 150 \text{ kPa} \quad \checkmark$$

Adım 3: Tasarım yükü

$$n_d = 1.4 \times 120 = 168 \text{ kN/m}; \quad q_d = \frac{168}{1.00} = 168 \text{ kPa}$$

Adım 4: Moment (çıkma = 0.30 m)

$$M_d = 168 \times \frac{0.30^2}{2} = 7.56 \text{ kN\cdot m/m}$$

Adım 5: Temel yüksekliği (kesme kontrolünden)

$V_d = 168 \times 0.30 = 50.4$ kN/m

$V_{cr} = 0.65 \times \sqrt{25}/1.5 \times 1000 \times d = 1083\,d$ kN/m

$d \geq 50.4/1083 = 0.047$ m → $d = 200$ mm, $h = 270$ mm → $h = 300$ mm seçildi

Adım 6: Donatı

$$A_s = \frac{7.56 \times 10^6}{365 \times 265} = 78 \text{ mm}^2/\text{m}$$

$A_{s,min} = 0.002 \times 1000 \times 265 = 530$ mm²/m → Ø10/140 (= 560 mm²/m) seçildi

10. Zemin Taşıma Kapasitesi Hesabı

10.1 Terzaghi Taşıma Gücü Formülü (Şerit Temel)

Şerit temel için Terzaghi (1943) teorisine göre nihai taşıma gücü:

$$q_u = c \cdot N_c + \gamma \cdot D_f \cdot N_q + 0.5 \cdot \gamma \cdot B \cdot N_{\gamma}$$

Zemin emniyet gerilmesi (güvenlik sayısı FS = 3):

$$q_{izin} = \frac{q_u}{FS} = \frac{q_u}{3}$$

Tablo 7: Terzaghi Taşıma Gücü Formülü (Şerit Temel)

10.2 TBDY 2018 Kapsamında Zemin Taşıma Gücü

TBDY 2018 Bölüm 16, Madde 16.4 — Yüzeysel temellerin taşıma gücü:

• Statik yükleme: $q_0 \leq q_t = R_k / (\gamma_R \cdot A)$
• Deprem etkisinde: $q_0 \leq q_t$ (aynı koşul, $R_k$ karakteristik dayanım)
• Yatay kayma kuvveti: zemin-temel sürtünmesi + pasif basıncın %30'u ile karşılanır
• Tasarım dayanımı: $q_t = R_k / \gamma_R$ (dayanım katsayısı $\gamma_R = 1.4$ — statik; $\gamma_R = 1.0$ — deprem)

11. Tasarım Akış Süreci

12. Teknik Kesit Detayı

13. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Duvar yükü: n = 150 kN/m
• Zemin emniyet gerilmesi: $q_{izin}$ = 180 kPa
• Temel gömme derinliği: $D_f$ = 1.0 m
• Beton: C25/30 ($f_{ck}$ = 25 MPa, $f_{cd}$ = 16.67 MPa, $f_{ctd}$ = 1.11 MPa)
• Çelik: B420C ($f_{yk}$ = 420 MPa, $f_{yd}$ = 365 MPa)
• Duvar kalınlığı: t = 300 mm

İstenen: Temel genişliği B, yüksekliği h ve alt donatı $A_{s,alt}$

Çözüm:

Adım 1 — Temel genişliği:

Temel öz ağırlığı tahmini (h = 0.30 m): $g_{temel} = 0.30 \times 1.0 \times 24 = 7.2$ kN/m

$$B \geq \frac{150 + 7.2}{180} = 0.874 \text{ m} \rightarrow B = 1.00 \text{ m alındı}$$

Net zemin basıncı kontrolü: q = 150/1.00 = 150 kPa ≤ 180 kPa ✓

Adım 2 — Tasarım yükü (TS 500 Md. 6.2.11 / TBDY 2018 Md. 4.1.3):

$n_d = 1.4 \times 150 = 210$ kN/m; $q_d = 210 / 1.00 = 210$ kPa

Adım 3 — Çıkma mesafesi: $c = (1.00 - 0.30) / 2 = 0.35$ m

Adım 4 — Kesme kontrolü:

$V_d = 210 \times 0.35 = 73.5$ kN/m

$V_{cr} = 0.65 \times f_{ctd} \times b_w \times d = 0.65 \times 1.11 \times 1000 \times d = 721.5\,d$ kN/m

$d \geq 73.5 / 721.5 = 0.102$ m → d = 130 mm, h = 200 mm seçildi

TS 500 Md. 10.4.2 kontrolü: $h_{plak} \geq 200$ mm ✓

Adım 5 — Eğilme momenti:

$$M_d = 210 \times \frac{0.35^2}{2} = 12.86 \text{ kN\cdot m/m}$$

Adım 6 — Donatı hesabı:

$$A_s = \frac{12.86 \times 10^6}{365 \times (130 - 32.5)} = \frac{12.86 \times 10^6}{365 \times 97.5} = 361 \text{ mm}^2/\text{m}$$

Minimum donatı kontrolü (TS 500 Md. 10.4.3):

$$A_{s,min} = 0.8 \times \frac{\sqrt{25}}{420} \times 1000 \times 130 = 0.8 \times \frac{5}{420} \times 130000 = 1238 \text{ mm}^2/\text{m}$$

İkinci kontrol: $A_{s,min} \geq 1.3/f_{yk} \times b_w \times d = 1.3/420 \times 1000 \times 130 = 402$ mm²/m

Hesap donatısı < $A_{s,min}$ → Ø12/140 ($A_s$ = 808 mm²/m) seçilir

Sonuç: B = 1.00 m, h = 200 mm, Ø12/140 (=808 mm²/m) alt donatı

Kontrol: 808 mm²/m > 402 mm²/m ✓ (min. donatı sağlandı)

Problem 2 — Orta

Veriler:

• 3 kolonlu sürekli temel: N1 = N3 = 500 kN, N2 = 800 kN (orta kolon)
• Kolon aralıkları: s = 4.5 m (eşit)
• Kolon kesiti: 400 × 500 mm
• Zemin emniyet gerilmesi: $q_{izin}$ = 130 kPa
• Temel gömme derinliği: $D_f$ = 1.20 m
• Zemin tipi: Orta sıkı kum (ZD, Türkiye iç bölgesi)
• Beton: C30/37; Çelik: B420C
• Deprem bölgesi: DTS = 2 (BKS = 3)

İstenen: Gerekli şerit genişliği B, rijitlik kontrolü $\lambda L$ ve tasarım moment diyagramı değerleri

Çözüm:

Adım 1 — Toplam yük ve temel ağırlığı:

$\Sigma N = 500 + 800 + 500 = 1800$ kN

Temel uzunluğu tahmini: $L = 2 \times 4.5 + 2 \times 0.5 = 10.0$ m (uç kolon merkezi ± 0.5 m)

Temel öz ağırlığı ($B \times h \times L \times \gamma_c \approx B \times 0.60 \times 10 \times 24 = 144B$ kN)

Adım 2 — Gerekli genişlik (iteratif):

$$B \geq \frac{1800 + 144B}{130 \times 10} \Rightarrow 1300B = 1800 + 144B \Rightarrow 1156B = 1800$$ $$B = 1.557 \text{ m} \rightarrow B = 1.60 \text{ m alındı}$$

Kontrol: q = (1800 + 1.6 × 0.6 × 10 × 24) / (1.6 × 10) = (1800 + 230.4) / 16 = 126.9 kPa ≤ 130 kPa ✓

Adım 3 — Rijitlik kontrolü ($\lambda L$):

$E_c$ = 32.000 MPa (C30/37); $I = 1.6 \times 0.6^3 / 12 = 0.0288$ m⁴

$k_s = q_{izin} / s_{izin} = 130 / 0.025 = 5.200$ kN/m³ (izin verilen oturma 25 mm alındı)

$$\lambda = \left(\frac{5200 \times 1.6}{4 \times 32{,}000{,}000 \times 0.0288}\right)^{0.25} = \left(\frac{8320}{3{,}686{,}400}\right)^{0.25} = 0.1226 \text{ m}^{-1}$$ $$\lambda L = 0.1226 \times 10 = 1.226 < 1.75 \rightarrow \text{RİJİT TEMEL}$$

Doğrusal zemin basıncı kabulü geçerlidir (TS 500:2000 Md. 10.4.2).

Adım 4 — Tasarım zemin basıncı (yükler tamamen G kabul edilirse):

$q_d = 1.4 \times 1800 / 16 = 157.5$ kPa

Adım 5 — Tasarım moment (uç açıklık — mesnet yüzünde):

$c = (4.5/2) - (0.5/2) = 2.25 - 0.25 = 2.00$ m

$$V_d = 157.5 \times 1.6 \times 2.00 = 504 \text{ kN}$$ $$M_d^{(-)} = 157.5 \times 1.6 \times \frac{2.00^2}{2} = 504 \text{ kN\cdot m}$$

Sonuç: B = 1.60 m, rijit temel ($\lambda L$ = 1.226 < 1.75), $M_d$ = 504 kN· m (mesnet)

Problem 3 — Zor

Veriler:

• 4 kolonlu sürekli temel, kolon aralığı s = 5.0 m
• Kolon yükleri (karakteristik): G = 400 kN, Q = 200 kN / kolon
• Deprem etkisi (kolon tabanında): $E_x$ = 120 kN (yatay), $M_{ex}$ = 180 kN· m (devrilme momenti)
• Zemin: Orta kil, $c_u$ = 60 kPa, $\gamma$ = 18 kN/m³, $q_{izin}$ = 120 kPa
• Zemin sınıfı: ZD; Deprem tasarım sınıfı: DTS = 1
• $D_f$ = 1.20 m; Beton: C30/37; Çelik: B420C
• Temel uzunluğu: L = 16.0 m (s = 5 m × 3 + 0.5 m × 2 uç payı)

Çözüm:

Adım 1 — Temel genişliği (G + Q için):

$\Sigma N_{stat} = 4 \times (400 + 200) = 2400$ kN

Temel öz ağırlığı ($B \times 0.7 \times 16 \times 24 = 268.8B$):

$$B \geq \frac{2400 + 268.8B}{120 \times 16} \Rightarrow 1920B = 2400 + 268.8B \Rightarrow B = \frac{2400}{1651.2} = 1.454 \text{ m}$$

→ B = 1.50 m seçildi

Adım 2 — Statik zemin basıncı kontrolü:

$q_{stat} = (2400 + 1.5 \times 0.7 \times 16 \times 24) / (1.5 \times 16) = (2400 + 403.2) / 24 = 116.8$ kPa ≤ 120 kPa ✓

Adım 3 — Deprem kombinasyonu zemin basıncı (G + Q + E):

$M_{devrilme} = 4 \times M_{ex} = 4 \times 180 = 720$ kN· m

Dışmerkezlik: $e = M_{devrilme} / \Sigma N = 720 / 2400 = 0.30$ m

$L/6 = 16.0/6 = 2.67$ m > e = 0.30 m → Temel tamamı basınçta ✓

$$q_{max} = \frac{\Sigma N}{B \cdot L} \left(1 + \frac{6e}{L}\right) = \frac{2400}{1.5 \times 16} \left(1 + \frac{6 \times 0.30}{16}\right) = 100 \times 1.1125 = 111.25 \text{ kPa}$$

TBDY 2018 Md. 16.4 deprem artış izni: $q_{max} \leq 1.50 \times q_{izin} = 180$ kPa ✓

Adım 4 — Rijitlik kontrolü:

$E_c$ = 32.000 MPa; $I = 1.5 \times 0.7^3/12 = 0.04288$ m⁴; $k_s = 120/0.02 = 6.000$ kN/m³

$$\lambda = \left(\frac{6000 \times 1.5}{4 \times 32{,}000{,}000 \times 0.04288}\right)^{0.25} = \left(\frac{9000}{5{,}488{,}640}\right)^{0.25} = 0.1128 \text{ m}^{-1}$$ $$\lambda L = 0.1128 \times 16 = 1.80 \quad (1.75 < \lambda L < 2.75 \text{ — geçiş bölgesi, Winkler önerilir})$$

Adım 5 — Kritik mesnet momenti (deprem kombinasyonu):

$c = s/2 - b_{kolon}/2 = 2.50 - 0.25 = 2.25$ m

$V_d = 111.25 \times 1.5 \times 2.25 = 375.5$ kN/m uzunluk

$$M_d = 111.25 \times 1.5 \times \frac{2.25^2}{2} = 422.5 \text{ kN\cdot m}$$

Kritik kesme kontrolü (TS 500:2000 Md. 8.1.3):

$f_{ctd}$ (C30/37) = 1.33 MPa; d = 640 mm (h = 700 mm, paspayı 60 mm)

$V_{cr} = 0.65 \times 1.33 \times 1500 \times 640 = 830$ kN >> $V_d$ = 375.5 kN ✓

Donatı hesabı (mesnet):

$A_s = 422.5 \times 10^6 / (365 \times (640 - 60)) = 422.5 \times 10^6 / (365 \times 580) = 1994$ mm²/m

$A_{s,min} = 0.8 \times \sqrt{30} / 420 \times 1500 \times 640 = 1999$ mm²/m (1500 mm genişlik için)

As,hesap ≈ As,min → 3Ø30/m (=2120 mm²/m) üst mesnet donatısı seçildi.

Basınç donatısı (TS 500:2000 Md. 10.4.3): $A_{s,basınç} \geq 2120/3 = 707$ mm²/m → 2Ø22 (=760 mm²/m)

Sonuç: B = 1.50 m, h = 700 mm, $\lambda L$ = 1.80 (Winkler önerilir), üst mesnet donatısı 3Ø30/m (2120 mm²/m) + basınç donatısı 2Ø22/m (760 mm²/m)

Kontrol: $q_{max,dep}$ = 111.25 kPa ≤ 1.5 × 120 = 180 kPa ✓; $V_{cr}$ = 830 kN >> $V_d$ = 376 kN ✓; $A_{s,üst}$ = 2120 > $A_{s,min}$ = 1999 mm²/m ✓

14. Sık Yapılan Hatalar

Tablo 8: Sık Yapılan Hatalar

15. Kaynaklar

1. TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE, Şubat 2000.
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. Resmi Gazete 18.03.2018.
3. İTÜ İnşaat Fakültesi. Temeller Ders Notları (Prof. Dr. M. Daşkıran).
4. İMO Ankara Şubesi. TBDY 2018 Bölüm 16 — Deprem Etkisi Altında Temel Tasarımı Eğitim Notları, 2022.
5. Dündar, C. (2023). Betonarme Temeller Ders Notları (Hafta 11). Toros Üniversitesi.
6. Uzuner, B.A. (2007). Çözümlü Problemlerle Temel Zemin Mekaniği. Derya Kitabevi.
7. Yedek, S. (2020). Yapılarda Don Derinliğinin İncelenmesi.
8. KGM Teknik Şartnamesi — Don Penetrasyon Derinliği Haritası.

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

1. TS EN 1997-1:2012 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
2. TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
3. TS 500:2000 — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Temel Boyutlandırma Hesaplama
• Zemin Taşıma Gücü Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.