Olasılık ve şiddet puanlarını çarparak dört seviyeli başlangıç risk sınıfı üreten 5×5 matris
Bu hesaplama aracı ön değerlendirme amacıyla tasarlanmıştır. Gerçek proje hesabı olarak kullanılamaz; sonuçların sorumlu mühendis tarafından onaylanması gerekir.
Hesap kapsamı ve yöntem
İnşaat şantiyelerinde iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi için 5x5 matris (R=Pת) ve Fine-Kinney (R=O·E·C) yöntemleriyle tehlike analizi ve kontrol önlemi önceliklendirmesi.
Risk puanı=Olasılık·Şiddet; 1–4 düşük, 5–9 orta, 10–16 yüksek, 20–25 çok yüksek.
Örnek: Olasılık=3 ve şiddet=4 için risk puanı 12 olur; araç bunu yüksek risk sınıfında gösterir.
Bu araç yalnızca olasılık ve şiddet puanlarını çarparak dört seviyeli başlangıç risk sınıfı üreten 5×5 matris kapsamındaki büyüklükleri değerlendirir. Teknik referansların listelenmesi, tek başına tam standart uygunluğu veya proje onayı anlamına gelmez. Girdiler proje verisinden alınmalı ve sonuçlar sorumlu mühendis tarafından kontrol edilmelidir.
Tüm işyerleri için 01.01.2013 tarihinden itibaren (çok tehlikeli/tehlikeli) ve 01.07.2020'den itibaren (az tehlikeli) risk değerlendirmesi zorunludur. İnşaat sektörü 'çok tehlikeli' sınıfta yer alır ve İSG uzmanı (A sınıfı) ile işyeri hekimi bulundurma zorunluluğu vardır. İhlal halinde 6331 m.26 uyarınca her ay için idari para cezası uygulanır.
5x5 matris basittir, 2 parametreyle hızlı değerlendirme sağlar; küçük şantiyeler ve ofis için uygundur. Fine-Kinney ise maruziyet (E) parametresini ayrı tuttuğu için inşaat gibi değişken süre/sıklıklı faaliyetlerde daha gerçekçi sonuç verir. Mevzuat her iki yöntemi de kabul eder; büyük projelerde her ikisi birlikte kullanılır.
SGK istatistikleri ve 'Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği' Ek-1 uyarınca en kritik riskler: (1) yüksekten düşme (%40 ölüm), (2) malzeme/yapı çökmesi, (3) elektrik çarpması, (4) iş makinesi ezilme, (5) patlama/yangın. Bu tehlikeler genellikle 5x5'te 15-25, Fine-Kinney'de 400+ puan alır ve acil eylem gerektirir.
ISO 45001 ve TS EN 12100 uyarınca 5 kademeli: (1) Eliminasyon — tehlikeyi kaldır (örn. çatıda çalışma yerine prefabrik), (2) İkame — daha az tehlikeliyle değiştir (asbest yerine mineral elyaf), (3) Mühendislik — korkuluk, havalandırma, paravan, (4) İdari — prosedür, eğitim, rotasyon, (5) KKD — son çare. Üst kademeler her zaman tercih edilmelidir.
6331 ve Yönetmelik (RG 28512) m.12 uyarınca periyodik: çok tehlikeli 2 yıl, tehlikeli 4 yıl, az tehlikeli 6 yıl. Ayrıca işyerinin taşınması, teknoloji/malzeme değişikliği, iş kazası/meslek hastalığı, yeni tehlike ortaya çıkması, mevzuat değişikliği durumlarında acil yenileme zorunludur. İnşaatta her yeni iş fazı için güncelleme tavsiye edilir.
ALARP (As Low As Reasonably Practicable) prensibi uygulanır: risk, makul uygulanabilir şekilde en düşük seviyeye indirilir. 5x5'te R ≤ 4, Fine-Kinney'de R < 20 genellikle kabul edilebilir sayılır. Ancak ölümcül riskler için (şiddet=5) olasılık düşük olsa bile mutlaka kontrol önlemi alınmalıdır; bu 'prinsibe göre' yaklaşımdır.
RG 28512 m.11 uyarınca: (1) işyeri künyesi ve değerlendirici ekip, (2) tehlike kategorileri ve kaynakları, (3) etkilenen kişi grupları, (4) mevcut önlemler, (5) risk puanı (ölçek belirtilerek), (6) ek kontrol önerileri ve sorumlular, (7) uygulama takvimi, (8) yenileme tarihi. Rapor 5 yıl saklanır ve denetimde sunulur.
Proje Süre Senaryosu
Aktivite sayısı, ortalama süre ve süre değişkenliğiyle basitleştirilmiş toplam/kritik süre senaryosu
S-Eğrisi ve Kazanılmış Değer
Planlanan ve gerçekleşen ilerlemeden SPI, CPI, süre/maliyet sapması ve tamamlanma maliyeti tahmini
Metraj ve Maliyet Stüdyosu
Betonarme eleman bazlı beton, kalıp, donatı, fire ve birim fiyat bütçe metrajı
Kalıp Ön Tasarımı
Perde ve kare kolon kalıbında taze beton basıncı ile panel, kuşak ve tij yük yolunun açık ön analizi