İSG Yönetmeliği: İnşaat Şantiyelerinde Uygulamalar

Kısa Cevap

İnşaat şantiyelerinde İSG uygulaması; risk değerlendirmesi, güvenlik ve sağlık planı, yüksekte çalışma önlemleri, kazı ve iskele kontrolleri, kişisel koruyucu donanım yönetimi, eğitim ve günlük saha denetimlerinin birlikte yürütülmesiyle sağlanır. 6331 sayılı Kanun ve Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği bu sürecin temel çerçevesini oluşturur.

1. Yasal Dayanak ve Sorumluluklar

İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük yalnız kişisel koruyucu donanım vermekle sınırlı değildir; tehlikeyi kaynağında azaltmak, güvenli çalışma yöntemi tanımlamak, eğitim vermek ve denetim kayıtlarını tutmak gerekir.

Tablo: 1. Yasal Dayanak ve Sorumluluklar özeti.

2. Risk Değerlendirmesi ve Planlama

Risk değerlendirmesi, iş kalemi başlamadan önce yapılmalı ve saha koşulları değiştiğinde güncellenmelidir. Yüksekte çalışma, kazı, kaldırma operasyonu, elektrik işleri ve sıcak çalışmalar ayrı iş izinleriyle yönetilmelidir.

Basit bir 5x5 matris yaklaşımında risk skoru olasılık ve şiddetin çarpımıyla belirlenir. Örneğin korkuluksuz döşeme kenarında çalışma için olasılık 3, şiddet 5 seçilirse skor 15 olur ve çalışma başlamadan toplu koruma önlemi planlanıp doğrulanmalıdır.

3. Kritik Şantiye Kontrolleri

Tablo: 3. Kritik Şantiye Kontrolleri özeti.

4. Eğitim ve Kayıt Düzeni

Çalışanlara işe giriş eğitimi, işbaşı konuşması ve işe özel talimatlar verilmelidir. Eğitim kayıtları, katılım listeleri, uygunsuzluk fotoğrafları ve düzeltici faaliyet kapanışları düzenli saklanmalıdır.

Şantiye güvenliği sürdürülebilir bir kayıt sistemiyle güçlenir. Kaza olmadan önce yakalanan ramak kala olayları, tekrar eden uygunsuzlukları ve riskli davranışları görünür kılar.

5. Uygulama İçin Pratik Öncelikler

• Önce toplu koruma; korkuluk, ağ, kapama ve bariyer.
• Sonra idari kontrol; iş izni, eğitim, vardiya planı ve denetim.
• En son kişisel koruyucu donanım; baret, emniyet kemeri, gözlük, eldiven ve ayakkabı.

Bu hiyerarşi tersine çevrilirse şantiye güvenliği kişisel dikkate bırakılmış olur. Kalıcı güvenlik kültürü, tehlikeyi sistematik olarak azaltan saha düzeniyle kurulur.

2026 Güncellik Notu: 6331'i Şantiyede Ana Kanun Olarak Okuyun

6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu, şantiyede yalnızca “evrak tamamlama” başlığı değildir; işverenin riskleri önleme, çalışanı bilgilendirme, eğitim verme, sağlık gözetimi yapma, acil durumları planlama ve uygunsuzlukları denetleme yükümlülüğünün ana dayanağıdır [1]. Bu nedenle 2026’da kontrol edilen bir şantiye dosyasında, sadece alt yönetmelik listesi değil, 6331’in madde bazlı karşılığı da görünür olmalıdır.

Eski sürümde ağırlık “İSG yönetmeliği uygulamaları” üzerindeydi. Güncel okumada ise omurga şu şekilde kurulmalıdır: 6331 m.4 işverenin genel yükümlülüğünü, m.5 korunma ilkelerini, m.10 risk değerlendirmesini, m.11-12 acil durum ve tahliyeyi, m.13 çalışmaktan kaçınma hakkını, m.14 kayıt ve bildirimleri, m.16-17 bilgilendirme ve eğitimi, m.23 koordinasyonu, m.25 işin durdurulmasını, m.26 ise idari yaptırımları düzenler [1].

Tablo: 2026 Güncellik Notu: 6331'i Şantiyede Ana Kanun Olarak Okuyun özeti.

Sabit para cezası veya sabit kişi sayısı ifadeleri yerine, 6331’deki yükümlülük maddesi ve şantiye karşılığı esas alınmalıdır; idari yaptırım tutarları her yıl güncel mevzuat metninden doğrulanmalıdır [1].

Önceki dönemde şantiye uygulamaları ağırlıklı olarak yönetmelik, KKD, iskele ve saha kontrol listesi üzerinden anlatılırdı. Güncel okumada 6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu, tüm uygulamaların üst normu olarak konumlanır. Kanunun amacı, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak ve mevcut şartları iyileştirmek üzere işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir [1].

Kapsam yönünden de yalnızca klasik işçi kadrosu düşünülmemelidir. 6331, kamu ve özel sektöre ait işler ile işyerlerinde, faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır; çırak ve stajyerler de kapsam içindedir [1]. Şantiyede bu ayrım önemlidir: saha ofisi, geçici depo, atölye, numune alanı ve aynı proje içinde çalışan farklı işveren ekipleri tek tek risk arayüzü üretir.

İlgili Maddeler: Şantiye Dosyasında Nasıl Eşleştirilir?

Madde Bazlı Şantiye Matrisi

6331’i şantiye uygulamasına bağlamanın en temiz yolu, her risk başlığını kanun maddesiyle eşleştirmektir. Böylece dosya yalnızca “var/yok” kontrolüne değil, sorumluluk ve karar izine de dayanır.

Tablo: Madde Bazlı Şantiye Matrisi özeti.

Çalışan Katılımı Sadece İmza Listesi Değildir

6331, çalışanların bilgilendirilmesini, eğitimini, görüşlerinin alınmasını ve katılımlarının sağlanmasını ayrı başlıklar halinde düzenler [1]. Bu nedenle toolbox toplantısı, sadece “katılım çizelgesi” olarak bırakılmamalıdır. Toplantı konusu, sahadaki güncel riskle bağlantılı olmalı; örneğin kalıp sökümü, kazı kenarı, vinç manevrası veya geçici elektrik değişikliği gibi somut bir işe dayanmalıdır.

Çalışanın yükümlülüğü de tek taraflı değildir. Kanun, çalışanların aldıkları eğitim ve işveren talimatları doğrultusunda kendilerinin ve hareketlerinden etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye düşürmemelerini öngörür [1]. Bu hüküm, özellikle ortak çalışma alanlarında davranışsal güvenlik kayıtlarının neden önemli olduğunu açıklar.

Tasarıma ve Uygulamaya Etkisi: İSG Kararı Proje Başında Verilir

Şantiye güvenliği, uygulama başladıktan sonra yalnızca uyarı levhası ve KKD ile çözülemez. 6331 m.5’teki korunma ilkeleri, risklerden kaçınmayı, kaçınılamayan riskleri değerlendirmeyi, risklerle kaynağında mücadeleyi ve toplu korunma tedbirlerine öncelik verilmesini esas alır [1]. Bu yaklaşım, iş programı ve geçici imalat tasarımına doğrudan yansır.

Örneğin kalıp sistemi, cephe iskelesi, şaft boşluğu, malzeme istif alanı, geçici yol ve vinç yerleşimi seçilirken “sonradan KKD ile telafi” mantığı yeterli değildir. Tasarım ve uygulama planı, tehlikeyi kaynağında azaltacak şekilde kurulmalıdır. Bu, 6331’in teknik gelişmelere uyum ve tutarlı önleme politikası ilkesiyle de uyumludur [1].

Tablo: Tasarıma ve Uygulamaya Etkisi: İSG Kararı Proje Başında Verilir özeti.

Kentsel Dönüşüm ve Yıkım Şantiyelerinde 6331-6306 Kesişimi

Riskli yapı veya riskli alan süreçlerinde 6306 sayılı Kanun ve uygulama yönetmeliği, dönüşüm işlemlerinin idari ve teknik çerçevesini kurar [3][4]. Uygulama Yönetmeliği, riskli yapıyı ekonomik ömrünü tamamlamış ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapı olarak tanımlar [4]. Ancak bu tanım, yıkım şantiyesindeki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle kentsel dönüşüm projelerinde iki dosya birbirine karıştırılmamalıdır. 6306 süreci, riskli yapının tespiti, tahliye/yıkım ve dönüşüm uygulamasının idari çerçevesini verir [3][4]. 6331 ise bu faaliyetler sırasında çalışanların sağlık ve güvenliğinin sağlanması, risk değerlendirmesi, acil durum, bilgilendirme, eğitim ve koordinasyon yükümlülüklerini düzenler [1].

Yıkım Öncesi Editör Kontrol Kutusu

• Riskli yapı tespiti ve yıkım süreci 6306 dosyasında izlenir [3][4].
• Yıkım yöntemine bağlı çalışan güvenliği riskleri 6331 m.4, m.5, m.10, m.11 ve m.23 kapsamında ayrıca değerlendirilir [1].
• Aynı sahada söküm, taşıma, geri kazanım, hafriyat ve yeni imalat ekipleri varsa koordinasyon kaydı 6331 m.23’e göre ayrıca tutulur [1].
• Ciddi ve yakın tehlike doğuran durumda çalışmaktan kaçınma ve işin durdurulması başlıkları 6331 m.13 ve m.25 üzerinden değerlendirilir [1].

Çevre Mevzuatıyla Karıştırılmaması Gereken Sınır

Şantiyede toz, gürültü, atık, hafriyat ve çevresel etkiler ayrı bir mevzuat alanı doğurur. 2872 sayılı Çevre Kanunu çevrenin korunması ve çevre kirliliğinin önlenmesi ekseninde uygulanır [2]. Buna karşılık 6331, çalışanların sağlık ve güvenliği ile işveren-çalışan yükümlülüklerini düzenler [1].

Pratikte aynı olay iki farklı dosyaya konu olabilir. Örneğin yıkım sırasında oluşan toz, çevresel etki yönünden 2872 kapsamında; çalışan maruziyeti, çalışma yöntemi, eğitim, bilgilendirme ve acil durum yönünden 6331 kapsamında ele alınmalıdır [1][2]. Bu ayrım, şantiye denetiminde “çevre planı var” diye İSG risk değerlendirmesinin atlanmasını engeller.

Geçiş Hükümleri ve Güncel Metin Kontrolü

6331’in geçici maddeleri ve yürürlük hükümleri, kanunun farklı yükümlülüklerinin zaman içinde nasıl uygulanacağını belirleyen bölümdür [1]. Mevcut makalenin güncel sürümünde “2012’de yayımlandı” bilgisi tek başına yeterli değildir; kullanılacak metin, mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel/konsolide metin olmalıdır [1].

Editör kontrolünde şu ayrım korunmalıdır: Resmî Gazete tarihi kanunun ilk yayım tarihini gösterir; güncel uygulamada ise değişiklik işlenmiş konsolide metin esas alınır [1]. Bu nedenle eski yazıdaki sabit tarih, sabit ceza veya sabit uygulama yorumu; madde numarası, güncel metin bağlantısı ve şantiye karşılığıyla birlikte güncellenmelidir.

İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: Ekip, Yöntem ve Yenileme Süreleri

6331 sayılı Kanun risk değerlendirmesini bir yükümlülük olarak kurar; bu yükümlülüğün nasıl yapılacağını ise İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (R.G. 29.12.2012/28512) ayrıntılandırır. Yönetmelik risk değerlendirmesini "tehlikeleri listeleme" işi değil; tehlikenin belirlenmesi, riskin analiz edilmesi, kontrol tedbirinin kararlaştırılması, uygulamanın izlenmesi ve belgenin güncel tutulması süreci olarak tanımlar.

Değerlendirmeyi Kim Yapar? (Risk Değerlendirme Ekibi)

Risk değerlendirmesi işverenin sorumluluğundadır, ancak tek kişilik bir evrak işi değildir; yönetmelik ekip çalışmasını esas alır.

Tablo: Değerlendirmeyi Kim Yapar? (Risk Değerlendirme Ekibi) özeti.

Şantiyede bu ekip; kazı, kalıp, iskele, kaldırma, elektrik ve alt yüklenici faaliyetlerini ayrı ayrı ele almalıdır.

Risk Skoru ve Önlem Hiyerarşisi

Yönetmelik tek bir puanlama formülü dayatmaz; seçilen yöntemin işyerine uygun, anlaşılır ve kayıtlı olmasını ister. Yaygın matris yaklaşımı riski olasılık ve şiddetin çarpımıyla okur ($R = O \times Ş$). Ancak skor tek başına karar değildir; tedbir seçilirken önlem hiyerarşisi izlenir: önce tehlikenin kaynağında yok edilmesi, sonra toplu koruma, en son kişisel koruyucu donanım.

Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir?

En kritik nokta budur: risk değerlendirmesi proje başında hazırlanıp rafa kaldırılan statik bir belge değildir. Yönetmelik, işyerinin tehlike sınıfına göre azami yenileme süreleri tanımlar:

Tablo: Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir? özeti.

İnşaat "çok tehlikeli" sınıfta olduğu için azami süre 2 yıldır. Ancak bu süre dolmasa bile şu durumlarda risk değerlendirmesi derhal yenilenmelidir:

• Yeni iş kalemi, alt yüklenici veya imalat aşamasına geçiş (hafriyat → kaba yapı → cephe/çatı)
• İş ekipmanı değişimi veya periyodik kontrol süresinin dolması
• İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olayı
• Çalışma ortamı ölçümü ya da sağlık gözetimi bulgusu
• Şantiye yerleşimi, erişim veya trafik düzeninin değişmesi

Saha notu: Bir riskin puanı düşürülüyorsa gerekçesi yazılmalıdır. "Kenar koruması yapıldı" kaydı; uygulama yeri, kontrol tarihi, sorumlu ve uygunsuzluk kapanışıyla desteklenmediğinde sahadaki fiili durumu kanıtlamakta zayıf kalır.

İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — Ek Kaynaklar

1. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (R.G. 29.12.2012/28512) — ÇSGB — https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121229-13.htm
2. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331, R.G. 30.06.2012/28339) — ÇSGB — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5

SSS

6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu şantiyelerde hangi ana başlıkları düzenler?

İşverenin genel yükümlülüğü, korunma ilkeleri, risk değerlendirmesi, acil durum planı, tahliye, çalışmaktan kaçınma hakkı, iş kazası kayıtları, çalışanların bilgilendirilmesi, eğitim, katılım, koordinasyon, işin durdurulması ve idari yaptırımlar 6331 kapsamında değerlendirilir [1].

Şantiyede alt yüklenici varsa 6331 sorumluluğu kime aittir?

6331, işverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü düzenler [1]. Aynı çalışma alanını paylaşan işverenler açısından koordinasyon ayrıca önemlidir; çok işverenli sahalarda bilgi paylaşımı ve çalışma alanı düzeni 6331 m.23 çerçevesinde ele alınmalıdır [1].

Kentsel dönüşüm yıkımlarında 6306 yeterli midir?

Hayır. 6306 ve uygulama yönetmeliği riskli yapı, riskli alan ve dönüşüm sürecinin idari-teknik çerçevesini belirler [3][4]. Yıkım işindeki çalışan sağlığı ve güvenliği riskleri ise 6331’e göre ayrıca planlanır, değerlendirilir ve kayıt altına alınır [1].

Çevre planı yapılmışsa İSG risk değerlendirmesi yine gerekir mi?

Evet. 2872 sayılı Çevre Kanunu çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi alanındadır [2]. Çalışan güvenliği, eğitim, bilgilendirme, acil durum ve işveren yükümlülükleri ise 6331 kapsamında ayrıca değerlendirilir [1].

İnşaat şantiyesinde risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?

İnşaat "çok tehlikeli" sınıfta olduğundan azami yenileme süresi 2 yıldır (tehlikeli işyerlerinde 4, az tehlikeli işyerlerinde 6 yıl). Ancak iş kazası, ramak kala, ekipman/imalat değişikliği veya saha düzeni değişimi olduğunda bu süre beklenmeden derhal yenilenmelidir.

Risk değerlendirmesini tek başına iş güvenliği uzmanı mı yapar?

Hayır. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği ekip çalışmasını esas alır: işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcileri ve işyerindeki tehlikeleri bilen çalışanlar sürece katılır. Sorumluluk işverene aittir.

6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu — Ek Kaynaklar

1. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331, R.G.: 30.06.2012/28339) — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
2. Çevre Kanunu (2872, R.G.: 11.08.1983/18132) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2872&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
3. Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (6306, R.G.: 31.05.2012/28309) — TBMM — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6306&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
4. 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği (Haziran 2024 konsolide metin) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — https://webdosya.csb.gov.tr/db/altyapi/icerikler/yonetmel-k---7.5.16849-20240604152834.pdf

Kaynaklar

1. 6331 sayılı Kanun — T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr
2. Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği RG 28786 — Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr
3. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği.
4. TS EN 13374 — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
5. 6331".
6. "SGB-İ".
7. "SGP".
8. "TS EN 361" — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
9. "TS EN 363" — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
10. "EN 397".
11. "EN ISO 20345 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr

bilgiportali (2026). İSG Yönetmeliği: İnşaat Şantiyelerinde Uygulamalar. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/isg/isg-yonetmeligi-insaat-santiyelerinde-uygulamalar