SDY Perde Koşulları (TBDY 2018)

Betonarme perdeler, yatay deprem kuvvetlerini taşıyan en etkin yapısal elemanlardır. TBDY 2018 Madde 7.6 kapsamında Süneklik Düzeyi Yüksek (SDY) perdeler için ayrıntılı kurallar belirlenmiştir. Bu kuralların doğru uygulanması, perdenin deprem sırasında kontrollü biçimde enerji tüketmesini ve göçmeden önce yeterli süneklik sergilemesini sağlar.

Perde Tanımı ve Sınıflandırma

TBDY 2018'e göre perde, plandaki uzunluğunun kalınlığına oranı $l_w / b_w \geq 6$ koşulunu sağlayan düşey taşıyıcı elemandır. Bu oranı sağlamayan elemanlar kolon olarak tasarlanır.

Hw/lw oranına göre sınıflandırma:

Enkesit Boyutlandırma Kuralları

Minimum Perde Kalınlığı

TBDY 2018 Md. 7.6.2.1 uyarınca perde gövde kalınlığı:

$$b_w \geq \frac{h_{kat}}{16} \quad \text{ve} \quad b_w \geq 250 \text{ mm}$$

Uç bölgelerde ise:

$$b_w \geq \frac{h_{kat}}{12} \quad \text{ve} \quad b_w \geq 300 \text{ mm}$$

Minimum Enkesit Alanı

Tasarım eksenel kuvveti $N_{dm}$'ye göre:

$$A_c \geq \frac{N_{dm}}{0{,}35 \cdot f_{ck}}$$

Burada $A_c = b_w \cdot l_w$ brüt enkesit alanıdır.

Minimum Malzeme Sınıfları

• Beton: C25 ve üzeri
• Donatı: B420C veya B500C (yüksek süneklik sınıfı)

Kritik Perde Yüksekliği

$H_w / l_w > 2$ olan perdelerde kritik perde yüksekliği:

$$H_{cr} = \max\!\left(l_w,\; \frac{H_w}{6}\right) \leq 2\,l_w$$

$H_{cr}$ boyunca süneklik gereksinimleri en yüksek düzeyde uygulanır.

Uç Bölge Tasarımı

Uç Bölge Uzunlukları

Kritik yükseklik içinde ($z \leq H_{cr}$):

$$l_u \geq \max\!\left(\frac{l_w}{5},\; 2\,b_w\right)$$

Kritik yükseklik dışında ($z > H_{cr}$):

$$l_u \geq \max\!\left(\frac{l_w}{10},\; b_w\right)$$

Uç Bölge Boyuna Donatısı

Her iki bölgede maksimum donatı oranı: $\rho_l \leq 0{,}03$

Sargı Donatısı

Minimum Sargı Donatısı

Perde uç bölgelerinde minimum sargı donatısı oranı (çiroz + etriye toplamı):

$$\rho_{s,\min} = \max\!\left(\text{Denklem 7.1b},\; \text{Denklem 7.1c}\right)$$

Denklem 7.1b:

$$\rho_{s,\min} = 0{,}12 \cdot \frac{f_{ck}}{f_{yk}}$$

Denklem 7.1c:

$$\rho_{s,\min} = 0{,}35 \cdot \frac{N_{dm}}{A_c \cdot f_{yk}}$$

Hesaplanan sargı donatısının en az 2/3'ü uç bölgeye yerleştirilir.

Sargı Aralıkları

Sargı çeliği 135° kıvrım ile sabitlenmeli; kanca boyu $\geq 10\phi$ ve $\geq 75 \text{ mm}$.

Gövde Donatısı

Minimum Donatı Oranları

Her iki yüzde donatı yerleştirilmeli; minimum iki katman oluşturulmalıdır.

Çiroz Koşulları

Çiroz çapı $\geq 8 \text{ mm}$; kanca açısı $\leq 135°$, kanca boyu $\geq 10\phi$.

Kesme Tasarımı

Tasarım Kesme Kuvveti

$H_w / l_w > 2$ olan perdelerde:

$$V_e = \beta_v \cdot \frac{(M_p)_t}{(M_d)_t} \cdot V_d$$

Büyütme katsayısı $\beta_v$:

$(M_p)_t$ = perde tabanındaki plastik moment kapasitesi; $(M_d)_t$ = hesap momenti.

Üst sınır:

$$V_{e,\max} = 0{,}85\sqrt{f_{ck}} \cdot b_w \cdot d$$

Kesme Dayanımı

$$V_r = A_{ch}\!\left(0{,}65\sqrt{f_{ck}} + \rho_{sh} \cdot f_{ywd}\right)$$

• $A_{ch}$: gövde kesit alanı ($b_w \cdot d$)
• $\rho_{sh}$: yatay gövde donatısı oranı
• Tasarım koşulu: $V_e \leq V_r$

Kritik Yükseklik İçinde Beton Katkısı

$H_w / l_w > 2$ ve $V_e / A_{ch} > 0{,}65\sqrt{f_{ck}}$ koşullarının birlikte sağlandığı durumda, kritik yükseklik $H_{cr}$ içinde betonun kesme katkısı ihmal edilir:

$$V_r = \rho_{sh} \cdot f_{ywd} \cdot A_{ch}$$

Tasarım Akış Şeması

Örnek Problemler

Örnek 1 — Enkesit ve Uç Bölge Boyutlandırma (Kolay)

Veriler:

• Perde boyutları: $l_w = 4{,}0 \text{ m}$, $b_w = 300 \text{ mm}$
• Kat yüksekliği: $h_{kat} = 3{,}0 \text{ m}$
• Toplam perde yüksekliği: $H_w = 18{,}0 \text{ m}$
• Tasarım eksenel kuvveti: $N_{dm} = 2{.}400 \text{ kN}$
• Beton sınıfı: C30 ($f_{ck} = 30 \text{ MPa}$)

Adım 1 — Kalınlık kontrolü:

$$\frac{h_{kat}}{16} = \frac{3000}{16} = 187{,}5 \text{ mm} < b_w = 300 \text{ mm}$$

Koşul sağlanıyor.

Adım 2 — Enkesit alanı kontrolü:

$$A_{c,\min} = \frac{N_{dm}}{0{,}35 \cdot f_{ck}} = \frac{2{.}400{.}000}{0{,}35 \times 30} = 228{.}571 \text{ mm}^2$$ $$A_c = 300 \times 4{.}000 = 1{.}200{.}000 \text{ mm}^2 \gg 228{.}571 \text{ mm}^2$$

Adım 3 — Hw/lw oranı:

$$\frac{H_w}{l_w} = \frac{18{,}0}{4{,}0} = 4{,}5 > 2 \quad \Rightarrow \text{uç bölge ve } H_{cr} \text{ hesabı gerekli}$$

Adım 4 — Kritik yükseklik:

$$H_{cr} = \max\!\left(4{,}0;\; \frac{18{,}0}{6}\right) = \max(4{,}0;\; 3{,}0) = 4{,}0 \text{ m} \leq 2 \times 4{,}0 = 8{,}0 \text{ m}$$

Adım 5 — Kritik uç bölge uzunluğu:

$$l_u = \max\!\left(\frac{4{,}0}{5};\; 2 \times 0{,}30\right) = \max(0{,}80;\; 0{,}60) = 0{,}80 \text{ m}$$

Her iki uçta $l_u = 800 \text{ mm}$ uç bölge alınır.

Örnek 2 — Sargı ve Gövde Donatısı Tasarımı (Orta)

Veriler (Örnek 1'den devam):

• Donatı sınıfı: B500C ($f_{yk} = 500 \text{ MPa}$, $f_{ywd} = 435 \text{ MPa}$)
• $N_{dm} = 2{.}400 \text{ kN}$, C30 ($f_{ck} = 30 \text{ MPa}$)

Adım 1 — Minimum sargı oranı:

$$\rho_{s,\min}^{(7.1b)} = 0{,}12 \cdot \frac{f_{ck}}{f_{yk}} = 0{,}12 \times \frac{30}{500} = 0{,}0072$$ $$\rho_{s,\min}^{(7.1c)} = 0{,}35 \cdot \frac{N_{dm}}{A_c \cdot f_{yk}} = 0{,}35 \times \frac{2{.}400{.}000}{1{.}200{.}000 \times 500} = 0{,}0014$$ $$\rho_{s,\min} = \max(0{,}0072;\; 0{,}0014) = 0{,}0072$$

Adım 2 — Gövde donatısı:

$\rho_h = \rho_v = 0{,}0025$ alınır. $\phi 10$ @ $250 \text{ mm}$ çift yüz (oran $= 0{,}0026 > 0{,}0025$) uygun.

Adım 3 — Çiroz:

Kritik yükseklik içinde $\geq 10 \text{ adet/m}^2$, $\phi 8$ çiroz, $250 \times 250 \text{ mm}$ aralık $= 16 \text{ adet/m}^2 > 10$ sağlanır.

Özet Formül Tablosu

İlgili Yönetmelik Maddeleri

• TBDY 2018 Md. 7.6 — SDY perde tasarım kuralları
• TBDY 2018 Md. 7.6.2 — Perde enkesit boyutlandırma
• TBDY 2018 Md. 7.6.3 — Uç bölge koşulları
• TBDY 2018 Md. 7.6.4 — Perde gövde koşulları
• TBDY 2018 Md. 7.6.5 — Perde kesme tasarımı
• TS 500:2000 Md. 11 — Betonarme kesme hesabı

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

1. TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
2. TS 500:2000 — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Perde Duvar Hesaplama
• Deprem Yükü Hesaplama (TBDY 2018)
• Bina Periyodu Hesaplama
• Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) Hesaplama

Formül ve birim notu

Bu sayfadaki formüller ön tasarım, eğitim ve kontrol listesi okuması için verilmiştir. Hesap adımlarında kN, m, mm, MPa ve cm² gibi birimler karıştırılmadan kullanılmalıdır.

Tablolardaki katsayılar ve sınır değerler proje koşuluna göre değişebilir. Özellikle perde boyutu, uç bölge düzeni, kesme kuvveti, donatı oranı ve deprem tasarım sınıfı aynı hesap içinde tutarlı varsayımlarla değerlendirilmelidir.

Sayısal sonuçlar uygulama projesi yerine geçmez. Nihai perde boyutlandırması, donatı ve detay kararları güncel yönetmelik maddeleri, statik model çıktıları ve yetkili mühendis kontrolüyle birlikte ele alınmalıdır.

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

Bilgi Portali Editörü (2026). SDY Perde Koşulları (TBDY 2018). Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/dp/sdy-perde-kosullari-tbdy-2018