Süneklik Düzeyi Yüksek (SDY) Kolon Koşulları

Özet

SDY kolonların boyutları, boyuna ve enine donatıları ile kesme hesabı TBDY 2018 Bölüm 7.3 kapsamında birlikte değerlendirilir. Güçlü kolon–zayıf kiriş koşulu düğümdeki taşıma gücü momentlerini karşılaştırır. Tek başına bu koşulun sağlanması, bütün kolonların elastik kalacağını veya belirli bir depremde hasar oluşmayacağını göstermez.

Bu yazı, kaynakçada verilen resmî TBDY 2018 nüshasının belirli maddelerini ve varsayımları açık eğitim hesaplarını kapsar. Güncel lisanslı TS 500/TS 708 baskı ve tadillerinin karşılaştırması tamamlanmamıştır.

1. Kapsam ve Süneklik Sınıfları

1.1 SDY Sistemin Uygulama Zorunluluğu

Sistem seçimi yalnız şehre veya eski deprem bölgesi numarasına göre yapılamaz. TBDY 2018 Bölüm 4'teki deprem tasarım sınıfı, bina yükseklik sınıfı ve taşıyıcı sistem koşulları birlikte uygulanır. Aşağıdaki satırlar bütün seçeneklerin listesi değildir.

Bu eşitsizlikler tek başına sistem kullanım izni değildir; ilgili Bölüm 4 sınırlamaları da uygulanır. Md. 7.2.1.3 süneklik düzeyi karma sistemleri de tanımlar. Mevcut binanın değerlendirmesi bu yeni bina kurallarından birkaçının karşılaştırılmasıyla tamamlanamaz.

2. Enkesit Koşulları (TBDY 2018 Md. 7.3.1)

Küçük kesit, tek başına kısa kolon tanımı değildir. Kısa kolon etkisi gerçek serbest boy ve kısıtlanma koşullarıyla ilişkilidir.

2.1 Eksenel Kuvvet Sınırı

TBDY 2018 Md. 7.3.1.2'nin alan koşulu:

$$A_c\ge \frac{N_{dm}}{0,40f_{ck}}⟺N_{dm}\le 0,40A_c{f}_{ck}$$

• $N_{dm}$: ilgili G, Q ve E yük birleşimlerindeki en büyük eksenel basınç kuvveti; bu bağıntıda N kullanılır.
• $A_c$: brüt kesit alanı, mm².
• $f_{ck}$: karakteristik beton basınç dayanımı, MPa = N/mm².

Analiz sonucu kN ise önce 1000 ile çarpılır. Bu koşulda $f_{ck}$ yerine $f_{cd}$ konulamaz. Alan koşulu; birleşik eksenel kuvvet–eğilme, ikinci mertebe, kesme ve detaylandırma kontrollerinin yerine geçmez.

3. Malzeme Koşulları

B420C, bütün donatı sınıflarını sıralayan bir "minimum sınıf" değildir. Malzeme kabulü ilgili standart, proje ve deney/belge koşullarıyla yapılır. Yalnız donatı sınıfından hareketle üretim yöntemi veya belirli bir ürünün uygunluğu doğrulanamaz.

SDY kolonlarda boyuna donatının çapı en az 14 mm'dir (Md. 7.3.2.1). Enine donatının en az 8 mm olması ayrı bir koşuldur; boyuna donatı alt sınırı etriyeye uygulanmaz.

4. Boyuna Donatı Koşulları (TBDY 2018 Md. 7.3.2)

Dikdörtgen kesit için alt sınır alanı:

$$A_{s,\min }=0,01A_c=0,01bh$$

Bu alan sınırı tek başına donatı seçimi değildir. Gerekli alan, eksenel kuvvet–moment hesabı ve yerleşim koşullarıyla belirlenir. Katın "bodrum", "normal" veya "çatı" olması, sabit bir donatı yüzdesi seçimini yeterli kılmaz. Bindirmeli kesitteki %6 sınırı da normal kesitin %4 sınırını genel olarak değiştirmez.

5. Boyuna Donatının Düzenlenmesi (TBDY 2018 Md. 7.3.3)

Md. 7.3.3.2 kapsamındaki karşı kiriş içine kenetlenmede boy, $1,5l_b$ ve $40\varphi$ değerlerinden az olamaz; kanca boyu en az $12\varphi$ olmalıdır. Bu düzenleme bütün bindirmeler için sabit bir boy tablosu olarak kullanılamaz.

Kenetlenme hesabının kapsamı: $l_b$, projeye uygulanacak TS 500 baskı ve tadilleri ile donatı türü, beton, konum ve ilgili kenetlenme koşullarına göre belirlenir. Erişilen tarihî TS 500:2000 nüshası güncel lisanslı metin kontrolü değildir. Koşulları belirtilmeyen tek katsayılı bir "B420C bindirme boyları" tablosu bu nedenle burada verilmemiştir.

6. Enine Donatı ve Sarılma Bölgesi (TBDY 2018 Md. 7.3.4)

6.1 Sarılma Bölgesi Uzunluğu $l_0$

Kolonların alt ve üst uçlarında özel sarılma bölgeleri oluşturulur. Sarılma boyu, döşeme üst kotundan yukarıya ve kolona bağlanan en derin kirişin alt yüzünden aşağıya doğru ölçülür (Md. 7.3.4.1):

$$l_0\ge \max \left(\frac{l_n}{6},1,5b_{\max },500\text{ mm}\right)$$

Burada $l_n$ kolonun serbest yüksekliği, $b_{\max }$ en büyük brüt kesit boyutudur; uzunluklar mm'dir. Minimum boyun seçildiği örneklerde eşitlik kullanılır.

Konsol kolonun alt ucundaki sarılma bölgesi en az büyük kesit boyutunun iki katı olmalıdır. Sarılma donatısı temel içinde de en az kolonun en küçük boyutu kadar devam ettirilir; çanak temelde çanak yüksekliği boyunca sürdürülür. Temel ve birleşim ayrıntıları normal kat kolonunun tek bir sarılma boyuyla tamamlanmış sayılmaz.

6.2 Sarılma Bölgesinde Etriye/Spiral Aralığı

TBDY 2018 Md. 7.3.4.1(a) uyarınca etriyeli SDY kolonun sarılma bölgesinde:

$$50\text{ mm}\le s\le \min \left(\frac{b_{\min }}{3},6{\varphi }_{\ell },150\text{ mm}\right)$$

Burada $b_{\min }$ kolonun brüt kesitinin en küçük boyutu, ${\varphi }_{\ell }$ boyuna donatı çapıdır; farklı çaplar varsa sınır için en küçük çap dikkate alınır. Enine donatı çapı en az 8 mm, etriye kolları/çirozlar arasındaki yatay mesafe $a\le 25{\varphi }_{etr}$ olmalıdır. Buradaki 50 mm, etriye aralığının alt sınırıdır; kirişlerdeki ilk etriye mesafesiyle karıştırılmamalıdır. Kolonda ilk etriyenin konumu Şekil 7.3 ve birleşim ayrıntılarıyla birlikte belirlenir.

Sürekli dairesel spiralin adımı çekirdek çapının $1/5$'ini ve 80 mm'yi aşamaz. Dairesel kolonlarda sargı donatısı çevreye yerleştirilen çembersel enine donatıyla sağlanır. Etriyeli kesitin aralık ve alan hesabı, spiral hesabıyla aynı kabul edilmez.

6.3 Sarılma Bölgesi Dışında Etriye Aralığı

Kolon orta bölgesinde:

$$s\le \min \left(\frac{b_{\min }}{2},200\text{ mm}\right)$$

Minimum etriye çapı tüm bölgede: ${\varphi }_{etr}\ge 8\text{ mm}$. Orta bölgede de etriye kolları ve/veya çirozlar arasındaki yatay mesafe $a\le 25{\varphi }_{etr}$ olmalıdır (Md. 7.3.4.2).

6.4 Hacimsel Sarılma Donatısı Oranı

Dairesel sargılı kolonlar için, basınç kuvveti $N_d>0,20A_c{f}_{ck}$ olduğunda TBDY 2018 Denk.(7.2)'deki iki alt sınır birlikte uygulanır:

$${\rho }_s\ge \max \left[0,45\left(\frac{A_c}{A_{ck}}-1\right)\frac{f_{ck}}{f_{ywk}},0,12\frac{f_{ck}}{f_{ywk}}\right]$$

$N_d\le 0,20A_c{f}_{ck}$ ise Denk.(7.2) ile bulunan enine donatının en az $2/3$'ü gerekir (Md. 7.3.4.1(d)). Kesme hesabının daha elverişsiz sonucu ve yerleştirme koşulları ayrıca sağlanır.

6.5 Sarılma Bölgesi Enine Donatı Alanı

Etriyeli kolonlar için, $N_d>0,20A_c{f}_{ck}$ basınç durumunda TBDY 2018 Denk.(7.1):

$$\frac{A_{sh}}{s}\ge \max \left[0,30b_k\left(\frac{A_c}{A_{ck}}-1\right)\frac{f_{ck}}{f_{ywk}},0,075b_k\frac{f_{ck}}{f_{ywk}}\right]$$

$N_d\le 0,20A_c{f}_{ck}$ olduğunda bu iki koşulun elverişsizinden elde edilen donatının en az $2/3$'ü kullanılır. Düşük basınç, sarılma donatısı gereğini ortadan kaldırmaz. Hesap her iki çekirdek doğrultusu için ayrı ayrı yapılır; Md. 7.3.7.6'ya göre kesme hesabı daha fazla donatı gerektiriyorsa o sonuç esas alınır.

• $A_c$: Brüt kolon alanı (mm²).
• $A_{ck}$: Sargı donatısının dışından dışına ölçülen çekirdek beton alanı (mm²).
• $b_k$: Hesap yapılan doğrultudaki çekirdek boyutu (mm); brüt $b_{\min }$ ile karıştırılmaz.
• $A_{sh}$: Bir $s$ aralığında etriye kolları ve çiroz alanlarının, incelenen $b_k$'ya dik doğrultudaki izdüşümlerinin toplamı (mm²).
• $f_{ywk}$: Enine donatının karakteristik akma dayanımı (MPa).

7. Güçlü Kolon–Zayıf Kiriş Koşulu (TBDY 2018 Md. 7.3.5)

Düğümde birleşen kolon ve kirişlerin taşıma gücü momentleri, aynı deprem doğrultusu ve yönü için karşılaştırılır:

$$M_{ra}+M_{r\ddot{u}}\ge 1,2\left(M_{ri}+M_{rj}\right)\text{Denk. (7.3)}$$

$M_{ra}$ ve $M_{r\ddot{u}}$, düğüme alttan ve üstten birleşen iki farklı kolonun düğüm yüzlerindeki moment dayanımlarıdır. $M_{ri}$ ve $M_{rj}$, sağ ve sol kirişlerin kolon yüzündeki moment dayanımlarıdır. Tek bir kolonun alt ve üst uç momentleriyle yapılan kesme hesabı farklı bir işlemdir.

Koşul her doğrultu ve depremin her iki yönü için incelenir. Kolon moment dayanımları, deprem yönüyle uyumlu ve kapasiteyi en küçük yapan $N_d$ değerleriyle hesaplanır (Md. 7.3.5.2).

Md. 7.3.5.3'te koşulun aranmadığı durumlar:

• Düğüme birleşen iki kolonun her birinde $N_d\le 0,10A_c{f}_{ck}$ olması.
• Tek katlı binalar ve kolonların üst kata devam etmediği düğüm noktaları.
• Kirişlerin saplandığı perdenin zayıf doğrultuda kolon gibi çalışması.

Bu istisnalar diğer kesit, kesme ve detaylandırma koşullarını kaldırmaz. Güçlü kolon koşulundan belirli bir depremde plastik mafsalların yalnız kirişte oluşacağı sonucu çıkarılamaz.

8. Kolon Kesme Güvenliği (TBDY 2018 Md. 7.3.7)

8.1 Tasarım Kesme Kuvveti $V_e$

Enine donatı hesabına esas kapasite kesmesi, TBDY Denk.(7.5) ile hesaplanır:

$$V_e=\frac{M_a+M_{\ddot{u}}}{l_n}$$

$M_a$ ve $M_{\ddot{u}}$ incelenen aynı kolonun alt ve üst uçları için belirlenen momentlerdir; $l_n$ kolon serbest boyudur. Momentler kN·m ve boy m ise sonuç kN'dur.

• Güçlü kolon koşulu sağlanan düğümde Md. 7.3.7.2 uygulanır: kiriş moment kapasiteleri toplamı, Bölüm 4'ten elde edilen kolon uç momentleri oranında kolonlara dağıtılır. Daha kesin hesap yoksa kirişler için $M_{pi}\approx 1,4M_{ri}$ ve $M_{pj}\approx 1,4M_{rj}$ alınabilir; her deprem yönü incelenir.
• Koşul sağlanamayan düğümde Md. 7.3.7.3 uyarınca kolon moment kapasiteleri kullanılır. Daha kesin hesap yoksa $M_{pa}\approx 1,4M_{ra}$ ve $M_{p\ddot{u}}\approx 1,4M_{r\ddot{u}}$ alınabilir. Eksenel kuvvet, deprem yönüyle uyumlu ve moment kapasitelerini en büyük yapan değerdir. Koşul sağlansa da Md. 7.3.7.2'nin son paragrafı bu hesabın güvenli tarafta kullanılmasına izin verir.
• Temele bağlanan alt uç momenti Md. 7.3.7.4 gereği 7.3.7.3'e göre belirlenir.
• Md. 7.3.7.1'deki düşey yükler ile $D$ ile artırılmış depremden bulunan kesme üst sınırlaması ve Md. 7.3.7.5'teki $V_e\ge V_d$ koşulu birlikte uygulanır. Yalnız iki momentin toplamı nihai kesme tasarımını tamamlamaz.

8.2 Kesme Kuvveti Üst Sınırı

TBDY Denk.(7.7)'nin iki koşulu:

$$V_e\le V_r,V_e\le 0,85A_w\sqrt{f_{ck}}$$

$A_w$ etkin kolon gövde alanıdır; depreme dik çıkıntılar hesaba katılmaz. Dikdörtgen ve çıkıntısız örnekte $A_w=bh$ alınabilir. $A_w$ mm², $f_{ck}$ MPa kullanılırsa ikinci bağıntı N verir; kN için 1000'e bölünür. Geometrik üst sınırın sağlanması, TS 500'e göre $V_r$ dayanımının ve donatı detaylarının sağlandığını göstermez.

8.3 Kolon Beton Kesme Dayanımına İlişkin Özel Koşul

TBDY Md. 7.3.7.6'ya göre $V_c$ TS 500 ile belirlenir. Sarılma bölgesinde yalnız deprem yüklerinden oluşan kesme kuvveti, depremli durumdaki toplam kesmenin yarısından büyükse ve aynı anda $N_d\le 0,05A_c{f}_{ck}$ ise $V_c=0$ alınır. Burada karakteristik $f_{ck}$ kullanılır; eksenel koşul tek başına yeterli değildir. Bu iki koşul ile çekme/basınç işaretleri ilgili yük birleşimi üzerinden kontrol edilmelidir.

9. Kısa Kolon Koşulları (TBDY 2018 Md. 7.3.8)

Kısa kolonlar, taşıyıcı sistem düzeni veya dolgu duvarı boşlukları nedeniyle oluşabilir. TBDY 2018 Md. 7.3.8, bütün kolonlar için $l_n\le 3b$ biçiminde bir tanım vermez; hesapta kısıtlanmanın oluşturduğu gerçek kısa serbest boy kullanılır.

Kesme kuvveti Denk. (7.5) ile hesaplanır; kolon uç momentlerinde $1,4M_r$ yaklaşımı ve Denk. (7.7) sınırları uygulanır. Sarılma bölgesi enine donatı koşulları kısa kolonun bütün boyunda sağlanır. Dolgu duvarlarının kolonlara tamamen bitişik olması nedeniyle kısa kolona dönüşen kolonlarda enine donatılar tüm kat yüksekliğince sürdürülür (Şekil 7.6). Gerçek duvar/kolon teması bu ayrımla birlikte incelenmelidir.

Pencere boşluğu, merdiven sahanlığı veya kot farkının etkisi yalnız kesit ölçüsünden anlaşılamaz; gerçek mesnetlenme, temas ve serbest boy modelde gösterilir.

10. Kolon–Kiriş Birleşim Bölgesi (TBDY 2018 Md. 7.5)

10.1 Kuşatılmış ve Kuşatılmamış Birleşimler

Kuşatılmış birleşimde kirişler kolona dört taraftan birleşir ve her kiriş genişliği ilgili kolon genişliğinin en az 3/4'üdür. Bu koşulları sağlamayan birleşimler kuşatılmamıştır (Md. 7.5.1).

Birleşim kesme talebi, Md. 7.5.2.1 ve Denk. (7.11) kapsamında:

$$V_e=1,25f_{yk}(A_{s1}+A_{s2})-V_{kol}$$

$A_{s1}$ ve $A_{s2}$, Şekil 7.10'daki deprem yönüne göre birleşime gelen kiriş boyuna donatı alanlarıdır. Kiriş tek taraftan bağlanıyorsa ilgili olmayan donatı alanı sıfır alınır. $V_{kol}$, düğümün üst ve altındaki kolonların hesaplanan kesme kuvvetlerinden küçük olanıdır. Kuvvetler N, alanlar mm² ve $f_{yk}$ MPa kullanılır.

$h$ kolonun deprem doğrultusundaki boyutudur. $b_j$ birleşimin etkili genişliğidir; kirişin kolona göre konumuna bağlı olarak Şekil 7.10'daki $b_1$, $b_2$ ve kiriş genişliğiyle belirlenir. $b_{j}h$ alanı genel olarak $A_c$ veya $\sqrt{A_c}$ ile değiştirilemez. Uzunluklar mm ve $f_{ck}$ MPa kullanıldığında kuvvet N'dir. Her iki deprem yönü kontrol edilir; sınır aşılırsa birleşim kesiti değiştirilip hesap tekrarlanır.

13. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Kolon boyutları: 400 × 400 mm
• Kat yüksekliği: H = 3,20 m
• Kiriş yüksekliği: $h_b=500\text{ mm}$
• $b_{\max }=400\text{ mm}$

İstenen: Sarılma bölgesi uzunluğu $l_0$

Çözüm:

Adım 1 — Kolon serbest yüksekliği:

$$l_n=3200-500=2700\text{ mm}$$

Adım 2 — Formülün üç koşulunu hesapla (TBDY 2018 Md. 7.3.4.1):

$$l_n/6=2700/6=450\text{ mm}$$ $$1,5\cdot b_{\max }=1,5\times 400=600\text{ mm}$$ $$500\text{ mm (sabit alt sınır)}$$

Adım 3 — Maksimumu al:

$$l_0=\max (450,600,500)=600\text{ mm}$$

Sonuç: $l_0=600\text{ mm}$ — Verilen normal kat kolonu geometrisinde her uç için minimum sarılma boyudur. $l_n=H-h_b$ kabulü, belirtilen döşeme ve kiriş yüzlerinin bu ölçüyü verdiği eğitim varsayımıdır; konsol/temel/birleşim ayrıntıları ve enine donatı hesabı ayrıca gerekir.

Kontrol: $l_0=600\text{ mm}=1,5\times b_{\max }$ koşulu belirleyici çıkmıştır.

Problem 2 — Orta

Eğitim örneği — veriler ve kapsam: Dikdörtgen, çıkıntısız kolon kesiti 600 × 300 mm; beton $f_{ck}=30\text{ MPa}$; boyuna donatı 14Φ16; serbest boy $l_n=2,50\text{ m}$.

Düğüm kontrolü için varsayılan kolon taşıma gücü momentleri 95 ve 85 kN·m, kiriş momentleri toplamı 140 kN·m'dir. Bu momentler bir kesit analizinden türetilmiş değildir. Ayrı bir kesme hesabı örneğinde incelenen tek kolonun iki uç momenti de sayısal kolaylık için 95 ve 85 kN·m varsayılmıştır; bir düğümdeki iki ayrı kolonun momentleri, tek kolonun iki uç momenti yerine kullanılamaz. Güçlü kolon kontrolündeki elverişsiz eksenel kuvvet ile kesme kapasitesindeki elverişsiz eksenel kuvvet seçimi farklıdır.

(a) Tek düğüm / tek yön için güçlü kolon karşılaştırması — Denk.(7.3):

$$95+85=180\text{ kN⋅m},1,2\times 140=168\text{ kN⋅m},180\ge 168$$

Bu varsayılan düğümde sayısal eşitsizlik sağlanır. Tüm düğümlerin, doğrultuların ve iki deprem yönünün kontrolü yapılmış değildir.

(b) Kolon uç kapasitesiyle kesme hesabı — Md. 7.3.7.3 yaklaşımı:

$$M_a=1,4\times 95=133\text{ kN⋅m},M_{\ddot{u}}=1,4\times 85=119\text{ kN⋅m}$$ $$V_{e,kap}=\frac{133+119}{2,50}=100,8\text{ kN}$$

$V_d$ ve $D$ ile artırılmış deprem birleşiminin kesmesi verilmediğinden 100,8 kN, kapasite hesabı ara sonucudur. Nihai $V_e$ seçimi Md. 7.3.7.1 ve 7.3.7.5 ile tamamlanmalıdır.

(c) Boyuna donatı oranı:

$$A_c=600\times 300=180000{\text{ mm}}^2,A_s=14\frac{\pi 16^2}{4}\approx 2814,87{\text{ mm}}^2$$ $$\rho =\frac{2814,87}{180000}\approx 0,01564=1,564\%$$

%1–4 sınırları ve 14 mm minimum boyuna çap koşulu bu girdiler için sağlanır. Donatı yerleşimi, kesit dayanımı ve eksenel alan koşulu ayrıca kontrol edilir.

(d) Yalnız geometrik kesme üst sınırı:

$$\frac{0,85\times 180000\times \sqrt{30}}{1000}\approx 838,02\text{ kN}$$

100,8 kN ara değeri bu üst sınırdan küçüktür. $V_r$ verilmediğinden kesme güvenliği sonucu çıkarılamaz; bu örnek kolon tasarım onayı değildir.

Problem 3 — Zor

Eğitim örneği — veriler: Dikdörtgen kolon 700 × 350 mm; beton $f_{ck}=30\text{ MPa}$; enine donatı $f_{ywk}=420\text{ MPa}$; beton yüzünden etriyenin dış yüzüne paspayı 40 mm; etriye Φ8; boyuna donatı Φ16. Basınç büyüklüğü $N_d=1252\text{ kN}$, mevcut etriye aralığı 100 mm'dir. $b_k=620\text{ mm}$ doğrultusuna dik etkili kol sayısı, örnek amacıyla 4 kabul edilmiştir; bu kabul bir yerleşim çizimini doğrulamaz.

İstenen: Minimum sarılma donatısı ve aralık kontrolü. Kesme dayanımı, birleşim, eksenel alan ve tam donatı yerleşimi bu örneğin sonucu değildir.

1 — Basınç eşiği:

$$A_c=700\times 350=245000{\text{ mm}}^2$$ $$0,20A_c{f}_{ck}/1000=0,20\times 245000\times 30/1000=1470\text{ kN}$$

$1252\le 1470$ olduğundan Md. 7.3.4.1(d) uyarınca Denk.(7.1)'den bulunan enine donatının en az $2/3$'ü kullanılır; sarılma hesabı atlanmaz.

2 — Çekirdek boyutları: Dıştan dışa sargı ölçüsü kullanıldığı için etriye çapı bir kez daha çıkarılmaz.

$$b_{k,x}=700-2\times 40=620\text{ mm},b_{k,y}=350-2\times 40=270\text{ mm}$$ $$A_{ck}=620\times 270=167400{\text{ mm}}^2,\frac{A_c}{A_{ck}}-1\approx 0,463560$$

3 — Aralık sınırı: Bu kontrolde çekirdek yerine brüt kısa kenar 350 mm kullanılır.

$$s_{\max }=\min (350/3,6\times 16,150)=\min (116,67,96,150)=96\text{ mm}$$

Mevcut 100 mm bu sınırı aşar. İncelenecek alternatif aralık 90 mm seçilsin; $50\le 90\le 96$ sağlanır. Bu seçim donatı alanının ve kol yerleşiminin yeterli olduğunu göstermez.

4 — $b_{k,x}=620$ mm için donatı ihtiyacı:

$$0,30\times 620\times 0,463560\times \frac{30}{420}\approx 6,15873{\text{ mm}}^2/\text{mm}$$ $$0,075\times 620\times \frac{30}{420}\approx 3,32143{\text{ mm}}^2/\text{mm}$$ $${\left(\frac{A_{sh}}{s}\right)}_{\min ,x}=\frac{2}{3}\max (6,15873,3,32143)\approx 4,10582{\text{ mm}}^2/\text{mm}$$

90 mm aralıkta gerekli alan $A_{sh,\min ,x}\approx 369,52{\text{ mm}}^2$'dir. Varsayılan 4 etkili Φ8 kol için:

$$A_{sh,x}=4\frac{\pi 8^2}{4}\approx 201,06{\text{ mm}}^2,\frac{201,06}{90}\approx 2,23402{\text{ mm}}^2/\text{mm}<4,10582$$

Aralığı 90 mm'ye indirmek bu doğrultuda tek başına yeterli değildir. Yalnız alan bakımından 8 etkili Φ8 kol $402,12{\text{ mm}}^2$ verir ve 369,52 mm²'yi aşar; bunun gerçekten yerleştirilebilir olup olmadığı çiroz/etriye krokisi ve izdüşüm hesabıyla ayrıca kontrol edilmelidir. Bu sayı hazır bir uygulama detayı değildir.

5 — Diğer çekirdek doğrultusu:

$${\left(\frac{A_{sh}}{s}\right)}_{\min ,y}=\frac{2}{3}\max \left(0,30\times 270\times 0,463560\times \frac{30}{420},0,075\times 270\times \frac{30}{420}\right)\approx 1,78802{\text{ mm}}^2/\text{mm}$$

90 mm aralıkta $A_{sh,\min ,y}\approx 160,92{\text{ mm}}^2$ gerekir. O doğrultudaki gerçek etkili kol sayısı verilmediğinden yeterlilik sonucu açık kalır. Yatay kol/çiroz mesafesi için $a\le 25\times 8=200\text{ mm}$ ayrıca kontrol edilmelidir.

Sonuç: Φ8/100 mevcut varsayımı aralık koşulunu sağlamaz; dört etkili kol varsayımıyla 90 mm de büyük çekirdek doğrultusunda donatı miktarını sağlamaz. Doğrulanmış proje detayı olmadan etriye çapı, kol sayısı veya kolon kesiti için kesin uygulama önerisi verilmez. Serbest yükseklik verilmediğinden sarılma boyu yalnız $l_0\ge 1,5\times 700=1050\text{ mm}$ alt sınırıyla ifade edilebilir; $l_n/6$ da karşılaştırılmalıdır.

14. Sık Yapılan Hatalar

15. SDY Kiriş–Kolon Karşılaştırma Özeti

Kiriş kuralları Md. 7.4'te, kolon kuralları Md. 7.3'te tanımlanır. Kolon ve birleşim kontrolünde aşağıdaki kapsamlar birbirinin yerine kullanılamaz:

Kaynaklar

1. TBDY 2018 — Bakanlık PDF'si: Tablo 4.1 (PDF s. 56), simgeler (s. 129), Md. 7.2.5 (s. 133–134), Md. 7.3 (s. 135–142), Md. 7.5 (s. 146–147). Sayfalar PDF dosyasına göredir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, 18 Mart 2018, Resmî Gazete 30364 (Mükerrer).
2. TS 500:2000 tarihî nüsha — Regbar. Güncel lisanslı baskı ve tadillerin kontrolü açık; kenetlenme için eksiksiz standart uygunluğu iddiası yapılmaz.
3. TS 708:2010 tarihî nüsha — Regbar. Güncel lisanslı baskı ve tadillerin kontrolü açık. Donatı sınıfı koşulları burada TBDY Md. 7.2.5.3 üzerinden aktarılmıştır.

Kontrol kapsamı: Kaynak karşılaştırması belirli maddeler ve eğitim hesapları içindir. Bağımsız teknik inceleme veya proje onayı değildir; gerçek proje hesabı, malzeme uygunluğu ve uygulama ayrıntıları yetkili mühendis tarafından ayrıca değerlendirilir.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Kolon Boyutlandırma Hesaplama
• Kolon Donatısı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

yapidan (2026). Süneklik Düzeyi Yüksek (SDY) Kolon Koşulları. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/dp/suneklik-duzeyi-yuksek-sdy-kolon-kosullari