Statik Proje Okuma Rehberi — Kalıp Planı ve Donatı Planı
Kalıp planında aks, kot, ölçü ve kesit işaretlerini; donatı planında çap, adet, aralık ve eleman notlarını birlikte okumayı örneklerle anlatır.
Yapıdan Editörlüğü · Yapıdan Ekibi · teknik kontrol kaydı (tarih belirtilmedi)Editoryal kaynak kontrolü kaydı varAyrıntılar
- Hazırlayan
- Yapıdan Editörlüğü
- Teknik/Editoryal kontrol
- Yapıdan Ekibi · teknik kontrol kaydı (tarih belirtilmedi)
- İçerik sürümü
- 3.0
- Kaynak durumu
- Editoryal kaynak kontrolü kaydı var
Sorumluluk/kapsam: Bu içerik genel bilgilendirme ve editoryal kaynak kontrolü amacıyla hazırlanır; proje, saha veya uygulama kararı için yetkili mühendis/kurum değerlendirmesinin yerine geçmez.
Özet
Kalıp planından aks, kot ve eleman boyutlarını; donatı planından aynı elemanın çap, adet, aralık ve kesit bilgilerini okuyun. Önce antet, revizyon, birim ve ölçeği kontrol edin; plan, kesit ve donatı cetvelindeki eleman kodlarını eşleştirin. Bu rehberdeki ölçü ve gösterim örnekleri proje okuma içindir; bir elemanın tasarım yeterliliğini yalnız etiketinden çıkarmayın.
Kalıp planından akslar/kotlar/elemanlara, donatı planı/etriye/filiz-bindirme/sismik detay kontrolüne kadar tüm okuma akışı.
Kalıp ve donatı planı örneği yan yana ve standart sembol açıklama tablosu (K/KS/PD/D/T/Φ).
1. Proje Setini Tanıma
Bu rehberde kalıp planı eleman geometrisini, donatı planı aynı elemanın donatı yerleşimini okumak için kullanılır. Plan, kesit ve detayları pafta numarası ile eleman kodu üzerinden eşleştirin. Projenin malzeme, tasarım ve uygulama notlarını çizimlerden ayrı değerlendirmeyin.
| Pafta veya belge | Okuma amacı |
|---|---|
| Kapak, pafta listesi ve genel notlar | Proje kimliği, revizyon, birim, ölçek ve malzeme notları |
| Temel ve kat kalıp planları | Aks, eleman konumu, ölçü zinciri ve kotlar |
| Kolon, kiriş ve perde açılımları | Aynı elemanın kat/kot, kesit ve donatı bilgileri |
| Döşeme ve temel donatı planları | Donatı yönü, yüzü, poz, çap, aralık ve boy bilgileri |
| Kesit ve birleşim detayları | Plan düzleminde görünmeyen ilişkiler |
Bu liste bir okuma sırasıdır; ruhsat ve teslim kapsamı ilgili proje kayıtlarından kontrol edilir.
2. Kalıp Planı Okuma
2.1 Aks Sistemi (Grid Lines)
- Yatay akslar: A, B, C, D... (veya 1, 2, 3...)
- Düşey akslar: 1, 2, 3, 4... (veya A, B, C...)
- Aks adlarını ve aralarındaki yazılı ölçüleri okuyun; çizgi türünü paftanın lejantıyla karşılaştırın.
Bu adlandırmalar örnektir. Harf ve rakamların hangi yönde kullanıldığını paftanın lejantından okuyun. Mimari ve statik paftaları karşılaştırırken aynı referansları eşleştirin.
A–E yatay ve 1–4 düşey aks ızgarasında kolon, kiriş ve döşeme düzeni; mavi kiriş eksenleri üzerinde konum ve boyut etiketleri, kırmızıyla kesit referans çizgileri.
Okuma kontrolü: Aksı otomatik olarak duvar, kolon veya perde merkezi kabul etmeyin. Elemanın aksa göre konumunu ve varsa kaçıklık ölçüsünü iki projede karşılaştırın.
2.2 Kalıp Planı Sembolleri
| Sembol | Anlam | Çizgi Türü |
|---|---|---|
| Çift çizgi (dolu dikdörtgen/kare) | Kolon kesiti | Kalın (0,5–0,7 mm) |
| Taralı kapalı şekil (koyu gri/siyah) | Betonarme perde duvar | Kalın dolu |
| Düz çizgi ekseninde bw/h etiketi | Kiriş ekseni + boyutu | Orta kalınlık |
| Kesit simgesi (A-A, B-B) | Kesitin alındığı düzlem | Kesit çizgisi + ok |
| Kot işareti (▽ veya ▷) | Döşeme kotu | İnce çizgi |
Kolon isimlendirilmesi: Türkiye uygulamasında kolonlar genellikle S101, S102... (bodrum=0, zemin=1...) şeklinde poz numarası alır. Perdeler P veya PB (bodrum perdesi), kirişler K veya KB (bodrum kirişi) harfiyle adlandırılır.
2.3 Eleman Boyutları ve Ölçü Zinciri
| Eleman | Örnekteki gösterim | Okuma kontrolü |
|---|---|---|
| Kolon | S101, 30×60 cm | Eleman kodunu ve kesitin plandaki yönünü eşleştirin |
| Kiriş | K101, 30/60 cm | Bu örnekte genişlik/yüksekliktir; projedeki lejantı kontrol edin |
| Döşeme | D101, h=15 cm | Bu örnekte plak kalınlığıdır; kot bilgisi ayrı okunur |
| Perde | P101, t=20 cm | Bu örnekte perde kalınlığıdır; boyunu plandan okuyun |
Bu boyutlar gösterim örneğidir; minimum kesit veya sistem seçimi önermez.
Ölçü zinciri örneği: A–B arası 4,00 m, B–C arası 3,50 m varsayılsın. Toplam aks mesafesi 4,00 + 3,50 = 7,50 m'dir. A ve B akslarına ortalanmış iki kolonun bu doğrultudaki genişlikleri 0,40 m ise iki kolon yüzü arasındaki net açıklık 4,00 − 0,20 − 0,20 = 3,60 m olur. Kolonlar eksantrikse bu çıkarma doğrudan kullanılamaz; yazılı yüz/aks ölçülerini izleyin.
Kesit işaretini izleme örneği: Plandaki A–A kesit çizgisini bulun, okların gösterdiği bakış yönünü okuyun, işaretin yanındaki pafta referansına gidin ve aynı A–A adı taşıyan kesiti açın. Kesitte aks adını, kotu ve eleman kodunu planla eşleştirin. Örnekteki adlandırma bir standart zorunluluğu değildir.
2.4 Kot Bilgisi
Kot işaretini, paftadaki ±0,00 referansı ve ilgili kesitle birlikte okuyun. Proje notunda kaba beton üst kotu ile bitmiş döşeme kotunun nasıl ayrıldığına bakın; referansın arazi veya ülke yükseklik sistemiyle ilişkisini ayrıca kontrol edin.
| Paftadaki bilgi | Bu örnekteki varsayım | Okunuşu |
|---|---|---|
| ±0,00 | Zemin kat bitmiş döşeme kotu referans kabul edilmiştir | Diğer kotların karşılaştırıldığı başlangıç seviyesi |
| +3,20 m | Üst kat bitmiş döşeme kotu | Referansın 3,20 m üstü |
| +3,08 m | Aynı döşemenin kaba beton üst kotu | Bu örnekte bitmiş döşemeden 0,12 m (12 cm) aşağıda |
| −0,45 m | Örnekte belirtilen bir temel üst kotu | Referansın 0,45 m altı |
Bu sayılar yalnız işaret ve kot farkını okumak içindir; kat yüksekliği, kaplama kalınlığı veya temel derinliği önerisi değildir. Bir kotun hangi yüzeye ait olduğu belirsizse plan, kesit ve proje notunu eşleştirin.
3. Donatı Planı Okuma
3.1 Kiriş Donatı Detayı
Donatı okunması: 3Ø16 + 2Ø12 → 3 adet Ø16 mm + 2 adet Ø12 mm donatı
Donatı işaretini okuma: Bu örneklerde çaplar milimetre cinsindedir. 3Ø16 + 2Ø12, 16 mm çapında 3 ve 12 mm çapında 2 çubuğu gösterir. Ø çap işaretidir; tek başına çeliğin sınıfını veya yüzey özelliğini belirlemez. Çelik sınıfını malzeme notundan, çubuk yerini kesitten ve poz numarasını donatı cetvelinden okuyun.
Kiriş açılımında alt/üst donatı, mesnet yüzü, etriye bölgeleri ve ek yerlerini ayrı ayrı eşleştirin. Buradaki gösterim örnekleri minimum donatı veya etriye aralığı önerisi değildir; onaylı projenin ilgili eleman detayını esas alın.
Bölge sınırını, kat/kot bilgisini ve enine donatı notunu aynı kolonun kesitiyle eşleştirin. Görseldeki ölçüler genel tasarım sınırı olarak kullanılmaz.
Çubuğun başlangıç ve bitişini, pozunu ve ek yerini ilgili kesitle birlikte izleyin. Görseldeki ölçüler genel tasarım sınırı olarak kullanılmaz.
3.2 Kolon Donatı Detayı
Bu örnekte birimler mm'dir: 8Ø20, 20 mm çaplı sekiz çubuk; Ø8/150, 8 mm çap ve 150 mm aralık olarak okunur. Bu iki etiket aynı kolon için bir tasarım önerisi değildir.
Kolon açılımında kat/kot, kesit yönü, boyuna çubuklar, etriye bölgeleri ve bindirme yerini ayrı ayrı izleyin. Sarılma bölgesinin sınırlarını kesit ve kotlarla eşleştirin. Tasarım sınırlarını okuma örnekleriyle karıştırmamak için etriye aralığı rehberindeki sistem ve eleman koşullarına bakın.
Her kat aralığında kolon boyuna donatı miktarının değişimi (2-Alt, 1-Üst, 1-Alt, Z-Üst etiketleri); 40/50 cm kolon kesiti için 14Ø14 boyuna…
Ayrıntılı açıklamayı göster
Her kat aralığında kolon boyuna donatı miktarının değişimi (2-Alt, 1-Üst, 1-Alt, Z-Üst etiketleri); 40/50 cm kolon kesiti için 14Ø14 boyuna donatı ve Ø8 etriye düzeni gösterilmektedir.
3.3 Döşeme Donatısı
- Alt donatı (pozitif moment): Kısa açıklık + Uzun açıklık yönünde
- Üst donatı (negatif moment): Mesnet bölgelerinde (kirişler üstünde)
- Gösterim:
Ø10/200→ 10 mm çap, 200 mm aralık
Döşeme donatısını okurken eleman kodu, donatı yönü, alt/üst yüz, çap, aralık ve uzatma boyunu birlikte izleyin. Örneğin birimi mm olan paftada Ø10/200, 10 mm çap ve 200 mm aralık bilgisidir; yeterli donatı olduğu sonucunu tek başına vermez. Sistem ve mesnet koşullarını döşeme tasarım akışı ile karşılaştırın.
Solda başlıklı ve gusseli kolon başlık geometrisi; altta nervürlü döşemede 25–30 cm aralıklı nervürler ve kaset döşemede 50 cm…
Ayrıntılı açıklamayı göster
Solda başlıklı ve gusseli kolon başlık geometrisi; altta nervürlü döşemede 25–30 cm aralıklı nervürler ve kaset döşemede 50 cm aralıklı kaseler, 10–12 cm betonarme tabla kalınlığı.
3.4 Perde Duvar Donatısını Okuma
Perde gövdesindeki yatay/düşey donatıyı, iki yüzdeki yerleşimi ve varsa uç bölgesi detayını ayrı ayrı okuyun. Plan üzerinde aynı perde kodunu bulun; kalınlık, boy, açıklık ve kotları kesitle eşleştirin. Tek bir çap/aralık etiketi bütün perde türleri için minimum donatı değildir. Deprem tasarımındaki koşullar için TBDY 2018 Bölüm 7.6 ve projenin ilgili detayına başvurun.
4. Donatı Cetvelini Planla Eşleştirme
Donatı cetvelinde poz, çap, şekil, adet ve boy alanlarını aynı elemanın açılımıyla karşılaştırın. Aşağıdaki satır yalnız aritmetik okuma örneğidir; bir kesit için gerekli donatı miktarını vermez.
| Örnek poz | Çap | Adet | Bir çubuğun boyu | Toplam boy |
|---|---|---|---|---|
| ÖR-01 | 20 mm | 8 | 3,20 m | 8 × 3,20 = 25,60 m |
Büküm ve kancanın verilen boya dahil olup olmadığını cetvelin tanımından okuyun. Kütle hesabında kullanılacak birim kütle için donatı ağırlığı rehberi ve malzeme kaydını birlikte inceleyin.
5. Okuma Sırası — Pratik İpuçları
- Önce ölçeği kontrol et: 1:50 veya 1:100 çizimde gerçek boyutları ölçerken faktörü uygula
- Aks sistemini bul ve akla kaydet: Referans ızgara
- Kolon pozisyonlarını işaretle: Plan üzerinde sistem geometrisi
- Kiriş akslarını takip et: Her kirişin notasyonu var mı?
- Döşeme kalınlıklarını oku: Aynı katta farklı kalınlık olabilir
- Donatı notasyonlarını sözlük ile karşılaştır: Ø, R, T sembolleri farklı ülkelerde farklı anlam taşır
6. Kaynak ile Pafta Notunun Kapsamını Ayırma
Bu yazıda doğrulanan teknik atıflar TS 500:2000 §9.1.2.1 ve §9.5.1 ile TBDY 2018 §7.2.5.1 ve §7.2.5.3 hükümleridir. İlki kenetlenme ve beton örtüsü kavramlarını, ikincisi Yönetmelik kapsamındaki beton ve çelik sınıflarını okumaya yardımcı olur. Aks adları, örnek eleman kodları ve antet kontrol listesi için proje lejantını esas alın.
7. Beton ve Çelik Malzeme Notunu Okuma
Beton ve donatı çeliği sınıfını genel proje notlarından okuyun; farklı eleman veya etap için ayrı not olup olmadığını kontrol edin. Çap işareti çelik sınıfının yerine geçmez.
TBDY 2018 §7.2.5.1, Yönetmelik kapsamındaki betonarme binalarda C25'ten daha düşük dayanımlı beton kullanılmayacağını belirtir. §7.2.5.3, deprem etkisini karşılayacak betonarme elemanlarda C25–C80 beton sınıflarını ve B420C/B500C nervürlü çelikleri tanımlar; S420 için ayrıca koşullu bir izin içerir. Bunlar proje notunun kapsamını anlamaya yarar; yalnız sınıf adına bakarak malzeme veya eleman uygunluğu kararı verilmez.
8. Paspayı (Beton Örtüsü) Notunu Okuma
Paspayı notunu, ölçünün hangi yüzeyden verildiğini gösteren kesitle birlikte okuyun. TS 500:2000 §9.5.1, net beton örtüsünü en dış donatının dış yüzünden ölçer; yangın, paslanma ve diğer zararlı dış etkiler söz konusuysa örtünün artırılmasını öngörür. Buradan tek bir şehir veya bütün elemanlar için ortak paspayı değeri çıkarılmaz.
Plan notundaki örtü değeri ile kesitteki etriye ve boyuna donatının konumunu eşleştirin. Beton örtüsü ile donatı konumunun ilişkisini betonarme tasarım rehberi ile birlikte inceleyin.
9. Bindirme ve Kenetlenme Notunu Okuma
Kenetlenme ve bindirme boyları aynı bilgi değildir. TS 500:2000 §9.1.2.1 düz kenetlenmeyi, §9.2 donatı eklenmesini ele alır. Düz kenetlenmede donatı konumu için verilen çarpan Konum II'de 1,0, Konum I'de 1,4'tir. Bu çarpan tek başına bir bindirme boyu hesabı değildir; malzeme, çap ve ilgili diğer koşullar birlikte değerlendirilir.
Donatı açılımında çubuğun nerede başladığını/bittiğini, ek yerini, belirtilen boyun düz parça mı yoksa bükülmüş toplam boy mu olduğunu okuyun. Projedeki kesit ve genel not arasında farklılık varsa pafta revizyonunu kontrol edin; burada çap başına hazır bindirme boyu tablosu verilmez.
Poz, çap, adet ve boy etiketlerini ilgili eleman kesiti ve donatı cetveliyle eşleştirin. Görseldeki ölçüler genel tasarım sınırı olarak kullanılmaz.
Poz, çap, adet ve boy etiketlerini ilgili eleman kesiti ve donatı cetveliyle eşleştirin. Görseldeki ölçüler genel tasarım sınırı olarak kullanılmaz.
10. Pafta Başlık Kutusu (Antet)
Antette proje ve pafta adı, pafta numarası, revizyon, tarih, ölçek ve sorumlu kişi alanlarını birlikte okuyun. Aşağıdaki liste pafta kimliğini ve sürümünü izlemek içindir. Kurumun istediği şablonu ayrıca kontrol edin.
| Bilgi | Ne ile eşleştirilir? |
|---|---|
| Proje adı ve yer bilgisi | Aynı projeye ait mimari ve statik paftalar |
| Pafta adı ve numarası | Kesit işaretleri ve pafta listesi |
| Revizyon kodu ve tarihi | Revizyon tablosu ve son yayımlanan pafta |
| Ölçek ve birim | Plan, kesit ve detayın kendi ölçek notu |
| Malzeme ve proje notlarına referans | Beton/çelik sınıfı, örtü ve donatı detayları |
| Hazırlayan, kontrol eden, onaylayan | Projede tanımlanan sorumlular ve mevcut imza alanları |
Pafta boyutu ve başlık kutusu için pafta düzeni ve antet rehberine bakın. Okuma alıştırması için arşivdeki çok katlı konut DWG örnekleri ve detay DWG örnekleri kullanılabilir; dosyanın kendi lejantını ve revizyonunu esas alın.
Solda mimari mekan düzeni (mobilya ve duvar konumları), sağda statik projede kullanılan turuncu referans noktaları ve mor aks çizgilerinden oluşan yapısal…
Ayrıntılı açıklamayı göster
Solda mimari mekan düzeni (mobilya ve duvar konumları), sağda statik projede kullanılan turuncu referans noktaları ve mor aks çizgilerinden oluşan yapısal ızgara; iki paftadaki referansları eşleştirerek konumu kontrol edin.
Kaynaklar
- TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları, Regbar nüshası — §9.1.2.1, §9.2 ve §9.5.1; ikincil nüsha.
- TBDY 2018 — Bakanlık tam metni — §7.2.5.1 ve §7.2.5.3.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:
Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.
Statik Proje Okuma Rehberi — Kalıp Planı ve Donatı Planı — Sıkça Sorulan Sorular
Statik proje okumaya nereden başlanır?
Kalıp planı ile donatı planı arasındaki fark nedir?
Aks aralığı ile net açıklık aynı mıdır?
Ø8/150 gösterimi nasıl okunur?
Kot ve kesit işareti nasıl eşleştirilir?
Kaynaklar, sürüm ve alıntılamaAkademik ve mesleki kullanım için atıf ayrıntılarını açın.
yapidan (2026). Statik Proje Okuma Rehberi — Kalıp Planı ve Donatı Planı. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/cd/statik-proje-okuma-kalip-plani-donati-plani
Kaynak seçimi, standart atıfları ve güncelleme yaklaşımı için Yapıdan Kaynak Politikası’nı inceleyin.