Etriye aralığı nasıl seçilir?

Önce TS 500 ve TBDY 2018 minimumları kontrol edilir, sonra kesme dayanımı (V_cd + V_w ≥ V_d) sağlandığından emin olunur. Pratik adımlar: (1) Bölge belirle (sarılma/orta), (2) Min/max sınırları hesapla — sarılmada s ≤ min(b/3, 6·Ø_l, 150 mm), (3) Kesme talebine göre s = A_sw·f_ywd·d/V_sd formülü ile s_kesme hesapla, (4) İki sonuçtan küçük olanı seç, (5) Yuvarla (50 mm katları). Örnek: 400×400 kolon, Ø16 boyuna → sarılmada Ø10/90, orta bölgede Ø10/150.

Etriye kancası nasıl olmalı?

TBDY 2018 Madde 7.3.4.3'e göre etriye kancaları **135° açıyla** bükülmeli ve **min 6·Ø_etriye veya 75 mm** uzunluğunda olmalıdır. 90° kanca **yasaktır** — deprem altında açılır ve sargı işlevini kaybeder. Çapraz bağ donatılarının (cross-tie) bir ucu 135°, diğer ucu 90° olabilir; iki ardışık çapraz bağda 90° kancalar farklı yönlerde olmalı (alternatif yerleşim). Kanca, en yakın boyuna donatıyı tam sarmalı.

Sarılma bölgesi dışında etriye aralığı neden farklı?

Plastik mafsal sadece eleman uçlarında (l_n/6 veya 2·h bölgesi) oluşur — orta bölge esas olarak elastik kalır. Bu yüzden sarılma talebi orta bölgede yoktur; sadece kesme dayanımı ve boyuna donatı burkulması önleme yeterlidir. TBDY 2018 orta bölgede s ≤ min(b/2, 12·Ø_l, 200 mm) ile %30-50 daha gevşek izin verir; bu hem ekonomi sağlar hem de boyuna donatı sıkça desteklendiği için yapısal davranışı bozmaz. Ancak ek bölgelerinde (boyuna donatı bindirme) yine sıkı düzen gerekli.

Etriye Aralığı Nedir? Boyuna Donatı Destek Sıklığı

Etriye aralığı (s), betonarme bir elemanda iki ardışık etriyenin merkezleri arasındaki mesafedir. Etriyeler kesme donatısı, boyuna donatı destek aparatı ve sarılma sağlayıcı olarak çoklu görev üstlenir. Etriye aralığı betonarme davranışın en kritik detaylandırma parametrelerinden biridir.

Etriyenin Üç Görevi

Tablo: Etriyenin Üç Görevi özeti.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 1 — Görev / Açıklama
Görev	Açıklama
1. Kesme dayanımı	Eğik çatlağı dikine keserek çekme alır (truss model)
2. Boyuna donatı destek	Basınç altında donatının burkulmasını önler
3. Sarılma (confinement)	Çekirdek betonu üç eksenli basınç altında tutar

Eğer etriye yetersizse:

Kesme göçmesi (eğik çatlak ilerler)
Boyuna donatı burkulması (kolon kararsızlaşır)
Süneklik kaybı (beton aniden ezilir)

TBDY 2018 Etriye Aralığı Sınırları

Kolonlarda

Sarılma bölgesi (üst ve alt L_h):

s \leq \min\left(\frac{b}{3}, \, 6\,\phi_l, \, 150 \text{ mm}\right)

Orta bölge:

s \leq \min\left(\frac{b}{2}, \, 12\,\phi_l, \, 200 \text{ mm}\right)

b: Çekirdek (sargılanmış) en küçük boyut
Ø_l: En küçük boyuna donatı çapı

Kirişlerde

Sarılma bölgesi (uçtan 2·h):

s \leq \min\left(\frac{h}{4}, \, 8\,\phi_l, \, 150 \text{ mm}\right)

Orta bölge:

s \leq \min\left(\frac{h}{2}, \, 200 \text{ mm}\right)

Perdelerde (Sınır Eleman)

s \leq \min\left(\frac{b_w}{2}, \, 100 \text{ mm}\right)

TS 500 Etriye Sınırları (Süneklik Sınırlı)

TS 500 Madde 7.3.4 (genel kolonlar):

Tablo: TS 500 Etriye Sınırları (Süneklik Sınırlı) özeti.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 2 — Bölge / Max s
Bölge	Max s
Genel	min(b, 12·Ø_l, 200 mm)
Bindirme bölgesi	min(b, 6·Ø_l, 100 mm)

TBDY 2018 süneklik düzeyi yüksek detayında daha sıkıdır.

Örnek Hesaplar

Örnek 1: 400×400 Kolon, 8Ø16

Sarılma bölgesi:

s \leq \min(400/3, \, 6 \cdot 16, \, 150) = \min(133, \, 96, \, 150) = 96 \text{ mm}

Seçim: Ø10/90 mm (konservatif)

Orta bölge:

s \leq \min(400/2, \, 12 \cdot 16, \, 200) = \min(200, \, 192, \, 200) = 192 \text{ mm}

Seçim: Ø10/150 mm

Örnek 2: 300×500 Kiriş, 4Ø20

Sarılma bölgesi (2·h = 1000 mm):

s \leq \min(500/4, \, 8 \cdot 20, \, 150) = \min(125, \, 160, \, 150) = 125 \text{ mm}

Seçim: Ø8/100 mm

Orta bölge:

s \leq \min(500/2, \, 200) = 200 \text{ mm}

Seçim: Ø8/200 mm

Kesme Talep Kontrolü

Etriye aralığı sadece detay limitlerine değil, kesme dayanımına da uymalıdır:

V_{rd} = V_{cd} + V_{wd}

V_{wd} = \frac{A_{sw} \cdot f_{ywd} \cdot d}{s}

A_sw: Tek etriye kesme alanı (× kol sayısı)
f_ywd: Etriye tasarım akma dayanımı
s: Etriye aralığı

s_kesme = A_sw · f_ywd · d / V_sd olarak çözülür ve detay limitiyle karşılaştırılır.

Kanca ve Bükme Kuralları

Standart Kanca

        ╭─135°─╮
       │       │
       │  ●    │  ←─ köşedeki boyuna donatı
       │       │
       │       │
       │       │
        ╰─135°─╯

Bükme açısı: 135° (TBDY zorunlu, 90° YASAK)
Uzantı: min 6·Ø_etriye veya 75 mm
En yakın boyuna donatıya temas zorunlu

Çapraz Bağ (Cross-tie)

Tek başına yetmeyen büyük kesitlerde:

   ●───●───●
   │   │   │
   ●───●───●   ← çapraz bağ
   │   │   │
   ●───●───●

Her 2. boyuna donatıda bir çapraz bağ
Bir ucu 135°, diğer ucu 90° kabul edilir
Ardışık 90° kancalar farklı yönde olmalı

Etriye Çapı Seçimi

Tablo: Etriye Çapı Seçimi özeti.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 3 — Eleman / Min Etriye Çapı
Eleman	Min Etriye Çapı
Kolon (TBDY 2018)	Ø8
Kiriş	Ø8
Döşeme (delici tipi)	Ø8 (zımbalama)
Perde sınır	Ø8
Etriye çapı > Ø_boyuna/4 kuralı	her zaman

Etriye Aralığını Etkileyen Faktörler

Eksenel yük — N_d büyük → daha sıkı etriye (TBDY tablosunda dolaylı)
Süneklik düzeyi — Yüksek → sıkı, Sınırlı → gevşek
Kesme talebi — V_d büyük → s küçük (kesme formülü)
Bindirme bölgesi — Donatı eki varsa s daraltılır
Çevre sınıfı — Aşındırıcı ortamda etriye çapı büyütülür

Sık Yapılan Hatalar

90° kanca — Deprem altında açılır, sarılma kaybolur
Aralık ölçüsü merkezden değil dış kenardan — Yanlış sayım
Sarılma bölgesi uzunluğu eksik — L_h tam alınmıyor
Çapraz bağ atlama — Büyük kesitte tek etriye yetmez
Etriye çapı düşük (Ø6) — TBDY Ø8 minimum
Bindirme bölgesinde gevşek aralık — Tam sarılma ister
İlk etriye kolon yüzünden uzakta — Max 50 mm içinde olmalı

Yazılım Kontrolü

Yapısal programlar etriye düzenini otomatik hesaplar:

Tablo: Yazılım Kontrolü özeti.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 4 — Yazılım / Çıktı
Yazılım	Çıktı
ETABS	Concrete Frame Design → Stirrup spacing report
IdeCAD	Kolon/Kiriş detay → s_üst, s_orta
Probina	Detay raporu (mm cinsinden)
Sta4-CAD	Düzgün s değerleri

Manuel Kontrol Listesi

Eurocode 2 vs TBDY 2018

Tablo: Eurocode 2 vs TBDY 2018 özeti.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 5 — Parametre / TBDY 2018 (DCH) / EC2 / EC8
Parametre	TBDY 2018 (DCH)	EC2 / EC8
s_sarilma	min(b/3, 6Ø_l, 150)	min(b/3, 6d_bl, 125)
s_orta	min(b/2, 12Ø_l, 200)	min(20·Ø_lo, b_o, 400)
Min etriye çapı	Ø8	6 mm veya max(d_bl/4)
Kanca açısı	135°	135°

Sık Sorulan Sorular

Etriye aralığını projeye göre büyütmek serbest mi? Hayır. Maksimum sınırlar TBDY ve TS 500'de zorunlu. Tasarımcı daha sık etriye seçebilir (ekonomik değil ama güvenli); ancak gevşetmek mevzuat ihlalidir.

Spiral etriye kullanılabilir mi? Evet, daire kesitli kolonlarda spiral etriye standart uygulamadır. Aralık (pitch) p ≤ min(b/5, 80 mm). Spiral, kapalı etriye'den daha verimli sargı sağlar.

Mevcut binayı güçlendirirken etriye aralığı nasıl kontrol edilir? Karot ve röntgen ile mevcut etriye çapı ve aralığı belirlenir. TBDY 2018 kıstaslarına göre yetersiz ise FRP sargı veya mantolama uygulanır. Mevcut performans değerlendirmesinde "kontrolsüz beton" varsayımı yapılabilir.

İlgili Terimler

Son güncelleme: 18 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TS 500:2000, TBDY 2018, TS EN 1992-1-1, TS EN 1998-1.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları:

Etriye Aralığı Nedir? Boyuna Donatı Destek Sıklığı

Etriyenin Üç Görevi

TBDY 2018 Etriye Aralığı Sınırları

Kolonlarda

Kirişlerde

Perdelerde (Sınır Eleman)

TS 500 Etriye Sınırları (Süneklik Sınırlı)

Örnek Hesaplar

Örnek 1: 400×400 Kolon, 8Ø16

Örnek 2: 300×500 Kiriş, 4Ø20

Kesme Talep Kontrolü

Kanca ve Bükme Kuralları

Standart Kanca

Çapraz Bağ (Cross-tie)

Etriye Çapı Seçimi

Etriye Aralığını Etkileyen Faktörler

Sık Yapılan Hatalar

Yazılım Kontrolü

Manuel Kontrol Listesi

Eurocode 2 vs TBDY 2018

Sık Sorulan Sorular

İlgili Terimler

İlgili Hesaplama Araçları