Etriye, elemanın boyuna donatılarını çevreleyen enine donatıdır. Etriye aralığı, eleman boyunca ardışık etriyelerin merkezleri arasındaki mesafedir. Aralık, çap, kol düzeni ve kanca detayı birlikte okunur.

Kolon sarılma bölgesinde etriye aralığı ne olmalı?

TBDY 2018 Madde 7.3.4.1 kapsamındaki süneklik düzeyi yüksek kolonlarda aralık 50 mm’den küçük olamaz; en küçük kesit boyutunun üçte birini, boyuna donatı çapının altı katını ve 150 mm’yi aşamaz. Gerekli enine donatı alanı ve kesme hesabı ayrıca kontrol edilir.

Kiriş etriye aralığında h mi d mi kullanılır?

TBDY 2018 Madde 7.4.4’te sarılma bölgesinin uzunluğu toplam kiriş yüksekliğinin iki katıdır. Aralık üst sınırında ise kiriş etkili yüksekliğinin dörtte biri kullanılır; d ile h birbirinin yerine konmaz.

Etriye kancası nasıl olmalı?

TBDY 2018 Madde 7.2.8.1 özel deprem etriyesinin iki ucunda 135° kanca ister. İç büküm çapı en az 5φ; nervürlü çubukta kanca uç düz boyu en az 6φ ve 80 mm olmalıdır. Özel deprem çirozunun bir ucunda 90° kancaya, maddede belirtilen yatay ve düşey şaşırtma koşuluyla izin verilir.

Sadece aralık tablosuna bakarak etriye seçilebilir mi?

Hayır. Aralık sınırları, enine donatı alanı ve kesme dayanımı hesabının tamamı değildir. Kolon için TBDY 7.3.4 ve 7.3.7; kiriş için 7.4.4 ve 7.4.5 birlikte değerlendirilir.

Etriye Nedir? Kolon ve Kirişte Etriye Aralığı

Etriye Aralığı Nedir?

Etriye, boyuna donatıları çevreleyen enine donatıdır. Etriye aralığı (s), eleman boyunca iki ardışık etriyenin merkezleri arasındaki mesafedir. Kesitte görülen etriye kolları arasındaki yatay mesafe ile eleman boyunca ölçülen s farklı büyüklüklerdir.

Etriyenin Üç Görevi

Enine donatı; kesme kuvvetinin karşılanmasında, betonun sarılmasında ve boyuna donatıların desteklenmesinde kullanılır. Bu görevler nedeniyle yalnız “kaç santimetrede bir” sorusu yetmez: çap, kol sayısı, çiroz düzeni ve kanca detayı da okunur. TBDY 7.3.4.1 sarılma bölgesi için hem aralık hem enine donatı alanı koşulları verir; TS 500 8.1.4 kesme dayanımında donatı katkısını tanımlar.

TBDY 2018 Etriye Aralığı Sınırları

Aşağıdaki kolon ve kiriş açıklamaları TBDY 2018 Bölüm 7.3 ve 7.4'teki süneklik düzeyi yüksek elemanlar içindir. Perde uç bölgesi, birleşim, kısa kolon, bindirme ve süneklik düzeyi sınırlı sistem detayları bu tablodan seçilmez.

Kolonlarda

Madde 7.3.4.1(a) uyarınca kolon sarılma bölgesinde:

50 mm ≤ s ≤ min(b_min / 3, 6φ_l, 150 mm)

Burada b_min kolonun en küçük enkesit boyutudur; çekirdek boyutu değildir. φ_l boyuna donatı çapıdır. Aşağıdaki örnekte bütün boyuna çubuklar aynı çaptadır. Madde 7.3.4.1(a) bu bölgede φ8'den küçük enine donatıya izin vermez; enine donatı alanına ilişkin aynı maddenin diğer koşulları da sağlanır.

Konsol olmayan kolonun her ucundaki sarılma bölgesi uzunluğu; serbest kolon yüksekliğinin 1/6'sından, kolonun en büyük kesit boyutunun 1,5 katından ve 500 mm'den küçük olamaz. Konsol kolon ve temele devam koşulları aynı maddede ayrıca tanımlanır.

Madde 7.3.4.2 kolon orta bölgesinde s ≤ min(b_min / 2, 200 mm) ister. Orta bölgede de enine donatı çapı en az φ8'dir. 12φ_l sınırı bu TBDY maddesinin metninde bulunmaz; TS 500 7.4.1'in kolon enine donatısı için verdiği 12φ_l ve 200 mm koşulu ayrı okunur. İki metnin koşullarını karşılaştırırken 12φ_l'yi TBDY 7.3.4.2'ye aitmiş gibi aktarmayın.

Kirişlerde

Madde 7.4.4 için h toplam kiriş yüksekliği, d ise etkili yükseklik olsun. Kolon yüzünden itibaren 2h uzunluğundaki bölge sarılma bölgesidir. Bu bölgede özel deprem etriyesi kullanılır; çap en az φ8, ilk etriyenin kolon yüzüne uzaklığı en çok 50 mm olur.

s ≤ min(d / 4, 8φ_l,min, 150 mm)

Bu ifade Madde 7.4.5.3'e göre daha elverişsiz bir değer elde edilmedikçe geçerlidir; φ_l,min en küçük boyuna donatı çapıdır. d/4 yerine h/4 yazılmaz. Kiriş eksenine dik etriye kolları aralığı da 350 mm'yi aşamaz. Sarılma bölgesi dışında 7.4.4, TS 500'ün enine donatı koşullarına yönlendirir.

TS 500 Etriye Sınırları

TS 500:2000 7.4.1 kolon enine donatı aralığını en küçük boyuna çubuk çapının 12 katı ve 200 mm ile sınırlar; enine donatı çapı için en büyük boyuna çapın üçte biri koşulunu verir. Bunlar “TS 500 7.3.4” adıyla aktarılmamalıdır.

TS 500:2000 8.1.6 kirişte s ≤ d/2 ister. Tasarım kesme kuvveti V_d > 3V_cr olduğunda s ≤ d/4 koşulu gelir; V_cr kesmede çatlama dayanımıdır. Dolayısıyla sarılma dışına her durumda geçerli “h/2 ve 200 mm” reçetesi yazılamaz. Bu açıklamalar süneklik düzeyi sınırlı elemanlar için eksiksiz bir TBDY detay tablosu değildir.

Örnek Hesaplar

Aşağıdaki sayılar yalnız aralık üst sınırlarının okunması için varsayılmıştır; etriye çapı, kol sayısı ve taşıma gücü seçilmemiştir.

Örnek 1: 400×400 mm Kolon, Boyuna Donatı φ16

TBDY 7.3.4.1 sarılma aralığının üst sınırı min(400/3, 6×16, 150) = min(133,33…, 96, 150) = 96 mm olur.

TBDY 7.3.4.2 orta bölge aralık sınırı min(400/2, 200) = 200 mm; TS 500 7.4.1 aralık sınırı min(12×16, 200) = 192 mm olur. İkisinin de sağlanacağı aralık kontrolünde 192 mm sınırı belirleyicidir. Bu sonuç, daha sık donatı isteyen diğer hesapları ortadan kaldırmaz.

Örnek 2: h = 500 mm, d = 450 mm Kiriş, Boyuna Donatı φ20

Sarılma bölgesinin uzunluğu 2×500 = 1000 mm'dir. d = 450 mm değeri bu örneğin girdisidir; yalnız h'den türetilmemiştir.

TBDY 7.4.4 sarılma aralığının üst sınırı min(450/4, 8×20, 150) = min(112,5, 160, 150) = 112,5 mm olur. Bu sınırın altında bir aralık bulunması, kesme hesabı ile enine donatı alanının yeterli olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Kesme Talep Kontrolü

TS 500 8.1.4 kesitin kesme dayanımını beton katkısı V_c ile kesme donatısı katkısı V_w'nin toplamı olarak tanımlar ve V_r ≥ V_d ister. TBDY 7.3.7.6 ve 7.4.5.3, kendi koşulları altında sarılma bölgelerinde beton katkısının sıfır alınmasını gerektirir. Bu nedenle kesme talebinin tamamını, hangi katkıların hesaba katıldığını açıklamadan tek bir aralık formülüne yerleştirmek yeterli değildir.

Kanca ve Bükme Kuralları

TBDY 7.2.8.1'de, φ enine donatı çapı olmak üzere:

Özel deprem etriyesi: Her iki uçta 135° kanca.
İç büküm çapı: En az 5φ.
Nervürlü çubukta kanca uç düz boyu: Kıvrımdaki son teğet noktasından ölçülerek en az 6φ ve 80 mm.
Özel deprem çirozu: Bir uçta 90° kanca olabilir; 135° ve 90° kancalı çirozlar kolon veya perde yüzünde yatay ve düşey doğrultuda şaşırtılır.

Madde 7.2.8.2, çirozun her iki uçta boyuna donatıyı ve dış etriyeyi sarmasını; çiroz çapı ve aralığının etriyeyle aynı olmasını ister. “Her ikinci çubukta bir çiroz” ifadesi bu maddenin yerine geçen genel bir detay kuralı değildir.

Etriye Çapı Seçimi

TBDY 2018 süneklik düzeyi yüksek kolonların sarılma ve orta bölgelerinde, ayrıca yüksek süneklikli kirişlerin sarılma bölgelerinde φ8'den küçük enine donatı kullanılmaz (7.3.4.1, 7.3.4.2, 7.4.4). Bu cümle diğer tüm elemanlarda yalnız φ8 seçmenin yeterli olduğunu söylemez. Enine donatı alanı, kol düzeni ve ilgili diğer çap koşulları ayrıca denetlenir.

Sık Yapılan Hatalar

Kapsamı okumamak: Kolon, kiriş, perde ve birleşim hükümleri birbirinin yerine kullanılamaz.
Ölçüleri karıştırmak: s, etriye merkezleri arasındaki boyuna mesafedir; kol aralığı ayrı okunur.
h ile d'yi aynı almak: Kirişte 2h bölge boyunu, d/4 ise aralık sınırını belirler.
Kanca boyunu 75 mm sanmak: TBDY 7.2.8.1 nervürlü çubukta 6φ ve 80 mm koşullarını birlikte ister.
Etriye çapı düşük (φ6): TBDY 7.3.4.1/7.3.4.2 kapsamındaki kolonlarda ve 7.4.4 kapsamındaki kiriş sarılma bölgelerinde en az φ8 gerekir.
Aralık sınırını tam tasarım saymak: Donatı alanı ve kesme kontrolleri ayrıca yapılır.

Yazılım Kontrolü

Rapor veya pafta okurken elemanın süneklik düzeyini, sarılma bölgesi sınırlarını, h/d tanımlarını, donatı çaplarını ve hangi yönetmelik maddesinin uygulandığını birlikte kontrol edin. Bu sözlük sayfası belirli bir yazılım sürümünün menülerini veya otomatik hesabını doğrulamaz.

Manuel Kontrol Listesi

Eleman ve süneklik kapsamı belli mi?
Kolonun en küçük/en büyük kesit boyutları ile kirişin h/d değerleri ayrılmış mı?
Aralık, çap, kol düzeni, çiroz ve kanca bilgileri birlikte okunmuş mu?
Sarılma bölgesi dışında TS 500 koşulları da incelenmiş mi?
Kesme ve enine donatı alanı kontrolleri raporda bulunuyor mu?

İlgili Terimler

Kaynaklar

TBDY 2018 — Bakanlık tam metni, 7.2.8, 7.3.4, 7.3.7.6, 7.4.4 ve 7.4.5.3. Erişim: 23 Eylül 2026.
TS 500:2000 — erişilen Regbar nüshası, 7.4.1, 8.1.4 ve 8.1.6. Erişim: 23 Eylül 2026.

İlgili Hesaplama Araçları

Kaynak seçimi, standart atıfları ve güncelleme yaklaşımı için Yapıdan Kaynak Politikası’nı inceleyin.