Sarılma bölgesi uzunluğu (L_h) nasıl belirlenir?

TBDY 2018 Madde 7.3.4.1'e göre kolonlarda L_h = max(net kolon yüksekliği/6, 500 mm, kolonun en büyük kesit boyutu). Örneğin: 3,0 m net kolon yüksekliği ve 400×600 mm kesit → L_h = max(500, 500, 600) = 600 mm. Bu bölge hem kolonun üst hem alt ucunda uygulanır. Madde 7.4.3.1 kirişlerde sarılma bölgesi mesnetten itibaren 2·h kadardır; h = 500 mm kiriş için L_h = 1000 mm. Perdelerde TBDY Md. 7.6.4 sınır elemanı, kritik perde yüksekliği H_cr boyunca uygulanır.

Sarılma bölgesinde etriye aralığı ne olmalı?

TBDY 2018 Madde 7.3.4.2 kolon sarılma bölgesinde s ≤ min(b/3, 6·Ø_boyuna, 150 mm) sınırlarını koyar; örneğin 400×400 kesit ve Ø16 boyuna donatı için s ≤ min(133, 96, 150) = 96 mm → pratikte 80-90 mm seçilir. Madde 7.4.3.2 kiriş sarılma bölgesi için s ≤ min(h/4, 8·Ø_boyuna, 150 mm). Orta bölgede s gevşetilir: kolon s ≤ min(b/2, 12·Ø_l, 200 mm), kiriş s ≤ d/2. Ayrıca minimum etriye çapı Ø8 ve hem yatay hem dikey kollar arası mesafe ≤ 200 mm olmalıdır.

Sarılmanın betonarme davranışa katkısı nedir?

Sıkı etriye sargısı çekirdek betonu üç eksenli basınç altında tutar (Mander modeli). Bu sayede: (1) beton dayanımı f_cc = f_co · (−1,254 + 2,254·√(1+7,94·f_l/f_co) − 2·f_l/f_co) formülüyle %20-50 artar, (2) ezilme birim deformasyonu ε_cu 0,003'ten 0,02-0,05'e çıkar, (3) kesitin moment-eğrilik (M-φ) ilişkisi süneklik kapasitesi μ_φ = 8-20'ye ulaşır. Sarılmasız kesitte μ_φ ≈ 2-3, gevrek davranır. Yani sarılma, betonarme yapının deprem enerjisini yutma kapasitesinin temel kaynağıdır.

Sarılma Bölgesi Nedir? Plastik Mafsal Bölgesi Sargı (TBDY 2018)

Sarılma bölgesi (confinement zone / boundary zone), betonarme kolon, kiriş veya perde duvarın deprem etkisi altında plastik mafsal oluşturma potansiyeli olan uç bölgelerinde uygulanan sıkı etriye sargısı ile detaylandırılan kritik bölgedir. Amaç: çekirdek betonu üç eksenli basınç altında tutarak süneklik artırmak.

Sarılmanın Mekanizması (Mander Modeli)

   ┌──────────────────┐
   │  ↓↓↓ basınç ↓↓↓  │
   │   ←─── f_l ───→  │  (yanal basınç, etriye)
   │   ←── beton ──→  │
   │   ←─── f_l ───→  │
   │  ↑↑↑ basınç ↑↑↑  │
   └──────────────────┘

Sıkı etriye, beton genleşmek istediğinde yanal basınç (f_l) uygular. Üç eksenli basınç durumunda beton:

Daha yüksek dayanım (f_cc > f_co)
Daha yüksek deformasyon kapasitesi (ε_cu artar)
Pekleşme davranışı (post-peak sünek)

Mander Modeli Formülü

f_{cc} = f_{co} \cdot \left(-1{,}254 + 2{,}254\sqrt{1 + \frac{7{,}94 \cdot f_l}{f_{co}}} - \frac{2 \cdot f_l}{f_{co}}\right)

\varepsilon_{cu,c} = 0{,}004 + \frac{1{,}4 \cdot \rho_s \cdot f_{yw} \cdot \varepsilon_{su}}{f_{cc}}

f_cc: Sarılmış beton dayanımı
f_co: Sarılmasız beton dayanımı
f_l: Etkin yanal basınç
ρ_s: Hacimsel sargı donatı oranı
f_yw: Etriye akma dayanımı
ε_su: Etriye kopma birim deformasyonu

TBDY 2018 Sarılma Bölgesi Kuralları

Kolonlarda (Madde 7.3.4.1)

Uzunluk:

L_h = \max\left(\frac{l_n}{6}, \, 500 \text{ mm}, \, h_{max}\right)

l_n: Net kolon yüksekliği
h_max: Kolon kesitinin büyük boyutu

Etriye aralığı (Md. 7.3.4.2):

s \leq \min\left(\frac{b}{3}, \, 6\,\phi_l, \, 150 \text{ mm}\right)

b: Sarılan çekirdek boyutu (küçük)
Ø_l: Boyuna donatı çapı (en küçük)

Orta bölge:

s \leq \min\left(\frac{b}{2}, \, 12\,\phi_l, \, 200 \text{ mm}\right)

Kirişlerde (Madde 7.4.3.1)

Uzunluk: Mesnetten itibaren 2·h boyunca (h = kiriş yüksekliği)

Etriye aralığı:

s \leq \min\left(\frac{h}{4}, \, 8\,\phi_l, \, 150 \text{ mm}\right)

Perdelerde (Madde 7.6.4)

Sınır eleman uzunluğu: Perde uç bölgesinde, en az L_w/10 veya kritik perde yüksekliği H_cr boyunca

Sargı:

Boyuna donatı: min %1 (perde sınır)
Etriye: s ≤ min(b_w/2, 100 mm)

Örnek Hesap (Kolon)

Veri:

Kolon: 400×400 mm
Net yükseklik: 3,0 m
Boyuna donatı: 8Ø16
Beton: C30, Çelik: S420

Sarılma uzunluğu:

L_h = \max(3000/6, \, 500, \, 400) = \max(500, 500, 400) = 500 \text{ mm}

Etriye aralığı (sarılma):

Çekirdek b = 400 − 2·25 (pas payı) − 2·8 (etriye) = 334 mm

s \leq \min(334/3, \, 6 \cdot 16, \, 150) = \min(111, 96, 150) = 96 \text{ mm}

Pratikte: Ø10/90 mm seçilir → konservatif.

Orta bölge:

s \leq \min(334/2, \, 12 \cdot 16, \, 200) = \min(167, 192, 200) = 167 \text{ mm}

Pratikte: Ø10/150 mm.

Etriye Düzeni

Tek Etriye (Az Sünek)

   ┌──────────────┐
   │              │
   │   ●  ●  ●    │
   │              │
   │   ●  ●  ●    │
   │              │
   └──────────────┘

Köşe boyuna donatılar dışında destek yok → süneklik düşük.

Çapraz Bağ + Ek Kanca (TBDY 2018)

   ┌──────────────┐
   │  ●─○─●─○─●   │
   │  │  │  │     │
   │  ●─○─●─○─●   │
   │  │  │  │     │
   │  ●─○─●─○─●   │
   └──────────────┘

Her 2'inci boyuna donatıya kanca → tüm donatılar yanal desteklenir.

Sarılma Donatı Oranı

Dikdörtgen Kesit

\rho_{sh} = \frac{A_{sh}}{s \cdot b_k}

Minimum (TBDY Md. 7.3.4.4):

\rho_{sh} \geq 0{,}3 \cdot \frac{A_c}{A_{ck}} \cdot \frac{f_{ck}}{f_{ywk}} \cdot \frac{N_d}{0{,}4 \cdot A_c \cdot f_{ck}} \cdot \frac{b}{b_k}

Veya basitleştirilmiş: ρ_sh ≥ 0,008 (genelde)

Daire Kesit

\rho_{sh,spiral} \geq 0{,}12 \cdot \frac{f_{ck}}{f_{ywk}}

Plastik Mafsal Bölgesi ile Çakışması

Sarılma bölgesi, plastik mafsalın oluşacağı bölgedir. Bu bölgede:

Beton ezilme deformasyonu büyük (ε_cu = 0,02-0,05)
Donatı akma deformasyonunu birden fazla geçer
Çevrimsel yükleme altında dayanım kaybı az
Enerji yutma maksimum

Sık Yapılan Hatalar

L_h yetersiz — Tam kolon yüksekliğinin 1/6'sı alınmıyor
Etriye aralığı orta bölgede gevşek bırakma — Hala kritik
Etriye kancası 135° açı sağlamama — 90° açı patlatma sağlamaz
Etriye çapı yetersiz — Min Ø8 (TBDY zorunlu)
Kanca uzunluğu kısa — Min 6·Ø_etriye ve 75 mm
Çapraz bağ atlamak — Her 2. donatıda kanca olmalı
Bindirme eki sarılma bölgesinde — Yasak (TBDY Md. 7.3.6.2)

Performans Etkisi

Tablo: Performans Etkisi özeti.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 1 — Sarılma Durumu / μ_φ (Eğrilik Süneklik)
Sarılma Durumu	μ_φ (Eğrilik Süneklik)
Sarılmasız (eski yapı)	1,5 - 3
TBDY 1998 (orta)	4 - 6
TBDY 2018 (sünek detay)	8 - 20
ACI 318 SMF (special)	15 - 30

Yüksek μ_φ → yapı büyük deformasyon yapsa bile dayanım kaybetmez.

Eurocode 8 ile Karşılaştırma

Tablo: Eurocode 8 ile Karşılaştırma özeti.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 2 — Parametre / TBDY 2018 / EC8 (Md. 5.4.3)
Parametre	TBDY 2018	EC8 (Md. 5.4.3)
Sarılma uzunluğu	max(l_n/6, h, 500)	max(l_n/6, h, 450)
Etriye aralığı (DCH)	min(b/3, 6Ø_l, 150)	min(b/3, 6d_bl, 125)
Hacimsel donatı	ρ_sh ≥ 0,008	α·ω_wd ≥ 0,08

Sık Sorulan Sorular

Sarılma bölgesinde donatı eki yapılabilir mi? Hayır. TBDY 2018 Madde 7.3.6.2 sarılma bölgesinde bindirme eki yasaklar. Manşonlu mekanik ek kullanılabilir; ancak ekonomi nedeniyle ek genelde orta bölgeye taşınır.

Eski binayı GKZK için güçlendirirken sarılma nasıl? Mantolama (concrete jacket) yapılırken yeni etriye TBDY 2018'e uygun sıklıkta yerleştirilir. FRP sargı (CFRP veya GFRP) ile dış kuşaklama da etkilidir; özellikle dairesel kolonlarda %30-50 süneklik artışı sağlar.

Sarılma her kolonda zorunlu mu? Süneklik düzeyi yüksek sistemlerde (R=7-8) evet, tüm kolonlarda zorunludur. Süneklik düzeyi sınırlı sistemlerde (R=4) TS 500 kuralları yeterli olabilir, ancak deprem riski yüksek bölgelerde uygulanması önerilir.

İlgili Terimler

Son güncelleme: 18 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TBDY 2018, TS 500:2000, Mander et al. 1988, Park & Paulay "Reinforced Concrete Structures".

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları:

Sarılma Bölgesi Nedir? Plastik Mafsal Bölgesi Sargı (TBDY 2018)

Sarılmanın Mekanizması (Mander Modeli)

Mander Modeli Formülü

TBDY 2018 Sarılma Bölgesi Kuralları

Kolonlarda (Madde 7.3.4.1)

Kirişlerde (Madde 7.4.3.1)

Perdelerde (Madde 7.6.4)

Örnek Hesap (Kolon)

Etriye Düzeni

Tek Etriye (Az Sünek)

Çapraz Bağ + Ek Kanca (TBDY 2018)

Sarılma Donatı Oranı

Dikdörtgen Kesit

Daire Kesit

Plastik Mafsal Bölgesi ile Çakışması

Sık Yapılan Hatalar

Performans Etkisi

Eurocode 8 ile Karşılaştırma

Sık Sorulan Sorular

İlgili Terimler

İlgili Hesaplama Araçları