Pafta Düzeni ve Antet Kuralları

1. Standart Kağıt Boyutları

ISO 216 / TS EN ISO 5457'ye göre teknik paftalarda A serisi kağıt boyutları kullanılır. Her format belirli bir kullanım amacına karşılık gelir:

Tablo 1: Standart Kağıt Boyutları

Kenar boşlukları (TS EN ISO 5457 Madde 4.4):

Tablo 2: Standart Kağıt Boyutları

2. Antet Bilgileri

Antet (başlık bloğu / künye), paftanın sağ alt köşesine yerleştirilir. TS EN ISO 7200:2004 kapsamında aşağıdaki bilgiler zorunludur:

2.1 Zorunlu Alanlar

Tablo 3: Zorunlu Alanlar

2.2 Tipik Antet Boyutları

Tablo 4: Tipik Antet Boyutları

3. Çizgi Kalınlıkları

ISO çizgi kalınlığı serisi: 0,13 — 0,18 — 0,25 — 0,35 — 0,50 — 0,70 — 1,00 mm

Çizgi kalınlığı, elemanın görünüm önemine göre seçilir. İnşaat mühendisliği paftasında tipik atamalar şu şekildedir:

Tablo 5: Çizgi Kalınlıkları

4. Yazı Yükseklikleri

Nominal yazı boyutu serisi (TS EN ISO 3098-0): 2,5 — 3,5 — 5 — 7 — 10 — 14 mm

Tablo 6: Yazı Yükseklikleri

Yazı ailesi tercihi: ISO 3098-5 Type B, dik veya eğik harf. Mühendislik projelerinde serif olmayan (sans-serif) yazı tipi tercih edilir; AutoCAD'de Arial veya Romans/Simplex.shx kullanılır.

5. Ölçek Gösterimi

Pafta üzerinde ölçek iki şekilde gösterilir. Her iki yöntemin birlikte kullanılması önerilir.

5.1 Sayısal Ölçek

Antet içinde: 1 : 100, 1 : 50, 1 : 200

Temel ilişki:

$$\text{Ölçek} = \frac{\text{Çizim Uzunluğu}}{\text{Gerçek Uzunluk}}$$

5.2 Grafik Ölçek Çubuğu

Pafta kopyalanarak büyütülüp küçültüldüğünde sayısal ölçek yanıltıcı olabilir; grafik ölçek bu durumda doğru ölçüm sağlar:

|───────────────────|
 0    5   10   15 m
      1 : 200

Grafik ölçek çubuğunun uzunluğu:

$$L_{\text{çubuk}} = \frac{L_{\text{gerçek}}}{\text{Ölçek payda}} \quad [\text{mm}]$$

6. Revizyon Tablosu

Antet üzerinde veya yakınında revizyon tablosu bulunur. Her değişiklik kronolojik sırayla kaydedilmelidir:

Tablo 7: Revizyon Tablosu

7. Yönlendirme ve Referans İşaretleri

Paftanın doğru okunması için aşağıdaki referans işaretleri eklenmelidir:

• Kuzey oku: Vaziyet planı ve kat planlarında sağ üst köşeye konulur.
• Kesit referansı: Kesit konumunu planda gösteren kesik çizgi ve referans balonu (A-A, B-B).
• Detay referansı: Detay balonu — daire içinde numara + pafta referansı.
• Grid (aks) referansları: Kolonlarda harf (A, B, C…) ve rakam (1, 2, 3…) referansları.

8. Sayısal Örnek

A1 Pafta Çizim Alanı ve Ölçek Hesabı

Senaryo: Bir fabrika binasının zemin kat planı 1/100 ölçeğinde A1 paftasına yerleştirilecektir. Binanın gerçek boyutları $L = 48$ m, $B = 24$ m'dir.

Adım 1 — A1 pafta çizim alanını belirle:

A1 kâğıt boyutu: 841 × 594 mm. Kenar boşlukları 20 mm'den net çizim alanı:

$$W_{\text{çizim}} = 841 - 20 - 20 = 801\ \text{mm}$$ $$H_{\text{çizim}} = 594 - 20 - 20 = 554\ \text{mm}$$

Antet alanı (sağ tarafta 180 mm genişlik) çıkarıldığında etkin çizim genişliği:

$$W_{\text{etkin}} = 801 - 180 = 621\ \text{mm}$$

Adım 2 — 1/100 ölçekte çizim boyutlarını hesapla:

$$L_{\text{çizim}} = \frac{48\ \text{m}}{100} = 480\ \text{mm}$$ $$B_{\text{çizim}} = \frac{24\ \text{m}}{100} = 240\ \text{mm}$$

Adım 3 — Paftaya sığıp sığmadığını kontrol et:

$$480\ \text{mm} < 621\ \text{mm} \quad \checkmark \quad (\text{genişlik yeterli})$$ $$240\ \text{mm} < 554\ \text{mm} \quad \checkmark \quad (\text{yükseklik yeterli})$$

Adım 4 — Grafik ölçek çubuğu uzunluğu (20 m gösterim):

$$L_{\text{çubuk}} = \frac{20\ \text{m}}{100} = 0{,}20\ \text{m} = 200\ \text{mm}$$

Sonuç: 1/100 ölçek A1 paftasına uygundur; 20 m'lik grafik ölçek çubuğu 200 mm uzunluğunda çizilir.

Parametreler ve Tipik Değerler

Tablo 8: Parametreler ve Tipik Değerler

Sık Yapılan Hatalar

1. Antet sağ alta yerleştirilmemesi: TS EN ISO 7200'e göre zorunlu konum sağ alt köşedir; farklı konumlarda antet, pafta sırasını bozar.

2. Revizyon tablosunun güncellenmemesi: Pafta revize edildiğinde revizyon numarası ve tarihi güncellenmeden teslim edilmesi çelişkili sürümlerin kullanılmasına yol açar.

3. Çizgi kalınlıklarının ayrıştırılmaması: Tüm çizgilerin aynı kalınlıkta çizilmesi; kesit, görünen kenar ve aks çizgilerinin ayrımını ortadan kaldırır ve pafta okunurluğunu düşürür.

4. Yazı boyutu standardının dışına çıkılması: Açıklamaların 2,5 mm altında veya pafta başlığının 10 mm üzerinde yazılması hem baskı kalitesini hem okunurluğu olumsuz etkiler.

5. Ölçeğin yalnızca sayısal gösterilmesi: Kopyalanarak büyütülecek paftalarda yalnızca 1:100 gibi sayısal ölçek kullanılması, büyütme sonrası yanlış ölçümlere yol açar; grafik ölçek çubuğu mutlaka eklenmelidir.

6. Kuzey okunu vaziyet planına koymamak: Yapının coğrafi yönlendirilmesi belirsizleşir.

7. Antet alanlarında eksik bilgi bırakılması: Özellikle "Onaylayan" ve "Mühendis Kaşe" alanlarının boş bırakılması yasal ve sözleşmesel sorunlara neden olabilir.

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

1. CYTHYE-2016 — T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr
2. TS EN ISO 5457:2002 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
3. TS EN ISO 7200:2004 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
4. TS EN ISO 128-21:2002 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
5. TS EN ISO 3098-0:1998 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
6. TS EN ISO 128-30:2001 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
7. Çizim ve Dokümantasyon.

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.