Pafta Düzeni ve Antet Kuralları

Özet

Teknik paftalar, mühendislik ve mimarlık projelerinin temel iletişim aracıdır. Pafta düzeni ve antet bilgileri; TS EN ISO 5457 (Kağıt Boyutları ve Biçimleri), TS EN ISO 128 (Teknik Çizimde Genel Prensipler) ve TS EN ISO 7200 (Antet Gereksinimleri) standartlarına göre düzenlenir. Bu kurallara uymak, farklı kurumlarda ve ülkelerde paftaların tutarlı biçimde okunabilmesini sağlar; Türkiye'de 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında proje teslimlerinde zorunlu tutulmaktadır.

1. Standart Kağıt Boyutları

ISO 216 / TS EN ISO 5457'ye göre teknik paftalarda A serisi kağıt boyutları kullanılır. Her format belirli bir kullanım amacına karşılık gelir:

Kenar boşlukları (TS EN ISO 5457 Madde 4.4):

2. Antet Bilgileri

Antet (başlık bloğu / künye), paftanın sağ alt köşesine yerleştirilir. TS EN ISO 7200:2004 kapsamında aşağıdaki bilgiler zorunludur:

2.1 Zorunlu Alanlar

2.2 Tipik Antet Boyutları

3. Çizgi Kalınlıkları

ISO çizgi kalınlığı serisi: 0,13 — 0,18 — 0,25 — 0,35 — 0,50 — 0,70 — 1,00 mm

Çizgi kalınlığı, elemanın görünüm önemine göre seçilir. İnşaat mühendisliği paftasında tipik atamalar şu şekildedir:

4. Yazı Yükseklikleri

Nominal yazı boyutu serisi (TS EN ISO 3098-0): 2,5 — 3,5 — 5 — 7 — 10 — 14 mm

Yazı ailesi tercihi: ISO 3098-5 Type B, dik veya eğik harf. Mühendislik projelerinde serif olmayan (sans-serif) yazı tipi tercih edilir; AutoCAD'de Arial veya Romans/Simplex.shx kullanılır.

5. Ölçek Gösterimi

Pafta üzerinde ölçek iki şekilde gösterilir. Her iki yöntemin birlikte kullanılması önerilir.

5.1 Sayısal Ölçek

Antet içinde: 1 : 100, 1 : 50, 1 : 200

Temel ilişki:

$$\text{Ölçek} = \frac{\text{Çizim Uzunluğu}}{\text{Gerçek Uzunluk}}$$

5.2 Grafik Ölçek Çubuğu

Pafta kopyalanarak büyütülüp küçültüldüğünde sayısal ölçek yanıltıcı olabilir; grafik ölçek bu durumda doğru ölçüm sağlar:

|───────────────────|
 0    5   10   15 m
      1 : 200

Grafik ölçek çubuğunun uzunluğu:

$$L_{\text{çubuk}} = \frac{L_{\text{gerçek}}}{\text{Ölçek payda}} \quad [\text{mm}]$$

6. Revizyon Tablosu

Antet üzerinde veya yakınında revizyon tablosu bulunur. Her değişiklik kronolojik sırayla kaydedilmelidir:

7. Yönlendirme ve Referans İşaretleri

Paftanın doğru okunması için aşağıdaki referans işaretleri eklenmelidir:

• Kuzey oku: Vaziyet planı ve kat planlarında sağ üst köşeye konulur.
• Kesit referansı: Kesit konumunu planda gösteren kesik çizgi ve referans balonu (A-A, B-B).
• Detay referansı: Detay balonu — daire içinde numara + pafta referansı.
• Grid (aks) referansları: Kolonlarda harf (A, B, C…) ve rakam (1, 2, 3…) referansları.

8. Sayısal Örnek

A1 Pafta Çizim Alanı ve Ölçek Hesabı

Senaryo: Bir fabrika binasının zemin kat planı 1/100 ölçeğinde A1 paftasına yerleştirilecektir. Binanın gerçek boyutları $L = 48$ m, $B = 24$ m'dir.

Adım 1 — A1 pafta çizim alanını belirle:

A1 kâğıt boyutu: 841 × 594 mm. Kenar boşlukları 20 mm'den net çizim alanı:

$$W_{\text{çizim}} = 841 - 20 - 20 = 801\ \text{mm}$$ $$H_{\text{çizim}} = 594 - 20 - 20 = 554\ \text{mm}$$

Antet alanı (sağ tarafta 180 mm genişlik) çıkarıldığında etkin çizim genişliği:

$$W_{\text{etkin}} = 801 - 180 = 621\ \text{mm}$$

Adım 2 — 1/100 ölçekte çizim boyutlarını hesapla:

$$L_{\text{çizim}} = \frac{48\ \text{m}}{100} = 480\ \text{mm}$$ $$B_{\text{çizim}} = \frac{24\ \text{m}}{100} = 240\ \text{mm}$$

Adım 3 — Paftaya sığıp sığmadığını kontrol et:

$$480\ \text{mm} < 621\ \text{mm} \quad \checkmark \quad (\text{genişlik yeterli})$$ $$240\ \text{mm} < 554\ \text{mm} \quad \checkmark \quad (\text{yükseklik yeterli})$$

Adım 4 — Grafik ölçek çubuğu uzunluğu (20 m gösterim):

$$L_{\text{çubuk}} = \frac{20\ \text{m}}{100} = 0{,}20\ \text{m} = 200\ \text{mm}$$

Sonuç: 1/100 ölçek A1 paftasına uygundur; 20 m'lik grafik ölçek çubuğu 200 mm uzunluğunda çizilir.

Parametreler ve Tipik Değerler

Sık Yapılan Hatalar

1. Antet sağ alta yerleştirilmemesi: TS EN ISO 7200'e göre zorunlu konum sağ alt köşedir; farklı konumlarda antet, pafta sırasını bozar.

2. Revizyon tablosunun güncellenmemesi: Pafta revize edildiğinde revizyon numarası ve tarihi güncellenmeden teslim edilmesi çelişkili sürümlerin kullanılmasına yol açar.

3. Çizgi kalınlıklarının ayrıştırılmaması: Tüm çizgilerin aynı kalınlıkta çizilmesi; kesit, görünen kenar ve aks çizgilerinin ayrımını ortadan kaldırır ve pafta okunurluğunu düşürür.

4. Yazı boyutu standardının dışına çıkılması: Açıklamaların 2,5 mm altında veya pafta başlığının 10 mm üzerinde yazılması hem baskı kalitesini hem okunurluğu olumsuz etkiler.

5. Ölçeğin yalnızca sayısal gösterilmesi: Kopyalanarak büyütülecek paftalarda yalnızca 1:100 gibi sayısal ölçek kullanılması, büyütme sonrası yanlış ölçümlere yol açar; grafik ölçek çubuğu mutlaka eklenmelidir.

6. Kuzey okunu vaziyet planına koymamak: Yapının coğrafi yönlendirilmesi belirsizleşir.

7. Antet alanlarında eksik bilgi bırakılması: Özellikle "Onaylayan" ve "Mühendis Kaşe" alanlarının boş bırakılması yasal ve sözleşmesel sorunlara neden olabilir.

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

1. CYTHYE-2016 — T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr
2. TS EN ISO 5457:2002 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
3. TS EN ISO 7200:2004 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
4. TS EN ISO 128-21:2002 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
5. TS EN ISO 3098-0:1998 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
6. TS EN ISO 128-30:2001 — ISO / TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
7. Çizim ve Dokümantasyon.

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

bilgiportali (2026). Pafta Düzeni ve Antet Kuralları. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/cd/pafta-duzeni-antet-kurallari