1. TBDY 2018 Nedir?
TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018), Türkiye'de yeni yapılacak ve mevcut binaların deprem etkisi altında tasarımı, değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için kuralları belirleyen, AFAD Deprem Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanıp 18 Mart 2018 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan güncel deprem yönetmeliğidir.
Faydaları ve önemi:
- Tüm Türkiye'de birörnek, güncel deprem tasarım standardı sağlar.
- 2007 yönetmeliğinin eksiklerini giderir, performans tasarımı getirir.
- Yeni deprem tehlike haritası ile bölgesel yerel spektrum tanımlar.
- Doğrusal olmayan analiz ve performans değerlendirmesi yöntemlerini standartlaştırır.
- 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası uygulama denetimi sıkılaştırıldı.
2. Yürürlük Tarihi ve Geçiş Süreci
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 18 Mart 2018 | TBDY 2018 Resmi Gazete'de yayımlandı |
| 1 Ocak 2019 | TBDY 2018 uygulamaya girdi |
| 31 Aralık 2018 | DBYBHY 2007 yürürlükten kaldırıldı |
| 6 Şubat 2023 | Kahramanmaraş depremleri — uygulama denetimi sıkılaştırıldı |
| 2025 (sonu) | TBDY taslak güncellemesi kamuoyu görüşüne açıldı |
| 18 Nisan 2026 | TBDY 2018 hâlâ yürürlükte, taslak güncelleme bekleniyor |
Önemli: 2026-04-18 tarihi itibarıyla TBDY 2018 yürürlüktedir. 2025 taslak güncellemesi (kamuoyu TBDY 2026 olarak bilinen taslak) henüz resmi olarak kabul edilmemiştir.
3. TBDY 2018'in Hazırlık Süreci ve AFAD Rolü
TBDY 2018, AFAD koordinasyonunda şu paydaşlarla hazırlandı:
- AFAD Deprem Dairesi Başkanlığı — proje sahibi
- İTÜ, ODTÜ, Boğaziçi, Ankara Üniversiteleri — akademik yürütme
- Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB/İMO) — meslek odası
- Bayındırlık Kurumu — tasarım disiplinleri
10 yılı aşkın bir hazırlık süreci sonunda yayımlanmıştır. Öncülü olan 2007 DBYBHY (Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik), 1998 yönetmeliğinin güncellenmiş versiyonuydu ve temel mantık (4 deprem bölgesi) 1997'ye dayanıyordu.
4. Yönetmeliğin 17 Bölümü
TBDY 2018, aşağıdaki 17 bölümden oluşur:
| Bölüm | Başlık | Kapsam |
|---|---|---|
| 1 | Genel Hükümler | Amaç, kapsam, tanımlar |
| 2 | Deprem Yer Hareketi | Spektrum, tehlike haritası |
| 3 | Deprem Hesabı Genel Kuralları | Kuvvet tasarımı, dayanım fazlalığı |
| 4 | Deprem Hesabı Yöntemleri | DBYAY, MBH, DOH (zaman tanım alanı) |
| 5 | Performans Esaslı Değerlendirme | Mevcut bina, KK-SH-KH-GÖ |
| 6 | Zemin Etkileri ve Temel Tasarımı | Zemin sınıfları, sıvılaşma |
| 7 | Betonarme Bina Taşıyıcı Sistemler | TS 500 ile uyumlu detaylı kurallar |
| 8 | Öngerilmeli Betonarme Binalar | Önder donatılı sistemler |
| 9 | Çelik Bina Taşıyıcı Sistemler | Moment/çapraz çerçeve |
| 10 | Ahşap Bina Taşıyıcı Sistemler | CLT, kütük, çerçeve |
| 11 | Yüksek Binalar için Ek Kurallar | H > 70 m binalar |
| 12 | Taban İzolasyonu ve Enerji Sönümleme | Sismik izolatör, damper |
| 13 | Yığma Bina Taşıyıcı Sistemler | Taşıyıcı + donatılı yığma |
| 14 | Hafif Çelik Bina Taşıyıcı Sistemler | Soğuk şekillendirilmiş çelik |
| 15 | Prefabrik Betonarme Bina | Montajlı betonarme sistemler |
| 16 | Özel Geoteknik Tasarım | Sıvılaşma, iyileştirme |
| 17 | Mevcut Bina Güçlendirme | Retrofit yöntemleri |
5. 2007 Deprem Yönetmeliği ile Temel Farklar
Genel Karşılaştırma Tablosu
| Konu | DBYBHY 2007 | TBDY 2018 | Değişim |
|---|---|---|---|
| Deprem bölgesi sınıflandırması | 4 deprem bölgesi (1-2-3-4) | Yerel spektrum (her nokta kendine özgü) | Radikal yenilik |
| Tasarım spektrumu | Sabit katsayılar | SS ve S1 değerleriyle özel spektrum | Güncelleme |
| Performans hedefleri | Tek düzey (yaşam güvenliği) | Dört düzey (KK, SH, KH, GÖ) | Yenilik |
| Bina kullanım sınıfı (BKS) | Bina Önem Katsayısı (I) | BKS 1, 2, 3 | Revizyon |
| Tipik kolon kenarı sınırı | 25 cm | 30 cm | Sıkılaştırma |
| Zemin sınıfı | Z1-Z2-Z3-Z4 | ZA-ZB-ZC-ZD-ZE-ZF | 6 sınıfa çıktı |
| Düşey deprem etkisi | Seçmeli | Belirli koşullarda hesaba katılır | Yenilik |
| Doğrusal olmayan analiz | Opsiyonel | Belirli binalar (BYS=1, DTS=1a vb.) için zorunlu | Genişleme |
| Yapısal düzensizlik | 7 tip | 7 tip (kriterler daraltıldı) | Sıkılaştırma |
| Mevcut bina değerlendirme | Kısıtlı | Bölüm 15'te detaylı | Genişleme |
| Özel deprem izolatörü | Mevcut değil | Bölüm 14'te tanımlı | Yenilik |
| Sıvılaşma analizi | Genel | Detaylı (Bölüm 16) | Detaylandırma |
| Yüksek bina kuralları | Yok | Bölüm 13 | Yenilik |
1. Deprem Bölgesi → Yerel Spektrum
2007: Türkiye 4 deprem bölgesine ayrılmıştı. Aynı bölgedeki her nokta aynı katsayıyı kullanıyordu.
2018: Türkiye Deprem Tehlike Haritası oluşturuldu. Her koordinat için SS (0.2 s) ve S1 (1.0 s) değerleri haritadan okunur. Aynı ilde bile mahalleden mahalleye farklı spektrum kullanılır.
2. Performans Hedefleri
2007: Sadece "can güvenliği" amacıyla tasarım yapılırdı.
2018: Üç deprem düzeyi + üç performans hedefi:
| Deprem Düzeyi | Dönüş Aralığı | Hedef |
|---|---|---|
| DD-1 (büyük) | 2475 yıl | Göçmenin Önlenmesi (GÖ) |
| DD-2 (tasarım) | 475 yıl | Kontrollü Hasar (KH) |
| DD-3 (sık) | 72 yıl | Sınırlı Hasar (SH) |
| DD-4 (çok sık) | 43 yıl | Kesintisiz Kullanım (KK) |
6. Yeni Deprem Tehlike Haritası ve Spektrum
2018 itibarıyla yürürlüğe giren Türkiye Deprem Tehlike Haritası, AFAD tarafından tdth.afad.gov.tr üzerinden erişilebilir. Her koordinatta:
- SS — kısa periyot spektral ivme (0.2 s)
- S1 — 1 saniye spektral ivme (1.0 s)
- PGA — maksimum yer ivmesi
değerleri hesaplanır. Buradan zemin sınıfı çarpanları (F_S, F_1) ile tasarım spektrumu oluşturulur.
Spektrum türleri
- Yatay elastik spektrum — standart tasarım
- Düşey elastik spektrum — belirli koşullarda (ZD, uzun açıklık)
- Azaltılmış spektrum — süneklik katsayısı R ile
7. Performans Hedefleri (KK, SH, KH, GÖ)
TBDY 2018, bina performansını dört seviyede değerlendirir:
| Performans Seviyesi | Kısaltma | Anlam |
|---|---|---|
| Kesintisiz Kullanım | KK | Deprem sonrası bina faal, hasar yok denecek kadar sınırlı |
| Sınırlı Hasar | SH | Sınırlı düzeyde, onarılabilir yapısal hasar |
| Kontrollü Hasar | KH | Can güvenliği sağlanır; belirgin ama onarılabilir hasar |
| Göçmenin Önlenmesi | GÖ | Yapı ayakta, ama göçmenin eşiğinde |
Her bina sınıfı (BKS) + her deprem düzeyi (DD) kombinasyonu için hedef performans belirlenir.
8. Yeni Bina Kullanım Sınıfları (BKS 1-3)
2007: Bina Önem Katsayısı (I = 1.0, 1.2, 1.4, 1.5) vardı.
2018: Bina Kullanım Sınıfı (BKS) sistemi getirildi:
| BKS | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| BKS-1 | Deprem sonrası kullanımı gereken binalar | Hastane, itfaiye, acil servis, iletişim binaları |
| BKS-2 | İnsanların uzun süre bulunduğu binalar | Okul, yurt, sinema, stadyum, müze |
| BKS-3 | Diğer binalar | Konut, ofis, işyeri |
BKS'ye göre her deprem düzeyi (DD-1, DD-2, DD-3) için performans hedefi değişir.
9. Düşey Deprem Etkisi ve ZD Koşulu
2007 yönetmeliğinde düşey deprem etkisi genellikle ihmal edilirdi.
TBDY 2018'e göre, şu durumlarda düşey deprem etkisinin tasarıma dahil edilmesi beklenmektedir:
- Açıklığı 20 m veya daha fazla olan kirişler
- Konsol açıklığı > 5 m kirişler
- Kiriş altı destek olmayan asma tavan (çatı iskeletinin altında)
- Yüksek riskli binalar (BKS-1)
Düşey spektrum = 2/3 × Yatay spektrum (basit yaklaşım)
10. Zemin Sınıfları Güncel (ZA-ZF)
| Zemin Sınıfı | Tanım | Vs,30 (m/s) |
|---|---|---|
| ZA | Sağlam kaya | >1500 |
| ZB | Kaya | 760 – 1500 |
| ZC | Çok sıkı kum/çakıl veya sert kil | 360 – 760 |
| ZD | Sıkı kum/çakıl veya çok katı kil | 180 – 360 |
| ZE | Gevşek kum/çakıl veya yumuşak kil | <180 |
| ZF | Özel zemin (sıvılaşma riskli, organik, vb.) | Site-specific analiz gerekli |
2007 yönetmeliğindeki Z1-Z2-Z3-Z4 sınıflandırması kaldırıldı.
11. Doğrusal Olmayan Analiz Gereksinimleri
TBDY 2018, aşağıdaki binalar için doğrusal olmayan hesap yöntemleri öngörür:
- Yükseklik > 70 m
- Düzensizlik tipleri içeren binalar (A1, A2, A3 düzensizlik)
- Taban izolatörlü yapılar
- Özel performans hedefi olan binalar
Yöntemler
- İtme Analizi (Pushover) — kuasi-statik
- Zaman Tanım Alanında Hesap (Nonlinear Time History) — en az 11 deprem kaydı
- Modal Plastik Analiz
12. Betonarme, Çelik, Ahşap Binalar
Bölüm 7 — Betonarme (en kapsamlı):
- TS 500 ile uyumlu
- Güçlü kolon-zayıf kiriş kuralı
- Sarılma bölgesi sıklaştırma
- Kolon min. 30×30 cm
- Kiriş min. 25×30 cm
Bölüm 9 — Çelik:
- Sünek moment çerçevesi (SMÇ)
- Sünek çapraz çerçevesi (SÇÇ)
- Özel çelik detaylandırma
- EC3 ve AISC 341 referansları
Bölüm 12 — Ahşap:
- CLT (Cross-Laminated Timber) ilk kez tanımlandı
- Kütük, çerçeve sistemleri
- Yangın ve deprem performansı
13. 2026 İtibarıyla Taslak Güncelleme Durumu
2025 sonunda AFAD tarafından TBDY taslak güncellemesi kamuoyu görüşüne açıldı. Taslaktaki ana değişiklikler (önerilen):
- Yüksek bina yükseklik sınırının yeniden düzenlenmesi (70 m eşiği değişebilir)
- Sıvılaşma analizi prosedürlerinin sıkılaştırılması
- 2023 depremleri sonrası saha gözlemlerine göre dayanım fazlalığı katsayılarının (Ω0) revizyonu
- Taban izolatörü ve sönümleyici kurallarının güncellenmesi
- Mevcut bina değerlendirme prosedürlerinin basitleştirilmesi
Güncel durum (2026-04-18): TBDY 2018 hâlâ yürürlüktedir. Taslak güncelleme resmi yayın aşamasına gelmemiştir. Projelerde TBDY 2018 esas alınmaktadır.
İlgili sözlük maddeleri:
- Betonarme Kolon Nedir?
- Temel Türleri
- SPT Testi Nedir?
- Zemin Sınıfı Nedir?
- Bina Kullanım Sınıfı Nedir?
- Deprem Spektrumu Nedir?
14. Sık Sorulan Sorular
TBDY 2018 ne zaman yürürlüğe girdi?
TBDY 2018, 18 Mart 2018'de Resmi Gazete'de yayımlandı ve 1 Ocak 2019 itibarıyla uygulamaya geçti. 2018 sonundan itibaren yeni projeler bu yönetmeliğe göre tasarlanmaktadır.
TBDY 2018 ile 2007 arasındaki en büyük fark nedir?
En temel fark: 2007'de Türkiye 4 deprem bölgesine ayrılmışken, TBDY 2018'de her koordinat için yerel spektrum kullanılır. Ayrıca performans tasarımı (KK-SH-KH-GÖ), düşey deprem hesabı ve minimum kolon boyutunun 30 cm'e çıkması önemli değişikliklerdir.
TBDY 2018 kaç bölümden oluşur?
TBDY 2018, 17 bölüm ve çok sayıda ekten oluşmaktadır. Her bölüm farklı yapı türleri (betonarme, çelik, ahşap, yığma, prefabrik) veya özel konuları (taban izolasyonu, mevcut bina güçlendirme) kapsar.
Zemin sınıfı ZE olan arsada bina yapılabilir mi?
Evet, ancak özel dikkat gerektirir. ZE zemin (Vs30 < 180 m/s), gevşek/yumuşak zemindir. Zemin iyileştirmesi (jet grout, taş kolon, derin temel) gerekebilir. BKS-1 binalar için ek önlemler alınması öngörülür.
Düşey deprem etkisi nedir, ne zaman dikkate alınır?
Düşey deprem etkisi, depremin düşey doğrultudaki sarsıntı bileşenidir. TBDY 2018 Madde 4.4.3.1'e göre DTS = 1, 1a, 2 ve 2a olan binalarda; açıklığının yataydaki izdüşümü 20 m veya daha fazla olan kirişler ve 5 m veya daha fazla olan konsollar gibi elemanlar için düşey deprem hesabı ayrıca yapılır. Diğer durumlarda düşey deprem etkisi Denk. (4.10) ile yaklaşık olarak alınır (Madde 4.4.3.2).
Mevcut binamı TBDY 2018'e göre değerlendirmek zorunda mıyım?
Zorunlu değil, ancak tavsiye edilir. Özellikle:
- Kentsel dönüşüm kapsamındaysa
- Hastane, okul, kamu binası ise (BKS-1/BKS-2)
- 2000 öncesi yapım ise
değerlendirme önemle tavsiye edilir. Bölüm 15 (Mevcut Binaların Değerlendirilmesi ve Güçlendirilmesi) bu prosedürleri tanımlar.
Performans hedefi nasıl seçilir?
BKS (bina kullanım sınıfı) + DD (deprem düzeyi) kombinasyonu ile belirlenir. Örnek: Normal konutlarda (BKS-3), DD-2 depreminde Kontrollü Hasar (KH) hedefine ulaşılması yaygındır. Hastane gibi yapılarda (BKS-1), aynı depremde Kesintisiz Kullanım (KK) hedefi gözetilir.
Yüksek bina (H > 70 m) için ek kurallar neler?
Bölüm 13'te (Yüksek Binalar) tanımlanan ek kurallar:
- Doğrusal olmayan analiz kuralları
- Taban izolatörü veya ek sönümleme sistemi tercihi
- Rüzgar analizinin de yapılması
- Özel yapısal sistem denetimi (peer review)
Son güncelleme: 2026-04-18 itibarıyla TBDY 2018 yürürlüktedir. 2025 sonunda açıklanan taslak güncelleme henüz resmi olarak yayımlanmamıştır. Yeni projelerde TBDY 2018 esas alınmaktadır.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları: