TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği), binaların deprem etkisi altında tasarımı ile mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesine ilişkin kuralları belirler. 18 Mart 2018 tarihli 30364 Mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir. Bu rehber, yönetmeliğin 17 bölümünü, temel kavramlarını ve ilgili deprem hesap araçlarını tek sayfada toplar. Yönetmelikte toplam 1.173 madde bulunmaktadır.
Yönetmeliğin amacı, kapsamı, dayanağı ve temel tanımlar.
Deprem tehlike haritaları, spektral ivme parametreleri ve tasarım spektrumu.
Bina kullanım sınıfları (BKS), bina önem katsayıları ve deprem tasarım sınıfları (DTS) ile genel tasarım ilkeleri.
Performans hedefleri, deprem hesabı yöntemleri ve dayanıma göre tasarım kuralları.
Şekildeğiştirmeye göre değerlendirme ve tasarım (ŞGDT) hesap esasları ve performans değerlendirmesi.
Taşıyıcı sisteme bağlı fakat bağımsız çalışan yapısal olmayan elemanların deprem etkisi altında tasarımı.
Yerinde dökme betonarme binaların taşıyıcı sistem elemanlarının boyutlandırılması ve donatılandırılması.
Önüretimli betonarme bina taşıyıcı sistemlerinin tasarımına ilişkin özel kurallar.
Çelik bina taşıyıcı sistem elemanlarının boyutlandırılması ve birleşim tasarımı.
Soğukta şekillendirilmiş (hafif) çelik bina taşıyıcı sistemlerinin tasarım kuralları.
Donatısız, kuşatılmış ve donatılı yığma binaların deprem etkisi altında tasarımı.
Ahşap bina taşıyıcı sistemlerinin deprem etkisi altında tasarım kuralları.
Betonarme ve çelik yüksek binaların taşıyıcı sistemlerine ilişkin özel kurallar.
Deprem yalıtımı uygulanan yeni ve güçlendirilen binaların tasarım esasları.
Mevcut ve güçlendirilecek binaların deprem performansının değerlendirilmesi ve güçlendirme tasarımı.
Deprem etkisi altında temel zemini ve temellerin geoteknik tasarım esasları.
Rijit bodrum perdeleriyle çevrili, belirli koşulları sağlayan binalar için basitleştirilmiş tasarım kuralları.
Yönetmeliğin hesap esaslarını uygulayan etkileşimli araçlar:
Yatay elastik tasarım spektrumu ve deprem tasarım sınıfı.
Yerel zemin sınıfına göre Fs ve F1 katsayıları.
Yaklaşık doğal titreşim periyodu hesabı.
Eşdeğer deprem yükü yöntemiyle taban kesme kuvveti.
A1, A2, A3, B1, B2, B3 düzensizlik kontrolleri.
| Konu | 2007 DBYBHY | TBDY 2018 |
|---|---|---|
| Deprem haritası | 5 deprem bölgesi (1–5. derece) | Saha bazlı tehlike haritası (SS, S1) |
| Tasarım yaklaşımı | Dayanıma göre | Dayanıma + şekildeğiştirmeye göre (performans) |
| Zemin sınıfı | Z1–Z4 | ZA–ZF (Vs30 esaslı) |
| Bina sınıflandırma | Bina önem katsayısı | BKS + DTS + BYS |
| Deprem yalıtımı | Sınırlı | Ayrı bölüm (Bölüm 14) |
| Yüksek binalar | Özel hüküm yok | Ayrı bölüm (Bölüm 13) |
Ayrıntılı karşılaştırma için TBDY 2018 vs DBYBHY 2007 karşılaştırması sayfasına bakın.
Bölüm 16, deprem etkisi altında temel zemini ve temellerin geoteknik tasarım esaslarını düzenler. Yerel zemin sınıfının (ZA–ZF) belirlenmesi, sıvılaşma değerlendirmesi, kazıklı ve yüzeysel temellerin deprem etkisi altında tasarımı ile zemin-yapı etkileşimi bu bölümün kapsamındadır. Sıvılaşma riski taşıyan doygun kum zeminlerde zemin iyileştirmesi veya derin temel çözümleri öngörülür. Ayrıntı için Bölüm 16 sayfasına bakın.
TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği), binaların deprem etkisi altında tasarımı ile mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesine ilişkin kuralları belirleyen yönetmeliktir. 18 Mart 2018 tarihli 30364 Mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış, 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir.
Yönetmelik 18 Mart 2018'de Resmi Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten sonra ruhsat alan binalar TBDY 2018'e göre tasarlanır.
TBDY 2018, genel hükümlerden geoteknik tasarıma ve basitleştirilmiş kurallara kadar 17 ana bölümden oluşur. Bölümler; deprem yer hareketi, dayanıma ve şekildeğiştirmeye göre tasarım, betonarme/çelik/yığma/ahşap binalar, yüksek binalar, deprem yalıtımı, mevcut bina değerlendirmesi ve temeller gibi başlıkları kapsar.
DTS, kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı (SDS) ve bina kullanım sınıfına (BKS) bağlı olarak belirlenen, uygulanacak deprem hesabı ve tasarım kurallarının düzeyini gösteren sınıftır (DTS-1 ila DTS-4). Tasarım spektrumu aracıyla hesaplanabilir.
BYS, binanın toplam yüksekliğine ve deprem tasarım sınıfına göre belirlenen yükseklik sınıfıdır (BYS-1 ila BYS-8). Hangi deprem hesabı yönteminin uygulanacağını ve bazı tasarım kısıtlarını etkiler.
Bunlar deprem yer hareketi düzeyleridir. DD-2, 50 yılda %10 aşılma olasılıklı (≈475 yıl) standart tasarım depremidir. DD-1 daha seyrek/büyük (≈2475 yıl), DD-3 ve DD-4 ise daha sık/küçük yer hareketi düzeylerini tanımlar.
SS kısa periyot (0,2 sn), S1 ise 1 saniye periyot için harita spektral ivme katsayısıdır. Bina koordinatına özel olarak AFAD deprem tehlike haritasından alınır ve tasarım spektrumunun oluşturulmasında kullanılır.
TBDY 2018, 5 deprem bölgesi haritası yerine saha bazlı deprem tehlike haritalarına (SS, S1) geçmiş; performansa dayalı tasarım ve şekildeğiştirmeye göre değerlendirmeyi getirmiş; zemin sınıflarını ZA–ZF olarak yeniden tanımlamış; deprem yalıtımı ve yüksek binalar için ayrı bölümler eklemiştir.
Evet. Eski 1.–4. derece deprem bölgesi haritası TBDY 2018 ile kaldırılmıştır. Yerine, her konum için spektral ivme parametreleri (SS, S1) veren saha bazlı Türkiye Deprem Tehlike Haritası kullanılır.
R, taşıyıcı sistem davranış (deprem yükü azaltma) katsayısıdır ve sistemin süneklik kapasitesini yansıtır. D ise dayanım fazlalığı katsayısıdır. Her ikisi de taşıyıcı sistem tipine göre yönetmelik tablolarından alınır.
Yerel zemin sınıfları kayma dalgası hızına (Vs30) göre ZA (sağlam kaya) ile ZF (özel inceleme gerektiren problemli zeminler) arasında tanımlanır. Zemin sınıfı hem taşıma gücünü hem tasarım spektrumunu etkiler.
Evet. Bölüm 15, mevcut binaların deprem performansının değerlendirilmesi ve güçlendirme tasarımı kurallarını içerir. Değerlendirme genellikle şekildeğiştirmeye göre (performansa dayalı) yapılır.
Yönetmeliğin resmi tam metni Resmi Gazete (18.03.2018, 30364 Mükerrer) ve AFAD ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yayınlarından edinilebilir. Resmi PDF AFAD web sitesinde yer alır.
Madde verisi kaynağı: Resmi Gazete 18/3/2018 — 30364 Mükerrer.
