Deprem Tasarım Sınıfı (DTS), TBDY 2018'in getirdiği ve Bina Kullanım Sınıfı (BKS) ile kısa periyot tasarım spektral ivmesi (SDS) parametrelerinin kombinasyonuyla belirlenen bir tasarım kategorisidir. DTS, binanın deprem etkisine karşı tasarım zorluk seviyesini belirler: DTS-1 en sıkı koşullar, DTS-4 en rahat.
TBDY 2018 Tablo 3.2 — DTS Belirleme
| BKS / SDS | SDS ≥ 0.75 | 0.50 ≤ SDS < 0.75 | 0.33 ≤ SDS < 0.50 | SDS < 0.33 |
|---|---|---|---|---|
| BKS-1 | DTS-1a | DTS-2a | DTS-3a | DTS-4a |
| BKS-2 | DTS-1 | DTS-2 | DTS-3 | DTS-4 |
| BKS-3 | DTS-1 | DTS-2 | DTS-3 | DTS-4 |
Yükseklik Sınıfı ("a" Soneki)
Bina Kullanım Sınıfına (BKS) göre "a" soneki eklenir:
| Bina Kullanım Sınıfı (BKS) | Sınıf |
|---|---|
| BKS = 2, 3 (Konut, İşyeri vb.) | Standart (DTS-X) |
| BKS = 1 (Hastane, Okul vb.) | Sonekli (DTS-Xa) |
"a" sonekli binalar ek kontrol gerektirir:
- Belirli yüksekliklerde (BYS=2, 3) ŞGDT kapsamında zaman tanım alanında doğrusal olmayan hesap zorunluluğu
- Rijitlik ve kütle düzensizlikleri sıkı kontrol
- Yerel zemin etkileri daha detaylı
DTS'ye Göre Tasarım Koşulları
DTS-1 ve DTS-1a (En Sıkı)
- Yüksek süneklik düzeyi zorunlu (Örn. BA çerçeve için R = 8, boşluksuz perde için R = 6)
- Sünek moment çerçevesi veya perde sistemli tasarım
- Kapsamlı nonlineer analiz (yüksek binalarda)
- En sıkı detay kuralları (sarılma, etriye sıklaştırma)
- Peer review önerilir
DTS-2 ve DTS-2a
- Normal süneklik düzeyi yeterli (R = 5-6)
- Sünek çerçeve veya perde sistemleri
- Detay kuralları biraz rahatlatılmış
- Modal analiz genellikle yeterli
DTS-3 ve DTS-3a
- Düşük süneklik düzeyi kabul edilir (R = 3-4)
- Sınırlı sünek detaylandırma
- Basit eşdeğer yük yöntemi uygulanabilir
DTS-4 ve DTS-4a (En Rahat)
- Sınırlı süneklik (R = 3)
- Yığma duvar veya hafif çerçeveler
- En basit hesap yöntemleri
R (Yapı Davranış Katsayısı) ve DTS
DTS, taşıyıcı sistem için gerekli minimum süneklik düzeyini etkiler (TBDY 2018 Madde 4.3.4). Literatürde sık karşılaşılan tipik eşleşmeler aşağıdadır:
| DTS | Tipik Yapı Sistemi | R (örnek) |
|---|---|---|
| DTS-1 | Yüksek süneklik BA çerçeve | 8 |
| DTS-1 | Yüksek süneklik BA perde | 7 |
| DTS-1 | Yüksek süneklik çelik MRF | 8 |
| DTS-2 | Normal süneklik BA çerçeve | 6 |
| DTS-2 | Normal süneklik çelik | 5 |
| DTS-3 | Sınırlı süneklik BA | 4 |
| DTS-4 | Yığma + hafif BA | 3 |
Yapısal Düzensizlik ve DTS
TBDY 2018 Madde 3.6, yedi tür düzensizlik tanımlar. DTS-1 ve DTS-1a'da düzensiz binalarda ek kurallar:
- A1 Burulma Düzensizliği: Max burulma oranı sınırlandırılır
- B3 Taşıyıcı Sistem Düzensizliği: Süreksiz elemanların mesnetlendiği taşıyıcı elemanların iç kuvvetleri Dayanım Fazlalığı Katsayısı (D) ile artırılarak hesaplanır
- A3 Plan Düzensizliği: L, U, T şeklinde planlar
Örnekler
Örnek 1: İstanbul Şişli, 5 Katlı Apartman
- Yer: SDS ≈ 0.80 g (AFAD TDTH)
- BKS: 3 (konut)
- HN: 15 m (<28 m)
- DTS: 1 (Tablo 3.2: BKS-3 + SDS≥0.75 → DTS-1)
Örnek 2: Ankara Çankaya, 20 Katlı Residence
- Yer: SDS ≈ 0.55 g
- BKS: 3 (konut)
- HN: 60 m (>28 m)
- DTS: 2 (BKS-3 + 0.50≤SDS<0.75 → DTS-2; "a" soneki sadece BKS=1 için alınır)
Örnek 3: İzmir Bornova, Hastane
- Yer: SDS ≈ 0.70 g
- BKS: 1 (hastane)
- HN: 25 m
- DTS: 2a (BKS-1 + 0.50≤SDS<0.75 → DTS-2a)
DTS Seçiminin Maliyet Etkisi
| DTS | Betonarme Maliyeti (baz DTS-4 = 1.0) |
|---|---|
| DTS-4 | 1.00 |
| DTS-3 | 1.10 |
| DTS-2 | 1.15 - 1.25 |
| DTS-1 | 1.25 - 1.40 |
| DTS-1a | 1.35 - 1.50 |
Aynı bina DTS-1a'da DTS-3'e göre %25-40 daha pahalı tasarlanır.
Sık Sorulan Sorular
DTS'yi kim belirler? Proje müellifi (tasarım mühendisi). SDS değeri Türkiye Deprem Tehlike Haritası'ndan (TDTH) alınır, BKS ise binanın kullanım amacına göre seçilir ve DTS Tablo 3.2'ye göre belirlenir.
DTS ile R (yapı davranış katsayısı) ilişkisi? DTS, taşıyıcı sistemin izin verilen en düşük süneklik düzeyini belirler. DTS-1'de süneklik düzeyi yüksek veya karma sistemler (ör. R=8) zorunluyken, DTS-4'te süneklik düzeyi sınırlı sistemlere (ör. R=3) de izin verilir.
Düşük DTS tercih etmek mümkün mü? Hayır. DTS, binanın kullanım amacı (BKS) ve deprem tehlikesi (SDS) değerlerine göre yönetmelikçe kesin olarak belirlenir ve tasarımda standart olarak uygulanır.
DTS değişirse proje onayı iptal olur mu? Evet. DTS değiştiğinde binanın taşıyıcı sistem türü, süneklik düzeyi, tasarım deprem yükleri ve detaylandırma kuralları (donatı oranları vb.) değişebileceği için mevcut projenin yeni duruma göre yeniden değerlendirilmesi ve güncellenmesi gerekir.
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TBDY 2018 Madde 3.2 ve Tablo 3.2.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları: