Deprem Tasarım Sınıfı (DTS), TBDY 2018'in getirdiği ve Bina Kullanım Sınıfı (BKS) ile kısa periyot tasarım spektral ivmesi (SDS) parametrelerinin kombinasyonuyla belirlenen bir tasarım kategorisidir. DTS, binanın deprem etkisine karşı tasarım zorluk seviyesini belirler: DTS-1 en sıkı koşullar, DTS-4 en rahat.
TBDY 2018 Tablo 3.2 — DTS Belirleme
Tablo: TBDY 2018 Tablo 3.2 — DTS Belirleme özeti.
| BKS / SDS | SDS ≥ 0.75 | 0.50 ≤ SDS < 0.75 | 0.33 ≤ SDS < 0.50 | SDS < 0.33 |
|---|---|---|---|---|
| BKS-1 | DTS-1 | DTS-1 | DTS-2 | DTS-2 |
| BKS-2 | DTS-1 | DTS-2 | DTS-3 | DTS-3 |
| BKS-3 | DTS-1 | DTS-2 | DTS-3 | DTS-4 |
Yükseklik Sınıfı ("a" Soneki)
Bina yüksekliğine göre "a" (yüksek) türevi eklenir:
Tablo: Yükseklik Sınıfı ("a" Soneki) özeti.
| Bina Yüksekliği HN | Sınıf |
|---|---|
| 28 m'den küçük | Standart (DTS-X) |
| 28 m'den büyük | Yüksek (DTS-Xa) |
"a" sonekli binalar ek kontrol gerektirir:
- Zorunlu modal hesap veya zaman tanım alanı hesap
- Rijitlik ve kütle düzensizlikleri sıkı kontrol
- Yerel zemin etkileri daha detaylı
DTS'ye Göre Tasarım Koşulları
DTS-1 ve DTS-1a (En Sıkı)
- Yüksek süneklik düzeyi zorunlu (R = 8 BA çerçeve, R = 7 perde)
- Sünek moment çerçevesi veya perde sistemli tasarım
- Kapsamlı nonlineer analiz (yüksek binalarda)
- En sıkı detay kuralları (sarılma, etriye sıklaştırma)
- Peer review önerilir
DTS-2 ve DTS-2a
- Normal süneklik düzeyi yeterli (R = 5-6)
- Sünek çerçeve veya perde sistemleri
- Detay kuralları biraz rahatlatılmış
- Modal analiz genellikle yeterli
DTS-3 ve DTS-3a
- Düşük süneklik düzeyi kabul edilir (R = 3-4)
- Sınırlı sünek detaylandırma
- Basit eşdeğer yük yöntemi uygulanabilir
DTS-4 ve DTS-4a (En Rahat)
- Sınırlı süneklik (R = 3)
- Yığma duvar veya hafif çerçeveler
- En basit hesap yöntemleri
R (Yapı Davranış Katsayısı) ve DTS
DTS, kullanılabilecek R değerini belirler:
Tablo: R (Yapı Davranış Katsayısı) ve DTS özeti.
| DTS | Önerilen Yapı Sistemi | R (max) |
|---|---|---|
| DTS-1 | Yüksek süneklik BA çerçeve | 8 |
| DTS-1 | Yüksek süneklik BA perde | 7 |
| DTS-1 | Yüksek süneklik çelik MRF | 8 |
| DTS-2 | Normal süneklik BA çerçeve | 6 |
| DTS-2 | Normal süneklik çelik | 5 |
| DTS-3 | Sınırlı süneklik BA | 4 |
| DTS-4 | Yığma + hafif BA | 3 |
Yapısal Düzensizlik ve DTS
TBDY 2018 Madde 3.6, yedi tür düzensizlik tanımlar. DTS-1 ve DTS-1a'da düzensiz binalarda ek kurallar:
- A1 Burulma Düzensizliği: Max burulma oranı sınırlandırılır
- B3 Taşıyıcı Sistem Düzensizliği: Nonlineer analiz zorunlu olabilir
- A3 Plan Düzensizliği: L, U, T şeklinde planlar
Örnekler
Örnek 1: İstanbul Şişli, 5 Katlı Apartman
- Yer: SDS ≈ 0.80 g (AFAD TDTH)
- BKS: 3 (konut)
- HN: 15 m (<28 m)
- DTS: 1 (Tablo 3.2: BKS-3 + SDS≥0.75 → DTS-1)
Örnek 2: Ankara Çankaya, 20 Katlı Residence
- Yer: SDS ≈ 0.55 g
- BKS: 3 (konut)
- HN: 60 m (>28 m)
- DTS: 2a (BKS-3 + 0.50≤SDS<0.75 → DTS-2 + yüksek = DTS-2a)
Örnek 3: İzmir Bornova, Hastane
- Yer: SDS ≈ 0.70 g
- BKS: 1 (hastane)
- HN: 25 m
- DTS: 1 (BKS-1 + 0.50≤SDS<0.75 → DTS-1)
DTS Seçiminin Maliyet Etkisi
Tablo: DTS Seçiminin Maliyet Etkisi özeti.
| DTS | Betonarme Maliyeti (baz DTS-4 = 1.0) |
|---|---|
| DTS-4 | 1.00 |
| DTS-3 | 1.10 |
| DTS-2 | 1.15 - 1.25 |
| DTS-1 | 1.25 - 1.40 |
| DTS-1a | 1.35 - 1.50 |
Aynı bina DTS-1a'da DTS-3'e göre %25-40 daha pahalı tasarlanır.
Sık Sorulan Sorular
DTS'yi kim belirler? Proje müellifi (tasarım mühendisi). SDS değeri AFAD TDTH'dan alınır, BKS bina türüne göre seçilir. Tablo 3.2 mekanik olarak uygulanır.
DTS ile R (yapı davranış katsayısı) ilişkisi? DTS, kullanılabilecek maksimum R'yi sınırlar. DTS-1'de R=8 kullanılabilirken DTS-4'te R=3'ü aşılamaz.
Düşük DTS tercih etmek mümkün mü? Hayır. DTS bina koşullarına göre zorunlu belirlenir. Ancak daha yüksek DTS (daha sıkı tasarım) tercih edilebilir — güvenlik artar, maliyet de.
DTS değişirse proje onayı iptal olur mu? Evet. DTS değişirse yapı sistemi, süneklik düzeyi ve donatı oranları değişir. Statik proje yeniden yapılmalıdır.
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TBDY 2018 Madde 3.3 ve Tablo 3.2.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları: