Bina Kullanım Sınıfı (BKS), TBDY 2018'de binaların kullanım amaçlarına bağlı olarak Tablo 3.1'de tanımlanan sınıflandırmadır. Bina Önem Katsayısı (I), BKS'ye bağlı olarak aynı tabloda belirlenir.
TBDY 2018 Tablo 3.1 — BKS Tanımları
| BKS | I | Bina Türleri |
|---|---|---|
| BKS-1 | 1.5 | Deprem sonrası kullanımı gereken, önemli yapılar |
| BKS-2 | 1.2 | İnsanların uzun süre bulunduğu, toplanma binaları |
| BKS-3 | 1.0 | Diğer tüm binalar |
BKS-1: Kritik Binalar (I = 1.5)
Deprem sonrası derhal hizmet vermesi gereken yapılar:
- Hastaneler, sağlık ocakları
- İtfaiye binaları
- Afet yönetim merkezleri
- Polis karakolları
- Telefon/iletişim binaları
- Elektrik, su, doğalgaz kritik tesisleri
- Sivil savunma binaları
- Zehirli-patlayıcı madde depoları
- Konsolosluklar, büyükelçilikler
Performans Hedefi:
- DD-2 (475 yıl): Sınırlı Hasar (SH)
- DD-1 (2475 yıl): Kontrollü Hasar (KH)
BKS-2: Toplanma Binaları (I = 1.2)
Çok sayıda insanın uzun süre bulunduğu yapılar:
- Okullar, üniversiteler, yurtlar
- Sinema, tiyatro, konser salonları
- Kültür merkezleri
- Müzeler, ibadet yerleri
- Stadyumlar, spor salonları (>1000 kişi)
- Toplantı salonları (>500 kişi)
- Alışveriş merkezleri (büyük)
- Tren istasyonları, havalimanı terminalleri
- Cezaevleri, yüksek güvenlikli tesisler
Performans Hedefi:
- DD-2 (475 yıl): Kontrollü Hasar (KH)
- DD-1 (2475 yıl): Göçmenin Önlenmesi (GÖ)
BKS-3: Genel Binalar (I = 1.0)
Diğer tüm binalar (en yaygın sınıf):
- Konutlar (apartman, villa, residans)
- Ofis binaları
- Oteller
- Küçük mağazalar, işyerleri
- Depo, ambar binaları
- Otopark binaları
- Endüstriyel tesis binaları (özel risk olmayan)
Performans Hedefi:
- DD-2 (475 yıl): Kontrollü Hasar (KH) — temel hedef
- DD-3 (72 yıl): Sınırlı Hasar (SH)
2007 Yönetmeliği ile Karşılaştırma
2007 DBYBHY: Bina Önem Katsayısı (I) kullanılıyordu:
- I = 1.5: Hastane, itfaiye vb.
- I = 1.4: Okul, müze, toplanma binaları
- I = 1.2: Yurt, pansiyon, askeri kışla, cezaevi
- I = 1.0: Konut, ofis, depo (diğer binalar)
2018 TBDY: BKS sistemi getirildi; daha net kategoriler, daha az kademe (3 sınıf).
Performans Hedefleri Tablosu
TBDY 2018 Tablo 3.4 — BKS ve DD kombinasyonları:
| BKS / DD | DD-1 (2475 yıl) | DD-2 (475 yıl) | DD-3 (72 yıl) |
|---|---|---|---|
| BKS-1 | KH | SH | SH |
| BKS-2 | GÖ | KH | SH |
| BKS-3 | GÖ | KH | SH |
- KK: Kesintisiz Kullanım (hasar yok, bina derhal kullanılabilir)
- SH: Sınırlı Hasar (çok sınırlı, kolayca onarılabilir hasar)
- KH: Kontrollü Hasar (can güvenliği sağlanır, onarılabilir hasar)
- GÖ: Göçmenin Önlenmesi (ağır hasar, ama göçme yok)
BKS Seçiminin Pratik Etkileri
BKS artışıyla birlikte tasarım yükü artar:
| Faktör | BKS-1 | BKS-2 | BKS-3 |
|---|---|---|---|
| Önem katsayısı I | 1.5 | 1.2 | 1.0 |
| Eşdeğer deprem yükü | ×1.5 | ×1.2 | ×1.0 |
| Min beton sınıfı | C30 | C25 | C25 |
| Zaman tanım alanında doğrusal olmayan analiz zorunlu? | Yalnız BKS'ye bağlı değil | Yalnız BKS'ye bağlı değil | Yalnız BKS'ye bağlı değil |
| Peer review? | Evet | Genellikle | Hayır |
Karar Verme Rehberi
- Hastane/itfaiye/polis? → BKS-1
- Okul/stadyum/sinema/alışveriş merkezi? → BKS-2
- Konut/ofis/mağaza/depo? → BKS-3
TBDY 2018 Atıfları
- Madde 3.1: Tanımlar
- Madde 3.3: Deprem tasarım sınıfı (DTS) belirleme
- Tablo 3.1: BKS ve örnek binalar
- Tablo 3.4: Performans hedefi matrisi
Sık Sorulan Sorular
Apartmanın BKS'si nedir? Normal konut apartmanları BKS-3, I=1.0. Özel güvenlikli lüks konut projeleri (residance) dahi BKS-3 olarak tasarlanır.
Okul binası BKS-1 mi yoksa BKS-2 mi? BKS-2. Ancak eğitim+afet toplanma noktası olarak planlanan okullar yerel yönetmelikle BKS-1'e çıkarılabilir.
BKS seçiminde kim karar verir? Proje müellifi (tasarım mühendisi), proje gerekliliklerine ve yerel yönetmeliklere göre karar verir. Yapı denetim firması onaylar.
BKS artırmanın maliyete etkisi? BKS-3 → BKS-2: %15-25 maliyet artışı (donatı ve beton kalitesi). BKS-3 → BKS-1: %30-50 maliyet artışı + nonlineer analiz.
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TBDY 2018 Madde 3, Tablo 3.1 ve 3.4.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları: