Spektral ivme, farklı doğal titreşim periyotlarına sahip yapıların aynı deprem hareketine verdikleri maksimum ivme tepkisini gösteren, tepki spektrumundan okunan değerdir. TBDY 2018'de parselin koordinatlarına göre AFAD tarafından sağlanan harita değerleri SS (kısa periyot) ve S1 (1 saniye) ile zemin sınıfı düzeltmelerinden tasarım spektral ivmeleri SDS ve SD1 türetilir.
Temel Parametreler
Tablo: Temel Parametreler özeti.
| Parametre | Tanım | Birim |
|---|---|---|
| SS | Kısa periyot harita spektral ivmesi (T=0.2s) | g |
| S1 | 1 saniye harita spektral ivmesi (T=1.0s) | g |
| SDS | Kısa periyot tasarım spektral ivmesi | g |
| SD1 | 1 saniye tasarım spektral ivmesi | g |
| PGA | Maksimum yer ivmesi (T=0) | g |
Harita Değerlerinin Alınması
AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası portalı (tdth.afad.gov.tr):
- Parsel koordinatlarını gir (enlem, boylam)
- 4 farklı deprem düzeyi için değerler alınır:
Tablo: Harita Değerlerinin Alınması özeti.
| Deprem Düzeyi | Dönüş Aralığı | Aşma Olasılığı (50 yıl) |
|---|---|---|
| DD-1 | 2475 yıl | %2 |
| DD-2 | 475 yıl | %10 |
| DD-3 | 72 yıl | %50 |
| DD-4 | 43 yıl | %68 |
Standart tasarım DD-2'dir (tasarım depremi).
Zemin Sınıfı Düzeltmeleri (FS, F1)
Yerel zemin koşulu, harita spektral değerlerini değiştirir:
SDS = SS × FS SD1 = S1 × F1
FS Katsayıları (TBDY 2018 Tablo 2.1)
Tablo: FS Katsayıları (TBDY 2018 Tablo 2.1) özeti.
| Zemin / SS | SS ≤ 0.25 | 0.5 | 0.75 | 1.00 | ≥1.25 |
|---|---|---|---|---|---|
| ZA | 0.8 | 0.8 | 0.8 | 0.8 | 0.8 |
| ZB | 0.9 | 0.9 | 0.9 | 0.9 | 0.9 |
| ZC | 1.3 | 1.3 | 1.2 | 1.2 | 1.2 |
| ZD | 1.6 | 1.4 | 1.2 | 1.1 | 1.0 |
| ZE | 2.4 | 1.7 | 1.3 | 1.1 | 0.9 |
F1 Katsayıları (TBDY 2018 Tablo 2.2)
Tablo: F1 Katsayıları (TBDY 2018 Tablo 2.2) özeti.
| Zemin / S1 | S1 ≤ 0.10 | 0.20 | 0.30 | 0.40 | ≥0.50 |
|---|---|---|---|---|---|
| ZA | 0.8 | 0.8 | 0.8 | 0.8 | 0.8 |
| ZB | 0.8 | 0.8 | 0.8 | 0.8 | 0.8 |
| ZC | 1.5 | 1.5 | 1.5 | 1.5 | 1.4 |
| ZD | 2.4 | 2.2 | 2.0 | 1.9 | 1.8 |
| ZE | 4.2 | 3.3 | 2.8 | 2.4 | 2.4 |
Tasarım Spektrumu Oluşturma
Tasarım periyotları:
TA = 0.2 × SD1/SDS (başlangıç) TB = SD1/SDS (sabit ivme bölgesi sonu) TL = 6s (uzun periyot köşesi)
Spektral İvme Sae(T) Fonksiyonu
Tablo: Spektral İvme Sae(T) Fonksiyonu özeti.
| Periyot | Sae(T) |
|---|---|
| 0 ≤ T ≤ TA | 0.4·SDS + 0.6·SDS·(T/TA) |
| TA ≤ T ≤ TB | SDS (sabit) |
| TB ≤ T ≤ TL | SD1/T |
| T > TL | SD1·TL/T² |
Azaltılmış Tasarım Spektrumu
Elastik spektrum, yapının sünekliği nedeniyle azaltılır:
SaR(T) = Sae(T) / Ra(T)
Ra (azaltma katsayısı) yapı sistemi ve süneklik düzeyine bağlıdır:
- Yüksek süneklik BA çerçeve: R = 8 → Ra ≈ 8
- Normal süneklik BA çerçeve: R = 4 → Ra ≈ 4
Örnek Hesap
İstanbul Şişli (parsel ortalaması), ZD zemini:
- SS = 1.00 g, S1 = 0.35 g (AFAD TDTH'dan)
- FS = 1.10, F1 = 1.95 (ZD tablolarından interpolasyon)
- SDS = 1.00 × 1.10 = 1.10 g
- SD1 = 0.35 × 1.95 = 0.68 g
Tasarım spektrum köşe periyotları:
- TA = 0.2 × 0.68/1.10 = 0.124 s
- TB = 0.68/1.10 = 0.618 s
Türkiye'de Tipik Değerler
Tablo: Türkiye'de Tipik Değerler özeti.
| Bölge | SS (g) | S1 (g) |
|---|---|---|
| Marmara kıyı | 1.2 - 1.8 | 0.4 - 0.6 |
| İstanbul merkez | 0.8 - 1.2 | 0.3 - 0.4 |
| Ankara | 0.4 - 0.7 | 0.12 - 0.20 |
| İzmir | 1.0 - 1.4 | 0.4 - 0.5 |
| Antalya | 0.6 - 0.9 | 0.2 - 0.3 |
| Güneydoğu | 0.5 - 0.8 | 0.15 - 0.25 |
| Kahramanmaraş | 1.0 - 1.3 | 0.4 - 0.5 |
Spektral İvme Kullanım Alanları
- Eşdeğer deprem yükü hesabı (TBDY Madde 4.7)
- Modal analiz (Madde 4.8)
- Nonlineer zaman tanım alanı analizi için deprem kaydı ölçeklendirme
- Performans hedefi belirleme (Madde 5)
Sık Sorulan Sorular
SS ve S1 nereden alınır? tdth.afad.gov.tr — AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası portalı. Parsel koordinatları girilir, tüm değerler anında hesaplanır.
Zemin sınıfım ZD, SDS çok yüksek çıktı? Yumuşak zeminler büyük katlayıcılara sahiptir. ZD zemini ZC'ye çevirebilmek için zemin iyileştirme (jet-grout, stone column) yapılabilir — ekonomik açıdan değerlendirin.
Azaltılmış mı, elastik spektrum mu kullanılır?
- Doğrusal elastik analiz: Azaltılmış spektrum (R ile)
- Performans bazlı nonlineer analiz: Elastik spektrum
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TBDY 2018 Madde 2, Tablo 2.1-2.2, AFAD TDTH.