Yapısal Güçlendirme Yöntemleri: Mantolama, CFRP, Enjeksiyon

1. Tanım ve Temel İlke

1.1 Güçlendirme Gereksinimleri

Güçlendirme kararı aşağıdaki durumlarda verilir (TBDY 2018 Bölüm 15; 4708 Sayılı Yapı Denetimi Kanunu):

1. Deprem sonrası hasar değerlendirmesi (TBDY 2018 Md. 15.1)
2. Yeni yönetmelik kapsamında güvenlik açığı tespiti (post-2018)
3. Kullanım amacı değişikliği (yük artışı, TS 498:1997 Madde 6)
4. Zaman içinde malzeme bozulması (karbonasyon, korozyon, alkali-silika reaksiyonu)
5. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işyeri bina güvenliği

Türkiye Bağlamı: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri sonrasında Türkiye genelinde güçlendirme talebi önemli ölçüde artmış; İBB'nin hızlı tarama yaptığı 35.000 binanın %47'si yüksek riskli bulunmuştur. 3194 Sayılı İmar Kanunu Madde 21 uyarınca güçlendirme projesi yapı ruhsatına tabidir.

Türkiye'de Yaygın Zemin Koşulları ve Güçlendirmeye Etkisi:

Tablo 1: Güçlendirme Gereksinimleri

1.2 Performans Düzeyleri (TBDY 2018 Tablo 15.1)

Mevcut yapı performans düzeyleri:

Tablo 2: Performans Düzeyleri (TBDY 2018 Tablo 15.1)

Dikkat: TBDY 2018 Madde 15.5.1'e göre mevcut binalarda hedef performans düzeyi, binanın kullanım sınıfına ve tasarım deprem düzeyine (DD-1, DD-2, DD-3) bağlı olarak belirlenir. Okul, hastane gibi kritik yapılarda KH yerine SH hedeflenmesi zorunludur.

1.3 Güçlendirme Yöntemi Seçim Süreci (TBDY 2018 Bölüm 15)

1.4 Türkiye'de Yasal Çerçeve

Tablo 3: Türkiye'de Yasal Çerçeve

2. Yöntem 1: Betonarme Mantosu (RC Jacketing)

2.1 Tanım ve Uygulama Alanları

Mevcut kolon, kiriş veya perde elemanının etrafına yeni betonarme tabakası eklenerek kesit büyütme işlemidir. Betonarme mantosu; hem eksenel taşıma kapasitesini hem kesme kapasitesini hem de sünekliği artırır ve Türkiye şantiyelerinde en yaygın kullanılan güçlendirme yöntemidir.

Saha Notu: Türkiye'deki eski yapı stoğunun önemli bir bölümü C16 veya daha düşük beton sınıflarına sahiptir. Bu yapılarda manto betonu olarak C25/30 veya üzeri sınıf tercih edilmeli, su/çimento oranı ≤ 0,45 olarak sağlanmalıdır (TS 500:2000 Madde 5.6.5).

2.2 Tasarım İlkeleri (TBDY 2018 Madde 17.3)

Minimum kesit büyümesi: Her yönde ≥ 75 mm ek kalınlık (TBDY 2018 Madde 17.3.3).

Yük paylaşımı (kompozit kesit):

$$N_{d,\text{toplam}} = N_{d,\text{mevcut}} + N_{d,\text{yeni}} \quad \text{(TBDY 2018 Md. 17.3)}$$

Monolitik davranış koşulu: Mevcut beton yüzeyi mekanik olarak pürüzlendirilmeli veya sandblast uygulanmalı; $f_{c,\text{mevcut}} \leq f_{c,\text{yeni}}$ tercih edilir.

Kesme aktarımı (yüzey — pürüzlü yüzey kabulü, EC2 Madde 6.2.5):

$$v_{Rd,i} = c \cdot f_{ctd} + \mu \cdot \sigma_n + \rho \cdot f_{yd} \cdot (\mu \sin\alpha + \cos\alpha) \leq 0{,}5 \nu f_{cd}$$

Burada pürüzlü yüzey için: $c = 0{,}45$, $\mu = 0{,}7$ (TS EN 1992-1-1:2004 Tablo 6.2).

Büyütülmüş kolon kapasitesi — eksenel yük (TS 500:2000 Madde 7.4.1):

$$P_n = 0{,}80 \left[0{,}85 f'_{c,\text{bileşik}} (A_g - A_{st}) + f_y A_{st}\right]$$

Ek donatı ankrajı: Yeni boyuna donatılar, mevcut betona ≥ 150 mm derinliğe kimyasal ankraj çubuğuyla sabitlenir (TS EN 1992-4:2018 Madde 7.2.1.3).

Dikkat: Yeni etriyeler, mevcut etriyelere bindirmeli olarak yerleştirilmeli ve TS 500:2000 Madde 7.2.5 gereği etriye sonu kancaları 135° büküm açısıyla bitirilmelidir. 90° bükülmüş etriye uçları, TBDY 2018 kapsamındaki süneklik düzeyi yüksek bölgelerde kabul edilmez.

2.3 Donatı Gereksinimleri (TS 500:2000 + TBDY 2018)

Tablo 4: Donatı Gereksinimleri (TS 500:2000 + TBDY 2018)

Saha Notu — Türkiye İklim Bağlamı: İç Anadolu'da don derinliği 80–120 cm'ye ulaşabileceğinden (KGM Don Derinliği Haritası, 2020), yatay derzlerin su sızdırmazlığı kritik önem taşır. Temel mantosu uygulamalarında manto altında en az 50 mm kalınlığında sızdırmaz beton sınıfı (C30/37 XF2) kullanılmalıdır.

2.4 Güncel Birim Fiyat Referansı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 2025 Yılı İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatları (Yüksek Fen Kurulu, Ocak 2025):

Tablo 5: Güncel Birim Fiyat Referansı

Not: Güncel birim fiyatlar için Yüksek Fen Kurulu'nun resmi internet sitesi (yfk.csb.gov.tr) kontrol edilmelidir.

3. Yöntem 2: CFRP Sargı (Carbon Fiber Reinforced Polymer Wrapping)

3.1 Tanım ve Avantajlar

Karbon fiber takviyeli polimer şeritlerinin kolon çevresine sarılmasıyla kolon sünekliği ve kesme kapasitesinin artırılmasıdır. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri sonrasında Türkiye'de CFRP sargı kullanımı belirgin biçimde yaygınlaşmıştır.

CFRP Sargı Avantajları:

• Yapı kullanımda olduğu sürede uygulanabilir (bina boşaltılmadan)
• Kolon boyutlarını değiştirmez (Türkiye'de dar daire uygulamalarında kritik)
• Hafif malzeme — beton ağırlığını artırmaz
• Korozyona karşı dayanıklı
• Yüksek çekme dayanımı: 2000–4000 MPa

3.2 TBDY 2018 Ek 15B — Sargılı Beton Modeli

TBDY 2018 Ek 15B, lifli polimer (LP) ile sargılanan betonarme elemanlar için hesap esaslarını tanımlamaktadır.

Sargılı beton basınç dayanımı (TBDY 2018 Denklem 15B.5):

$$f_{cc} = f_{cm} + \psi_f \cdot 3{,}3 \cdot f_l$$

LP sargının sağladığı yanal basınç (TBDY 2018 Denklem 15B.6):

$$f_l = \frac{1}{2} \kappa_a \rho_f E_f \varepsilon_f$$

LP hacimsel oranı (dikdörtgen kesit için TBDY 2018 Denklem 15B.7):

$$\rho_f = \frac{2 t_f (b + h)}{b \cdot h}$$

Kesit şekil etkinlik katsayısı — dikdörtgen kesit (TBDY 2018 Denklem 15B.11):

$$\kappa_a = 1 - \frac{(b/h)(h - 2r_c)^2 + (h/b)(b - 2r_c)^2}{3 A_g} - \frac{\rho_{sc}}{1 - \rho_{sc}}$$

Burada $r_c$ köşe yuvarlama yarıçapıdır ve minimum 30 mm olmalıdır (TBDY 2018 Madde 15.10.1.3).

Tasarım kopma birim uzaması (TBDY 2018 Denklem 15B.4):

$$\varepsilon_f = \min\left(\kappa_\varepsilon \cdot \varepsilon_{fu};\; 0{,}01\right)$$

Dairesel kesit için $\kappa_\varepsilon = 0{,}55$; dikdörtgen kesit için $\kappa_\varepsilon = 0{,}55 \cdot \kappa_a$.

Sargılı beton birim kısalması (TBDY 2018 Denklem 15B.8):

$$\varepsilon_{cc} = \varepsilon_{co} \left[1 + \left(\frac{f_{cc} - f_{cm}}{0{,}3 f_{cm}}\right)^{0{,}8}\right]$$

3.3 ACI 440.2R-17 ile Karşılaştırma

Tablo 6: ACI 440.2R-17 ile Karşılaştırma

Dikkat: Türkiye standartları açısından TBDY 2018 Ek 15B birincil kaynak olup ACI 440.2R-17 yalnızca tamamlayıcı olarak kullanılmalıdır. TS EN 1992-1-1 (EC2) kapsamındaki projelerde ise FIB Bulletin 90 (2019) ile CEN/TS 19101:2022 esas alınır.

Tablo 7: ACI 440.2R-17 ile Karşılaştırma

Saha Notu — Türkiye Yaz Sıcaklığı Etkisi: Ege ve Akdeniz kıyılarında yazın yüzey sıcaklığı 50–60°C'ye ulaşabilir. Epoksi astarının cam geçiş sıcaklığı (Tg) ≥ 60°C olan malzeme seçilmeli; standart epoksiler yaz ortasında doğrudan güneş alan yüzeylerde yumuşayarak bağ kaybı gösterebilir.

3.4 Uygulama Adımları (TS EN 1504-4:2004 + TBDY 2018 Ek 15B)

1. Yüzey hazırlığı — mekanik temizlik, CSP ≥ 3, toz uzaklaştırma
2. Çatlak ve oyuntu tamiri — polimerle değiştirilmiş tamir harcı (TS EN 1504-3:2005)
3. Köşe yuvarlatma — ≥ 30 mm (TBDY 2018 Madde 15.10.1.3)
4. Epoksi astar — fırça/rulo ile 2 kat; kürü tamamlanmadan üst kata geçilmez
5. Doyurma reçinesi (saturant) uygulaması — birinci kat
6. CFRP kumaş yerleştirme — lifler yüke dik (çevresel) olarak sarılır
7. Doyurma reçinesi — ikinci kat (wet lay-up yöntemi)
8. Bindirme: Çevresel yönde ≥ 150 mm; dikey yönde ≥ 200 mm
9. Koruyucu kaplama — UV ve mekanik hasar için

4. Yöntem 3: Epoksi Enjeksiyon (Epoxy Injection)

4.1 Tanım ve Kapsam

Çatlak ve boşlukların düşük viskoziteli epoksi veya çimento süspansiyonu ile doldurularak yapının monolitikliğinin yeniden sağlanmasıdır. Enjeksiyon yöntemi, öncelikle onarım (kapasite restorasyon) amaçlıdır; doğrudan kapasite artışı sağlamaz.

4.2 Çatlak Tipi ve Malzeme Seçimi (TS EN 1504-5:2013)

Tablo 8: Çatlak Tipi ve Malzeme Seçimi (TS EN 1504-5:2013)

4.3 Uygulama Prosedürü (TS EN 1504-5:2013 + İMO Kılavuzu)

Epoksi enjeksiyon, aşağıdaki sırayla uygulanır:

1. Ultrases testi: Enjeksiyona başlamadan önce betonun homojenliği ultrases aleti (UPV) ile ölçülür
2. Çatlak haritalaması: Çatlak genişliği, uzunluğu ve yönü haritalanır
3. Delik açma: Çatlak boyunca 10–15 cm aralıklarla Ø8–10 mm delikler
4. Temizlik: Deliklerin içindeki toz basınçlı hava ile uzaklaştırılır
5. Dış yüzey kapatma: Epoksi pasta ile çatlak ağzı kapatılır (sızıntı önleme)
6. Paker montajı: Enjeksiyon dübellerinin epoksi ile sabitleme
7. Enjeksiyon: En alt dübelden başlayarak yukarıya doğru — üst dübelden malzeme gelince alt kapanır
8. Kür kontrolü: Kür sonrası ultrases ile tekrar ölçüm (boşluk varsa tekrar enjeksiyon)

Enjeksiyon basınç sınırı (hasar önleme):

$$p_{\text{enjeksiyon}} \leq 0{,}5 \cdot f_{cd} \quad \text{[kPa]}$$

Pratikte standart enjeksiyon basıncı genellikle 0,1–0,5 MPa aralığındadır.

4.4 Sertleşmiş Epoksi Özellikleri (TS EN 1504-5:2013 Tablo 3)

Tablo 9: Sertleşmiş Epoksi Özellikleri (TS EN 1504-5:2013 Tablo 3)

Dikkat: Epoksi, kürlenmeden önce (genellikle 24–72 saat) üzerine yük bindirilen elemanlarda kohezif veya adhezif kırılma yaşanabilir. Kürleme süresi imalatçı teknik föyleri ile doğrulanmalı; düşük sıcaklıkta kürleme yavaşlayacağından Türkiye'nin kış aylarında dağlık bölgelerinde (Erzurum, Van) sıcaklık yönetimi gereklidir.

Saha Notu: Aktif su sızıntısı olan çatlaklarda (bodrum perde duvarları, yer altı yapıları) rijit epoksi aderansı bozulur. Bu durumlarda önce hızlı prizalan polyüretan köpük ile su kesilmeli, ardından epoksi enjeksiyonu yapılmalıdır (TS EN 1504-5:2013 Madde 6.3.3).

5. Yöntemlerin Karşılaştırması

Tablo 10: Yöntemlerin Karşılaştırması

6. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay — CFRP Sargı ile Dairesel Kolon Güçlendirmesi

Veriler:

• Kolon biçimi: Dairesel, çap D = 350 mm
• Beton: C16 (mevcut yapı) → $f_{ck}$ = 16 MPa
• Bilgi düzeyi katsayısı: 0,90 (kapsamlı bilgi düzeyi)
• CFRP ürünü: $E_f$ = 230.000 MPa; $\varepsilon_{fu}$ = 0,015; $t_f$ = 0,167 mm/kat; 2 kat
• Amaç: Sargılı beton basınç dayanımını $f_{cc}$ hesapla

İstenen: Sargılı beton basınç dayanımı $f_{cc}$

Çözüm:

Adım 1 — Mevcut beton dayanımı (TBDY 2018 Denklem 5A.3):

$$f_{cm} = \frac{f_{ck}}{0{,}85} \cdot \text{BD} = \frac{16}{0{,}85} \times 0{,}90 = 16{,}94\,\text{MPa}$$

Adım 2 — Tasarım kopma birim uzaması (TBDY 2018 Denklem 15B.4):

$$\varepsilon_f = \min(0{,}55 \times 0{,}015;\; 0{,}01) = \min(0{,}00825;\; 0{,}01) = 0{,}00825$$

Adım 3 — LP hacimsel oranı (dairesel kesit için TBDY 2018 Denklem 15B.9):

$$\rho_f = \frac{4 t_f}{D} = \frac{4 \times (2 \times 0{,}167)}{350} = \frac{1{,}336}{350} = 0{,}003817$$

Adım 4 — Yanal kısıtlama basıncı (TBDY 2018 Denklem 15B.6; $\kappa_a = 1{,}0$ dairesel için):

$$f_l = \frac{1}{2} \times 1{,}0 \times 0{,}003817 \times 230{.}000 \times 0{,}00825 = 3{,}62\,\text{MPa}$$

Adım 5 — Sargılı beton basınç dayanımı (TBDY 2018 Denklem 15B.5):

$$f_{cc} = 16{,}94 + 3{,}3 \times 3{,}62 = 16{,}94 + 11{,}95 = 28{,}89\,\text{MPa}$$

Sonuç: $f_{cc} \approx 28{,}9\,\text{MPa}$ → yaklaşık %70 artış

Kontrol: $f_{cc}/f_{cm} = 28{,}89/16{,}94 = 1{,}70$ → Makul; ACI 440.2R-17 Tablo 12.2.1 uyarınca dairesel sargıda 2 kattan fazla artış olağandır.

Problem 2 — Orta — Betonarme Mantosu ile Kare Kolon Kapasitesi Artışı

Veriler:

• Mevcut kolon: 300 × 300 mm kare, C14 beton, S220 donatı
  • Mevcut boyuna donatı: 4Φ16 ($A_{st,mev}$ = 804 mm²)
• Manto betonu: C25/30 → $f'_{c,yeni}$ = 25 MPa
• Yeni ek: 75 mm her yönde → yeni toplam kesit: 450 × 450 mm
• Yeni eklenen boyuna donatı: 8Φ16 ($A_{st,yeni}$ = 1608 mm²)
• $f_y$ = 420 MPa (B420C donatı, TS 708:2010)

İstenen: Güçlendirme öncesi ve sonrası eksenel yük kapasitesi; kapasite artış oranı

Çözüm:

Adım 1 — Mevcut kolon taşıma gücü (TS 500:2000 Madde 7.4.1):

$$P_{n,\text{mev}} = 0{,}80 \left[0{,}85 \times 14 \times (90{.}000 - 804) + 220 \times 804\right]$$ $$= 0{,}80 \left[0{,}85 \times 14 \times 89{.}196 + 176{.}880\right]$$ $$= 0{,}80 \left[1{.}061{.}431 + 176{.}880\right] = 0{,}80 \times 1{.}238{.}311 = 990{,}6\,\text{kN}$$

Adım 2 — Büyütülmüş kesit alanı ve toplam donatı:

$$A_{g,\text{yeni}} = 450 \times 450 = 202{.}500\,\text{mm}^2$$ $$A_{st,\text{top}} = 804 + 1608 = 2412\,\text{mm}^2$$

Adım 3 — Büyütülmüş kesit bileşik dayanımı:

$$f'_{c,\text{bileşik}} = \frac{14 \times 90{.}000 + 25 \times 112{.}500}{202{.}500} = \frac{1{.}260{.}000 + 2{.}812{.}500}{202{.}500} = 20{,}1\,\text{MPa}$$

Adım 4 — Büyütülmüş kolon taşıma gücü (TS 500:2000 Madde 7.4.1):

$$P_{n,\text{yeni}} = 0{,}80 \left[0{,}85 \times 20{,}1 \times (202{.}500 - 2412) + 420 \times 2412\right]$$ $$= 0{,}80 \left[17{,}085 \times 200{.}088 + 1{.}013{.}040\right]$$ $$= 0{,}80 \left[3{.}418{.}504 + 1{.}013{.}040\right] = 0{,}80 \times 4{.}431{.}544 = 3545{,}2\,\text{kN}$$

Adım 5 — Kapasite artış oranı:

$$\Delta P = \frac{P_{n,\text{yeni}}}{P_{n,\text{mev}}} = \frac{3545{,}2}{990{,}6} \approx 3{,}58 \rightarrow \text{yaklaşık 3.6 kat artış}$$

Sonuç: Eksenel kapasite 990,6 kN → 3545 kN (%258 artış)

Kontrol:

• Donatı oranı: $\rho = 2412/202{.}500 = 0{,}0119 > 0{,}01$ ✓ (TS 500:2000 Md. 7.4)
• $\rho < 0{,}04$ ✓
• Manto kalınlığı: 75 mm ≥ 75 mm minimum ✓ (TBDY 2018 Md. 17.3.3)

Problem 3 — Zor — TBDY 2018 Ek 15B Kapsamında Dikdörtgen Kesit CFRP Güçlendirmesi

Veriler:

• Kolon boyutları: 300 × 400 mm (b = 300 mm, h = 400 mm)
• Beton: C14 → $f_{ck}$ = 14 MPa; bilgi düzeyi katsayısı = 0,75 (sınırlı bilgi düzeyi)
• Donatı: S220 ($f_y$ = 220 MPa); $A_{sc}$ = 1600 mm²
• Etriye: Φ8/200 mm (gevşek sargı)
• LP malzeme: Teknowrap 300 — $E_f$ = 230.000 MPa; $\varepsilon_{fu}$ = 0,021; $t_f$ = 0,17 mm/kat; 2 kat
• Köşe yuvarlama yarıçapı: $r_c$ = 30 mm (TBDY 2018 Md. 15.10.1.3 minimum)

İstenen: (1) Yanal kısıtlama basıncı $f_l$, (2) Sargılı dayanım $f_{cc}$, (3) Sargılı birim kısalma $\varepsilon_{cc}$

Çözüm:

Adım 1 — Mevcut beton dayanımı (TBDY 2018 Denklem 5A.3):

$$f_{cm} = \frac{14}{0{,}85} \times 0{,}75 = 12{,}35\,\text{MPa}; \quad \varepsilon_{co} = 0{,}002$$

Adım 2 — LP hacimsel oranı (dikdörtgen kesit, TBDY Denklem 15B.7):

$$\rho_f = \frac{2 t_f (b+h)}{b \cdot h} = \frac{2 \times (2 \times 0{,}17) \times (300+400)}{300 \times 400} = \frac{0{,}68 \times 700}{120{.}000} = \frac{476}{120{.}000} = 0{,}003967$$

Adım 3 — Kesit şekil etkinlik katsayısı $\kappa_a$ (TBDY Denklem 15B.11):

$$\rho_{sc} = \frac{A_{sc}}{b \cdot h} = \frac{1600}{120{.}000} = 0{,}01333$$ $$\kappa_a = 1 - \frac{\frac{300}{400}(400 - 60)^2 + \frac{400}{300}(300-60)^2}{3 \times 120{.}000} - \frac{0{,}01333}{1 - 0{,}01333}$$ $$= 1 - \frac{0{,}75 \times 115{.}600 + 1{,}333 \times 57{.}600}{360{.}000} - 0{,}01351$$ $$= 1 - \frac{86{.}700 + 76{.}800}{360{.}000} - 0{,}01351 = 1 - 0{,}4542 - 0{,}01351 = 0{,}532$$

Adım 4 — Tasarım birim uzaması (TBDY Denklem 15B.4):

$$\varepsilon_f = \min(0{,}55 \times 0{,}532 \times 0{,}021;\; 0{,}01) = \min(0{,}00614;\; 0{,}01) = 0{,}00614$$

Adım 5 — Yanal basınç (TBDY Denklem 15B.6):

$$f_l = \frac{1}{2} \times 0{,}532 \times 0{,}003967 \times 230{.}000 \times 0{,}00614 = 1{,}490\,\text{MPa}$$

Adım 6 — Sargılı beton dayanımı (TBDY Denklem 15B.5):

$$f_{cc} = 12{,}35 + 3{,}3 \times 1{,}490 = 12{,}35 + 4{,}917 = 17{,}27\,\text{MPa}$$

Adım 7 — Sargılı birim kısalma (TBDY Denklem 15B.8):

$$\varepsilon_{cc} = 0{,}002 \times \left[1 + \left(\frac{17{,}27 - 12{,}35}{0{,}3 \times 12{,}35}\right)^{0{,}8}\right]$$ $$= 0{,}002 \times \left[1 + \left(\frac{4{,}92}{3{,}705}\right)^{0{,}8}\right] = 0{,}002 \times \left[1 + 1{,}282\right] = 0{,}002 \times 2{,}282 = 0{,}00456$$

Sonuç: $f_{cc} = 17{,}27\,\text{MPa}$ (%39,8 artış); $\varepsilon_{cc}$ = 0,00456 (%128 artış → süneklik 2,3 kat)

Kontrol (TBDY 2018 Ek 15B.3):

• Minimum sargı etkinlik koşulu: $f_l / f_{cm} \geq 0{,}10$ → 1,49/12,35 = 0,121 ≥ 0,10 ✓
• Dikdörtgen kesit için $f_l$ yeterliliği: $f_l$ = 1,49 MPa > 0 ✓
• Not: Kare veya yuvarlak kesitlere göre dikdörtgen kesitten daha düşük verim elde edilmiştir ($\kappa_a$ = 0,532). Köşe yarıçapı artırılarak ($r_c$ = 50 mm) verimlilik iyileştirilebilir.

7. Sık Yapılan Hatalar

1. Manto öncesi yüzey hazırlığı ihmal ediliyor. Sandblast veya mekanik pürüzlendirme yapılmadan dökülen manto, kayma yüzeyi boyunca ayrı davranır; bileşik kesit performansı elde edilemez.

2. CFRP uygulamasında köşe yuvarlatma atlanıyor. Türkiye'deki eski yapıların dikdörtgen kolonlarında köşe yuvarlatma sık ihmal edilmektedir. TBDY 2018 Madde 15.10.1.3 uyarınca $r_c \geq 30$ mm zorunludur; aksi takdirde fiber keskin köşede kırılır ve sarma etkisi tamamen kaybolur.

3. Aktif çatlaklara rijit epoksi uygulanıyor. Termal veya mekanik hareket yapan çatlaklarda rijit (yüksek E modüllü) epoksi çatlama kenarlarında yeni kırılmalara yol açar. Elastik veya poliüretan enjeksiyon seçilmesi gerekir.

4. Güçlendirme sonrası temel kapasitesi kontrol edilmiyor. Kolon kapasitesi artırıldığında temel yükü de artar; zayıf halka temele kayabilir. TBDY 2018 Madde 17.3.6 uyarınca temel kapasitesinin yeniden kontrol edilmesi zorunludur.

5. CFRP enjeksiyon öncesi yapısal analiz yapılmıyor. Enjeksiyonla onarım, taşıma kapasitesini restore eder ancak artırmaz. Yapısal yetersizlik varsa ilave güçlendirme zorunludur (TBDY 2018 Madde 17.6.2).

6. Epoksi kür sıcaklığı dikkate alınmıyor. Kış koşullarında (< +5°C) epoksi kürleşmesi yavaşlar veya durur. TS EN 1504-5:2013 Madde 6.4.2 uyarınca uygulama sıcaklığı +5°C ile +35°C arasında olmalıdır.

7. Bilgi düzeyi katsayısı yanlış seçiliyor. TBDY 2018 Madde 15.2'ye göre bilgi düzeyi (kapsamlı/sınırlı) doğru belirlenmezse tüm kapasite hesapları sistematik olarak hatalı sonuç verir.

8. İlgili Standartlar ve Kaynaklar

1. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Bölüm 15 (Mevcut Binaların Değerlendirilmesi), Bölüm 17 (Güçlendirme), Ek 15B (Lifli Polimer ile Sarılmış Kolonlar). AFAD, Ankara.
2. TS 500:2000+T3:2014 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE, Ankara.
3. TS EN 1992-1-1:2004 — Eurocode 2: Beton Yapıların Tasarımı, Madde 6.2.5 (Kesme Aktarımı). TSE.
4. TS EN 1992-4:2018 — Eurocode 2: Kimyasal Ankraj Tasarımı, Madde 7. TSE.
5. TS EN 1504-5:2013 — Beton Yapıların Korunması ve Onarımı Ürün ve Sistemleri: Enjeksiyon. TSE.
6. TS EN 1504-4:2004 — Yapısal Bağlama. TSE.
7. ACI 440.2R-17 — Guide for the Design and Construction of Externally Bonded FRP Systems. ACI.
8. 4708 Sayılı Kanun — Yapı Denetimi Hakkında Kanun (29.06.2001). Resmi Gazete.
9. 3194 Sayılı İmar Kanunu — Madde 21 (Güçlendirme Ruhsatı).
10. Gündoğay A. et al. — "Lifli Polimer ile Sargılanan Betonarme Kolonların Gerilme-Şekil Değiştirmesi", JICivilTech, 2024.
11. Yılmaz Z. & Çankaya F. — "Bina Maliyet Oranı ve Güçlendirme Maliyetini Etkileyen Faktörler", Dergipark, 2021.
12. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — 2025 Yılı İnşaat Birim Fiyatları, YFK.

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

1. TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
2. TS 500:2000 — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
3. TS EN 1504-5:2013 — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
4. TS EN 1992-1-1:2004 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
5. ACI 440.2R-17 — American Concrete Institute (ACI). https://www.concrete.org

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Kiriş Boyutlandırma Hesaplama
• Kolon Boyutlandırma Hesaplama
• Döşeme Donatısı Hesaplama
• İnşaat Demiri Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.