Nakliye Hesabı (Konu Sayfası)

Nakliye bedeli, inşaat projelerinde toplam maliyetin önemli bir bölümünü oluşturur. Hafriyat taşıması, şantiyeye malzeme ikmalinden betona; ağır ekipman naklinden deniz yolu taşımacılığına kadar uzanan geniş bir yelpazede, hangi formülün uygulanacağını bilmek hem ihale teklifini hem de hakediş hesabını doğrudan etkiler. Bu konu sayfası, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞB) Yapı İşleri Genel Fiyat Analizleri ile İller Bankası formüllerini bir arada ele almaktadır.

1. Temel Kavramlar

1.1 Nakliye Mesafesi (M)

Nakliye mesafesi, malzemenin alındığı nokta ile teslim noktası arasındaki fiili yol uzunluğudur. ÇŞB yönteminde:

• ≤ 10 km formülünde: M metre cinsinden girilir
• > 10 km formülünde: M kilometre cinsinden girilir

Makine ile hafriyat kazısında 25 m serbest taşıma mesafesi düşülür; elle kazıda bu değer 4 m olarak uygulanır. İhzaratlı (önceden depolanmış) malzemelerin nakli için ödeme %80 oranında yapılır.

1.2 Ortalama Nakliye Mesafesi Hesabı

Birden fazla kaynaktan veya birden fazla hedefe nakliye söz konusu olduğunda ortalama mesafe kullanılır.

Hacim bazında ortalama mesafe:

$$M_{ort} = \frac{\sum (M_i \times V_i)}{\sum V_i}$$

Ağırlık bazında ortalama mesafe:

$$M_{ort} = \frac{\sum (M_i \times W_i)}{\sum W_i}$$

Burada $M_i$ her kaynağın mesafesi (km), $V_i$ hacim (m³) ve $W_i$ ağırlık (ton) değerleridir.

1.3 Malzeme Yoğunluğu (Y)

Nakliye bedelinin hesaplanabilmesi için taşınan malzemenin yoğunluğu bilinmelidir. Aşağıdaki tabloda sık kullanılan değerler verilmiştir.

Tablo 1: Malzeme Yoğunluğu (Y)

1.4 K Birim Nakliye Katsayısı

2025 yılı için geçerli değer:

$$K = 1{,}750 \text{ TL/ton\cdot km}$$

(ÇŞB YFK, Poz 10.110.1003)

Bu katsayı her yıl güncellenmekte; sözleşme tarihindeki değer esas alınarak hakediş hesabı yapılmaktadır.

2. ÇŞB Karayolu Nakliye Formülleri

2.1 Kısa Mesafe: M ≤ 10 km

Nakliye mesafesi 10 km ve altında olduğunda aşağıdaki formül uygulanır:

$$F = 0{,}00017 \times K \times M \times Y \times A \quad [\text{TL/m}^3]$$

Burada:

• $F$ = Nakliye bedeli (TL/m³)
• $K$ = Birim nakliye katsayısı (1.750 TL/ton· km, 2025)
• $M$ = Nakliye mesafesi (metre cinsinden)
• $Y$ = Malzeme yoğunluğu (ton/m³)
• $A$ = Ham ve eğimli yol düzeltme katsayısı

2.2 Uzun Mesafe: M > 10 km

Nakliye mesafesi 10 km'yi aştığında formül değişir:

$$F = A \times 1{,}25 \times K \times (0{,}0007 \times M + 0{,}01) \times Y \quad [\text{TL/m}^3]$$

Bu formülde $M$ kilometre cinsinden kullanılır. 1,25 katsayısı uzun mesafede sabit maliyetlerin (yükleme-boşaltma, bekleme vb.) payının artmasını yansıtır.

2.3 A Katsayısı — Ham ve Eğimli Yol Düzeltmesi

A katsayısı, yol yüzeyinin kalitesine ve eğimine göre taşıma güçlüğünü hesaba katar. Genel formu şöyledir:

$$A = 1 + \frac{0{,}25}{M} \times \left[b + d + 2(c + e) + 3f\right]$$

Formüldeki harfler, farklı yol tipi ve eğim kategorilerindeki mesafeleri (metre veya km) ifade eder:

Tablo 2: A Katsayısı — Ham ve Eğimli Yol Düzeltmesi

Tüm yol düz ve asfalt ise $b = M$ ve diğer tüm değişkenler sıfır olur; dolayısıyla $A = 1{,}00$.

Tablo 3: A Katsayısı — Ham ve Eğimli Yol Düzeltmesi

3. İller Bankası Nakliye Formülleri

İller Bankası Genel Müdürlüğü, belediye ve köy altyapı projelerinde (içme suyu, kanalizasyon, yol) farklı formüller kullanmaktadır. Formüller mesafe bandına göre 8 kategoriye ayrılır (07.İB-1 ile 07.İB-8).

Tablo 4: İller Bankası Nakliye Formülleri

Her formüldeki $a$ ve $b$ katsayıları İller Bankası'nın yıllık birim fiyat listesinden alınır. Bu formüller sabit maliyet bileşenini (yükleme-boşaltma, araç amortismanı) doğrusal mesafe payından ayrıştırır.

4. Yükleme ve Boşaltma Bedeli

Nakliye fiyatları genellikle sadece taşıma bedelini kapsar; yükleme (yığından araca) ve boşaltma (araçtan hedefe) işlemleri ayrı birim fiyat kalemleri olarak hesaplanır.

Tablo 5: Yükleme ve Boşaltma Bedeli

5. Denizyolu Nakliyesi

Ada, yarımada veya kıyı projelerinde deniz yolu taşımacılığı kaçınılmaz olabilir. ÇŞB formülleri, mesafeye göre iki kademeli doğrusal yapı kullanır:

100 deniz milini aşmayan mesafelerde:

$$DN = X_1 + Y_1 \times L \quad [\text{TL/ton}]$$

100 deniz milini aşan mesafelerde:

$$DN = X_2 + Y_2 \times (L - 100) \quad [\text{TL/ton}]$$

Burada:

• $DN$ = Denizyolu nakliye bedeli (TL/ton)
• $L$ = Nakliye mesafesi (deniz mili)
• $X_1, Y_1$ = Kısa mesafe katsayıları (yıllık birim fiyat listesinden)
• $X_2, Y_2$ = Uzun mesafe katsayıları (yıllık birim fiyat listesinden)

Tablo 6: Denizyolu Nakliyesi

6. Nakliye Hesabı Karar Akışı

7. Örnek Problemler

Örnek 1 — Kısa Mesafe Hafriyat Nakliyesi (Kolay)

Soru: Bir yol inşaatında 8.500 m³ gevşek toprak kazısı yapılmaktadır. Ortalama nakliye mesafesi 3.200 m (3,2 km), yol tamamen asfalt ve düz durumdadır. 2025 yılı için K = 1.750 TL/ton· km. Toplam nakliye bedeli kaç TL'dir?

Çözüm:

Verilen: $M = 3.200 \text{ m}$, $Y = 1{,}40 \text{ ton/m}^3$, $A = 1{,}00$, $K = 1.750$, Hacim $= 8.500 \text{ m}^3$

Mesafe 10 km'den küçük olduğundan kısa mesafe formülü:

$$F = 0{,}00017 \times 1.750 \times 3.200 \times 1{,}40 \times 1{,}00$$ $$F = 0{,}00017 \times 1.750 \times 3.200 \times 1{,}40 = 0{,}2975 \times 3.200 \times 1{,}40$$ $$F = 0{,}00017 \times 1.750 = 0{,}2975$$ $$F = 0{,}2975 \times 3.200 \times 1{,}40 = 1.332{,}8 \text{ TL/m}^3$$

Toplam nakliye bedeli:

$$F_{toplam} = 1.332{,}8 \times 8.500 = 11.328.800 \text{ TL}$$

Sonuç: Toplam nakliye bedeli 11.328.800 TL'dir.

Örnek 2 — Uzun Mesafe, Ham Yol İçeren Nakliye (Orta Düzey)

Soru: Bir baraj şantiyesine 15.000 m³ kırma taş (yoğunluk 1,75 ton/m³) nakledilecektir. Toplam mesafe 28 km olup 8 km'si ham yol (düz), 20 km'si asfalt yoldur. K = 1.750 TL/ton· km. Nakliye birim fiyatını hesaplayınız.

Çözüm:

Adım 1: A katsayısı hesabı

Değişkenler: $b = 20 \text{ km}$ (asfalt, düz), $d = 8 \text{ km}$ (ham, düz), diğerleri sıfır.

$$A = 1 + \frac{0{,}25}{M} \times \left[b + d + 2(c + e) + 3f\right]$$ $$A = 1 + \frac{0{,}25}{28} \times \left[20 + 8 + 0\right] = 1 + \frac{0{,}25 \times 28}{28} = 1 + 0{,}25 = 1{,}25$$

Adım 2: Nakliye birim fiyatı (M > 10 km)

$$F = A \times 1{,}25 \times K \times (0{,}0007 \times M + 0{,}01) \times Y$$ $$F = 1{,}25 \times 1{,}25 \times 1.750 \times (0{,}0007 \times 28 + 0{,}01) \times 1{,}75$$ $$= 1{,}5625 \times 1.750 \times (0{,}0196 + 0{,}01) \times 1{,}75$$ $$= 2.734{,}375 \times 0{,}0296 \times 1{,}75$$ $$= 80{,}9375 \times 1{,}75 = 141{,}64 \text{ TL/m}^3$$

Sonuç: Nakliye birim fiyatı yaklaşık 141,64 TL/m³ (2025 K katsayısıyla).

Örnek 3 — Karma Kaynaklı Ortalama Mesafe Hesabı (İleri Düzey)

Soru: Bir dolgu inşaatı için üç farklı kaynaktan malzeme temin edilecektir:

• Kaynak A: 18.000 m³, 12 km mesafe
• Kaynak B: 9.000 m³, 22 km mesafe
• Kaynak C: 3.000 m³, 35 km mesafe

Ortalama nakliye mesafesini ve birim nakliye bedelini hesaplayınız. (Y = 1,60 ton/m³, A = 1,10, K = 1.750 TL/ton· km, tüm yollar asfalt ve düz kabul edilmiştir.)

Çözüm:

Adım 1: Ortalama mesafe

$$M_{ort} = \frac{(18.000 \times 12) + (9.000 \times 22) + (3.000 \times 35)}{18.000 + 9.000 + 3.000}$$ $$= \frac{216.000 + 198.000 + 105.000}{30.000} = \frac{519.000}{30.000} = 17{,}3 \text{ km}$$

Adım 2: Nakliye birim fiyatı (M > 10 km)

$$F = A \times 1{,}25 \times K \times (0{,}0007 \times M + 0{,}01) \times Y$$ $$= 1{,}10 \times 1{,}25 \times 1.750 \times (0{,}0007 \times 17{,}3 + 0{,}01) \times 1{,}60$$ $$= 1{,}375 \times 1.750 \times (0{,}01211 + 0{,}01) \times 1{,}60$$ $$= 2.406{,}25 \times 0{,}02211 \times 1{,}60$$ $$= 53{,}21 \times 1{,}60 = 85{,}14 \text{ TL/m}^3$$

Adım 3: Toplam nakliye bedeli

$$F_{toplam} = 85{,}14 \times 30.000 = 2.554.200 \text{ TL}$$

Sonuç: Ortalama nakliye mesafesi 17,3 km, birim nakliye bedeli 85,14 TL/m³, toplam nakliye bedeli 2.554.200 TL'dir.

8. Malzeme Nakliyesi: Çelik ve Prefabrik Elemanlar

Çelik, beton ve prefabrik malzemelerin nakliyesinde:

1. Birim ağırlık esas alınır (m³ yerine ton bazında fiyat araştırılır)
2. Özel taşıma gereksinimleri dikkate alınır (vinç, semer dorse, aşırı yük izni)
3. Paketleme ve sabitleme maliyetleri ayrıca hesaplanır
4. Sigorta bedeli nakliye maliyetine eklenir

9. Beton Nakliyesi: Transmikser

Hazır beton (RMC — Ready Mixed Concrete) transmikser ile taşındığında nakliye bedeli standart olarak hazır beton birim fiyatına dahildir. Şu durumlar istisna oluşturabilir:

• Şantiyenin beton santralinden çok uzakta olması (genellikle 20 km üzerinde)
• Uzak mesafe için ekstra fiyat (km başına ek birim fiyat) ayrıca belirlenir
• Pompa ile dökümde pompa bedeli ayrıca hesaplanır

Tablo 7: Beton Nakliyesi: Transmikser

10. Önemli Mevzuat Hükümleri

4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu (KİK):

• Nakliye kalemleri iş kapsamında müstakil pozisyon olarak ihaleye girer
• Metraj ve birim fiyat usulünde her poz ayrı ayrı fiyatlandırılır

ÇŞB Yapı İşleri Genel Fiyat Analizleri:

• Her yıl güncellenen birim fiyat listesindeki K katsayısı esas alınır
• Sözleşme tarihindeki K değeri hakediş boyunca sabit kalır
• Poz 10.110.1003: Karayolu Nakliyesi (2025: 1.750 TL/ton·km)

İller Bankası Şartnamesi:

• Belediye ve köy projeleri için ayrı katsayılar belirlenir
• Yıllık birim fiyat listesi her ocak başında yayımlanır

11. Sık Yapılan Hatalar

Tablo 8: Sık Yapılan Hatalar

12. Sonuç

Nakliye hesabı, ihale aşamasından hakediş düzenlemesine kadar inşaat maliyetinin kritik bir bileşenidir. ÇŞB formülleri mesafeye, yol koşullarına ve malzeme yoğunluğuna duyarlı bir yapı sunarken, İller Bankası formülleri altyapı projelerine özgü kademeli bir yaklaşım benimser. A katsayısının doğru hesaplanması ve birim değişkenlerinin (metre/kilometre) karıştırılmaması, hataların önüne geçmenin en pratik yoludur.

Nakliye bedeli, proje bütçesinin önemli bir dilimini oluşturduğundan; ihale teklif hazırlığında güzergah analizi, zemin etüdü verileri ve güncel K katsayısı birlikte ele alınmalıdır.

Kaynaklar ve İlgili Mevzuat

• ÇŞB Yapı İşleri Genel Fiyat Analizleri (Yıllık Birim Fiyat Listesi)
• 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu
• İller Bankası Genel Müdürlüğü Teknik Şartnamesi ve Birim Fiyat Listesi
• TS EN 1997-1 Geoteknik Tasarım — Zemin Sınıflandırma
• MT-008 — Birim Fiyat Analizi Oluşturma
• MT-009 — Hakediş Düzenleme Rehberi
• MT-012 — Metraj ve Keşif Özeti

Kaynaklar

1. ÇŞB YFK 2025 Birim Fiyat Listesi.
2. 4734 Sayılı KİK Kanunu — T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr
3. İller Bankası Genel Müdürlüğü Teknik Şartnamesi — T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Beton Metrajı Hesaplama
• İnşaat Demiri Hesaplama
• Kalıp Metrajı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.