Birim Fiyat Analizi Oluşturma
Tür: Konu Sayfası | Kategori: Metraj, Keşif ve Hakediş | Seviye: Orta — Birim fiyat analizi, bir iş kaleminin 1 birimini gerçekleştirmek için gereken işçilik, malzeme ve makine girdilerini ve maliyetlerini gösteren; kamu ihale mevzuatı, TS EN 206 ve Çevre Şehircilik Bakanlığı 2025 birim fiyat pozları kapsamında açıklanan tam teknik referans.
- Tanım ve Yasal Dayanak
- Girdiler
- Rayiç Fiyat
- Birim Fiyat Analiz Formatı
- Örnek Analiz — 1 m² Kolon Kalıbı
- Bayındırlık Birim Fiyatları Referansı
- Yönetmelik Referansları
- Parametreler ve Tipik Değerler
- Sayısal Örnek — Tam Birim Fiyat Analizi
- Örnek Problemler
- Sık Yapılan Hatalar
Özet
Birim fiyat analizi, bir yapım iş kaleminin (m³ beton, m² kalıp, kg donatı vb.) gerçekleştirilmesi için gerekli işçilik, malzeme ve makine-ekipman girdilerini ve bu girdilerin birim maliyetlerini tek bir tabloda gösteren standart belgedir. Kamu ihale süreçlerinde yaklaşık maliyet cetvelinin; özel sektörde ise teklif ve hakediş dokümanlarının temelini oluşturur. Türkiye'de analiz esasları 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu Madde 9, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) Madde 22 ile düzenlenmiş; malzeme kalitesi gereksinimleri TS EN 206:2013+A2:2021 ve TS 500:2000 standartları ile tanımlanmıştır. Güncel rayiç fiyatlar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞB) Yüksek Fen Kurulu tarafından her yıl Ocak ayında yayımlanmaktadır.
Proje planları, hesap makinesi ve koruyucu ekipman: birim fiyat analizinin üç temel unsurunu — teknik belge, maliyet hesabı ve iş güvenliği yükümlülüğünü — sembolize etmektedir.
Poz tanımından başlayıp birim miktar, malzeme/işçilik/ekipman girdileri, doğrudan maliyet, GG ve kâr eklemeleriyle KDV hariç birim fiyatın belirlenmesi (ÇŞB YFK / 4734 KİK)
1. Tanım ve Yasal Dayanak
Birim fiyat analizi, bir iş kaleminin 1 birimini (m³, m², kg, adet vb.) gerçekleştirmek için gereken işçilik, malzeme ve makine-ekipman girdilerini ve bunların maliyetlerini gösteren tablodur.
Amacı:
- Birim fiyat tespiti
- Yaklaşık maliyet hesabı (4734 KİK Madde 9)
- Hakediş ve teklif hazırlama
- Maliyet kontrolü ve iş denetimi
1.1 Yasal ve Standart Çerçeve
Türkiye'de birim fiyat analizi aşağıdaki mevzuat hiyerarşisine tabidir:
Tablo 1: Yasal ve Standart Çerçeve
| Düzey | Kaynak | Konu | Madde/Referans |
|---|---|---|---|
| Birincil | 4734 Sayılı KİK | Yaklaşık maliyet ilkeleri | Madde 9 |
| Birincil | Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yön. | Analiz esasları, GG+kâr | Madde 7–11 (R.G. 22.01.2009/27117) |
| Birincil | YİGŞ 2019 (R.G. 05.09.2019/30879) | Yeni fiyat tespiti, kâr+GG | Madde 22/4–5 |
| İkincil | TS EN 206:2013+A2:2021 | Beton malzeme sınıflandırma | Çizelge 1, Bölüm 5 |
| İkincil | TS 500:2000 | Betonarme tasarım+malzeme | Madde 3.1, 5.2 |
| Yardımcı | ÇŞB YFK 2025 Birim Fiyat Listesi | Poz numaraları ve rayiçler | Y.01–Y.09 |
| Yardımcı | 6331 Sayılı İSG Kanunu | Şantiye güvenlik maliyetleri | Madde 6 |
Saha Notu: Kamu ihalelerinde yaklaşık maliyet KDV hariç hazırlanır ve ihale komisyonuna kapalı tutulur; teklif zarfları açılmadan önce açıklanır (4734 KİK Madde 9). Özel sektörde bu zorunluluk yoktur; ancak sözleşme belgelerinde açık analiz istenebilir.
Dikkat: Yaklaşık maliyetin piyasa rayiçlerinin %25'inden fazla sapması, ihalenin iptaline veya aşırı düşük teklif soruşturmasına yol açabilir. Bu nedenle analizin gerçek rayiçlerle hazırlanması kritiktir.
1.2 Birim Fiyat Analizi İş Akışı
Aşağıdaki diyagram, poz numarası sorgulamasından imzalı analize kadar uzanan standart süreci göstermektedir:
2. Girdiler
Bir birim fiyat analizi üç temel girdi grubundan oluşur: işçilik, malzeme ve makine-ekipman. Her grubun miktarı ve birim fiyatı ayrı belirlenerek doğrudan maliyet toplamı hesaplanır.
2.1 İşçilik
Tablo 2: İşçilik
| Pozisyon | Birim | Açıklama |
|---|---|---|
| Usta (skilled worker) | adam-saat | Betoncu, demir, marangoz |
| Yardımcı (unskilled) | adam-saat | Genel işçi |
| Şef / Ekip başı | adam-saat | Gözetim |
İşçilik maliyeti aşağıdaki formülle hesaplanır:
- = adam sayısı
- = süre (saat)
- = saatlik ücret
2.1.1 2025 Yılı İşçilik Rayiçleri
Tablo 3: 2025 Yılı İşçilik Rayiçleri
| Poz No | Tanım | Birim | Rayiç (TL) |
|---|---|---|---|
| 10.100.1013 | Duvarcı ustası | sa | 250,00 |
| 10.100.1014 | Kaldırımcı ustası | sa | 250,00 |
| 10.100.1015 | Betoncu yardımcısı | sa | 250,00 |
| 10.100.1016 | Betoncu ustası | sa | 250,00 |
| 10.100.1017 | Marangoz usta yardımcısı | sa | 250,00 |
| — | Piyasa betoncu usta (2026 Mart) | adam-saat | 280–350 |
| — | Piyasa yardımcı işçi | adam-saat | 150–200 |
ÇŞB YFK 2025 Birim Fiyat İşçilik-Araç Listesi (17.01.2025 tarihli). Piyasa fiyatları Mart 2026 sektör verilerinden derlenmiştir.
Saha Notu — Türkiye 2025 Asgari Ücret: 2025 yılı için net asgari ücret 22.104 TL/ay (brüt 26.005,50 TL/ay) olarak belirlenmiştir. İşçilik rayiçleri asgari ücretin altında olamaz; sosyal sigorta ve işsizlik sigortası işveren payları toplam maliyete dahil edilmelidir. İşçi başına işverene aylık maliyet yaklaşık 30.556 TL'dir.
2.2 Malzeme
Tablo 4: Malzeme
| Malzeme | Ölçüm Birimi | Maliyet |
|---|---|---|
| Beton (hazır/yerinde) | m³ | Rayiç TL/m³ |
| Çelik | kg veya ton | Rayiç TL/kg |
| Ahşap kalıp | m² | Rayiç TL/m² |
| Çimento | ton | Rayiç TL/ton |
Malzeme maliyetine fire payı eklenerek hesap yapılır:
2.2.1 Malzeme Sınıflandırması ve TS EN 206
Türkiye'de hazır beton üretimi ve kullanımı TS EN 206:2013+A2:2021 standardına tabidir. Bu standart; beton sınıfları, çevresel etki sınıfları (X0, XC, XD, XS, XF, XA) ve uygunluk gereksinimlerini düzenler. TS 500:2000 Madde 3.1 ise yapı betonunun minimum C20 sınıfında olmasını zorunlu kılarken, TS 500:2000 Madde 5.2 deprem bölgeleri için C25 ve üzeri sınıf kullanılmasını öngörür.
Tablo 5: Malzeme Sınıflandırması ve TS EN 206
| Beton Sınıfı | Karakteristik Dayanım (MPa) | Tipik Kullanım | Piyasa (TL/m³, pompalı, KDV dahil) |
|---|---|---|---|
| C20/25 | 20 (silindir) | Basit yapısal eleman | 2.650–2.850 |
| C25/30 | 25 | Genel betonarme | 2.750–3.100 |
| C30/37 | 30 | Deprem bölgesi kolon/perde | 2.850–3.500 |
| C35/45 | 35 | Köprü, endüstriyel yapı | 2.950–3.500 |
| C40/50 | 40 | Yüksek dayanımlı yapılar | 3.250–3.800 |
Dikkat: Kütahya ili için don derinliği ZA zemin sınıfında 2,20 m olarak tespit edilmiştir (KGM, 2008). Bu nedenle Kütahya ve Ege-İç Anadolu geçiş bölgelerindeki temellerde kullanılacak beton, XF1–XF2 donma-çözülme çevresel etki sınıfı gereksinimlerini karşılamalıdır (TS EN 206:2013+A2:2021 Tablo F.1). Bu durum minimum çimento dozajını ve su/çimento oranı sınırlarını doğrudan etkiler.
2.2.2 Fire ve Zayiat Oranları
Tablo 6: Fire ve Zayiat Oranları
| Malzeme | Fire Oranı | Dayanak |
|---|---|---|
| Hazır beton (döküm ve sızdırma) | %2–5 (standartta %3) | ÇŞB Genel Fiyat Analizleri |
| Betonarme çelik (S420) | %3–5 (kesilip bükme) | Ticaret Odası Kararları |
| Ahşap kalıp tahtası | %10–15 | ÇŞB Genel Fiyat Analizleri |
| Çimento (torba) | %1 | Sektörel kararlar |
| Çimento (dökme) | %10 | Sektörel kararlar |
| Tuğla, kiremit | %8–10 | Ticaret Odası Kararları |
| Kum ve çakıl | %5–6 | Ticaret Odası Kararları |
2.3 Makine-Ekipman
Tablo 7: Makine-Ekipman
| Ekipman | Birim | Rayiç |
|---|---|---|
| Vinç | saat | TL/saat |
| Pompaj makinesi | saat | TL/saat |
| Vibratör | gün | TL/gün |
| Ekskavatör | saat | TL/saat |
Tablo 8: Makine-Ekipman
| Poz No | Tanım | Birim | Rayiç (TL) |
|---|---|---|---|
| 10.120.1033 | Betonyer (250 lt motorlu) | adet-yıl | 118.000 |
| 10.120.1040 | Beton vibratörü 4 HP | adet-yıl | 85.000 |
| 19.100.1033 | Beton vibratörü (saatlik) | sa | 366,85 |
| 19.100.1101 | Mobil beton pompası 420 HP (saatlik) | sa | 5.027,90 |
3. Rayiç Fiyat
Rayiç fiyat, piyasada o an geçerli olan malzeme/işçilik/makine birim fiyatıdır.
Kaynak öncelik sırası:
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Bayındırlık Birim Fiyatları (BF) — her yıl Ocak ayında yayımlanır
- İller Bankası (İLBANK) teknik şartname ve rayiç listeleri
- Ticaret ve Sanayi Odaları yıllık rayiç kararları
- Piyasa araştırması (en az 3 bağımsız teklife dayalı, belgelenmiş)
Saha Notu: 2025 yılı ÇŞB Yüksek Fen Kurulu birim fiyatları 17 Ocak 2025 tarihinde yayımlanmıştır. İhale dokümanlarını hazırlayan idarelerin bu tarihin yayım sonrasındaki rayiçleri kullanması gerekir. Yıl ortasında gerçekleştirilen ihaleler için fiyat farkı katsayısı uygulaması 4735 Sayılı Kanun Madde 8 çerçevesinde yapılır.
Dikkat: Kamu Denetimi ve Sayıştay denetimlerinde tek teklife dayanan rayiç kabul edilmez; en az 3 bağımsız piyasa teklifi veya Bakanlık BF zorunludur. Aksi hâlde kamu zararı tespiti yapılabilir.
4. Birim Fiyat Analiz Formatı
Örnek: 1 m³ C25 Hazır Beton Dökülmesi (Pompalı)
Tablo 9: Birim Fiyat Analiz Formatı
| Sıra | Girdi | Birim | Miktar | Rayiç (TL) | Tutar (TL) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Hazır beton C25/30 | m³ | 1,03 | X | X × 1,03 |
| 2 | Beton pompası | saat | 0,10 | Y | Y × 0,10 |
| 3 | Betoncu usta | adam-saat | 0,50 | Z | Z × 0,50 |
| 4 | Yardımcı işçi | adam-saat | 1,00 | W | W × 1,00 |
| 5 | Vibratör | saat | 0,30 | V | V × 0,30 |
| Toplam Doğrudan Maliyet | Toplam | ||||
| Genel giderler (%15) | +%15 | ||||
| Kâr (%10) | +%10 | ||||
| BİRİM FİYAT | m³ | Toplam × 1,25 |
4.1 Genel Gider ve Kâr Oranları — Yasal Çerçeve
YİGŞ 2019 (R.G. 05.09.2019/30879) Madde 22/4–5 uyarınca:
- Yeni birim fiyat tespitinde %10 yüklenici kârı zorunludur (sözleşmede oran belirlenmemişse).
- %15 genel gider idarenin onayıyla eklenir; toplam kâr ve genel gider oranı %25'i geçemez (KİK Genel Tebliği Madde 52.2).
- Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Madde 11 uyarınca yaklaşık maliyet hesabında %25 sabit kâr+genel gider eklenir.
Tablo 10: Genel Gider ve Kâr Oranları — Yasal Çerçeve
| Proje Türü | Genel Gider | Müteahhit Kârı | Toplam | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Kamu ihalesi — yaklaşık maliyet | %15 | %10 | %25 | YİUY Madde 11 |
| Kamu ihalesi — yeni birim fiyat | %15 (maks.) | %10 | %25 (maks.) | YİGŞ Madde 22/4–5 |
| Özel sektör | Serbest | Serbest | Genellikle %15–30 | Sözleşme serbestisi |
Saha Notu: Türkiye'deki araştırmalar, ihaleyi kazanan tekliflerin yaklaşık maliyete oranının ortalama %67 düzeyinde kaldığını, kârsız yaklaşık maliyete oranının ise %89 olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, analistlerin gerçekçi ve piyasaya yakın yaklaşık maliyet hesaplamasının önemini vurgulamaktadır.
5. Örnek Analiz — 1 m² Kolon Kalıbı (Ahşap)
Türkiye şantiyesinde çok sayıda kolon için eş zamanlı kurulan sarı kontraplak panel ve mavi çelik çerçeveli destek sistemi. Bu tür modüler kalıplar tekrar kullanım avantajı sağlar.
Tablo 11: Örnek Analiz — 1 m² Kolon Kalıbı (Ahşap)
| Sıra | Girdi | Birim | Miktar | Notlar |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Kereste (kalıp tahtası) | m³ | 0,040 | Fire %10–15 dahil |
| 2 | Çivi | kg | 0,30 | |
| 3 | Kalıp yağı | kg | 0,05 | |
| 4 | Marangoz usta | adam-saat | 0,80 | |
| 5 | Yardımcı işçi | adam-saat | 0,40 | |
| 6 | Sökme işçiliği | adam-saat | 0,30 | Dahil |
5.1 Kalıp Sistemleri ve Türkiye Uygulamaları
Türkiye'de kolon kalıpları üç ana sistemle gerçekleştirilmektedir:
Tablo 12: Kalıp Sistemleri ve Türkiye Uygulamaları
| Sistem | Malzeme | Tekrar Sayısı | Yaklaşık Maliyet Farkı | Tercih Alanı |
|---|---|---|---|---|
| Ahşap (geleneksel) | Çam kereste, kontraplak | 3–8 | Temel maliyet | Küçük-orta projeler |
| H20 kirişli sistem | Ahşap H20 kiriş + panel | 20–30 | +%15–25 | Orta-büyük projeler |
| Çelik çerçeveli modüler | Çelik kasalı panel | 100+ | +%40–60 (ilk yatırım) | Yüksek tekrarlı projeler |
Saha Notu: Türkiye inşaat şantiyelerinde ahşap kalıp kereste olarak genellikle çam ağacı (Pinus silvestris) veya ladin (Picea abies) kullanılmaktadır. TSE Yapı Malzemeleri Standartları kapsamında kereste sınıflandırması TS 1265 ile düzenlenmiştir. Modüler kalıp sistemleri (H20, TRIO, DUO vb.) ise ilk yatırım maliyeti yüksek olmakla birlikte uzun vadede toplam maliyeti düşürmektedir.
Yüksek katlı yapı inşaatında uzun kollu mobil beton pompası ile üst katlara beton aktarımı. Pompa saatlik maliyeti (ÇŞB Poz 19.100.1101: 5.028 TL/saat) birim fiyat analizinin ekipman kalemi içinde en yüksek payı oluşturur.
6. Bayındırlık Birim Fiyatları Referansı
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı her yıl güncel Yapı İşleri Birim Fiyatları Listesi yayımlar.
Tablo 13: Bayındırlık Birim Fiyatları Referansı
| Poz Serisi | Kapsam | Örnek Poz |
|---|---|---|
| Y.01.001–Y.01.xxx | Toprak işleri | Y.01.001: Normal zemin kazısı |
| Y.05.001–Y.05.xxx | Betonarme işleri | Y.05.121: C30/37 kolon beton |
| Y.06.001–Y.06.xxx | Çelik yapı işleri | Y.06.010: Çelik profil montajı |
| Y.07.001–Y.07.xxx | Kalıp işleri | Y.07.050: Ahşap kolon kalıbı |
| 15.160.1003–1005 | Demir donatı | Φ8–Φ32 nervürlü çelik donatı |
Saha Notu: Bayındırlık birim fiyatları kamu ihalelerinde tavan değer niteliğindedir; özel sektörde serbest piyasa geçerlidir. Fiyatların piyasanın altında kalması durumunda ihaleyi kazanan yüklenici, sözleşme bedelinin üzerinde bir maliyetle karşılaşabilir.
7. Yönetmelik Referansları
Tablo 14: Yönetmelik Referansları
| Kaynak | Konu | Madde/Referans |
|---|---|---|
| Kamu İhale Kanunu 4734 | İhale hazırlık ve yaklaşık maliyet | Madde 9 |
| Kamu İhale Kanunu 4735 | Sözleşme ve fiyat farkı | Madde 8 |
| Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği | Analiz esasları, GG+kâr | Madde 7, 8, 9, 10, 11 |
| YİGŞ 2019 | Yeni birim fiyat tespiti | Madde 22/2–5 |
| KİK Genel Tebliği | Kâr üst sınırı, revize fiyat | Madde 45.1.3, 52.2 |
| TS EN 206:2013+A2:2021 | Beton malzeme gereksinimleri | Bölüm 5, Çizelge 1 |
| TS 500:2000 | Betonarme yapı kuralları | Madde 3.1, 5.2 |
| 6331 Sayılı İSG Kanunu | Şantiye güvenlik zorunlulukları | Madde 6, 22 |
| İmar Kanunu 3194 | Yapı ruhsatı ve denetim | Madde 21, 32 |
7.1 İş Güvenliği Maliyet Yükümlülükleri — 6331 Sayılı Kanun
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında inşaat şantiyelerinde zorunlu giderler birim fiyat analizlerine yansıtılmalıdır:
- 50 ve üzeri çalışanlı şantiyeler: İSG Kurulu kurulması zorunludur (Madde 22).
- Çok tehlikeli sınıf (inşaat): Tam zamanlı iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü bulunmaktadır (Madde 6).
- 01.01.2025 itibarıyla: 50'den az çalışanlı ve az tehlikeli sınıftaki işyerleri için de iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurma zorunluluğu yürürlüğe girmiştir.
Bu giderler genel gider kaleminde (%15 içinde) muhasebeleştirilir.
8. Parametreler ve Tipik Değerler
Tablo 15: Parametreler ve Tipik Değerler
| Parametre | Sembol | Tipik Aralık | Birim | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Fire payı — beton | — | %3 (standartta) | — | ÇŞB Genel Fiyat Analizleri |
| Fire payı — çelik donatı | — | %3–5 | — | KOTO Ticaret Odası Kararı |
| Fire payı — kalıp tahtası | — | %10–15 | — | ÇŞB Genel Fiyat Analizleri |
| İşçilik genel gider payı | — | %12–18 | işçilik üstünden | Sektör uygulaması |
| Genel giderler (overhead) | — | %15 (kamu) / %10–20 (özel) | toplam doğrudan maliyet | YİGŞ Madde 22/4 |
| Müteahhit kârı | — | %10 (kamu) / %8–15 (özel) | toplam doğrudan maliyet | YİGŞ Madde 22/5 |
| KDV oranı (inşaat işleri) | — | %20 | — | KDV Kanunu |
| Betoncu usta saatlik ücreti | 250–350 | TL/adam-saat (2025) | ÇŞB YFK + piyasa | |
| Yardımcı işçi saatlik ücreti | 150–200 | TL/adam-saat (2025) | ÇŞB YFK + piyasa | |
| C30 hazır beton (pompalı) | — | 2.850–3.500 | TL/m³, KDV dahil (2025) | Sektör araştırması |
| Betonarme çelik S420 | — | 27.000 | TL/ton, KDV dahil, nakliye hariç (2025) | Piyasa |
Saha Notu: Kütahya, Afyonkarahisar ve benzeri İç Anadolu-Ege geçiş bölgelerinde beton maliyetleri, santral mesafesi nedeniyle ±200–300 TL/m³ artış gösterebilir. Kütahya ili ZA zemin sınıfı için don derinliği 2,20 m olup kış döneminde şantiye ısıtma ve beton kür giderleri analize eklenmesi gerekmektedir.
Ticari inşaat projelerinde maliyet bileşenlerinin tipik dağılımı. İşçilik maliyeti en geniş bandı (%20–40) oluştururken, yapı tipi ve kalitesi %25–35 ile ikinci büyük kalemdir.
9. Sayısal Örnek — Tam Birim Fiyat Analizi: 1 m³ C30/37 Betonarme Kolon Dökümü (Pompalı)
Problem Tanımı
Kamu inşaat projesi için C30/37 sınıfı hazır beton kolon dökümü birim fiyat analizi. Bayındırlık Birim Fiyatları poz referansı: Y.05.121 (CEM I 42,5 betonarme beton, pompalı). Beton sınıfı TS EN 206:2013+A2:2021 Bölüm 4 kapsamındadır.
ÇŞB YFK 2025 Poz Y.05.121: malzeme (M1–M2), işçilik (İ1–İ3), ekipman (E1–E2) ile doğrudan maliyet, GG (%15), kâr (%10) ve KDV hariç birim fiyat 5.790 TL/m³ dağılımı.
Adım 1 — Malzeme Girdileri
Tablo 16: Adım 1 — Malzeme Girdileri
| Sıra | Malzeme | Birim | Miktar | Birim Fiyat (TL) | Tutar (TL) |
|---|---|---|---|---|---|
| M1 | C30/37 hazır beton (fabrika) | m³ | 1,03 | 3.500 | 3.605 |
| M2 | Vibratör ibrişim (sarf) | adet | 0,02 | 800 | 16 |
| Malzeme Toplam | 3.621 |
Fire payı %3:
Adım 2 — İşçilik Girdileri
Tablo 17: Adım 2 — İşçilik Girdileri
| Sıra | Pozisyon | Birim | Miktar | Birim Ücret (TL) | Tutar (TL) |
|---|---|---|---|---|---|
| İ1 | Betoncu usta — ÇŞB Poz 10.100.1016 | adam-saat | 0,60 | 280 | 168 |
| İ2 | Yardımcı işçi — ÇŞB Poz 10.100.1015 | adam-saat | 1,20 | 160 | 192 |
| İ3 | Ekip başı/gözetmen | adam-saat | 0,10 | 380 | 38 |
| İşçilik Toplam | 398 |
Adım 3 — Makine-Ekipman Girdileri
Beton döküm sırasında hava boşluklarını gidermek için kullanılan daldırma vibratör. ÇŞB Poz 19.100.1033 kapsamında saatlik rayici 366,85 TL'dir.
Tablo 18: Adım 3 — Makine-Ekipman Girdileri
| Sıra | Ekipman | Birim | Miktar | Birim Ücret (TL) | Tutar (TL) |
|---|---|---|---|---|---|
| E1 | Beton pompası 420 HP — ÇŞB Poz 19.100.1101 | saat | 0,10 | 5.028 | 503 |
| E2 | Daldırma vibratör — ÇŞB Poz 19.100.1033 | saat | 0,30 | 367 | 110 |
| Ekipman Toplam | 613 |
Adım 4 — Doğrudan Maliyet Toplamı
Adım 5 — Genel Giderler ve Kâr (YİGŞ Madde 22/4–5)
Genel gider payı (%15):
Müteahhit kârı (%10):
Adım 6 — Birim Fiyat (KDV Hariç, 4734 KİK Madde 9)
Adım 7 — KDV Dahil Birim Fiyat
Tam Analiz Tablosu (1 m³ C30/37 Kolon Beton Dökümü)
Tablo 19: Tam Analiz Tablosu (1 m³ C30/37 Kolon Beton Dökümü)
| Kalem | Açıklama | Tutar (TL) | Pay (%) |
|---|---|---|---|
| Malzeme | Hazır beton C30/37 (fire %3 dahil) + sarf | 3.621 | 78,2 |
| İşçilik | Betoncu usta + yardımcı + ekip başı | 398 | 8,6 |
| Ekipman | Pompa + vibratör | 613 | 13,2 |
| Doğrudan Maliyet | 4.632 | 100 | |
| Genel Giderler (%15) | YİGŞ Madde 22/4 | 695 | — |
| Kâr (%10) | YİGŞ Madde 22/5 | 463 | — |
| Birim Fiyat (KDV hariç) | Yaklaşık maliyet tabanı — 4734 KİK | 5.790 | — |
| KDV (%20) | KDV Kanunu | 1.158 | — |
| Birim Fiyat (KDV dahil) | 6.948 | — |
Saha Notu: Bu tabloda kullanılan C30/37 hazır beton fiyatı 3.500 TL/m³ (KDV dahil, pompalı) piyasa ortalama değerini esas almaktadır. Kütahya gibi santrale uzak bölgelerde nakliye nedeniyle fiyat 3.500–3.800 TL/m³ bandına yükselebilir; bu durumda birim fiyat KDV hariç 6.200–6.500 TL/m³ aralığına çıkabilir.
10. Örnek Problemler
Problem 1 — Kolay
Veriler:
- Poz: 1 m² kolon kalıbı (ahşap sistem)
- Kereste (kalıp tahtası): 0,040 m³ (fire %12,5 dahil)
- Çivi: 0,30 kg
- Kalıp yağı: 0,05 kg
- Marangoz usta: 0,80 adam-saat (rayiç: 280 TL/adam-saat)
- Yardımcı işçi: 0,70 adam-saat (rayiç: 160 TL/adam-saat)
- Kereste rayiç: 6.000 TL/m³
- Çivi rayiç: 45 TL/kg
- Kalıp yağı rayiç: 60 TL/kg
İstenen: 1 m² kolon kalıbı birim fiyatı (KDV hariç, genel gider %15 + kâr %10).
Çözüm:
Adım 1 — Malzeme maliyeti:
Adım 2 — İşçilik maliyeti:
Adım 3 — Doğrudan maliyet:
Adım 4 — Genel giderler (%15) + kâr (%10):
Sonuç: 1 m² ahşap kolon kalıbı birim fiyatı ≈ 741 TL/m² (KDV hariç)
Kontrol: ÇŞB YFK 2025 poz Y.07.050 referans değeri 650–850 TL/m² aralığındadır. Hesap bu aralıkta kaldığından makul kabul edilir.
Problem 2 — Orta
Veriler:
- Betonarme bodrum kat perde duvarı: 120 m³ C30/37 beton (pompalı)
- Betonarme çelik donatı: 12.000 kg S420 (piyasa: 27 TL/kg)
- Ahşap perde kalıbı: 350 m² (poz Y.07.020)
- C30/37 beton birim fiyatı (KDV hariç): 5.790 TL/m³ (Problem 9'dan)
- Kalıp birim fiyatı (KDV hariç): 741 TL/m² (Problem 1'den)
- Donatı montaj işçiliği: 1.200 adam-saat (usta: 280 TL/as, yardımcı: 160 TL/as — 60/40 dağılım)
- Genel gider %15, kâr %10 her kalemde dahil
İstenen: Bodrum kat perde duvarı için toplam yaklaşık maliyet (KDV hariç) ve bileşenlerin oransal dağılımı.
Çözüm:
Adım 1 — Beton kalemi:
Adım 2 — Kalıp kalemi:
Adım 3 — Donatı malzeme maliyeti (fire %4 dahil):
Adım 4 — Donatı işçilik maliyeti (GG+kâr dahil):
Adım 5 — Toplam yaklaşık maliyet:
Sonuç:
Tablo 20: Problem 2 — Orta
| Kalem | Miktar | Birim | Birim Fiyat (TL) | Toplam (TL) | Pay (%) |
|---|---|---|---|---|---|
| C30/37 Beton (pompalı) | 120 | m³ | 5.790 | 694.800 | 42,4 |
| Ahşap perde kalıbı | 350 | m² | 741 | 259.350 | 15,8 |
| S420 Donatı (malzeme + montaj) | 12.000 | kg | 57,08 | 684.960 | 41,8 |
| TOPLAM | 1.639.110 | 100 |
Kontrol: Bodrum perde duvarı için beton hacim-kalıp alan oranı = 120/350 = 0,34 m³/m² → perde duvar kalınlığı . Tipik perde kalınlığı 0,25–0,40 m aralığındadır; kontrol başarılı.
Problem 3 — Zor
Veriler:
Bir belediye, 4734 Sayılı Kanun kapsamında 4 katlı sosyal tesis inşaatı ihalesini hazırlamaktadır.
- Brüt inşaat alanı: 2.400 m²
- Yapı sınıfı: III-B (ÇŞB Yapı Sınıflandırması)
- İnşaat m² birim maliyeti (yapı sınıfı III-B): 18.000 TL/m² (ÇŞB 2025 Tebliği esas alınarak)
- Proje kapsamındaki özel iş kalemleri: ısı yalıtımı 2.400 m² (birim fiyat 850 TL/m²), asansör 2 adet (birim fiyat 850.000 TL/adet)
- İhale limitinin %3'ü oranında beklenmedik gider
- Genel gider+kâr: %25 (YİUY Madde 11)
- Yaklaşık maliyet KDV hariç hesaplanacak (4734 KİK Madde 9)
İstenen:
- (a) Yapı bazlı yaklaşık maliyet (m² birim maliyet yöntemi)
- (b) Özel kalemler için ayrı analiz
- (c) Toplam yaklaşık maliyet icmali (KDV hariç)
- (d) İhale üst limiti hesabı (yaklaşık maliyetin %20 fazlası — 4735 Madde 9)
Çözüm:
Adım (a): Yapı bazlı maliyet:
Adım (b): Özel kalemler:
Adım (c): Alt toplam:
Beklenmedik gider (%3):
Toplam yaklaşık maliyet (KDV hariç):
Adım (d): İhale üst limiti (4735 KİK Madde 9 — %20 artış):
Tablo 21: Problem 3 — Zor
| Kalem | Hesap Yöntemi | Tutar (TL) |
|---|---|---|
| Yapı (III-B sınıf, 2.400 m²) | m² birim maliyet | 43.200.000 |
| Isı yalıtımı (2.400 m²) | Poz analizi | 2.040.000 |
| Asansör (2 adet) | Katalog fiyatı | 1.700.000 |
| Beklenmedik giderler (%3) | YM alt toplam | 1.408.200 |
| Toplam Yaklaşık Maliyet | 48.348.200 | |
| İhale Üst Limiti (%20 fazla) | 4735 Madde 9 | 58.017.840 |
Kontrol:
- Kaba maliyet göstergesi: 48.348.200 / 2.400 = 20.145 TL/m² → Türkiye 2025 piyasa ortalaması III-B yapı sınıfı için 18.000–22.000 TL/m² aralığındadır. Sonuç bu aralıkta kaldığından kabul edilir.
- Özel kalemlerin toplam içindeki payı: 3.740.000 / 48.348.200 = %7,7 → Sosyal tesis binasında bu oran mantıklı kabul edilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Fire payının unutulması: Beton için %3 fire eklenmezse 1 m³ dökümde eksik malzeme kaldığından gerçek maliyet hesap değerinin altında kalır; hakediş açığı oluşur.
- İşçilik rayiç fiyatının eski yıl değeriyle alınması: ÇŞB YFK birim fiyatları yıllık güncellenir; eski rayiç ile hazırlanan analizler ciddi kâr kaybına yol açar.
- Genel gider ve kâr oranının kalemlere dahil edilmemesi: Kamu ihalelerinde YİGŞ Madde 22/4 gereği genel gider en az %10, kâr en az %10 olmalıdır; toplam %25 ile sınırlandırılmıştır.
- Pompa maliyetinin inşaat hızına göre hesaplanmaması: Yavaş döküm veya uzun mesafe aktarımında saat bazlı pompa maliyeti 2–3 kat artabilir.
- Analiz biriminin yanlış seçilmesi: Kalıp analizinin m² yerine m³ üzerinden yapılması; kalıp alanı ile beton hacmi farklı birimlerdir.
- KDV dahil/hariç karışıklığı: Kamu ihalelerinde yaklaşık maliyet KDV hariç karşılaştırılır (4734 KİK Madde 9); KDV'nin toplama dahil edilmesi ihale eşiği aşımına yol açabilir.
- Rayiç fiyat belgelenmemesi: Kamu Denetimi'nde tek teklife dayanan rayiç kabul edilmez; en az 3 piyasa teklifi veya Bakanlık BF kullanılmalıdır.
- Deprem bölgesi etkisinin göz ardı edilmesi: TBDY 2018 kapsamında birinci deprem bölgesindeki yapılarda C25 ve üzeri beton zorunludur (TS 500:2000 Madde 5.2); analiz malzeme sınıfı buna uygun seçilmelidir.
- İSG giderlerinin analizden dışarıda tutulması: 6331 Sayılı Kanun kapsamındaki zorunlu iş güvenliği giderleri (uzman ücreti, kişisel koruyucu donanım, emniyet ağı vb.) genel gider kaleminde yer almalıdır.
Kaynaklar
- Kamu İhale Kanunu 4734 — Madde 9: Yaklaşık maliyet hesabı ve birim fiyat analizi ilkeleri.
- Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği (R.G. 22.01.2009/27117) — Madde 7–11: Birim fiyat analiz esasları, genel gider ve kâr oranları.
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) 2019 (R.G. 05.09.2019/30879) — Madde 22/2–5: Yeni fiyat tespiti ve kâr+genel gider oranları.
- TS EN 206:2013+A2:2021 — Beton: Özellik, Performans, Üretim ve Uygunluk. TSE, Türk adaptasyonu.
- TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE.
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu — 2025 Yılı İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatları (17.01.2025). Poz Y.05.121: Betonarme beton C30/37, pompalı; Poz 10.100.1016: Betoncu ustası; Poz 19.100.1101: Mobil beton pompası 420 HP.
- 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (R.G. 30.06.2012/28339) — Madde 6 ve 22: Şantiye güvenlik zorunlulukları.
- Bayraktar D., Bayraktar E.A. (2016). Yapım İşlerinde Yaklaşık Maliyetin Belirlenmesi Üzerine Bir Çalışma. Dergipark.
- Birecikli B.M., Birecikli B. — Örneklerle Pratik Yapı Metrajı ve Maliyeti. Birsen Yayınevi.
- Gençel O. — Şantiye Tekniği Ders Notları: Yaklaşık Maliyet. Bartın Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü.
- KGM, Sağlık A., Güngör A.G. (2008). Türkiye Don Penetrasyon Derinliği Haritası. Karayolları Genel Müdürlüğü.
- UAB-AYGM — 2025 Yılı Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine Ait Birim Fiyat Analizleri (Makine ve ekipman rayiçleri).
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:
Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.