Fiyat Farkı Hesabı

1. Fiyat Farkı Formülü
2. Endeks Katsayıları
3. Ağırlık Katsayıları — Örnek
4. Hesap Adımları
5. Sayısal Örnek — Tek Endeks
6. Özel Durumlar
7. Eski Mevzuat
8. Artırımlı Fiyat Farkı — Geçici Madde 7
9. Ek Kesin Teminat
10. Fiyat Farkı Hesap Akışı
11. Örnek Problemler
12. Sık Yapılan Hatalar

Özet

Fiyat farkı; sözleşme kapsamında gerçekleştirilen imalatın ihale tarihi ile iş programına göre uygulamasının yapılacağı ay arasındaki enflasyon/deflasyondan kaynaklı fiyat değişimini telafi eden mekanizmadır. 4735 Sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu Madde 8 uyarınca Cumhurbaşkanlığı yetkisiyle belirlenen esaslara göre hesaplanır. Yürürlükteki temel çerçeve olan 2013/5217 sayılı BKK (31.08.2013, 28751 sayılı RG), 24.02.2022 tarih ve 5202 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile esaslı biçimde değiştirilerek ağırlıklı katsayı sistemi zorunlu hale gelmiştir. Pozitif fiyat farkı durumunda yükleniciye ek ödeme, negatif fiyat farkı durumunda ise yükleniciden kesinti yapılır. Doğru hesaplanmayan fiyat farkları Sayıştay denetimlerinde kamu zararı bulgusuna yol açmaktadır.

1. Fiyat Farkı Formülü

1.1 Temel Formül

Yapım işlerinde fiyat farkı hesabının temel formülü:

$F = A_n \times B \times (P_n - 1)$

Tablo 1: Notasyon ve Semboller

Saha Notu: Birim fiyatlı sözleşmelerde $A_n$, uygulama ayında gerçekleşen iş kalemleri miktarlarının sözleşme birim fiyatlarıyla çarpılmasıyla; anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde ise uygulama ayındaki ilerleme yüzdesiyle sözleşme bedelinin çarpılmasıyla bulunur. Avans mahsupları $A_n$ değerinden düşülür.

Dikkat: 2022/5202 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın yürürlüğe girdiği 26.03.2022 tarihinden itibaren ilan edilen ihalelerde artık yalnızca tek genel endeks (Yİ-ÜFE Genel) kullanımı yeterli değildir; işin niteliğine uygun ağırlık katsayılarıyla hesaplama zorunlu hale gelmiştir.

1.2 Fiyat Farkı Katsayısı (Pn) — Ağırlıklı Endeks Yöntemi

26.03.2022 sonrası ihaleler için $P_n$ hesabı aşağıdaki formülle yapılır:

$P_n = a \cdot \frac{I_n}{I_0} + b_1 \cdot \frac{Ç_n}{Ç_0} + b_2 \cdot \frac{D_n}{D_0} + b_3 \cdot \frac{AY_n}{AY_0} + b_4 \cdot \frac{Y_n}{Y_0} + b_5 \cdot \frac{K_n}{K_0} + b_6 \cdot \frac{G_n}{G_0} + c \cdot \frac{M_n}{M_0}$

Katsayı toplamı zorunluluğu (2022/5202 CB Kararı Madde 5):

$a + b_1 + b_2 + b_3 + b_4 + b_5 + b_6 + c = 1{,}00$

Tablo 2: Fiyat Farkı Katsayısı (Pn) — Ağırlıklı Endeks Yöntemi

Saha Notu: Ağırlık katsayıları, işin yaklaşık maliyeti içindeki her girdi grubunun oranı hesaplanarak belirlenir. Çelik yoğun bir çerçeve yapıda $b_2$ oranı %25–30 gibi yüksek tutulabilir; toprak işlerinde ise $b_3$ (akaryakıt) baskın olur.

Dikkat: 2022/5202 sayılı karar öncesi ihale edilen sözleşmelerde Yİ-ÜFE Genel endeksi tek başına kullanılabilmekteydi. Bu esaslara tabi eski işlerde $P_n = G_n / G_0$ formülü uygulanır.

2. Endeks Katsayıları

2.1 TÜİK Yİ-ÜFE Endeks Tablosu

TÜİK tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yıllı Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) tablosunun ilgili sütunları esas alınır. Endeks değerleri her ayın ilk haftasında önceki aya ait olarak yayımlanır.

Tablo 3: TÜİK Yİ-ÜFE Endeks Tablosu

Saha Notu: TÜİK endeks tablosuna https://data.tuik.gov.tr adresinden ücretsiz erişilebilir. Endeks verilerini takip etmek ve otomatik hesaplamak için AMP Akademi, Oska Yazılım ve benzeri sektörel yazılımlar kullanılmaktadır.

2.2 Gecikme Durumunda Endeks Seçimi

2013/5217 BKK Madde 7, fıkra 2 uyarınca: Yüklenicinin kusurlu gecikmesi hâlinde, iş programına göre yapılması gereken ayın endeksi ile fiilen yapıldığı ayın endeksinden düşük olanı esas alınır:

$I_n^{\text{gecikme}} = \min(I_{\text{program ayı}}, I_{\text{fiili ay}})$

Dikkat: Bu hüküm, yüklenicinin gecikme döneminde olası endeks artışından fayda sağlamasını önler. İdareden kaynaklanan gecikmelerde veya mücbir sebep hallerinde bu kural uygulanmaz; revize iş programı esas alınır.

3. Ağırlık Katsayıları — Örnek

2022/5202 CB Kararı sonrası ihale edilen bir betonarme binanın örnek sabit katsayıları:

Tablo 4: Ağırlık Katsayıları — Örnek

Saha Notu: Türkiye'de tipik bir altyapı işi (yol, köprü) için $b_3$ (akaryakıt) katsayısı %15–20'ye çıkabilmekte; demir çelik yoğunluğu düşük bu işlerde $b_2$ %5–10 arasında kalabilmektedir.

4. Hesap Adımları

Adım 1: İhale tarihinin içinde bulunduğu aya ait temel endeksleri belirle ($I_0$, $Ç_0$, $D_0$, ... sözleşmede belirlenen girdiler için).

Adım 2: Uygulamanın yapıldığı aya (revize iş programına göre) ait güncel endeksleri belirle ($I_n$, $Ç_n$, $D_n$, ...).

Adım 3: Fiyat farkı katsayısını hesapla:

$P_n = a \cdot \frac{I_n}{I_0} + b_1 \cdot \frac{Ç_n}{Ç_0} + b_2 \cdot \frac{D_n}{D_0} + b_3 \cdot \frac{AY_n}{AY_0} + \cdots$

Adım 4: Hakedişe esas tutarı tespit et ve çarp:

$F = A_n \times B \times (P_n - 1)$

Adım 5: $F > 0$ ise yükleniciye ek ödeme; $F < 0$ ise yükleniciden kesinti yapılır.

Adım 6: Fiyat farkı tutarından %6 ek kesin teminat kesilir veya ayrıca alınır (4735 Sayılı Kanun Madde 12).

5. Sayısal Örnek — Tek Endeks

Örnek: Yalnızca Genel Endeks Kullanımı (Kasım 2013 öncesi veya Madde 9 kapsamı)

Temel endeks: $G_0 = 500$ | Güncel endeks: $G_n = 650$ | $B = 0{,}90$

$P_n = \frac{G_n}{G_0} = \frac{650}{500} = 1{,}30$

$F = A_n \times B \times (P_n - 1) = 2{.}000{.}000 \times 0{,}90 \times 0{,}30 = 540{.}000 \; \text{TL}$

2.000.000 TL'lik hakedişe 540.000 TL fiyat farkı eklenir.

6. Özel Durumlar

6.1 Yeni Birim Fiyat Belirlenmesi

Sözleşmede öngörülmeyen iş için yeni birim fiyat belirlendiğinde (2013/5217 BKK Madde 5, fıkra 8), bu fiyat uygulama ayı fiyat farkı katsayısına ($P_n$) bölünerek ihale tarihine ait birim fiyat tespit edilir:

$\text{İhale Tarihi Birim Fiyatı} = \frac{\text{Uygulama Ayı Birim Fiyatı}}{P_n}$

Saha Notu: Yeni birim fiyatın $P_n$'e bölünmesi zorunludur; aksi halde çifte endeksleme (double counting) oluşur ve Sayıştay bulgusuna konu olabilir.

6.2 Metraj Artışı / Azalışı

Birim fiyat sözleşmelerde metraj artışı veya azalışı saptanırsa, artan/azalan miktar hangi ayda yapılmış olursa olsun kesinleştiği ayın fiyat farkı katsayısı esas alınır (2013/5217 BKK Madde 5, fıkra 9).

6.3 Çerçeve Anlaşma

Münferit sözleşme kapsamında: Temel endeks, çerçeve anlaşma ihalesinin gerçekleştirildiği aya ait endeksin uygulama ayı endeksine bölünmesiyle güncellenir.

6.4 Fiyat Farkı Öngörülmeyen İşlerde Madde 9 Uygulaması

2013/5217 BKK Madde 9 uyarınca: İdari şartname ve sözleşmesinde fiyat farkı verilmesi öngörülmeyen işlerde, 4735 Sayılı Kanun'un 10. maddesinde belirtilen mücbir sebepler ya da idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilmesi durumunda fiyat farkı hesaplanabilir.

Bu durumda:

• Temel endeks: İş bitim tarihinin içinde bulunduğu aya ait Yİ-ÜFE Genel endeksi
• Güncel endeks: Revize iş programına göre işin gerçekleştirilmesi gereken aya ait Yİ-ÜFE Genel endeksi
• Sözleşmede ağırlık katsayısı bulunmadığından yalnızca Yİ-ÜFE Genel kullanılır

Dikkat: KİK'in 2022/DK.D-468 sayılı düzenleyici kurul kararına göre, ihale dokümanında fiyat farkı öngörülmemiş olsa bile iş artışı veya Geçici 6. Madde kapsamında süre uzatımı verilmesi halinde Madde 9'a göre fiyat farkı verilmesi zorunlu olabilmektedir.

7. Eski Mevzuat (2002/5039 Sayılı BKK)

29.11.2013 tarihinden önce ilanı yapılan ihaleler için 2002/5039 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı geçerliydi. Bu kararda; $a_1$–$a_5$ beş farklı malzeme/girdi ağırlık katsayısı ve $b$ sabit katsayı olarak belirlenmekteydi.

Tablo 5: Eski Mevzuat (2002/5039 Sayılı BKK)

8. Artırımlı Fiyat Farkı — Geçici Madde 7

4735 Sayılı Kanun Geçici Madde 7 (28.12.2023 tarihli 7491 sayılı Kanun ile eklendi; esaslar 16.01.2024, 32431 sayılı RG, Karar 8089 ile yürürlüğe girdi):

Kapsam: 01.03.2023 tarihinden önce 4734 sayılı Kanuna göre ihale edilen ve 28.12.2023 tarihi itibarıyla devam eden (geçici kabulü onaylanmamış) yapım işleri.

Uygulama Dönemi: 01.01.2024 – 31.12.2024 (bu tarihler dahil).

Tablo 6: Artırımlı Fiyat Farkı — Geçici Madde 7

Saha Notu: Artırımlı fiyat farkı için yüklenicinin idareye yazılı başvuruda bulunma şartı aranmaz. Kapsama giren tüm sözleşmelerde uygulanması zorunludur; idarenin takdir yetkisi bulunmamaktadır.

Dikkat: Artırımlı fiyat farkı, yalnızca 01.03.2023 öncesi ihale edilen ve 28.12.2023 itibarıyla devam eden sözleşmeleri kapsar. Bu tarihten sonra ihale edilmiş işler için geçerli değildir.

9. Ek Kesin Teminat

Fiyat farkı ödenmesi öngörülen ihalelerde, fiyat farkı olarak ödenecek tutarın sözleşme bedeline eklenmesi nedeniyle oluşan artış üzerinden %6 oranında ek kesin teminat alınır:

$\text{Ek Kesin Teminat} = \Delta F_{\text{toplam}} \times 0{,}06$

Ek kesin teminat hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle de karşılanabilir.

Dikkat: Sayıştay denetimleri göstermektedir ki ek kesin teminat alınmaması en yaygın kamu zararı bulgularından birini oluşturmaktadır. Gerçekleştirme görevlileri bu konuda bireysel sorumluluk taşır.

10. Fiyat Farkı Hesap Akışı

Aşağıdaki diyagram, sözleşme türü kontrolünden ek kesin teminata kadar uzanan karar sürecini göstermektedir:

11. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Senaryo: Yİ-ÜFE Genel Endeksi üzerinden fiyat farkı verilen bir yapım işinde (Kasım 2013 öncesi veya Madde 9 kapsamı). B = 0,90.

Veriler:

• Temel endeks ($G_0$) = 550 (ihale tarihi ayı)
• Güncel endeks ($G_n$) = 715 (uygulama ayı)
• Hakediş tutarı ($A_n$) = 3.500.000 TL
• Sabit katsayı ($B$) = 0,90

İstenen: Ödenmesi gereken fiyat farkı tutarını bulunuz.

Çözüm:

Adım 1 — $P_n$ hesabı:

$P_n = \frac{G_n}{G_0} = \frac{715}{550} = 1{,}3000$

Adım 2 — Fiyat farkı tutarı:

$F = A_n \times B \times (P_n - 1) = 3{.}500{.}000 \times 0{,}90 \times (1{,}3000 - 1)$

$F = 3{.}500{.}000 \times 0{,}90 \times 0{,}30 = 945{.}000 \; \text{TL}$

Sonuç: Yükleniciye 945.000 TL fiyat farkı ödenir.

Kontrol: $P_n = 1{,}30 > 1$ → Enflasyon var → Pozitif fiyat farkı → Doğru.

Ek kesin teminat: $945{.}000 \times 0{,}06 = 56{.}700 \; \text{TL}$

Problem 2 — Orta

Senaryo: 26.03.2022 sonrası ihale edilen betonarme bina yapım işi, ağırlıklı katsayı yöntemi uygulanıyor.

Veriler (Sözleşmedeki katsayılar):

• İşçilik: $a = 0{,}15$
• Metalik olmayan mineral (çimento): $b_1 = 0{,}15$
• Demir/çelik: $b_2 = 0{,}20$
• Akaryakıt: $b_3 = 0{,}08$
• Diğer yakıtlar: $b_4 = 0{,}02$
• Ağaç ürünleri: $b_5 = 0{,}05$
• Diğer malzemeler: $b_6 = 0{,}25$
• Makine amortismanı: $c = 0{,}10$
• Kontrol: $0{,}15 + 0{,}15 + 0{,}20 + 0{,}08 + 0{,}02 + 0{,}05 + 0{,}25 + 0{,}10 = 1{,}00$

Temel ve güncel endeksler (İhale: Ocak 2024):

Tablo 7: Problem 2 — Orta

$A_n = 4{.}200{.}000 \; \text{TL}$, $B = 0{,}90$

İstenen: Fiyat farkı tutarını hesaplayınız.

Çözüm:

Adım 1 — Her girdinin endeks oranı ve ağırlıklı çarpımı:

Tablo 8: Problem 2 — Orta

Adım 2 — $P_n$ hesabı:

$P_n = 0{,}1756 + 0{,}1740 + 0{,}2400 + 0{,}0847 + 0{,}0212 + 0{,}0527 + 0{,}2917 + 0{,}1100 = 1{,}1499$

Adım 3 — Fiyat farkı:

$F = 4{.}200{.}000 \times 0{,}90 \times (1{,}1499 - 1) = 3{.}780{.}000 \times 0{,}1499 \approx 566{.}622 \; \text{TL}$

Sonuç: Yükleniciye 566.622 TL fiyat farkı ödenir.

Kontrol: Ağırlıklı endeks artışı yaklaşık %15 → makul ve tutarlı.

Ek kesin teminat: $566{.}622 \times 0{,}06 \approx 33{.}997 \; \text{TL}$

Problem 3 — Zor

Senaryo: Yüklenicinin kusurlu gecikmesi nedeniyle iş programının gerisinde kalan bir anahtar teslimi yapım işinde gecikme kuralı (Madde 7/2) uygulaması ve yeni birim fiyatlı bir iş kalemi içeren karmaşık hakediş.

Veriler:

• İhale tarihi: Ocak 2023 → Temel endeks $G_0 = 800$
• İş programına göre uygulama ayı: Haziran 2024 → Program ayı endeksi $G_{prog} = 1{.}100$
• Fiili uygulama ayı: Eylül 2024 → Fiili ay endeksi $G_{fiili} = 1{.}200$
• Normal hakediş tutarı: $A_{n1} = 2{.}000{.}000 \; \text{TL}$
• Yeni birim fiyatlı iş kalemi, uygulama ayı birim fiyatı: 5.000 TL/m², miktar: 120 m²
• $B = 0{,}90$

İstenen: (a) Gecikme kuralıyla $P_n$ hesabı, (b) Yeni birim fiyatlı kalemin ihale tarihi fiyatını tespit ederek fiyat farkı hesabı, (c) Toplam ödenecek fiyat farkı.

Çözüm:

Bölüm A — Gecikme Kuralı ile $P_n$ Hesabı

Madde 7/2 gereği, yüklenicinin kusurlu gecikmesi durumunda düşük olan endeks:

$G_n = \min(G_{prog}, G_{fiili}) = \min(1{.}100, 1{.}200) = 1{.}100$

$P_n = \frac{G_n}{G_0} = \frac{1{.}100}{800} = 1{,}375$

Normal hakediş için fiyat farkı:

$F_1 = 2{.}000{.}000 \times 0{,}90 \times (1{,}375 - 1) = 1{.}800{.}000 \times 0{,}375 = 675{.}000 \; \text{TL}$

Bölüm B — Yeni Birim Fiyatlı Kalem

Madde 5, fıkra 8 gereği, yeni birim fiyat ihale tarihine indirgenir:

$F_{ub,\text{ihale}} = \frac{F_{ub,\text{uygulama}}}{P_n} = \frac{5{.}000}{1{,}375} = 3{.}636{,}36 \; \text{TL/m}^2$

Yeni birim fiyatlı kalem hakediş tutarı (sözleşme fiyatı ile):

$A_{n2} = 3{.}636{,}36 \times 120 = 436{.}364 \; \text{TL}$

Yeni birim fiyatlı kalem fiyat farkı:

$F_2 = 436{.}364 \times 0{,}90 \times (1{,}375 - 1) = 392{.}727 \times 0{,}375 = 147{.}272 \; \text{TL}$

Bölüm C — Toplam Fiyat Farkı

$F_{\text{toplam}} = F_1 + F_2 = 675{.}000 + 147{.}272 = 822{.}272 \; \text{TL}$

Sonuç: Hakedişe eklenecek toplam fiyat farkı: 822.272 TL

Kontrol: Gecikme kuralı, fiili ay endeksi daha yüksek olduğundan yüklenici lehine olurdu (1.200 kullanılsaydı). Düşük endeks kuralıyla yüklenici cezalandırılmıştır. Yeni birim fiyatın $P_n$'e bölünmesi çifte endekslemeyi önler.

Ek kesin teminat: $822{.}272 \times 0{,}06 = 49{.}336 \; \text{TL}$

12. Sık Yapılan Hatalar

Tablo 9: Sık Yapılan Hatalar

Kaynaklar

1. 4735 Sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, Madde 8, Geçici Madde 7 (T.C. Resmî Gazete).
2. "4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar" (2013/5217 BKK), 31.08.2013, 28751 sayılı R.G.
3. 2022/5202 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Değişiklik Kararı, 24.02.2022, 31760 sayılı Resmî Gazete.
4. 4735 Sayılı Kanunun Geçici 7 nci Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Esaslar (Karar 8089), 16.01.2024, 32431 sayılı R.G.
5. Kamu İhale Kurumu (KİK), Duyuru 592, "Geçici 7 nci Madde Esasları".
6. T.C. Sayıştay Başkanlığı, 8. Daire, Karar No. 347, 22.05.2025 (Artırımlı ve ek fiyat farkı hatalı ödeme).
7. T.C. Sayıştay Başkanlığı, Daire Kararı 878, 20.10.2022 (Temel ve güncel endeks hatası).
8. M. Gökhan Ata, Ersan Durulgan, Anahtar Teslimi Götürü Bedel İşlerde Fiyat Farkı ve Hesaplanması, Seçkin Yayıncılık, 2. Baskı, Şubat 2025.
9. Dr. Ferhat Gündüz, Harun Koçtepe, Fiyat Farkı Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Platon Danışmanlık, 2016.
10. Orhan Özyurt, Hap Bilgilerle Fiyat Farkı Uygulamaları, AMP Akademi Yayınları, Ağustos 2025.
11. KİK Düzenleyici Kurul Kararı 2022/DK.D-94 (Ek fiyat farkı uygulaması, %6 ek kesin teminat).
12. KİK Düzenleyici Kurul Kararı 2022/DK.D-468 (Fiyat farkı öngörülmemiş işlerde süre uzatımı).

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Beton Metrajı Hesaplama
• İnşaat Demiri Hesaplama
• Kalıp Metrajı Hesaplama