T-Kesit Kiriş Eğilme Hesabı (Tablalı Kiriş)

1. T-Kesit Tanımı ve Geometrisi
2. Etkili Tabla Genişliği
3. Tarafsız Eksen Konumuna Göre İki Durum
4. Donatı Oranı Kontrolleri
5. TBDY 2018 Kapsamında T-Kesit Kirişler
6. L-Kesit (Kenar Kiriş) Özel Durumu
7. Hesap Akış Diyagramı
8. Sayısal Örnek
9. Örnek Problemler
10. Türkiye Saha Koşulları
11. Kritik Noktalar
12. Tasarım Kontrol Kutusu
13. Kaynaklar

1. T-Kesit Tanımı ve Geometrisi

T-kesit kiriş (T-beam / flanged beam): Betonarmede, döşeme plağının kirişle birleştiği bölgede oluşan, tabla + gövde bileşik kesit. Kirişli döşemelerde döşeme ve kirişler birlikte betonlandığından, kesitin açıklık bölgesinde basınç bloku döşemeye taşar; bu bölgeye etkili tabla genişliği denir.

       ←—————————— beff ——————————→
       ┌──────────────────────────┐  ─┐
       │        TABLA (flange)    │   │ hf
       └──────┬────────┬──────────┘  ─┘
              │  GÖVDE │   bw
              │        │
              │        │  hw
              └────────┘
              ←————bw——→

Semboller:

Tablo 1: T-Kesit Tanımı ve Geometrisi

Dikkat: Mesnet kesitlerinde döşeme çekme bölgesindedir; bu nedenle T-kesit genişliği kullanılamaz — mesnet hesabı her zaman gövde genişliği $b_w$ ile yapılmalıdır (TS 500:2000 Md. 7.3).

2. Etkili Tabla Genişliği

2.1 TS 500:2000 Koşulları (Md. 6.3.6)

TS 500:2000 Madde 6.3.6'ya göre etkili tabla genişliği, iki moment sıfır noktası arası uzaklık $l_p$'ye bağlıdır:

Simetrik kesitler (T-kesit) için:

$$b = b_w + 0{,}2\,l_p$$

Simetrik olmayan kesitler (L-kesit, kenar kiriş) için:

$$b = b_1 + 0{,}1\,l_p$$

Burada $l_p$ değerleri mesnetlenme durumuna göre şöyle belirlenir:

Tablo 2: TS 500:2000 Koşulları (Md. 6.3.6)

Sınır koşullar (her iki yanda):

• Simetrik kesitlerde: $\dfrac{b - b_w}{2} \leq \min\!\left(6\,h_f,\ \dfrac{a_n}{2}\right)$
• Simetrik olmayan kesitlerde: $b - b_1 \leq \min\!\left(6\,h_f,\ \dfrac{a_n}{2}\right)$

Saha Notu: Türkiye saha uygulamalarında mühendisler çoğunlukla iki şartı da kontrol etmeden yalnızca biri ile devam eder. Her üç sınır koşulun ayrı ayrı hesaplanması zorunludur; en küçük değer esas alınmalıdır.

2.2 TS EN 1992-1-1:2012 Koşulları (EC2 Cl. 5.3.2.1)

Eurocode 2'de etkili tabla genişliği moment diyagramına göre belirlenir:

$$b_{eff} = b_w + 2\,b_{eff,i}$$ $$b_{eff,i} = 0{,}2\,b_i + 0{,}1\,l_0 \leq 0{,}2\,l_0 \quad \text{ve} \quad b_{eff,i} \leq b_i$$

• $b_i$: Gövde ekseninden komşu kiriş eksenine uzaklığın yarısı
• $l_0$: Moment sıfır noktaları arası mesafe — sürekli iç açıklıklar için $l_0 \approx 0{,}7\,l_{serbest}$

Tablo 3: TS EN 1992-1-1:2012 Koşulları (EC2 Cl. 5.3.2.1)

Dikkat: TS 500 ve EC2 sonuçları yakın ama farklıdır. Elverişsiz (küçük) sonuç veren standart esas alınmalıdır. Türkiye uygulamalarında TS 500 birincil kaynak kabul edilir.

3. Tarafsız Eksen Konumuna Göre İki Durum

Durum 1: Tarafsız Eksen Tabla İçinde ($c \leq h_f$)

Basınç bölgesi tamamen tabla içinde kalır → Dikdörtgen kesit gibi hesaplanır, yalnızca genişlik $b = b_{eff}$ alınır.

Kontrol ($M_{f,max}$ hesabı):

$$M_{f,\max} = 0{,}85\,f_{cd}\,b_{eff}\,h_f\,\left(d - \frac{h_f}{2}\right) \geq M_d \implies \text{Durum 1 geçerli}$$

Basınç bloku derinliği:

$$a = d - \sqrt{d^2 - \frac{2\,M_d}{0{,}85\,f_{cd}\,b_{eff}}} \leq h_f$$

Moment kapasitesi:

$$M_r = A_s\,f_{yd}\,\left(d - \frac{a}{2}\right)$$

Durum 2: Tarafsız Eksen Gövde İçinde ($c > h_f$)

Basınç bölgesi tabla ve gövde üst kısmını kapsar → T-kesit hesabı yapılır.

Tabla katkısı moment kapasitesi:

$$M_f = 0{,}85\,f_{cd}\,(b_{eff} - b_w)\,h_f\,\left(d - \frac{h_f}{2}\right)$$

Kalan moment (gövde katkısı):

$$M_w = M_d - M_f$$

Gövde basınç bloğu derinliği:

$$a_w = d - \sqrt{d^2 - \frac{2\,M_w}{0{,}85\,f_{cd}\,b_w}}$$

Toplam çekme donatısı:

$$A_s = A_{s,\text{tabla}} + A_{s,\text{gövde}} = \frac{0{,}85\,f_{cd}\,(b_{eff}-b_w)\,h_f}{f_{yd}} + \frac{0{,}85\,f_{cd}\,b_w\,a_w}{f_{yd}}$$

Saha Notu: Durum 1 ve Durum 2 ayrımı doğrudan tasarım ekonomisini etkiler. Türkiye pratiğinde $M_{f,\max}$ kontrolü atlandığında ve Durum 2 koşulları varken Durum 1 uygulandığında, gerçek donatı ihtiyacından %20–40 daha az donatı seçilmekte; bu durum taşıma gücü yetersizliğine yol açmaktadır.

4. Donatı Oranı Kontrolleri (TS 500:2000 Md. 7.3)

4.1 Minimum Donatı Oranı

Kirişlerin hem açıklık hem mesnet kesitlerinde çekme donatısı oranı şu koşulu sağlamalıdır (TS 500:2000 Denklem 7.3):

$$\rho \geq \rho_{\min} = 0{,}8\,\frac{f_{ctd}}{f_{yd}}$$

Burada $\rho = A_s / (b_w \cdot d)$ olarak tanımlanır. Minimum çap $\phi \geq 12\,\text{mm}$, alt ve üstte en az 2 adet sürekli çubuk bulunmalıdır (TS 500:2000 Md. 7.3).

4.2 Maksimum Donatı Oranı (TS 500:2000 Denklem 7.4)

$$\rho_{\max} = 0{,}85\,\rho_b \leq 0{,}02$$

Dengeli donatı oranı ($\rho_b$):

$$\rho_b = 0{,}85\,k_1\,\frac{f_{cd}}{f_{yd}} \cdot \frac{600}{600 + f_{yd}}$$

Tablalı kesitlerde dengeli donatı oranı:

$$\rho_{b,T} = \rho_b + 0{,}85\,\frac{f_{cd}}{f_{yd}}\left(\frac{b_{eff}}{b_w} - 1\right)\frac{h_f}{d}$$

Basınç bloku katsayısı:

$$k_1 = 0{,}85 - 0{,}007\,(f_{ck} - 30) \geq 0{,}65 \quad \text{(N/mm}^2\text{)}$$

4.3 Süneklik İçin Donatı Sınırı

$$\rho_{\min} \leq \rho \leq \min\!\left(0{,}85\,\rho_b,\ 0{,}02\right)$$

Tablo 4: Süneklik İçin Donatı Sınırı

Dikkat: $\rho_{\max} = 0{,}02$ üst sınırı TS 500:2000 Madde 7.3'te mutlak üst sınır olarak verilmekte; deprem hesabında TBDY 2018 Madde 7.4.1.2 ek kısıtlamalar öngörmektedir.

5. TBDY 2018 Kapsamında T-Kesit Kirişler

5.1 Kiriş Boyutu Koşulları (TBDY 2018 Md. 7.4.1.1)

TBDY 2018 Madde 7.4.1.1a kapsamında depreme dayanıklı tasarımda kirişler için şu geometrik sınırlar geçerlidir:

$$b_w \geq 250\,\text{mm}, \quad b_w \leq b_k + h_k$$

Burada $b_k$ kolon genişliği, $h_k$ kolon yüksekliğidir. Ayrıca $h \geq 300\,\text{mm}$ koşulu da aranmaktadır.

5.2 Deprem Koşullarında Donatı Sınırları (TBDY 2018 Md. 7.4.1.2)

Süneklik Düzeyi Yüksek (SDY) çerçeve kirişlerinde:

• Açıklık ve mesnetteki çekme donatısı oranı %2'yi ve $0{,}85\,\rho_b$'yi geçmemelidir.
• Mesnet alt donatısı, aynı mesnetteki üst donatının en az %50'si kadar olmalıdır (DTS = 1, 1a, 2, 2a için).

5.3 Depremde T-Kesit Moment Kapasitesi

TBDY 2018 kapsamında kapasite tasarımında kirişin plastik mafsal bölgesindeki moment kapasitesi hesaplanırken T-kesit kabulü yalnızca açıklık bölgesinde yapılır:

$$M_{pi} \cong 1{,}4\,M_{ri}$$

Tablo 5: Depremde T-Kesit Moment Kapasitesi

Saha Notu: Türkiye'nin büyük çoğunluğu DTS = 1 veya 2 kapsamında olup neredeyse tüm kentsel alanlar (İstanbul, Ankara, İzmir vb.) DTS = 1 sınıfındadır. Deprem bölgesi etkili PGA değerleri AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritasından alınmalıdır.

6. L-Kesit (Kenar Kiriş) Özel Durumu

Döşemenin yalnızca bir tarafına uzandığı kenar kirişlerinde L-kesit oluşur. Bu durumda:

$$b = b_1 + 0{,}1\,l_p \quad \text{(TS 500:2000 Md. 6.3.6)}$$

Sınır koşul:

$$b - b_1 \leq \min\!\left(6\,h_f,\ \frac{a_n}{2}\right)$$

• $b_1$: Gövde kenarından döşeme kenarına mesafe
• EC2'de ise: $b_{eff,i} = 0{,}2\,b_i + 0{,}1\,l_0 \leq b_i$ (tek taraflı)

Tablo 6: L-Kesit (Kenar Kiriş) Özel Durumu

7. Hesap Akış Diyagramı

8. Sayısal Örnek

Verilen:

• Beton: C30/37 → $f_{ck} = 30\,\text{MPa}$, $f_{cd} = 20\,\text{MPa}$
• Donatı: B420C → $f_{yk} = 420\,\text{MPa}$, $f_{yd} = 365\,\text{MPa}$
• Gövde: $b_w = 300\,\text{mm}$, $h = 600\,\text{mm}$, $d = 540\,\text{mm}$
• Döşeme kalınlığı: $h_f = 150\,\text{mm}$
• Açıklık: $l_0 = 6000\,\text{mm}$
• Komşu kirişler her iki yanda, kiriş aralığı $a = 3000\,\text{mm}$ (her yanda $a/2 = 1500\,\text{mm}$)
• Tasarım momenti: $M_d = 500\,\text{kNm}$

Adım 1: Etkili tabla genişliği (TS 500:2000 Md. 6.3.6)

İç açıklık: $l_p = 0{,}6 \times 6000 = 3600\,\text{mm}$

Her yüz için:

$$b_{eff,tek} = 0{,}1 \times 3600 = 360\,\text{mm} \quad \text{(formül)}$$ $$\text{Sınır} = \min\!\left(6 \times 150,\ \frac{3000-300}{2}\right) = \min(900,\ 1350) = 900\,\text{mm}$$

TS 500 Madde 7.3 üç koşul:

$$b_{eff,tek} \leq \min\!\left(6 \times 150,\ 6000/12,\ 3000/2\right) = \min(900,\ 500,\ 1500) = 500\,\text{mm}$$ $$b_{eff} = 300 + 2 \times 500 = 1300\,\text{mm}$$

Adım 2: Durum tespiti

$$M_{f,\max} = 0{,}85 \times 20 \times 1300 \times 150 \times (540 - 75) = 1545\,\text{kNm} > M_d = 500\,\text{kNm}$$

→ Durum 1 geçerli (tarafsız eksen tabla içinde)

Adım 3: Donatı hesabı (dikdörtgen kesit gibi, $b = b_{eff}$)

$$a = 540 - \sqrt{540^2 - \frac{2 \times 500 \times 10^6}{0{,}85 \times 20 \times 1300}} = 540 - \sqrt{246351} = 43{,}7\,\text{mm} < h_f = 150\,\text{mm}$$ $$A_s = \frac{0{,}85 \times 20 \times 1300 \times 43{,}7}{365} = 2644\,\text{mm}^2 \rightarrow 6\phi 25 = 2945\,\text{mm}^2$$

Dikdörtgen kesit olsaydı ($b = 300\,\text{mm}$):

$$A_s \approx 7200\,\text{mm}^2 \rightarrow \text{T-kesit sayesinde donatı yaklaşık \%63 azaldı!}$$

9. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Beton: C25 → $f_{cd} = 16{,}67\,\text{MPa}$, $f_{ctd} = 1{,}00\,\text{MPa}$
• Donatı: B420C → $f_{yd} = 365\,\text{MPa}$
• $b_w = 250\,\text{mm}$, $h = 500\,\text{mm}$, $d = 450\,\text{mm}$
• $h_f = 120\,\text{mm}$, Tek açıklıklı: $l = 5000\,\text{mm}$, $a_n = 2500\,\text{mm}$
• $M_d = 180\,\text{kNm}$

İstenen: Etkili tabla genişliği $b_{eff}$ ve gerekli çekme donatısı $A_s$

Çözüm:

Adım 1 — Etkili tabla genişliği (TS 500:2000 Md. 6.3.6):

$l_p = 1{,}0 \times 5000 = 5000\,\text{mm}$ (basit mesnetli)

$$b_{eff} = 250 + 0{,}2 \times 5000 = 1250\,\text{mm}$$

Sınır koşul:

$$\frac{b_{eff} - b_w}{2} = \frac{1250 - 250}{2} = 500\,\text{mm} \leq \min\!\left(6 \times 120,\ \frac{2500}{2}\right) = \min(720,\ 1250) = 720\,\text{mm}$$

$b_{eff} = 1250\,\text{mm}$ geçerli.

Adım 2 — Durum tespiti:

$$M_{f,\max} = 0{,}85 \times 16{,}67 \times 1250 \times 120 \times (450 - 60) = 830{,}0\,\text{kNm} > M_d = 180\,\text{kNm}$$

→ Durum 1 geçerli.

Adım 3 — Donatı hesabı:

$$a = 450 - \sqrt{450^2 - \frac{2 \times 180 \times 10^6}{0{,}85 \times 16{,}67 \times 1250}} = 450 - 426{,}8 = 23{,}2\,\text{mm}$$ $$A_s = \frac{0{,}85 \times 16{,}67 \times 1250 \times 23{,}2}{365} = 1116\,\text{mm}^2$$

Minimum donatı kontrolü:

$$\rho_{\min} = 0{,}8 \times \frac{1{,}00}{365} = 0{,}00219 \rightarrow A_{s,\min} = 0{,}00219 \times 250 \times 450 = 246\,\text{mm}^2$$

$A_s = 1116\,\text{mm}^2 > A_{s,\min}$ → Seçilen: 4Φ20 = 1257 mm²

Sonuç: $A_s = 1257\,\text{mm}^2$ (4Φ20)

Kontrol: $\rho = 1257/(250 \times 450) = 0{,}0112 \leq 0{,}02$

Problem 2 — Orta

Veriler:

• Beton: C30 → $f_{cd} = 20\,\text{MPa}$, $f_{ctd} = 1{,}27\,\text{MPa}$
• Donatı: B420C → $f_{yd} = 365\,\text{MPa}$
• $b_w = 300\,\text{mm}$, $h = 600\,\text{mm}$, $d = 540\,\text{mm}$, $h_f = 120\,\text{mm}$
• Sürekli kiriş iç açıklığı: $l = 7{,}5\,\text{m}$
• Her iki yanda komşu kiriş: $a_n = 3{,}0\,\text{m}$
• $M_d = 750\,\text{kNm}$ (açıklık momenti)

İstenen: $b_{eff}$, Durum 1/2 tespiti, $A_s$

Çözüm:

Adım 1 — Etkili tabla genişliği:

$l_p = 0{,}6 \times 7500 = 4500\,\text{mm}$

$$b_{eff} = 300 + 0{,}2 \times 4500 = 1200\,\text{mm}$$ $$\frac{b_{eff} - b_w}{2} = 450\,\text{mm} \leq \min\!\left(6 \times 120,\ \frac{3000}{2}\right) = \min(720,\ 1500) = 720\,\text{mm}$$

Adım 2 — Durum tespiti:

$$M_{f,\max} = 0{,}85 \times 20 \times 1200 \times 120 \times (540 - 60) = 1175\,\text{kNm} > M_d = 750\,\text{kNm}$$

→ Durum 1 geçerli (basınç bloku yine tablada).

Adım 3 — Donatı hesabı:

$$a = 540 - \sqrt{540^2 - \frac{2 \times 750 \times 10^6}{0{,}85 \times 20 \times 1200}} = 540 - 466{,}9 = 73{,}1\,\text{mm} < h_f = 120\,\text{mm}$$ $$A_s = \frac{0{,}85 \times 20 \times 1200 \times 73{,}1}{365} = 4082\,\text{mm}^2 \rightarrow 6\phi30 = 4241\,\text{mm}^2$$

Donatı oranı kontrolü:

$$\rho = \frac{4241}{300 \times 540} = 0{,}0262 > 0{,}02 \implies \text{Kesit büyütülmeli!}$$

→ $b_w = 350\,\text{mm}$'ye büyütülürse: $\rho = 4241/(350 \times 540) = 0{,}0225 > 0{,}02$ → hâlâ fazla → $h = 650\,\text{mm}$, $d = 590\,\text{mm}$'ye yükseltilir. Yeniden iterasyon: $A_s = 3727\,\text{mm}^2$, $\rho = 0{,}0181 \leq 0{,}02$

Sonuç: $b_w = 350\,\text{mm}$, $h = 650\,\text{mm}$ → $A_s = 3727\,\text{mm}^2$

Kontrol: $\rho_{\min} = 0{,}0028 \leq 0{,}0181 \leq 0{,}02$

Problem 3 — Zor

Verilen:

• Beton: C35 → $f_{ck} = 35\,\text{MPa}$, $f_{cd} = 23{,}33\,\text{MPa}$, $f_{ctd} = 1{,}46\,\text{MPa}$
• Donatı: B420C → $f_{yd} = 365\,\text{MPa}$, $E_s = 200{,}000\,\text{MPa}$
• $b_w = 250\,\text{mm}$, $h = 700\,\text{mm}$, $d = 630\,\text{mm}$
• $h_f = 100\,\text{mm}$, sürekli kiriş iç açıklığı: $l = 8\,\text{m}$
• $a_n = 2{,}5\,\text{m}$, Tasarım momenti: $M_d = 900\,\text{kNm}$
• DTS = 1 (TBDY 2018 Md. 7.4.1.2 uygulanacak)

İstenen: $b_{eff}$, Durum belirleme, $A_s$ hesabı ve TBDY 2018 donatı koşullarının kontrolü

Çözüm:

Adım 1 — Etkili tabla genişliği (TS 500:2000 Md. 6.3.6):

$l_p = 0{,}6 \times 8000 = 4800\,\text{mm}$

$$b_{eff} = 250 + 0{,}2 \times 4800 = 1210\,\text{mm}$$

Sınır kontrolü:

$$\frac{1210-250}{2} = 480\,\text{mm} \leq \min\!\left(6 \times 100,\ \frac{2500}{2}\right) = \min(600,\ 1250) = 600\,\text{mm}$$

Adım 2 — Durum 1 kontrolü:

$$M_{f,\max} = 0{,}85 \times 23{,}33 \times 1210 \times 100 \times (630 - 50) = 1388\,\text{kNm} > M_d = 900\,\text{kNm}$$

→ Tablada kalıyor; Durum 1 geçerli.

Adım 3 — Basınç bloku derinliği:

$$a = 630 - \sqrt{630^2 - \frac{2 \times 900 \times 10^6}{0{,}85 \times 23{,}33 \times 1210}} = 630 - 567{,}2 = 62{,}8\,\text{mm}$$

Adım 4 — Donatı hesabı:

$$A_s = \frac{0{,}85 \times 23{,}33 \times 1210 \times 62{,}8}{365} = 4128\,\text{mm}^2$$

Adım 5 — Donatı oranı kontrolü:

$$\rho = \frac{4128}{250 \times 630} = 0{,}0262$$ $$k_1 = 0{,}85 - 0{,}007 \times (35 - 30) = 0{,}815$$ $$\rho_b = 0{,}85 \times 0{,}815 \times \frac{23{,}33}{365} \times \frac{600}{965} = 0{,}0308$$ $$\rho_{b,T} = 0{,}0308 + 0{,}85 \times \frac{23{,}33}{365} \times \left(\frac{1210}{250} - 1\right) \times \frac{100}{630} = 0{,}0308 + 0{,}0155 = 0{,}0463$$ $$\rho_{\max} = \min\!\left(0{,}85 \times 0{,}0463,\ 0{,}02\right) = \min(0{,}0394,\ 0{,}02) = 0{,}02$$ $$\rho = 0{,}0262 > 0{,}02 \implies \text{Donatı oranı limit aşıldı!}$$

Adım 6 — Yeniden tasarım (kesit büyütme):

$d = 680\,\text{mm}$ alınırsa ($h = 750\,\text{mm}$):

$$a = 680 - 622{,}8 = 57{,}2\,\text{mm}; \quad A_s = 3759\,\text{mm}^2; \quad \rho = 3759/(250 \times 680) = 0{,}0221 > 0{,}02$$

$b_w = 300\,\text{mm}$, $d = 680\,\text{mm}$ denenir:

$$\rho = \frac{3759}{300 \times 680} = 0{,}0184 \leq 0{,}02$$

Adım 7 — TBDY 2018 Md. 7.4.1.2 kontrolü:

Alt donatı = üst donatı × 0,50 (DTS = 1). Mesnet alt donatısı $A_s \geq 0{,}50 \times A_{s,üst}$ olmalı.

Sonuç: $b_w = 300\,\text{mm}$, $h = 750\,\text{mm}$, $d = 680\,\text{mm}$ → $A_s = 3759\,\text{mm}^2$

Kontrol: $\rho_{\min} = 0{,}0032 \leq 0{,}0184 \leq 0{,}02$, TBDY 2018 Md. 7.4.1.2 koşulları sağlandı.

10. Türkiye Saha Koşulları

10.1 Yaygın Beton Sınıfları

Türkiye şantiyelerinde T-kesit kirişlerde kullanılan tipik malzemeler:

• Beton: C25, C30 (yaygın); C35–C40 (yüksek katlı yapılar)
• Donatı: B420C (yaygın); B500C (giderek yaygınlaşıyor)

10.2 Beton Örtüsü (Pas Payı)

TS 500:2000 Madde 9.5.1 ve TS EN 1992-1-1:2012'ye göre:

Tablo 7: Beton Örtüsü (Pas Payı)

10.3 Türkiye İklim Bölgelerine Göre Don Derinliği

Tablo 8: Türkiye İklim Bölgelerine Göre Don Derinliği

10.4 İmar ve Denetim Mevzuatı

• 3194 Sayılı İmar Kanunu: Yapı ruhsatı zorunluluğu; betonarme projelerin onaylı statik hesapları içermesi şartı.
• 4708 Sayılı Yapı Denetimi Kanunu: Yapı denetim kuruluşlarınca statik hesap ve uygulama denetimi zorunludur.
• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Şantiyede güvenli çalışma koşulları; donatı kesme/bükme işlemlerinde KKE zorunluluğu.

10.5 Birim Fiyat Referansları

Tablo 9: Birim Fiyat Referansları

11. Kritik Noktalar

1. Etkili tabla genişliği her açıklık için ayrı belirlenmeli: Kenar açıklık ve orta açıklıklar farklı $b_{eff}$ verir.
2. Mesnet kesitlerinde T-kesitten yararlanılamaz: Mesnet bölgesinde tabla çekme bölgesindedir; hesap mutlaka dikdörtgen kesit olarak yapılır (TS 500:2000 Md. 7.3).
3. TS 500 ve Eurocode 2 etkili genişlik sonuçları yakın ama farklıdır: İkisini karşılaştırarak elverişsiz olanı almak daha güvenlidir.
4. Durum 1/2 tespiti hesabı büyük ölçüde değiştirir: $M_d > M_f$ olduğunda Durum 2 uygulanmazsa ciddi hata oluşur.
5. Tabla ile gövde arasındaki kesme bağlantısı: Geniş tablalı kirişlerde tabla-gövde kesme sürtünmesi kontrol edilmelidir (TS EN 1992-1-1:2012 Cl. 6.2.4).
6. Deprem hesabında sadece açıklıkta T-kesit: TBDY 2018 kapsamında kapasite tasarımında mesnet moment kapasitesi hâlâ dikdörtgen kesitle hesaplanır.
7. Minimum donatı oranı $\rho_{\min} = 0{,}8\,f_{ctd}/f_{yd}$ her zaman sağlanmalı, özellikle geniş tablalı kirişlerde eğilim hesabından düşük donatı çıkabilir.

12. Tasarım Kontrol Kutusu

• Etkili tabla genişliği $b_{eff}$ her iki yüz için ayrı hesaplandı mı?
• Üç sınır koşulun minimumu alındı mı?
• Tarafsız eksen konumu (Durum 1/2) belirlendi mi?
• Donatı oranı $\rho_{\min} \leq \rho \leq \rho_{\max}$ arasında mı?
• Mesnet kesiti dikdörtgen kesit olarak kontrol edildi mi?
• TBDY 2018 Md. 7.4.1.2 alt donatı koşulu sağlandı mı?
• Beton örtüsü (pas payı) TS 500:2000 Md. 9.5.1'e uygun mu?

Kaynaklar

1. TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları, TSE, Ankara — Madde 6.3.6, 7.3
2. TS EN 1992-1-1:2012 (EN 1992-1-1:2004) — Eurocode 2: Design of Concrete Structures — Clause 5.3.2.1, 9.2.1
3. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 2018 — Madde 7.4.1.1, 7.4.1.2
4. Celep Z., Kumbasar N. — Betonarme Yapılar, Beta Basım, İstanbul (son baskı)
5. M. Hüsem — Betonarme Kirişler: Hesap ve Tasarım, KTÜ Ders Notları, Trabzon, 2019
6. Park R., Paulay T. — Reinforced Concrete Structures, John Wiley & Sons, 1975
7. Jamal R., Yüksel S.B. — "T en-kesitli betonarme kirişlerin şekil değiştirme esaslı hasar sınırlarının araştırılması", Niğde ÖHÜ Mühendislik Bilimleri Dergisi, 2021, doi:10.28948/ngmuh.715778
8. KGM — Don Derinliği Bölge Haritaları, Karayolları Genel Müdürlüğü, Ankara

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Kiriş Boyutlandırma Hesaplama
• Kiriş Donatısı Hesaplama
• Etriye Donatısı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.