Merkezi Çaprazlı vs Dışmerkez Çaprazlı vs Moment Çerçevesi Karşılaştırması

1. Sistem Tanımları

1.1 Merkezi Çaprazlı Çerçeve (CBF — Concentrically Braced Frame)

Yatay yükler, kirişlerin ekseninde birleşen çapraz elemanlar tarafından eksenel kuvvetlerle taşınır. Çaprazlar X, V, Ters-V, D düzenlemelerinde olabilir; her konfigürasyonun farklı davranışsal özellikleri vardır. TBDY 2018 Bölüm 9 çerçevesinde Süneklik Düzeyi Sınırlı (C32) ve Süneklik Düzeyi Yüksek Merkezi Çaprazlı Çerçeve (C13 — R = 5) olarak ikiye ayrılır.

Çapraz Konfigürasyonları:

Tablo 1: Merkezi Çaprazlı Çerçeve (CBF — Concentrically Braced Frame)

Saha Notu: Türkiye'de ÇYY 2016 ile birlikte K-çapraz düzeni, kirişin deprem altında aşırı hasar görmesi riski nedeniyle sismik çapraz çerçevelerde kullanılmamaktadır. V/Ters-V çaprazlı sistemlerde ise orta kiriş; TBDY 2018 Madde 9.7.4.1 gereği, çaprazların hem çekim hem de burkulma sonrası kapasitelerine göre kontrol edilmelidir.

Dikkat: YSDB (sınırlı süneklik) CBF sistemler Türkiye'nin yüksek sismik bölgelerinde (DTS = 1 ve 2) tek başına taşıyıcı sistem olarak kullanılmamalıdır; bu durum R = 3 ile ciddi yük artışına ve ekonomik olmayan bir tasarıma yol açar.

1.2 Dışmerkez Çaprazlı Çerçeve (EBF — Eccentrically Braced Frame)

Çaprazlar kirişle mafsallı değil, kirişin bağlantı ekseninden belirli bir mesafede (bağ kirişi / link beam) birleşir. Sismik enerji, bağ kirişi aracılığıyla sünük biçimde emilir; çapraz, kiriş (link dışı bölge) ve kolonlar elastik kalır. Bağ kirişi uzunluğu $e$ belirleyici parametredir:

$$e \leq 1{,}6 \frac{M_p}{V_p} \quad \text{(kısa — kesme yönetimli)}$$ $$e \geq 2{,}6 \frac{M_p}{V_p} \quad \text{(uzun — moment yönetimli)}$$

Bağ kirişinin plastik dönme kapasitesi; kısa link için $\theta_p \leq 0{,}08 \text{ rad}$, uzun link için $\theta_p \leq 0{,}02 \text{ rad}$ sınır değerleriyle kontrol edilir (ÇYY 2016 / AISC 341-22 F3.4a).

Saha Notu: Türkiye'deki EBF uygulamalarında bağ kirişi olarak IPE veya HEA profil serisi kullanılması yaygındır. TS EN 1993-1-1:2014 ile ÇYY 2016 hükümleri birlikte uygulanmalı, TS EN 1998-1:2007 Madde 6.8'de bağ dönme açısı limitleri kontrol edilmelidir.

Dikkat: Bağ kirişinin stiffener (takviye levhası) tasarımı kritiktir. ÇYY 2016 / AISC 341-22 Section F3.5b gereği kısa linklerde tam yükseklikte çift taraflı ara takviye levhası zorunludur.

1.3 Moment Çerçevesi (MRF — Moment Resisting Frame)

Kiriş-kolon birleşimleri rijit veya yarı-rijit olup yatay yükler eğilme momentleri aracılığıyla aktarılır. Sismik enerji, "güçlü kolon–zayıf kiriş" prensibi çerçevesinde kiriş uçlarında oluşan plastik mafsallar yoluyla tüketilir. TBDY 2018 Madde 9.3.2.1 gereği, süneklik düzeyi yüksek MRF sistemlerinde kolon-kiriş bağlantı noktasında:

$$\sum M_{pc} \geq 1{,}1 \sum M_{pb}$$

Panel zone (kolon–kiriş ara bölgesi) gerilmeleri ve kayma kapasitesi TBDY 2018 Madde 9.3.3 ile kontrol edilir.

2. Türkiye Standartları ve Mevzuat Çerçevesi

2.1 TBDY 2018 Tablo 4.1 — Çelik Taşıyıcı Sistemler

TBDY 2018 Tablo 4.1, tüm çelik taşıyıcı sistem tipleri için R (Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı), D (Dayanım Fazlalığı Katsayısı) ve izin verilen BYS (Bina Yükseklik Sınıfı) değerlerini düzenlemektedir.

Tablo 2: TBDY 2018 Tablo 4.1 — Çelik Taşıyıcı Sistemler

Not: YSRB = Süneklik Düzeyi Yüksek; YSDB = Süneklik Düzeyi Sınırlı. EBF ve MRF aynı R = 8 değerini paylaşmakla birlikte, D katsayısı farklılık göstermektedir.

2.2 ÇYY 2016 Temel Gereksinimleri

ÇYY 2016, çelik taşıyıcı sistemi gereksinimleri Bölüm 9'da ayrıntılandırır:

• Madde 9.7.1.1 ve Tablo 9.3: Enkesit sınır değerleri (b/t, h/tw); YSRB sistemler için sıkı sınırlar geçerlidir
• Madde 9.7.3.1: CBF çaprazların narinlik oranı: KL/r ≤ 200 (genel); V/Ters-V çaprazlarda $KL/r \leq 4{,}0\sqrt{E/F_y}$
• Madde 9.7.4.1: V/Ters-V çaprazlı kiriş kontrolü — dengesiz yük etkisi dikkate alınmalıdır
• Madde 9.3.2.1: MRF sistemlerde güçlü kolon–zayıf kiriş koşulu
• Madde 9.3.3: MRF birleşim bölgesi (panel zone) kesme kapasitesi kontrolü
• Madde 9.8.3: EBF bağ kirişi kesme kapasitesi ve stiffener gereksinimleri

2.3 TS EN 1993-1-1:2014 (Eurocode 3) ve TS EN 1998-1:2007 (Eurocode 8)

TS EN 1993-1-1:2014, çelik yapıların temel tasarım kurallarını kapsar. Normal kuvvet kapasitesi:

$$\sigma = \frac{N}{A} \leq \frac{f_y}{\gamma_{M0}} \quad [\text{MPa}]$$

Plastik moment kapasitesi:

$$M_{Rd} = \frac{W_{pl} \cdot f_y}{\gamma_{M0}} \quad [\text{kN\cdot m}]$$

Burada $\gamma_{M0} = 1{,}0$ (TS EN 1993-1-1:2014 Tablo NA.1).

TS EN 1998-1:2007 (Eurocode 8 Türkiye adaptasyonu), sismik çelik yapı tasarımı için Madde 6.7 (CBF), Madde 6.8 (EBF) ve Madde 6.9 (MRF) hükümlerini içermektedir. Türk milli eki: R ve D katsayıları TBDY 2018'den alınmalı, Eurocode 8 q faktörüyle karıştırılmamalıdır.

3. Karşılaştırma Tabloları

3.1 Rijitlik (Lateral Stiffness)

Tablo 3: Rijitlik (Lateral Stiffness)

Yüksek binalarda kat ötelenmeleri (interstorey drift) genellikle belirleyicidir; CBF ve EBF bu açıdan MRF'ye kıyasla belirgin avantaj sağlar. TBDY 2018 Madde 4.9.1 gereği:

$$\frac{\delta_i}{h_i} \leq 0{,}02 \quad \text{(çelik yapılar — temel limit)}$$

3.2 Süneklik (Ductility)

Tablo 4: Süneklik (Ductility)

Sünekliğin önemi: Türkiye 1. Deprem Bölgesi'nde (DTS = 1a, PGA ≥ 0,4 g) süneklik düzeyi yüksek sistem seçimi zorunludur. DTS = 1a konumlarında YSDB sistemlerin tek başına kullanımı TBDY 2018 kapsamında kısıtlanmıştır.

3.3 Davranış Katsayısı R (Response Modification Factor)

Tablo 5: Davranış Katsayısı R (Response Modification Factor)

Yüksek R → Daha az tasarım deprem kuvveti → Daha hafif elemanlar (ancak daha yüksek süneklik gereksinimi).

Dikkat: TBDY 2018'de EBF için C12 kodu "süneklik düzeyi yüksek dışmerkez veya burkulması önlenmiş merkezi çaprazlı" şeklinde verilmektedir. Yalnızca CBF-YSRB (C13) R = 5 değerine karşılık gelir; EBF-YSRB (C12) ile karıştırılmamalıdır.

3.4 Mimari Esneklik

Tablo 6: Mimari Esneklik

Saha Notu: Türkiye'deki ofis ve rezidans projelerinde zemin kat planı nedeniyle CBF'nin oluşturduğu kısıtlamalar sık şikâyet konusudur. Özellikle İstanbul AVM ve karma kullanımlı yüksek yapılarda EBF veya MRF zorunlu tercih hâline gelmektedir.

3.5 Maliyet

Tablo 7: Maliyet

Not: Çevre Şehircilik Bakanlığı Birim Fiyat Pozları (poz no: 21.001 — yapısal çelik imalat-montaj; 21.002 — kaynak işleri) çerçevesinde güncel maliyet analizi yapılmalıdır.

3.6 Uygulama Kolaylığı ve Montaj

Tablo 8: Uygulama Kolaylığı ve Montaj

Saha Notu: Türkiye şantiye koşullarında MRF birleşimlerinin tam penetrasyon kaynak işlemi için nitelikli kaynakçı temini ve UT/RT denetimi zorunludur. 4708 sayılı Yapı Denetimi Kanunu kapsamında bu denetimler yapı denetim kuruluşunca onaylanmalıdır.

3.7 Deprem Sonrası Onarılabilirlik

Tablo 9: Deprem Sonrası Onarılabilirlik

EBF'nin en önemli avantajlarından biri budur: bağ kirişi "sigorta elemanı" gibi davranarak yerinde değiştirilebilir. Türkiye'de 1999 Marmara ve 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında çelik yapılarda onarılabilirlik kriterinin kritik öneme kavuştuğu görülmüştür.

3.8 Yüksek Bina Uygulaması

Tablo 10: Yüksek Bina Uygulaması

4. Kapsamlı Karşılaştırma Matrisi

Tablo 11: Kapsamlı Karşılaştırma Matrisi

5. Seçim Rehberi

Ne Zaman CBF?

• Düşük–orta katlı endüstriyel veya ticari binalar (≤ 15 kat)
• Mimari esneklik kritik değil (depo, fabrika, altyapı tesisi)
• Bütçe kısıtlı; basit bağlantı detayları tercih ediliyor
• Sismiklik orta veya düşük seviye (DTS 2–4, SDS < 0,4g)
• TBDY 2018 C13 (YSRB, R = 5) veya C32 (YSDB, R = 3, yalnızca düşük sismiklik)

Ne Zaman EBF?

• Orta–yüksek sismik bölge (DTS 1–2; İstanbul, İzmir, Kocaeli)
• Hem rijitlik hem süneklik aynı anda gerekli
• Deprem sonrası hızlı ve düşük maliyetli onarım isteniyor
• Katlar arası geçiş açıklığı gerekli
• TBDY 2018 C12 (YSRB, R = 8, BYS ≥ 2)

Ne Zaman MRF?

• Yüksek mimari esneklik öncelikli (konut, ofis, AVM)
• Yüksek katlı binalar (> 20 kat)
• Yüksek sismik bölge, maksimum süneklik gereksinimi
• Karma sistem içinde (SMRF + perdeler/çaprazlar; C14 R = 8)
• TBDY 2018 C11 (YSRB, R = 8, D = 3, BYS ≥ 3)

Saha Notu: Türkiye'deki 20 kat üzeri ofis yapılarında ve AVM projelerinde EBF + MRF karma sistemi (C14, R = 8, D = 3) giderek yaygınlaşmaktadır.

6. Yönetmelik Referansları

Tablo 12: Yönetmelik Referansları

7. Temel Formüller

7.1 Normal Gerilme ve Moment Kapasitesi (TS EN 1993-1-1:2014 Madde 6.2)

$$\sigma = \frac{N}{A} \leq \frac{f_y}{\gamma_{M0}} \quad [\text{MPa}]$$ $$M_{Rd} = \frac{W_{pl} \cdot f_y}{\gamma_{M0}} \quad [\text{kN\cdot m}]$$

Burada $\gamma_{M0} = 1{,}0$ (TS EN 1993-1-1:2014 Madde 6.1 Türkiye NA).

7.2 CBF Çapraz Burkulma Yükü (Euler)

Çelik çapraz eleman burkulma yükü (TS EN 1993-1-1:2014 Madde 6.3.1):

$$N_{cr} = \frac{\pi^2 E I}{(K L)^2}$$

Burada K = etkin uzunluk katsayısı (çerçeve çaprazı için $K \approx 0{,}65{-}1{,}0$). Hesap burkulma yükünden göreli narinlik $\bar{\lambda}$ hesaplanarak burkulma eğrisi (a, b, c, d) seçilir.

7.3 CBF Çapraz Narinlik Sınırı (ÇYY 2016 Madde 9.7.3.1)

YSRB merkezi çaprazlı çerçevede:

$$\frac{KL}{r} \leq 200 \quad \text{(genel çaprazlar)}$$

V ve Ters-V çaprazlarda ek kısıt:

$$\frac{KL}{r} \leq 4{,}0\sqrt{\frac{E}{F_y}}$$

7.4 EBF Bağ Kirişi Kesme Dayanımı (ÇYY 2016 Madde 9.8.3)

Kısa bağ kirişi — plastik kesme kapasitesi:

$$V_p = 0{,}6 \, f_y \, (d - 2t_f) \, t_w$$

Bağ kirişi sınıflandırması:

$$e \leq 1{,}6 \frac{M_p}{V_p} \quad \text{(kısa — kesme hâkimiyeti)}$$ $$e \geq 2{,}6 \frac{M_p}{V_p} \quad \text{(uzun — moment hâkimiyeti)}$$

Plastik dönme açısı sınırları (AISC 341-22 F3.4a / ÇYY 2016):

$$\theta_p \leq 0{,}08 \text{ rad} \quad (e \leq 1{,}6 M_p/V_p)$$ $$\theta_p \leq 0{,}02 \text{ rad} \quad (e \geq 2{,}6 M_p/V_p)$$

7.5 MRF Güçlü Kolon–Zayıf Kiriş Koşulu (TBDY 2018 Madde 9.3.2.1)

$$\sum M_{pc} \geq 1{,}1 \sum M_{pb}$$

7.6 MRF Yatay Öteleme Direnci (Yaklaşık — Tek Katlı)

$$u = \frac{H L^3}{12 EI_{\text{kolon}}} \cdot \frac{1}{1 + 6 EI_{\text{kolon}} L_{\text{kiriş}} / (EI_{\text{kiriş}} H^2)}$$

8. Parametre Tablosu

Tablo 13: Parametre Tablosu

9. Türkiye'ye Özgü Tasarım Parametreleri

9.1 Sismik Bölge ve DTS Etkisi

TBDY 2018, dört Deprem Tasarım Sınıfı (DTS 1, 2, 3, 4) tanımlar. İstanbul (DTS = 1a, PGA ≥ 0,4 g), Kütahya ve çevresi (DTS = 1–2 arası bölgeler), Ankara (DTS = 2–3) gibi şehirlerde sistem seçimi doğrudan etkilenmektedir.

Tablo 14: Sismik Bölge ve DTS Etkisi

9.2 Türkiye'de Kullanılan Çelik Malzeme Sınıfları

Tablo 15: Türkiye'de Kullanılan Çelik Malzeme Sınıfları

ÇYY 2016 Madde 9.2.7 gereği, sismik çerçeve elemanlarında $R_y = F_{ye}/F_y \geq 1{,}1$ olan çelik kullanımı öngörülür. YSRB sistemlerde S355 veya üzeri önerilir.

9.3 Yerel Mevzuat Gereksinimleri

• İmar Kanunu (3194): Yapı ruhsatı öncesinde statik proje onayı zorunluluğu
• Yapı Denetimi Kanunu (4708): Yapı denetim kuruluşu denetimi; özellikle kaynak muayenesi (UT/RT)
• İş Güvenliği Kanunu (6331): Şantiyede yüksekte çalışma ve çelik montaj güvenlik tedbirleri
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Tebliği: CE işaretli çelik profil ve bağlantı elemanı kullanımı

10. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Konu: CBF çapraz eleman normal kuvvet (çekme) kontrolü

Veriler:

• Profil: HEB 200, Çelik S355
• A = 78,1 cm²; fy = 355 MPa; γM0 = 1,0
• Hesap eksenel çekme kuvveti: N_Ed = 1.800 kN

İstenen: Profil çekme kapasitesini kontrol et. Narinlik kontrolü de yap.

Çözüm:

Adım 1 — Tasarım çekme kapasitesi (TS EN 1993-1-1:2014 Madde 6.2.3):

$$N_{pl,Rd} = \frac{A \cdot f_y}{\gamma_{M0}} = \frac{78{,}1 \times 10^{-4} \cdot 355 \times 10^3}{1{,}0} = 2{.}773 \text{ kN}$$

Adım 2 — Kontrol:

$$N_{Ed} = 1{.}800 \text{ kN} \leq N_{pl,Rd} = 2{.}773 \text{ kN} \quad \checkmark$$

Kullanım oranı = 1.800 / 2.773 = 0,65 (%65 doluluk)

Adım 3 — Narinlik kontrolü (ÇYY 2016 Madde 9.7.3.1):

• r_min (HEB 200) = 5,07 cm; L_etkili = 5,0 m; K = 0,85
• KL/r = 0,85 × 500 / 5,07 = 83,8 ≤ 200

Sonuç: HEB 200 — S355 profili yeterlidir. Profil %65 dolulukla kullanılabilir; daha ekonomik bir profil araştırılabilir.

Problem 2 — Orta

Konu: EBF bağ kirişi kesme kapasitesi ve sınıflandırması

Veriler:

• Profil: IPE 360, Çelik S355
• d = 360 mm; tf = 12,7 mm; tw = 8,0 mm; bf = 170 mm
• fy = 355 MPa; E = 210.000 MPa; Wpl = 1.020 cm³
• Bağ kirişi uzunluğu: e = 800 mm

İstenen: (a) Plastik kesme kapasitesi, (b) Bağ kirişi sınıfı, (c) Plastik dönme sınırı, (d) Stiffener aralığı.

Çözüm:

Adım 1 — Plastik kesme kapasitesi:

$$V_p = 0{,}6 \times 355 \times (360 - 2 \times 12{,}7) \times 8{,}0 = 571 \text{ kN}$$

Adım 2 — Plastik moment kapasitesi:

$$M_p = W_{pl} \cdot f_y = 1{.}020 \times 10^{-6} \times 355 \times 10^3 = 362 \text{ kN\cdot m}$$

Adım 3 — Bağ kirişi sınıflandırması:

$$1{,}6 \frac{M_p}{V_p} = 1{,}6 \times \frac{362}{571} = 1{,}013 \text{ m} = 1{.}013 \text{ mm}$$

e = 800 mm < 1.013 mm → Kısa bağ kirişi (kesme hâkimiyeti)

Adım 4 — Dönme açısı sınırı: $\theta_{p,\max} = 0{,}08 \text{ rad}$ (AISC 341-22 F3.4a)

Adım 5 — Stiffener aralığı:

$$s \leq 30t_w - \frac{d}{5} = 30 \times 8{,}0 - \frac{360}{5} = 240 - 72 = 168 \text{ mm}$$

Sonuç: IPE 360 bağ kirişi → Kısa bağ kirişi, $V_p = 571 \text{ kN}$, $\theta_{p,\max} = 0{,}08 \text{ rad}$. Stiffener aralığı ≤ 168 mm (web her iki tarafında tam boy takviye levhası).

Not: Eksenel kuvvet etkisi küçük (Pr/Pc < 0,15) → formül doğrudan uygulanır. Büyük eksenel kuvvette AISC 341-22 F3.5b(ii) kapsamında Vp değeri azaltılmalıdır.

Problem 3 — Zor

Konu: 5 katlı çelik yapı için CBF-C13 ve MRF-C11 sistem seçimi ve tasarım taban kesme kuvveti karşılaştırması

Veriler:

• Bina: 5 katlı ofis yapısı; kat yüksekliği h = 3,5 m; toplam H = 17,5 m → BYS 6 (H ≤ 28 m)
• Konum: İstanbul (DTS = 1a); Zemin Sınıfı ZD
• Tasarım spektral ivme: SDS = 1,0 g; SD1 = 0,6 g
• Toplam yapı ağırlığı: W = 5.000 kN
• Bina önem katsayısı: I = 1,0 (ofis, normal bina)

İstenen: TBDY 2018 ELF yöntemiyle CBF (C13, R = 5) ve MRF (C11, R = 8) için taban kesme kuvvetlerini karşılaştır.

Çözüm:

Adım 1 — Doğal periyot tahmini (TBDY 2018 Denklem 4.5):

$$T_p = C_t \cdot H^{0{,}75}$$

CBF için Ct = 0,0488 (TBDY 2018 Tablo 4A.4 — çelik çaprazlı):

$$T_{CBF} = 0{,}0488 \times 17{,}5^{0{,}75} = 0{,}0488 \times 8{,}89 = 0{,}434 \text{ s}$$

MRF için Ct = 0,0724 (TBDY 2018 Tablo 4A.4 — çelik moment çerçevesi):

$$T_{MRF} = 0{,}0724 \times 17{,}5^{0{,}75} = 0{,}0724 \times 8{,}89 = 0{,}644 \text{ s}$$

Adım 2 — Spektral ivme katsayısı (TBDY 2018 Madde 2.3.4.1):

$T_{CBF} = 0{,}434 \text{ s} > T_B = 0{,}20 \text{ s}$; $T_{CBF} < T_L = 6 \text{ s}$ → elastik spektrum bölgesi 2:

$$S_{ae,CBF} = \frac{S_{D1}}{T_{CBF}} = \frac{0{,}60}{0{,}434} = 1{,}382 \text{ g} \Rightarrow \min(S_{DS},\,1{,}382) = 1{,}0 \text{ g (SDS sınırına ulaşıldı)}$$ $$S_{ae,MRF} = \frac{S_{D1}}{T_{MRF}} = \frac{0{,}60}{0{,}644} = 0{,}932 \text{ g}$$

Adım 3 — Tasarım taban kesme kuvveti (TBDY 2018 Denklem 4.6):

$$V_{tE} = \frac{S_{ae}(T_p)}{R/I} \cdot W$$

CBF (C13, R = 5):

$$V_{CBF} = \frac{1{,}0}{5/1{,}0} \times 5{.}000 = 0{,}200 \times 5{.}000 = 1{.}000 \text{ kN}$$

MRF (C11, R = 8):

$$V_{MRF} = \frac{0{,}932}{8/1{,}0} \times 5{.}000 = 0{,}1165 \times 5{.}000 = 582 \text{ kN}$$

Adım 4 — Alt sınır kontrolü (TBDY 2018 Madde 4.8.3):

$$V_{tE,min} = 0{,}04 \cdot S_{DS} \cdot I \cdot W = 0{,}04 \times 1{,}0 \times 1{,}0 \times 5{.}000 = 200 \text{ kN}$$

Her iki sistem de alt sınırı sağlar.

Adım 5 — Karşılaştırma:

Tablo 16: Problem 3 — Zor

Sonuç: DTS = 1a, BYS = 6 konumunda MRF sistemi %42 daha az tasarım kesme kuvveti üretir; ancak daha yüksek süneklik gereksinimi ve pahalı rijit birleşim detayı gerektirir. CBF daha rijit ancak 1,72 kat daha büyük kesme kuvveti; bu da kolon ve temel boyutlarını artırır. İstanbul ve Kütahya gibi DTS = 1 bölgelerde kat sayısı az ise CBF-C13 ile MRF-C11'in maliyet analizi yapılması önerilir; ofis amaçlı 5 katlı yapı için MRF mimari esneklik de sunduğundan genellikle tercih edilir.

Kontrol: BYS = 6 → CBF-C13 (BYS ≥ 4) ve MRF-C11 (BYS ≥ 3) — her iki sistem de TBDY 2018 Tablo 4.1'e göre bu yükseklik sınıfında kullanılabilir.

11. Sık Yapılan Hatalar

Tablo 17: Sık Yapılan Hatalar

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

1. TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
2. TS EN 1993-1-1:2014 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
3. TS EN 1998-1:2007 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
4. ÇYY 2016.
5. AISC 341-22 — American Institute of Steel Construction (AISC). https://www.aisc.org

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Çelik Kolon Burkulma Hesaplama
• Çelik Kiriş Sehim Hesaplama
• Çelik Profil Ağırlığı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.