Moment Çerçevesi vs Çaprazlı Çerçeve — Detaylı Analiz

Özet

Çelik yapılarda yanal yük taşıyan iki temel sistem olan moment çerçevesi (moment-resisting frame, MRF) ve çaprazlı çerçeve (braced frame, BF) farklı davranış felsefelerine dayanır. Moment çerçevesinde rijit kolon-kiriş bağlantıları yanal kuvveti taşır; çaprazlı çerçevede ise aksiyel kuvvet taşıyan çaprazlar baskın taşıyıcı elemandır. Bu makale, her iki sistemin yapısal davranış, ekonomi, süneklik ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) açısından karşılaştırmalı analizini; örnek hesaplar, Türkiye saha koşullarına özgü notlar ve güncel standart referansları ile sunar.

1. Sistem Tanımları

1.1 Moment Çerçevesi (MRF)

Özel Moment Çerçevesi (ÖMÇ / SMF — Special Moment Frame):

• TBDY 2018 Madde 9.2 kapsamında tanımlanmıştır
• Yüksek süneklik düzeyi, $R = 8{,}0$ (TBDY 2018 Tablo 4.1, C11 satırı)
• Bina Yükseklik Sınıfı: BYS > 3 (yaklaşık $H_N > 28$ m üzerinde doğrudan kullanılamaz; ek koşullar uygulanır)
• Beam-to-column bağlantıları tam kaynak ve yüksek döngüsel kapasite gerektirir; AISC 358-16 veya TBDY 2018 Madde 9.2.5 uyarınca önceden nitelendirilmiş (prequalified) bağlantı kullanılır

Saha Notu: Türkiye'de yoğun deprem bölgelerinde (DTS 1, 1a — İstanbul, İzmir, Erzincan gibi illerde $S_{DS} > 1{,}2g$) özel moment çerçevesi tercih edilmeli; kaynak kalitesi TS EN ISO 5817 denetim sınıfı "B" veya üzerinde tutulmalıdır.

Dikkat: Türkiye'deki şantiyelerde görülen yaygın hata, SMF bağlantılarında korunmuş bölge içinde ek bağlantı parçası ya da delik açılmasıdır. Bu durum TBDY 2018 Madde 9.2.5'e ve AISC 358-16 Bölüm 2'ye aykırıdır; plastik mafsal oluşumunu olumsuz etkiler.

Sıradan Moment Çerçevesi (SMÇ / OMF — Ordinary Moment Frame):

• $R = 4{,}0$, BYS > 7 (TBDY 2018 Tablo 4.1, C31)
• Düşük–orta sismisiteli bölgeler için uygun
• DTS 3 ve DTS 4 deprem tasarım sınıflarında kullanılabilir

Tablo 1: Moment Çerçevesi (MRF)

1.2 Çaprazlı Çerçeve Tipleri

Tablo 2: Çaprazlı Çerçeve Tipleri

Saha Notu: TBDY 2018 önceki yönetmeliğe (DBYBHY 2007 (mülga, yerine TBDY 2018)) göre SCBF'nin $R$ katsayısını 6'dan 5'e indirmiştir. Eski projeleri yeniden hesap eden mühendisler bu farklılığa dikkat etmelidir.

2. Davranış Karşılaştırması

2.1 Yanal Rijitlik

Moment çerçevesi: Rijitliği birleşim bağlantılarının dönme sertliğine bağlıdır. Drift kontrolü için kiriş yüksekliği tahmini:

$$h_{kiriş} \approx \frac{L}{12} \quad \text{(drift } \Delta/h \leq 1/400 \text{ sağlanacaksa)}$$

Çaprazlı çerçeve: Rijitliği doğrudan çapraz kesit alanı ile orantılıdır:

$$K_{lateral} \approx \frac{E \cdot A_{brace}}{L_{brace}} \cos^2\theta$$

Burada $\theta$ çaprazın yatay eksenle yaptığı açıdır. Teorik optimum: $\theta = 45°$; pratik önerilen aralık: $30° \leq \theta \leq 60°$ (AISC 341-16 ve TS EN 1998-1:2004 Bölüm 6.7).

Dikkat: MRF'de kat öteleme sınırı (göreli kat ötelemesi) genellikle tasarımı yönlendiren parametredir. TBDY 2018 Madde 4.9.1 uyarınca etkin göreli kat ötelemesi $\delta_i = (R/I)\Delta_i$ olarak hesaplanır ve kiriş/kolon için $\delta_{i,maks}/h_i \leq 0{,}016$ sınırı uygulanır.

2.2 Enerji Yutma

• MRF (SMF): Plastik mafsallar kiriş uçlarında oluşur (beam-hinging mechanism); geniş histerez döngüsü → çok yüksek enerji tüketimi. TBDY 2018 Madde 9.2 uyarınca plastik rotasyon kapasitesi $\theta_{pl} \geq 0{,}03$ rad olmalıdır (AISC 341-16 Madde E3.6b).
• EBF (dışmerkezli): "Link" eleman süneklikle kayma yükü taşır; yüksek enerji yutma. Link rotasyonu $\gamma_{link} \geq 0{,}08$ rad için kesme linki, $\gamma_{link} \leq 0{,}02$ rad için moment linki davranışı görülür (TBDY 2018 Madde 9.5.5; AISC 341-16 Madde F3).
• SCBF (konsantrik): Çaprazlar çekme/basınç altında akma ve burkulmayla enerji yutma; basınç yükü taşıma kapasitesi çevrimsel yüklemede belirgin biçimde düşer. TBDY 2018 Madde 9.6.1.2 uyarınca deprem yükünün en az %30'u basınç çaprazlarınca karşılanmalı, bu oran %70'i aşmamalıdır.

Saha Notu: 1999 İzmit ve 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası saha incelemelerinde, yetersiz kaynaklı SMF bağlantılarında kiriş başlığı gevrek kırılması gözlemlenmiştir. Türkiye'de SMF yapım kalitesi için kaynaklı birleşim noktaları TS EN ISO 17635 uyarınca %100 UT/MT ile denetlenmelidir.

2.3 Süneklik Karşılaştırması

Tablo 3: Süneklik Karşılaştırması

Referans: TBDY 2018 Tablo 4.1, Madde 9.2–9.6; TS EN 1993-1-1:2022 Madde 6.1; AISC 341-16.

3. TBDY 2018 Karşılaştırması

Tablo 4: TBDY 2018 Karşılaştırması

Referans: TBDY 2018 Tablo 4.1, Madde 4.9.1, Bölüm 9.

4. Tasarım Kıyaslaması — Tipik 5 Katlı Çelik Bina

4.1 Moment Çerçevesi Özellikleri

Avantajlar:

• Bölme yerleşimi serbestliği (açık plan)
• Mimari esneklik yüksek
• Ekstra eleman (çapraz, bağlantı noktası) gerekmez

Dezavantajlar:

• Drift kontrolü için büyük kesitler → malzeme artışı
• Rijit bağlantı detayları pahalı ve kaynak kalitesi kritik
• Yüksek yapılarda kat drifti belirleyici olabilir

4.2 Çaprazlı Çerçeve Özellikleri

Avantajlar:

• Yüksek yanal rijitlik → düşük drift
• Daha küçük kiriş ve kolon boyutları gereksinimi
• Mimari kısıt olmayan yerlerde verimli

Dezavantajlar:

• Bölme yerleşimini kısıtlar
• Çapraz bağlantı noktası (gusset plate) detayı karmaşık
• Post-earthquake onarım zorlu

Tablo 5: Çaprazlı Çerçeve Özellikleri

Not: Ağırlık değerleri endüstriyel referans çalışmalarından derlenmiş yaklaşık göstergelerdir.

5. Hesap Yöntemi Farkları

5.1 MRF — Bağlantı Kapasitesi Tasarımı

"Zayıf kiriş — güçlü kolon" prensibi — TBDY 2018 Madde 9.2.3 / AISC 341-16 Madde E3.4a:

$$\sum M_{pc}^* \geq 1{,}2 \sum M_{pb}^*$$

Burada:

• $\sum M_{pc}^*$ = kolonların olası plastik mafsal kapasitelerinin toplamı
• $\sum M_{pb}^*$ = kirişlerin olası plastik mafsal kapasitelerinin toplamı (TBDY 2018 Denklem 9.1)

Olası moment kapasitesi (beklenen verim dayanımı kullanılarak):

$$M_{pb}^* = R_y \cdot f_y \cdot Z_p + M_{vd}$$

Burada $R_y$ S275 için 1,25; S355 için 1,15 (AISC 341-16 Tablo A3.1; TS EN 1998-1:2004 Madde 6.2).

Referans: TBDY 2018 Madde 9.2.3, Denklem 9.1; AISC 341-16 Madde E3.4a.

5.2 SCBF — Çapraz Boyutlandırma

Bağıl narinlik sınırı (TBDY 2018 Madde 9.6.3.1; AISC 341-16 Madde F2.5b):

$$\frac{KL}{r} \leq 200$$

Enkesit kompaktlık koşulu (Sınıf 1) — TS EN 1993-1-1:2022 Madde 5.5, TBDY 2018 Tablo 9.3. S275 için başlık oranı:

$$\frac{b}{t} \leq 0{,}64 \sqrt{\frac{E}{f_y}} = 0{,}64 \times \sqrt{\frac{210{.}000}{275}} = 17{,}7$$

Eksenel burkulma dayanımı (TS EN 1993-1-1:2022 Madde 6.3.1):

$$N_{Ed} \leq N_{b,Rd} = \chi \cdot \frac{A \cdot f_y}{\gamma_{M1}}$$

Burada $\gamma_{M1} = 1{,}0$ (TS EN 1993-1-1 Ulusal Ek Türkiye).

Referans: TBDY 2018 Madde 9.6.3.1; TS EN 1993-1-1:2022 Madde 6.3.1; AISC 341-16 Madde F2.5.

5.3 EBF — Link Eleman Tasarımı

Link uzunluğu $e$ kesme-dominant veya eğilme-dominant bölge belirler (TBDY 2018 Madde 9.5.5; AISC 341-16 Madde F3.4):

$$e \leq 1{,}6 \frac{M_p}{V_p} \quad \text{(kesme linki)}$$ $$e \geq 2{,}6 \frac{M_p}{V_p} \quad \text{(moment linki)}$$

Plastik kesme dayanımı (TS EN 1993-1-1:2022 Madde 6.2.6):

$$V_p = 0{,}6 \cdot f_y \cdot A_w = 0{,}6 \cdot f_y \cdot (d - 2t_f) \cdot t_w$$

Referans: TBDY 2018 Madde 9.5.5; AISC 341-16 Madde F3; TS EN 1993-1-1:2022 Madde 6.2.6.

Saha Notu: EBF link elemanları deprem sonrası değiştirilebilir (sacrificial element prensibi). Türkiye'de yeni inşaat sözleşmelerinde link değişim maliyeti öngörülmeli; TBDY 2018 uyarınca link rotasyonu sınırını aşan yapılarda link elemanı değiştirilmeden yapının tekrar kullanılması yasaktır.

6. Kapsamlı Karşılaştırma Tablosu

Tablo 6: Kapsamlı Karşılaştırma Tablosu

7. Tercih Kılavuzu

Tablo 7: Tercih Kılavuzu

8. Malzeme ve Türkiye Koşulları

8.1 Çelik Malzeme Sınıfları

Tablo 8: Çelik Malzeme Sınıfları

Saha Notu: SCBF çaprazlarında S355 kullanılırken beklenen akma dayanımı $R_y \cdot f_y$ komşu elemanlara aktarılan yük hesabında dikkate alınmalıdır (AISC 341-16 Madde A3.2).

8.2 Türkiye Deprem Bölgesi Parametreleri

Tablo 9: Türkiye Deprem Bölgesi Parametreleri

Referans: AFAD Türkiye Deprem Tehlikesi Haritası (TDTH, 2018); TBDY 2018 Madde 2.3.

8.3 Zemin Koşulları

Türkiye'nin büyük deprem bölgelerinde alüvyon zemin (Zemin Grubu ZD ve ZE — TBDY 2018 Tablo 2.1) sıkça karşılaşılır. Bu zeminlerde:

• Sahaya özel spektrum analizi (Madde 2.3.4) veya site karakterizasyon çalışması gerekebilir
• ZE zemin için spektral büyütme katsayıları $F_v = 2{,}4$–$3{,}5$ (TBDY 2018 Tablo 2.2) aralığına ulaşabilir
• Likefaksiyon riski olan alanlarda temel tasarımı TS EN 1997-1:2012 Madde 12 ile eşgüdümlü yürütülmelidir

9. Dikkat Edilmesi Gerekenler

KP-1 (TBDY 2018 Tablo 4.1): Bina yüksekliğine bağlı sistem kullanım sınırlarını içermektedir. Bölge ve yapı sınıfına göre bazı sistemler belirli kat üzerinde kullanılamaz. Örneğin SCBF (C13), BYS > 4 şartını sağlayamıyorsa tasarımda kullanılamaz.

KP-2 (Northridge 1994 Dersi — RBS Zorunluluğu): MRF bağlantılarında deprem sonrası gözlemlenen gevrek kırılmalar, RBS (Reduced Beam Section) detayı zorunluluğunu doğurmuştur. AISC 358-16 veya TBDY 2018 Madde 9.2.5 uyarınca önceden nitelendirilmiş bağlantı detayları kullanılmalıdır. RBS geometrisi: $a = (0{,}5$–$0{,}75)b_f$, $b = (0{,}65$–$0{,}85)d$, $c \leq 0{,}25 b_f$.

KP-3 (EBF Link Sınıf 1 Koşulu): EBF link elemanları düzgün çevrimsel kapasite sunması için Sınıf 1 enkesit ($\lambda \leq \lambda_{hd}$) olmalı ve TBDY 2018 Madde 9.5.5'te verilen bant yenileme sınırını aşmamalıdır (kesme linki için $\gamma_{link} \leq 0{,}08$ rad).

KP-4 (Düzensiz Çerçeveler): Türkiye'deki kentsel dönüşüm projelerinde sıkça karşılaşılan düzensiz çerçevelerde TBDY 2018 Bölüm 3 düzensizlik kontrolleri ve gerektiğinde zaman-tarihçe analizi uygulanmalıdır.

KP-5 (Karma Sistemler): MRF + SCBF aynı yapıda kullanıldığında yanal yük dağılımı rijitlik oranına göre belirlenir; TS EN 1998-1:2004 Madde 4.2.3 veya TBDY 2018 Madde 4.8 uyarınca kontrol edilmelidir.

10. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Konu: SCBF çaprazı narinlik kontrolü

Veriler:

• Çapraz profili: HSS 200×200×10 (SHS — kare içi boş profil)
• Çelik sınıfı: S355 ($f_y = 355\ \text{MPa}$)
• Çapraz boyutu (serbest uzunluk): $L = 4{,}50\ \text{m}$
• Burkulma uzunluk katsayısı: $K = 1{,}0$ (her iki uç mafsallı kabul)
• Çapraz atalet yarıçapı: $i_x = i_y = 7{,}85\ \text{cm}$ (profil tablosundan)

İstenen: TBDY 2018 Madde 9.6.3.1 uyarınca narinlik oranı kontrolü

Çözüm:

Adım 1 — Narinlik oranı hesabı:

$$\frac{KL}{i} = \frac{1{,}0 \times 450\ \text{cm}}{7{,}85\ \text{cm}} = 57{,}3$$

Adım 2 — Sınır değer kontrolü (TBDY 2018 Madde 9.6.3.1; ÇYTHYE 2018 Madde 7):

$$\frac{KL}{i} = 57{,}3 \leq 200 \quad \checkmark$$

Sonuç: Narinlik koşulu sağlanmıştır. Profil sismik sistem için kullanılabilir.

Kontrol: Enkesit sınıf kontrolü (Sınıf 1):

$$\frac{b}{t} = \frac{200 - 2 \times 10}{10} = 18{,}0$$

S355 için sınıf 1 sınırı:

$$\lambda_{hd} = 0{,}64 \sqrt{\frac{E}{f_y}} = 0{,}64 \sqrt{\frac{210{.}000}{355}} = 15{,}6$$

$18{,}0 > 15{,}6$ → Enkesit Sınıf 2 düşer; SDY sistemde kullanım için yeniden değerlendirme gerekir. Çözüm: HSS 200×200×12 ($b/t = 14{,}7$) seçilmelidir.

Problem 2 — Orta

Konu: SMF "güçlü kolon–zayıf kiriş" koşulu kontrolü

Veriler:

• Kiriş: IPE 450, S275 ($f_y = 275\ \text{MPa}$, $W_{pl} = 1{.}702\ \text{cm}^3$)
• Kolon: HEB 300, S355 ($f_y = 355\ \text{MPa}$, $W_{pl} = 1{.}869\ \text{cm}^3$)
• Kolon eksenel kuvvet: $N_{Ed} = 850\ \text{kN}$ (basınç)
• Kolon enkesiti: $A = 149{,}1\ \text{cm}^2$, kat yüksekliği: $h_k = 3{,}5\ \text{m}$

İstenen: TBDY 2018 Madde 9.2.3 ve AISC 341-16 Madde E3.4a uyarınca $\sum M_{pc}^* \geq 1{,}2 \sum M_{pb}^*$ kontrolü

Çözüm:

Adım 1 — Kiriş beklenen moment kapasitesi ($R_y = 1{,}25$ S275 için):

$$M_{pb}^* = R_y \cdot f_y \cdot W_{pl,kiriş} = 1{,}25 \times 275 \times 10^{-3} \times 1702 = 585{,}1\ \text{kNm}$$

Adım 2 — Kolon beklenen moment kapasitesi (eksenel kuvvet etkisi dahil):

Eksenel etki azaltma faktörü:

$$1 - \frac{N_{Ed}}{f_y \cdot A} = 1 - \frac{850}{355 \times 10^{-3} \times 149{,}1 \times 10^2} = 1 - \frac{850}{5{.}293{,}1} = 0{,}839$$ $$M_{pc}^* = R_y \cdot f_y \cdot W_{pl,kolon} \times \left(1 - \frac{N_{Ed}}{R_y \cdot f_y \cdot A}\right) = 1{,}15 \times 355 \times 10^{-3} \times 1869 \times 0{,}839 = 639{,}3\ \text{kNm}$$

($R_y = 1{,}15$ S355 için — AISC 341-16 Tablo A3.1)

Adım 3 — Koşul kontrolü (üst + alt kolon için):

$$\sum M_{pc}^* = 2 \times 639{,}3 = 1{.}278{,}6\ \text{kNm}$$ $$1{,}2 \times \sum M_{pb}^* = 1{,}2 \times 585{,}1 = 702{,}1\ \text{kNm}$$ $$1{.}278{,}6\ \text{kNm} \geq 702{,}1\ \text{kNm} \quad \checkmark$$

Sonuç: Güçlü kolon–zayıf kiriş koşulu sağlanmıştır. HEB 300 (S355) – IPE 450 (S275) kombinasyonu TBDY 2018 Madde 9.2.3 gerekliliklerini karşılar.

Problem 3 — Zor

Konu: EBF Link Eleman Tasarımı ve Link Türü Belirlenmesi

Veriler:

• Kiriş profili: IPE 500, S355
  • $d = 500\ \text{mm}$, $b_f = 200\ \text{mm}$, $t_f = 16\ \text{mm}$, $t_w = 10{,}2\ \text{mm}$
  • $W_{pl} = 2{.}194\ \text{cm}^3$, $A_w = (500 - 2 \times 16) \times 10{,}2 = 4{.}834\ \text{mm}^2$
• $f_y = 355\ \text{MPa}$, $E = 210{.}000\ \text{MPa}$
• Link uzunluğu: $e = 900\ \text{mm}$
• Deprem kesme istemi: $V_{Ed,link} = 420\ \text{kN}$

İstenen:

1. Link türünü belirle (kesme mi, moment mi?)
2. Link plastik kesme ve moment kapasitelerini hesapla
3. TBDY 2018 Madde 9.5.5 uyarınca kapasite kontrolü
4. Link rotasyon açısı $\gamma_{link}$ sınırını kontrol et

Çözüm:

Adım 1 — Plastik Kapasiteler:

$$M_{p} = f_y \cdot W_{pl} = 355 \times 2194 \times 10^{3} = 779\ \text{kNm}$$ $$V_{p} = 0{,}6 \cdot f_y \cdot A_w = 0{,}6 \times 355 \times 4834 \times 10^{-3} = 1{.}029{,}6\ \text{kN}$$

Adım 2 — Link Türü Belirlenmesi:

$$1{,}6 \cdot \frac{M_p}{V_p} = 1{,}6 \times \frac{779}{1{.}029{,}6} = 1{.}211\ \text{mm}$$

Link $e = 900\ \text{mm} < 1{.}211\ \text{mm}$ → Kesme linki (shear-dominant link)

Adım 3 — Kapasite Kontrolü:

$$V_{Ed,link} = 420\ \text{kN} \leq V_p = 1{.}029{,}6\ \text{kN} \quad \checkmark$$

Adım 4 — Uç Moment Kontrolü:

$$M_{end} = V_{Ed} \times \frac{e}{2} = 420 \times \frac{0{,}90}{2} = 189\ \text{kNm} \leq M_p = 779\ \text{kNm} \quad \checkmark$$

Adım 5 — Link Rotasyon Açısı Kontrolü:

Kesme linki için: $\gamma_{p,izin} = 0{,}08\ \text{rad}$

Yaklaşık gerçek rotasyon ($\delta_i = 0{,}010$, $L = 7{,}5\ \text{m}$, $h_k = 3{,}5\ \text{m}$):

$$\gamma_{link} = \frac{\delta_{i} \cdot L_{bay}}{e \cdot h_k} = \frac{0{,}010 \times 7{,}5}{0{,}90} = 0{,}0833\ \text{rad} \approx 0{,}08\ \text{rad}$$

Sınır değer ile örtüşmektedir; daha güvenli tasarım için $e$ uzatılabilir veya drift sınırlandırılabilir.

Sonuç: IPE 500 (S355) 900 mm link uzunluğu için TBDY 2018 Madde 9.5.5 koşullarını sağlar. Link türü kesme linki olup $V_p = 1.030\ \text{kN}$ ile $V_{Ed} = 420\ \text{kN}$'nin 2,45 katıdır.

11. Sık Yapılan Hatalar

Tablo 10: Sık Yapılan Hatalar

12. Kaynaklar

1. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Bölüm 9: Çelik Yapılar. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Ankara, 2018. Resmi Gazete: 18.03.2018 / 30364.
2. TS EN 1993-1-1:2022 — Çelik Yapıların Tasarımı — Bölüm 1-1: Genel Kurallar ve Binalar İçin Kurallar. TSE, Ankara.
3. TS EN 10025-2:2019 — Sıcak Haddelenmiş Yapı Çeliği Mamulleri — Bölüm 2: Alaşımsız yapı çeliklerinin teknik teslim şartları. TSE, Ankara.
4. TS EN 1998-1:2004 — Yapıların Depreme Karşı Tasarımı — Bölüm 1: Genel Kurallar, Sismik Eylemler ve Binalar İçin Kurallar. TSE, Ankara.
5. ÇYTHYE 2018 — Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 2018.
6. AISC 341-16 — Seismic Provisions for Structural Steel Buildings. American Institute of Steel Construction, Chicago, 2016.
7. AISC 358-16 — Prequalified Connections for Special and Intermediate Steel Moment Frames for Seismic Applications. AISC, 2016.
8. AISC 360-16 — Specification for Structural Steel Buildings. AISC, Chicago, 2016.
9. Bruneau, M., Uang, C.M. & Whittaker, A. (2011) — Ductile Design of Steel Structures, 2nd ed., McGraw-Hill, New York.
10. Arat, M.F. ve Türker, H.T. (2022) — "Moment Aktaran Çelik Çerçeve Sistemlerde Doğrusal Olmayan Davranışa Bağlı Yanal Yük Dağılımının İncelenmesi." Uludağ Üniversitesi Mühendislik Dergisi. Dergipark.
11. Durgun, Y. ve diğerleri (2013) — "Dış Merkez Çaprazlı Bir Çelik Perdenin Deprem Performansının Değerlendirilmesi." Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 19(3).
12. FEMA 350 (2000) — Recommended Seismic Design Criteria for New Steel Moment-Frame Buildings. SAC Joint Venture, Washington D.C.
13. NIST GCR 13-917-24 (2013) — Seismic Design of Steel Special Concentrically Braced Frame Systems. NIST, Gaithersburg.
14. AFAD TDTH (2018) — Türkiye Deprem Tehlikesi Haritası. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara.

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

1. TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
2. TS EN 1993-1-1:2022 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
3. TS EN 1998-1:2004 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
4. AISC 341-16 — American Institute of Steel Construction (AISC). https://www.aisc.org
5. AISC 358-16 — American Institute of Steel Construction (AISC). https://www.aisc.org
6. ÇYTHYE 2018 — T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Çelik Kolon Burkulma Hesaplama
• Çelik Kiriş Sehim Hesaplama
• Çelik Profil Ağırlığı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.