Kesit sınıflandırması neden önemlidir?

Kesit sınıfı, tasarım momentinin plastik modül (Wpl), elastik modül (Wel) ya da efektif alan modülü (W_eff) üzerinden hesaplanıp hesaplanamayacağını belirler. Bu seçim taşıyıcı sistemin hem dayanım hem de süneklik kapasitesini doğrudan etkiler (TS EN 1993-1-1 Madde 5.5).

S355 çeliğinde ε katsayısı kaçtır ve S235'ten farkı nedir?

S355 için ε = 0.814, S235 için ε = 1.000'dir. Daha yüksek akma dayanımı c/t sınır değerlerini düşürdüğünden S355 ile yapılan kesitlerde yerel burkulma S235'e kıyasla daha kısıtlayıcı koşullar altında kontrol edilmelidir.

Sınıf 1 kesit için başlık ve gövde c/t sınırları nelerdir?

TS EN 1993-1-1 Tablo 5.2'ye göre: basınç altındaki başlık için c/t ≤ 9ε, eğilme altındaki gövde için c/t ≤ 72ε olmalıdır. S355'te bu değerler sırasıyla 7.32 ve 58.6'ya karşılık gelir.

Sınıf 4 kesitlerde tasarım nasıl yapılır?

Sınıf 4 kesitlerde yerel burkulma elastik kapasiteye ulaşmadan oluşur; bu nedenle TS EN 1993-1-5:2006 Madde 4 uyarınca indirgeme faktörü ρ hesaplanarak efektif alan Aeff = ρ·A üzerinden tasarım yapılır.

TBDY 2018 deprem tasarımında hangi kesit sınıfı zorunludur?

TBDY 2018 Bölüm 9'a göre yüksek süneklik düzeyi (DC1) gerektiren deprem bölgelerinde çelik elemanların Sınıf 1 kesit koşulunu sağlaması zorunludur.

Kesit Sınıflandırması (Sınıf 1–4): S235 ve S355

Giriş

Çelik yapı elemanlarında yerel burkulma (local buckling), ince cidarlı levha bölgelerinin plastik kapasite gelişmeden dışa doğru deformasyona uğraması olgusudur. TS EN 1993-1-1:2005 bu davranışı dört kesit sınıfı ile kodlar: Sınıf 1 ve 2 plastik, Sınıf 3 elastik, Sınıf 4 ise efektif alan üzerinden tasarım gerektirir.

İnşaat halindeki çelik çerçeve yapı — ince cidarlı çelik profiller yerel burkulma riskini öne çıkarır — İnşaat halindeki çelik çerçeve: ince cidarlı profillerde kesit sınıflandırması kritik tasarım adımıdır (TS EN 1993-1-1 Madde 5.5).

CE-018 Kesit sınıflandırması (Sınıf 1-4) akış diyagramı — ε = √(235/fy) hesabı, gövde eğilme/basınç ve başlık c/t kontrolü, kesit sınıfı = max(gövde,başlık), Wpl/Wel/W_eff modül seçimi ve TBDY 2018 sismik gereksinim sırasıyla dokuz adım — **Şekil 1.1 — CE-018 Kesit Sınıflandırma Akışı**
ε katsayısı (S235=1.00, S275=0.92, S355=0.81, S460=0.71), gövde ve başlık c/t oranlarının ayrı kontrolü, kesit sınıfı = en kötü sınıf; TBDY 2018 DC1 (yüksek sünek) için Sınıf 1 zorunlu (EN 1993-1-1 Madde 5.5).

CE-018 Kesit sınıfları moment-eğri diyagramı ve karşılaştırma — Sınıf 1 plastik mafsal, Sınıf 2 sınırlı plato, Sınıf 3 elastik, Sınıf 4 lokal burkulma; c/t ölçü tablosu, malzeme ε çizelgesi (S235-S460) ve TBDY 2018 sismik gereksinim — **Şekil 1.2 — Moment-Eğri Davranışı + Sınıf Karşılaştırma**
Sınıf 1 (Wpl, plastik mafsal sünek) → Sınıf 2 (Wpl, sınırlı dönme) → Sınıf 3 (Wel, elastik) → Sınıf 4 (W_eff, lokal burkulma); c/t sınırları (gövde 72ε/83ε/124ε, başlık 9ε/10ε/14ε) ve etkin kesit kavramı.

Fabrikada istiflenmiş HEA/HEB serisi çelik I profilleri — Depo sahasında I-profil stoku: HEA/HEB serisi profiller genellikle Sınıf 1 veya Sınıf 2 kesit özelliği gösterir; c/t oranı profil serisine göre değişir.

1. Sınıf Tanımları

Kesit sınıfı (cross-section class), tasarım momentinin plastik mi, elastik mi yoksa azaltılmış mı alınacağını belirler (TS EN 1993-1-1 Madde 5.5).

Çelik malzemede gerilme-birim şekil değiştirme ilişkisi, moment-eğrilik diyagramı ve plastik mafsal oluşumu — Çelik malzeme davranışı: elastik–elastoplastik–pekleşme bölgeleri ile plastik mafsal oluşumu. Sınıf 1 kesitler tam plastik dönme kapasitesi sağlar.

Tablo 1: Sınıf Tanımları

Sınıf / İngilizce / Davranış

Sınıf	İngilizce	Davranış
Sınıf 1	Plastic	Plastik mafsal oluşturabilir; plastik analiz yapılabilir
Sınıf 2	Compact	Plastik moment $M_{pl}$ 'e ulaşır; ancak sınırlı dönme kapasitesi
Sınıf 3	Semi-compact	Elastik moment $M_{el}$ 'e ulaşır; yerel burkulma önce oluşmaz
Sınıf 4	Slender (Narin)	Yerel burkulma, elastik kapasiteye ulaşmadan oluşur; efektif alan kullanılır

Tasarım momentinde kullanılacak kesit modülü:

Tablo 2: Sınıf Tanımları

Sınıf / Kullanılan Modül

Sınıf	Kullanılan Modül
1	$W_{pl}$ (plastik)
2	$W_{pl}$ (plastik)
3	$W_{el}$ (elastik)
4	$W_{eff}$ (efektif)

Sürekli kirişte mesnet ve açıklık bölgesinde plastik eğrilik dağılımı — M-phi diyagramı — Sürekli kirişte plastik eğrilik dağılımı (M–φ diyagramı): Sınıf 1 kesitler mesnet ve açıklık bölgelerinde plastik eğrilik birikimine izin verir.

2. Parametrik Gösterim

\varepsilon = \sqrt{\frac{235}{f_y}}

Tablo 3: — Malzeme Faktörü

Çelik Sınıfı	$f_y$ (N/mm²)	$\varepsilon$
S235	235	1.000
S275	275	0.924
S355	355	0.814
S420	420	0.748
S460	460	0.715

Not: $t \leq 40$ mm için nominal akma dayanımı $f_y$ kullanılır. $40 < t \leq 80$ mm için $f_y$ bir kademe düşer (ör. S355 → 335 MPa).

2.2 $c/t$ Oranı

$c$ : Baskı altındaki levha boyutu (mesnetler arası temiz uzunluk)
$t$ : İlgili levha kalınlığı (başlık: $t_f$ ; gövde: $t_w$ )

I-profil başlığı için:

c = \frac{b - t_w - 2r}{2}

I-profil gövdesi için:

c = h - 2(t_f + r)

I-profil kesit şeması — başlık c/t ve gövde c/t boyutları ile yük türüne göre epsilon ve psi parametreleri — I-profil kesit geometrisi ve c/t parametreleri: başlık için tek taraf ankastre, gövde için çift taraf ankastre levha davranışı esastır (TS EN 1993-1-1 Tablo 5.2).

3. TS EN 1993-1-1 Tablo 5.2 — Sınır c/t Oranları

Tek taraf ankastre levha davranışı:

Tablo 4: Basınç Altındaki Başlıklar (Tablo 5.2 – Levha 2)

Sınıf	Sınır Değer
1	$c/t \leq 9\varepsilon$
2	$c/t \leq 10\varepsilon$
3	$c/t \leq 14\varepsilon$

S235 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 9.0$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 10.0$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 14.0$

S355 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 7.32$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 8.14$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 11.40$

Çift taraf ankastre levha, tam eğilme gerilme dağılımı:

Tablo 5: Eğilme Altındaki Gövdeler (Tablo 5.2 – Levha 1)

Sınıf	Sınır Değer
1	$c/t \leq 72\varepsilon$
2	$c/t \leq 83\varepsilon$
3	$c/t \leq 124\varepsilon$

S235 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 72$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 83$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 124$

S355 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 58.6$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 67.6$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 100.9$

Uniform basınç gerilme dağılımı ( $\psi = 1$ ):

Tablo 6: Eksenel Basınç Altındaki Gövdeler (Tablo 5.2 – Levha 1)

Sınıf	Sınır Değer
1	$c/t \leq 33\varepsilon$
2	$c/t \leq 38\varepsilon$
3	$c/t \leq 42\varepsilon$

S235 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 33$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 38$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 42$

S355 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 26.9$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 30.9$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 34.2$

Gerilme dağılımı $\alpha$ (sıkışma oranı) ve $\psi$ (gerilme oranı) parametreleriyle tanımlanır:

Tablo 7: Kombinasyon Yükü Altındaki Gövdeler (Eğilme + Eksenel)

Sınıf	Sınır Değer ( $\alpha \leq 0.5$ )	Sınır Değer ( $\alpha > 0.5$ )
1	$c/t \leq 36\varepsilon/\alpha$	$c/t \leq 13\varepsilon/(0.67+0.33\psi)$
2	$c/t \leq 41.5\varepsilon/\alpha$	$c/t \leq 15\varepsilon/(0.67+0.33\psi)$
3	—	$c/t \leq 42\varepsilon/(0.67+0.33\psi)$

4. Özet Tablo: S235 ve S355 İçin c/t Sınırları

Tablo 8: Başlık (Sıkıştırılmış, Tek Taraf Ankastre)

Parametre	S235 ( $\varepsilon = 1.000$ )	S355 ( $\varepsilon = 0.814$ )
Sınıf 1	$c/t \leq 9.0$	$c/t \leq 7.3$
Sınıf 2	$c/t \leq 10.0$	$c/t \leq 8.1$
Sınıf 3	$c/t \leq 14.0$	$c/t \leq 11.4$

Tablo 9: Gövde (Eğilme)

Parametre	S235 ( $\varepsilon = 1.000$ )	S355 ( $\varepsilon = 0.814$ )
Sınıf 1	$c/t \leq 72.0$	$c/t \leq 58.6$
Sınıf 2	$c/t \leq 83.0$	$c/t \leq 67.6$
Sınıf 3	$c/t \leq 124.0$	$c/t \leq 100.9$

Tablo 10: Gövde (Eksenel Basınç)

Parametre	S235 ( $\varepsilon = 1.000$ )	S355 ( $\varepsilon = 0.814$ )
Sınıf 1	$c/t \leq 33.0$	$c/t \leq 26.9$
Sınıf 2	$c/t \leq 38.0$	$c/t \leq 30.9$
Sınıf 3	$c/t \leq 42.0$	$c/t \leq 34.2$

5. Tasarım Örneği — IPE 240, S355

Profil özellikleri (EN 10365:2017):

$h = 240$ mm, $b = 120$ mm, $t_f = 9.8$ mm, $t_w = 6.2$ mm, $r = 15$ mm

Malzeme: S355 ( $t_f = 9.8 \leq 40$ mm → $f_y = 355$ N/mm², $\varepsilon = 0.814$ )

Adım 1 — Başlık c/t:

c = \frac{b - t_w - 2r}{2} = \frac{120 - 6.2 - 2 \times 15}{2} = \frac{83.8}{2} = 41.9 \text{ mm}

\frac{c}{t_f} = \frac{41.9}{9.8} = 4.28

S355 Sınıf 1 sınırı: $9 \times 0.814 = 7.32$

4.28 \leq 7.32 \quad \Rightarrow \textbf{Başlık: Sınıf 1}

Adım 2 — Gövde c/t (eğilme):

c = h - 2(t_f + r) = 240 - 2(9.8 + 15) = 240 - 49.6 = 190.4 \text{ mm}

\frac{c}{t_w} = \frac{190.4}{6.2} = 30.7

S355 Sınıf 1 sınırı (eğilme): $72 \times 0.814 = 58.6$

30.7 \leq 58.6 \quad \Rightarrow \textbf{Gövde: Sınıf 1}

Sonuç: IPE 240 / S355 kombinasyonu Sınıf 1 kesittir. Tasarımda $W_{pl}$ kullanılabilir; plastik analiz geçerlidir.

Çelik profil başlığında yerel burkulma hasarı — bükülme ve çıkıntı deformasyonu görülmektedir — Yerel burkulma hasarı: Sınıf 3 veya Sınıf 4 sınırını aşan c/t oranlarında başlıkta bu tür çıkıntı deformasyonları oluşabilir.

6. Sınıf 4 Kesitlerde Efektif Alan

Sınıf 4 kesitlerde TS EN 1993-1-5:2006 Madde 4 uyarınca efektif alan $A_{eff}$ hesaplanır.

Kritik levha burkulma gerilmesi:

\sigma_{cr} = k_\sigma \frac{\pi^2 E}{12(1-\nu^2)} \left(\frac{t}{b}\right)^2

İndirgeme faktörü:

\bar{\lambda}_p = \sqrt{\frac{f_y}{\sigma_{cr}}} = \frac{b/t}{28.4\,\varepsilon\,\sqrt{k_\sigma}}

\rho = \frac{\bar{\lambda}_p - 0.055(3+\psi)}{\bar{\lambda}_p^2} \leq 1.0 \quad (\psi \geq -1 \text{ için})

Efektif alan:

A_{eff} = \rho \cdot A

Burada $k_\sigma$ : levha burkulma katsayısı (eğilme altındaki plaklar için tipik $k_\sigma = 23.9$ , tek taraf ankastre için $k_\sigma = 0.43$ ).

7. Yönetmelik Referansları

Tablo 11: Yönetmelik Referansları

Standart / Yönetmelik / Madde / Bölüm

Standart / Yönetmelik	Madde / Bölüm
TS EN 1993-1-1:2005	Madde 5.5 — Kesit sınıflandırması
TS EN 1993-1-1:2005	Tablo 5.2 — c/t sınır değerleri
TS EN 1993-1-5:2006	Madde 4 — Sınıf 4 efektif alan
ÇYTHYE-2016	Bölüm 7 — Kesit dayanımları
TBDY 2018	Bölüm 9 — Deprem için kesit koşulları

Kaynakça

İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

TS EN 1993-1-1:2005 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
TS EN 1993-1-5:2006 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
ÇYTHYE-2016 — T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr
TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

Giriş

1. Sınıf Tanımları

Kesit sınıfı (cross-section class), tasarım momentinin plastik mi, elastik mi yoksa azaltılmış mı alınacağını belirler (TS EN 1993-1-1 Madde 5.5).

Tablo 1: Sınıf Tanımları

Sınıf / İngilizce / Davranış

Sınıf	İngilizce	Davranış
Sınıf 1	Plastic	Plastik mafsal oluşturabilir; plastik analiz yapılabilir
Sınıf 2	Compact	Plastik moment $M_{pl}$ 'e ulaşır; ancak sınırlı dönme kapasitesi
Sınıf 3	Semi-compact	Elastik moment $M_{el}$ 'e ulaşır; yerel burkulma önce oluşmaz
Sınıf 4	Slender (Narin)	Yerel burkulma, elastik kapasiteye ulaşmadan oluşur; efektif alan kullanılır

Tasarım momentinde kullanılacak kesit modülü:

Tablo 2: Sınıf Tanımları

Sınıf / Kullanılan Modül

Sınıf	Kullanılan Modül
1	$W_{pl}$ (plastik)
2	$W_{pl}$ (plastik)
3	$W_{el}$ (elastik)
4	$W_{eff}$ (efektif)

2. Parametrik Gösterim

\varepsilon = \sqrt{\frac{235}{f_y}}

Tablo 3: — Malzeme Faktörü

Çelik Sınıfı	$f_y$ (N/mm²)	$\varepsilon$
S235	235	1.000
S275	275	0.924
S355	355	0.814
S420	420	0.748
S460	460	0.715

Not: $t \leq 40$ mm için nominal akma dayanımı $f_y$ kullanılır. $40 < t \leq 80$ mm için $f_y$ bir kademe düşer (ör. S355 → 335 MPa).

2.2 $c/t$ Oranı

$c$ : Baskı altındaki levha boyutu (mesnetler arası temiz uzunluk)
$t$ : İlgili levha kalınlığı (başlık: $t_f$ ; gövde: $t_w$ )

I-profil başlığı için:

c = \frac{b - t_w - 2r}{2}

I-profil gövdesi için:

c = h - 2(t_f + r)

3. TS EN 1993-1-1 Tablo 5.2 — Sınır c/t Oranları

Tek taraf ankastre levha davranışı:

Tablo 4: Basınç Altındaki Başlıklar (Tablo 5.2 – Levha 2)

Sınıf	Sınır Değer
1	$c/t \leq 9\varepsilon$
2	$c/t \leq 10\varepsilon$
3	$c/t \leq 14\varepsilon$

S235 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 9.0$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 10.0$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 14.0$

S355 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 7.32$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 8.14$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 11.40$

Çift taraf ankastre levha, tam eğilme gerilme dağılımı:

Tablo 5: Eğilme Altındaki Gövdeler (Tablo 5.2 – Levha 1)

Sınıf	Sınır Değer
1	$c/t \leq 72\varepsilon$
2	$c/t \leq 83\varepsilon$
3	$c/t \leq 124\varepsilon$

S235 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 72$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 83$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 124$

S355 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 58.6$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 67.6$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 100.9$

Uniform basınç gerilme dağılımı ( $\psi = 1$ ):

Tablo 6: Eksenel Basınç Altındaki Gövdeler (Tablo 5.2 – Levha 1)

Sınıf	Sınır Değer
1	$c/t \leq 33\varepsilon$
2	$c/t \leq 38\varepsilon$
3	$c/t \leq 42\varepsilon$

S235 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 33$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 38$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 42$

S355 için: Sınıf 1 → $c/t \leq 26.9$ ; Sınıf 2 → $c/t \leq 30.9$ ; Sınıf 3 → $c/t \leq 34.2$

Gerilme dağılımı $\alpha$ (sıkışma oranı) ve $\psi$ (gerilme oranı) parametreleriyle tanımlanır:

Tablo 7: Kombinasyon Yükü Altındaki Gövdeler (Eğilme + Eksenel)

Sınıf	Sınır Değer ( $\alpha \leq 0.5$ )	Sınır Değer ( $\alpha > 0.5$ )
1	$c/t \leq 36\varepsilon/\alpha$	$c/t \leq 13\varepsilon/(0.67+0.33\psi)$
2	$c/t \leq 41.5\varepsilon/\alpha$	$c/t \leq 15\varepsilon/(0.67+0.33\psi)$
3	—	$c/t \leq 42\varepsilon/(0.67+0.33\psi)$

4. Özet Tablo: S235 ve S355 İçin c/t Sınırları

Tablo 8: Başlık (Sıkıştırılmış, Tek Taraf Ankastre)

Parametre	S235 ( $\varepsilon = 1.000$ )	S355 ( $\varepsilon = 0.814$ )
Sınıf 1	$c/t \leq 9.0$	$c/t \leq 7.3$
Sınıf 2	$c/t \leq 10.0$	$c/t \leq 8.1$
Sınıf 3	$c/t \leq 14.0$	$c/t \leq 11.4$

Tablo 9: Gövde (Eğilme)

Parametre	S235 ( $\varepsilon = 1.000$ )	S355 ( $\varepsilon = 0.814$ )
Sınıf 1	$c/t \leq 72.0$	$c/t \leq 58.6$
Sınıf 2	$c/t \leq 83.0$	$c/t \leq 67.6$
Sınıf 3	$c/t \leq 124.0$	$c/t \leq 100.9$

Tablo 10: Gövde (Eksenel Basınç)

Parametre	S235 ( $\varepsilon = 1.000$ )	S355 ( $\varepsilon = 0.814$ )
Sınıf 1	$c/t \leq 33.0$	$c/t \leq 26.9$
Sınıf 2	$c/t \leq 38.0$	$c/t \leq 30.9$
Sınıf 3	$c/t \leq 42.0$	$c/t \leq 34.2$

5. Tasarım Örneği — IPE 240, S355

Profil özellikleri (EN 10365:2017):

$h = 240$ mm, $b = 120$ mm, $t_f = 9.8$ mm, $t_w = 6.2$ mm, $r = 15$ mm

Malzeme: S355 ( $t_f = 9.8 \leq 40$ mm → $f_y = 355$ N/mm², $\varepsilon = 0.814$ )

Adım 1 — Başlık c/t:

c = \frac{b - t_w - 2r}{2} = \frac{120 - 6.2 - 2 \times 15}{2} = \frac{83.8}{2} = 41.9 \text{ mm}

\frac{c}{t_f} = \frac{41.9}{9.8} = 4.28

S355 Sınıf 1 sınırı: $9 \times 0.814 = 7.32$

4.28 \leq 7.32 \quad \Rightarrow \textbf{Başlık: Sınıf 1}

Adım 2 — Gövde c/t (eğilme):

c = h - 2(t_f + r) = 240 - 2(9.8 + 15) = 240 - 49.6 = 190.4 \text{ mm}

\frac{c}{t_w} = \frac{190.4}{6.2} = 30.7

S355 Sınıf 1 sınırı (eğilme): $72 \times 0.814 = 58.6$

30.7 \leq 58.6 \quad \Rightarrow \textbf{Gövde: Sınıf 1}

Sonuç: IPE 240 / S355 kombinasyonu Sınıf 1 kesittir. Tasarımda $W_{pl}$ kullanılabilir; plastik analiz geçerlidir.

6. Sınıf 4 Kesitlerde Efektif Alan

Sınıf 4 kesitlerde TS EN 1993-1-5:2006 Madde 4 uyarınca efektif alan $A_{eff}$ hesaplanır.

Kritik levha burkulma gerilmesi:

\sigma_{cr} = k_\sigma \frac{\pi^2 E}{12(1-\nu^2)} \left(\frac{t}{b}\right)^2

İndirgeme faktörü:

\bar{\lambda}_p = \sqrt{\frac{f_y}{\sigma_{cr}}} = \frac{b/t}{28.4\,\varepsilon\,\sqrt{k_\sigma}}

\rho = \frac{\bar{\lambda}_p - 0.055(3+\psi)}{\bar{\lambda}_p^2} \leq 1.0 \quad (\psi \geq -1 \text{ için})

Efektif alan:

A_{eff} = \rho \cdot A

Burada $k_\sigma$ : levha burkulma katsayısı (eğilme altındaki plaklar için tipik $k_\sigma = 23.9$ , tek taraf ankastre için $k_\sigma = 0.43$ ).

7. Yönetmelik Referansları

Tablo 11: Yönetmelik Referansları

Standart / Yönetmelik / Madde / Bölüm

Standart / Yönetmelik	Madde / Bölüm
TS EN 1993-1-1:2005	Madde 5.5 — Kesit sınıflandırması
TS EN 1993-1-1:2005	Tablo 5.2 — c/t sınır değerleri
TS EN 1993-1-5:2006	Madde 4 — Sınıf 4 efektif alan
ÇYTHYE-2016	Bölüm 7 — Kesit dayanımları
TBDY 2018	Bölüm 9 — Deprem için kesit koşulları

Kaynakça

İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

TS EN 1993-1-1:2005 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
TS EN 1993-1-5:2006 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
ÇYTHYE-2016 — T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr
TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

Kesit Sınıflandırması (Sınıf 1–4): S235 ve S355

Giriş

1. Sınıf Tanımları

2. Parametrik Gösterim

2.2 $c/t$ Oranı

3. TS EN 1993-1-1 Tablo 5.2 — Sınır c/t Oranları

4. Özet Tablo: S235 ve S355 İçin c/t Sınırları

5. Tasarım Örneği — IPE 240, S355

6. Sınıf 4 Kesitlerde Efektif Alan

7. Yönetmelik Referansları

Kaynakça

Kaynaklar

İlgili Hesaplama Araçları