Çelik Bağlantılar — Bulonlu Bağlantı Hesabı

Özet

Bulonlu bağlantılar (bolted connections), çelik elemanları sahada kaynaksız ve sökülebilir biçimde birleştirir. Tasarımda kesme dayanımı (shear resistance), ezilme (yatak) dayanımı (bearing resistance), çekme dayanımı (tension resistance), birleşik kesme–çekme, bulon grubu etkisi ve blok kırılma (block tearing) sınır durumları kontrol edilir. Türkiye'de çelik yapıların tasarımında bağlayıcı düzenleme ÇYTHYE 2016'dır (birleşimler Bölüm 13); TBDY 2018 Bölüm 9 da bu Yönetmelikteki YDKT veya GKT yöntemine atıf yapar. ÇYTHYE'de veya Türk standartlarında yer almayan kurallar için ÇYTHYE Md. 1.2 uyarınca uluslararası geçerliliği kabul edilen eşdeğer standartlar kullanılabilir; bu yazıdaki formüller EN 1993-1-8'in kısmi güvenlik katsayısı yaklaşımına, karşılaştırmalar ÇYTHYE ve AISC 360-16'ya göredir.

1. Bulon Kategorileri (EN 1993-1-8 / ÇYTHYE)

Bulonlu birleşimler, yük türüne ve delik–levha arayüz davranışına göre beş kategoriye ayrılmaktadır.

Saha Notu: TBDY 2018 Md. 9.2.3.2'ye göre deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde 8.8 veya 10.9 bulonlar tam önçekme verilerek kullanılır; ezilme etkili birleşimlerde de temas yüzeyleri en az μ = 0,20 sağlayacak şekilde hazırlanır. Yürütme sınıfı (EXC) EN 1090-2'ye göre proje şartnamesinde belirlenir; ön germe gereği yürütme sınıfından değil tasarım koşullarından kaynaklanır.

Dikkat: Hangi kategorinin kullanılacağı proje başında belirlenmeli ve tüm hesaplar, imalat ve montaj dokümanlarında tutarlı biçimde yer almalıdır; birleşim kategorisi ve ön germe gereği uygulama projesinde ve imalat/montaj şartnamesinde açıkça belirtilir.

2. Malzeme ve Bulon Özellikleri

2.1 Bulon Sınıfı ve Karakteristik Dayanımlar

Saha Notu: TBDY 2018 Md. 9.2.3.2'ye göre deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde 8.8 veya 10.9 sınıfı yüksek dayanımlı bulonlar tam önçekme verilerek kullanılır; deprem yükleri etkisinde olmayan elemanların birleşimlerinde ÇYTHYE'deki normal bulonlar (4.6–6.8) kullanılabilir. Köprü gibi dinamik yüklü yapılar TBDY kapsamında değildir; bunlarda ilgili şartnameye uyulur.

2.2 Bulon Enkesit Alanları ve Ön Germe Kuvvetleri

Tasarım ön germe kuvveti (TS EN 14399 / EN 1993-1-8 Madde 3.9.1):

$$F_{p,C}=0,7\cdot f_{ub}\cdot A_s$$

Dikkat: Ön gerilmeli birleşimlerde EN 14399-3 (HR sistemi) veya EN 14399-4 (HV sistemi) kapsamında belgelendirilmiş ön gerilmeli bulon takımları (bulon, somun ve pul birlikte) kullanılmalıdır. ÇYTHYE 13.3.3'e göre ön germe uygulanan yüksek dayanımlı bulonlarda Tablo 13.6'daki en küçük önçekme kuvvetleri sağlanmalıdır; belgesiz bulonlarda bu değerlere güvenilemez.

3. Tasarım Formülleri

3.1 Kesme Dayanımı (Shear Resistance)

Her bir kesme düzlemi için tasarım kayma dayanımı (TS EN 1993-1-8:2009 Madde 3.6.1):

$$F_{v,Rd}=\frac{{\alpha }_v\cdot f_{ub}\cdot A}{{\gamma }_{M2}}$$

${\gamma }_{M2}=1,25$ (EN 1993-1-8 önerilen değeri; ulusal ekte farklı değer verilebilir)

Saha Notu: Proje detayında kesme düzleminin diş açılmış bölgeden geçip geçmediği açıkça belirtilmelidir; belirsizse diş açılmış bölge varsayımı ($A=A_s$; 4.6, 5.6, 8.8 için ${\alpha }_v=0,6$; 4.8, 5.8, 6.8, 10.9 için ${\alpha }_v=0,5$) güvenli taraftadır. TBDY 2018 Md. 9.2.3.2'ye göre deprem yükleri etkisindeki elemanların kesme etkisindeki bulonlu birleşimlerinde kayma düzlemi diş açılmamış gövdeden geçmelidir.

3.2 Yatak Dayanımı (Bearing Resistance)

$$F_{b,Rd}=\frac{k_1\cdot {\alpha }_b\cdot f_u\cdot d\cdot t}{{\gamma }_{M2}}$$

${\alpha }_b$ katsayısı — en küçük değer alınır; kuvvet doğrultusunda uç bulonlar için ${\alpha }_d=e_1/(3d_0)$, iç bulonlar için ${\alpha }_d=p_1/(3d_0)-1/4$:

$${\alpha }_b=\min \left({\alpha }_d;\frac{f_{ub}}{f_u};1,0\right)$$

$k_1$ katsayısı (kenar bulonu için):

$$k_1=\min \left(2,8\frac{e_2}{d_0}-1,7;2,5\right)$$

İç bulonlar için:

$$k_1=\min \left(1,4\frac{p_2}{d_0}-1,7;2,5\right)$$

Dikkat: Kenar ve iç bulonlar için $k_1$ ve ${\alpha }_b$ hesabı ayrı ayrı yapılmalıdır.

3.3 Minimum Mesafe Gereksinimleri

Saha Notu — Türkiye Saha Pratiği: ÇYTHYE 2016 Madde 13.3.6'ya göre delik merkezleri arasındaki uzaklık bulon çapının 3 katından az olmamalıdır ($s\ge 3d$); yerinde uygulanabilirliği gösterilirse daha küçük aralığa izin verilebilir; kenar uzaklığı Tablo 13.9'a (Madde 13.3.7), en büyük kenar uzaklığı ve aralık Madde 13.3.8'e göre (12t ve 150 mm; 14t ve 200 mm) belirlenir. EN 1993-1-8 Tablo 3.3'teki alt sınırlar ($e_1\ge 1,2d_0$, $p_1\ge 2,2d_0$) ÇYTHYE'den farklıdır; tasarımda hangi düzenlemenin kullanıldığı belirtilmelidir.

3.4 Çekme Dayanımı (Tension Resistance)

$$F_{t,Rd}=\frac{k_2\cdot f_{ub}\cdot A_s}{{\gamma }_{M2}}$$

Burada $k_2=0,9$ (somunlu bulon için). Çekme + Kayma kombinasyonu:

$$\frac{F_{v,Ed}}{F_{v,Rd}}+\frac{F_{t,Ed}}{1,4\cdot F_{t,Rd}}\le 1,0$$

Referans: TS EN 1993-1-8:2009 Madde 3.6.1, Tablo 3.4 (birleşik kesme ve çekme).

3.5 Ön Gerilmeli Bulon Kayma Dayanımı (Sürtünme Tipi — Kategori B/C)

$$F_{s,Rd}=\frac{k_s\cdot n\cdot \mu }{{\gamma }_{M3}}\cdot F_{p,Cd}$$ $$F_{p,Cd}=0,7\cdot f_{ub}\cdot A_s$$

${\gamma }_{M3}$: SLS = 1,10; ULS = 1,25 (EN 1993-1-8 önerilen değerleri; ulusal ekle değişebilir)

3.6 Blok Kesme (Block Shear)

Bağlantı bölgesinde bir "blok"un birleşik kayma ve çekme yenilmesiyle kopması durumudur (TS EN 1993-1-8:2009 Madde 3.10.2).

Simetrik çekme durumu:

$$V_{eff,1,Rd}=\frac{f_u\cdot A_{nt}}{{\gamma }_{M2}}+\frac{1}{\sqrt{3}}\cdot \frac{f_y\cdot A_{nv}}{{\gamma }_{M0}}$$

Dengesiz çekme durumu (tek köşebent vb.):

$$V_{eff,2,Rd}=\frac{0,5\cdot f_u\cdot A_{nt}}{{\gamma }_{M2}}+\frac{1}{\sqrt{3}}\cdot \frac{f_y\cdot A_{nv}}{{\gamma }_{M0}}$$

${\gamma }_{M0}=1,0$; ${\gamma }_{M2}=1,25$ (EN 1993 önerilen değerleri)

Dikkat: Blok kırılma (blok kesme), özellikle köşebent (L profil) bağlantılarında, kiriş uç bağlantılarında ve dar kenarlı levhalarda kritik sınır durumu olabilir. ÇYTHYE 2016 Madde 7.2'ye göre çekme elemanlarının uç birleşimlerinde blok kırılma sınır durumu Madde 13.4.3'e göre kontrol edilir; Şekil 13.9 kiriş uç birleşimlerini de kapsar.

3.7 AISC 360-16 Karşılaştırması

4. Bulon Grubu Hesabı

Eksantrik yüklü bulon gruplarında (kayma kuvveti + moment), en kritik bulondaki bileşik kuvvet elastik yöntemle belirlenir.

4.1 Elastik Yöntem

Koordinat başlangıcı bulon grubunun ağırlık merkezi alınarak:

$$r_i=\sqrt{x_i^2+y_i^2}$$

Moment bileşeni nedeniyle $i$. bulona gelen kuvvet:

$$F_{M,i}=\frac{M_{Ed}\cdot r_i}{\sum r_i^2}$$

x ve y bileşenleri:

$$F_{Mx,i}=\frac{M_{Ed}\cdot y_i}{\sum r_i^2};F_{My,i}=\frac{M_{Ed}\cdot x_i}{\sum r_i^2}$$

Doğrudan yük bileşenleri ($n$ adet bulon):

$$F_{Vx}=\frac{V_x}{n};F_{Vy}=\frac{V_y}{n}$$

En kritik bulondaki bileşik kuvvet:

$$F_{res}=\sqrt{(F_{Vx}+F_{Mx,i}{)}^2+(F_{Vy}+F_{My,i}{)}^2}\le F_{min,Rd}$$

Saha Notu: Düzlem dışı dışmerkezlik durumunda (kiriş mesnet bağlantıları, konsol plakalar) moment hem çekme hem kesme üretir; bu durumda $F_{t,Ed}$ ve $F_{v,Ed}$ birlikte etkidiğinden EN 1993-1-8 Tablo 3.4'teki birleşik kesme–çekme koşulu uygulanmalıdır.

5. Ön Gerilmeli Bulon Montaj Yöntemleri (TS EN 1090-2:2012)

Saha Notu: Tablo 12'deki değerler yalnızca ön bilgi amaçlıdır; sahada referans sıkma momenti EN 1090-2 Md. 8.5.2'ye göre bulon takımı üreticisinin EN 14399 kapsamında beyan ettiği k değeriyle ya da Ek H'deki şantiye kalibrasyon deneyiyle belirlenir.

Dikkat — Deprem Etkisindeki Birleşimler (TBDY 2018): TBDY 2018 Md. 9.2.3.2'ye göre deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde 8.8 veya 10.9 yüksek dayanımlı bulonlar tam önçekmeli kullanılır, kesme etkisindeki birleşimlerde kayma düzlemi diş açılmamış gövdeden geçmelidir ve temas yüzeyleri ezilme etkili birleşimlerde de en az μ = 0,20 sağlamalıdır. Birleşimlerin gerekli dayanımında, ilgili sistem maddelerinin öngördüğü yerlerde Md. 9.2.4'teki olası malzeme dayanımları ($R_y{F}_y$, $R_t{F}_u$) ve Md. 9.2.6'ya göre dayanım fazlalığı katsayısı D ile büyütülmüş deprem etkileri kullanılır.

6. Hesap Örneği

Veri

• Bağlantı: İki çift köşebent ile gövde bağlantısı
• Kayma kuvveti: $V_{Ed}=120\text{ kN}$
• Bulon: M20 – 8.8 ($f_{ub}=800{\text{ N/mm}}^2$; $A_s=245{\text{ mm}}^2$; $d_0=22\text{ mm}$; $d=20\text{ mm}$)
• Bağlanan eleman: S355, $f_u=490{\text{ N/mm}}^2$, $f_y=355{\text{ N/mm}}^2$, $t=10\text{ mm}$
• $e_1=40\text{ mm}$, $p_1=60\text{ mm}$, $e_2=35\text{ mm}$, $p_2=60\text{ mm}$; tek kesme düzlemi

Çözüm

1. Kayma dayanımı (tek bulon) [TS EN 1993-1-8:2009 Madde 3.6.1]:

$$F_{v,Rd}=\frac{0,6\times 800\times 245}{1,25\times 10^3}=94,1\text{ kN}$$

2. ${\alpha }_b$ hesabı:

$$\frac{e_1}{3d_0}=\frac{40}{66}=0,606;\frac{p_1}{3d_0}-0,25=\frac{60}{66}-0,25=0,659;\frac{f_{ub}}{f_u}=\frac{800}{490}=1,63$$ $${\alpha }_b=\min (0,606;0,659;1,63;1,0)=0,606$$

3. $k_1$ hesabı (kenar bulon):

$$k_1=\min \left(2,8\times \frac{35}{22}-1,7;2,5\right)=\min (2,75;2,5)=2,5$$

4. Yatak dayanımı (tek bulon):

$$F_{b,Rd}=\frac{2,5\times 0,606\times 490\times 20\times 10}{1,25\times 10^3}=118,8\text{ kN}$$

5. Belirleyici dayanım: $\min (94,1;118,8)=94,1\text{ kN/bulon}$

6. Gerekli bulon sayısı:

$$n=\frac{V_{Ed}}{F_{v,Rd}}=\frac{120}{94,1}=1,28\to \text{2 bulon sec¸ilir}$$

7. Kontrol: $2\times 94,1=188,2\text{ kN}>120\text{ kN}$ ✓

7. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Bulon: M16 – 8.8; $f_{ub}=800{\text{ N/mm}}^2$; $A_s=157{\text{ mm}}^2$; $d_0=18\text{ mm}$
• Çekme kuvveti: $T=200\text{ kN}$ (HEB 140 profil üzerindeki flanş plakası bağlantısı)
• Bağlantıda 4 adet bulon; tek kesme düzlemi

İstenen: Güvenli çekme kuvveti dayanımını hesaplayınız.

Çözüm:

Adım 1 — Tek bulon çekme dayanımı (TS EN 1993-1-8:2009 Madde 3.6.1(4)):

$$F_{t,Rd}=\frac{k_2\cdot f_{ub}\cdot A_s}{{\gamma }_{M2}}=\frac{0,9\times 800\times 157}{1,25\times 10^3}=90,4\text{ kN}$$

Adım 2 — Birleşim toplam çekme dayanımı:

$$R_{gt}=4\times F_{t,Rd}=4\times 90,4=361,6\text{ kN}$$

Adım 3 — Kontrol:

$$R_{gt}=361,6\text{ kN}>T=200\text{ kN}✓\text{UYGUN}$$

Kontrol (ÇYTHYE Madde 13.3.9, YDKT): $R_n=F_{nt}{A}_b=0,75F_{ub}{A}_b=0,75\times 800\times 201=120600$ N $=120,6$ kN/bulon (karakteristik, diş açılmamış gövde alanı $A_b$); tasarım dayanımı $\varphi R_n=0,75\times 120,6=90,5$ kN/bulon → $4\times 90,5=362$ kN > 200 kN ✓ (EN 1993-1-8 sonucuyla hemen hemen aynı).

Problem 2 — Orta

Veriler:

• Birleşim: UPE 180 kiriş — diyagonal levha bağlantısı
• Kayma kuvveti: $P=250\text{ kN}$
• Bulon: 5 × M16 – 8.8; $\mu =0,50$ (A sınıfı yüzey); $T_b=88\text{ kN}$
• Çelik sınıfı: S275; $t_w=5,5\text{ mm}$; $t_{levha}=14\text{ mm}$; $A_s=157{\text{ mm}}^2$

İstenen: a) Ezilme etkili birleşimde güvenli kesme dayanımı; b) Sürtünme etkili birleşimde (Kategori B) SLS kayma dayanımı.

Çözüm:

a) Ezilme Etkili (Kategori A):

Adım 1 — Kayma dayanımı (${\alpha }_v=0,6$):

$$F_{v,Rd}=\frac{0,6\times 800\times 157}{1,25\times 10^3}=60,3\text{ kN}$$

Adım 2 — ${\alpha }_b$ (UPE180 gövdesi $t=5,5\text{ mm}$, $e_1=40\text{ mm}$, $p_1=50\text{ mm}$, $d_0=18\text{ mm}$, $f_u=430{\text{ N/mm}}^2$ S275):

$$\frac{e_1}{3d_0}=\frac{40}{54}=0,741;\frac{p_1}{3d_0}-0,25=\frac{50}{54}-0,25=0,676;\frac{f_{ub}}{f_u}=\frac{800}{430}=1,86$$ $${\alpha }_b=0,676$$

Adım 3 — $k_1$ ($e_2=40\text{ mm}$):

$$k_1=\min \left(2,8\times \frac{40}{18}-1,7;2,5\right)=\min (4,52;2,5)=2,5$$

Adım 4 — Yatak dayanımı ($t=5,5\text{ mm}$, ince eleman belirleyici):

$$F_{b,Rd}=\frac{2,5\times 0,676\times 430\times 16\times 5,5}{1,25\times 10^3}=51,0\text{ kN}$$

Belirleyici: $\min (60,3;51,0)=51,0\text{ kN/bulon}$

Toplam dayanım: $5\times 51,0=255,0\text{ kN}>250\text{ kN}$ ✓

b) Sürtünme Etkili (Kategori B — SLS):

$$F_{s,Rd}=\frac{k_s\cdot n\cdot \mu }{{\gamma }_{M3,ser}}\cdot F_{p,Cd}=\frac{1,0\times 1\times 0,50}{1,10}\times (0,7\times 800\times 157)\times 10^{-3}=\frac{0,50}{1,10}\times 87,9=39,9\text{ kN/bulon}$$

Toplam: $5\times 39,9=199,7\text{ kN}<250\text{ kN}$ → Yetersiz.

Sonuç: Ezilme etkili tasarım 5 bulon ile yeterli; sürtünme etkili tasarımda 7 adet M16-8.8 veya 5 adet M20-8.8 gereklidir.

Problem 3 — Zor

Veriler:

• Bağlantı: HEB 140 flanşına vida levhası bağlantısı
• Yük: $P=300\text{ kN}$ (dışmerkezlik $e=60\text{ mm}$ — hem kesme hem çekme)
• Bulon: 4 × M20 – 8.8; $A_s=245{\text{ mm}}^2$; $d_0=22\text{ mm}$
• Çelik: S275; $f_u=430{\text{ N/mm}}^2$; $f_y=275{\text{ N/mm}}^2$; $t_f=12\text{ mm}$; $t_{levha}=12\text{ mm}$
• $e_1=40\text{ mm}$; $p_1=60\text{ mm}$; $e_2=35\text{ mm}$

İstenen: Birleşimin a) ezilme etkili (çekme + kayma kombinasyonu), b) blok kesme yeterliliğini kontrol ediniz.

Çözüm:

a) Çekme + Kayma Kombinasyonu:

Dışmerkezlik momentinden çekme kuvveti:

$$M=P\times e=300\times 0,06=18\text{ kNm}$$

y koordinatları (üst iki bulon kritik): $y_1=90\text{ mm}$, $y_2=30\text{ mm}$

$$\sum y_i^2=2(90^2+30^2)=18000{\text{ mm}}^2$$ $$F_{t,Ed,1}=\frac{M\cdot y_1}{\sum y_i^2}=\frac{18,0\times 10^6\times 90}{18000}=90\text{ kN/bulon}$$

Tek bulon çekme dayanımı:

$$F_{t,Rd}=\frac{0,9\times 800\times 245}{1250}=141,1\text{ kN}$$

Kayma kuvveti per bulon: $F_{v,Ed}=300/4=75\text{ kN}$

Kayma dayanımı:

$$F_{v,Rd}=\frac{0,6\times 800\times 245}{1250}=94,1\text{ kN}$$

Kombinasyon kontrolü (TS EN 1993-1-8 Tablo 3.4, birleşik kesme ve çekme):

$$\frac{F_{v,Ed}}{F_{v,Rd}}+\frac{F_{t,Ed}}{1,4\cdot F_{t,Rd}}=\frac{75}{94,1}+\frac{90}{1,4\times 141,1}=0,797+0,455=1,25>1,0\to \text{Yetersiz}$$

b) Blok Kırılma (Blok Kesme) Kontrolü (TS EN 1993-1-8:2009 Madde 3.10.2). Bulonlar a şıkkındaki gibi yük doğrultusunda tek hatta $n_1=4$ adettir ($p_1=60$ mm, $e_1=40$ mm, $e_2=35$ mm); kayma yüzeyi kuvvet doğrultusunda, çekme yüzeyi ona diktir.

Net kayma alanı (kuvvet doğrultusunda):

$$A_{nv}=t\times [e_1+(n_1-1)p_1-(n_1-0,5)d_0]=12\times [40+3\times 60-3,5\times 22]=1716{\text{ mm}}^2$$

Net çekme alanı (kuvvete dik, kenar tarafı):

$$A_{nt}=t\times \left(e_2-\frac{d_0}{2}\right)=12\times (35-11)=288{\text{ mm}}^2$$

Yük dışmerkez olduğundan EN 1993-1-8 Madde 3.10.2'deki dışmerkez yükleme ifadesi ($V_{eff,2,Rd}$) kullanılır:

$$V_{eff,2,Rd}=\frac{0,5\cdot f_u\cdot A_{nt}}{{\gamma }_{M2}}+\frac{f_y\cdot A_{nv}}{\sqrt{3}\cdot {\gamma }_{M0}}=\frac{0,5\times 430\times 288}{1250}+\frac{275\times 1716}{\sqrt{3}\times 1000}=49,5+272,5=322,0\text{ kN}$$

Kontrol: $V_{eff,2,Rd}=322,0\text{ kN}>P=300\text{ kN}$ → Blok kırılma yeterli.

Sonuç: Birleşim birleşik kesme–çekme koşulu açısından yetersizdir (1,25 > 1,0); blok kırılma açısından yeterlidir. Çözüm: (1) bulon çapını M24 8.8'e yükseltmek ($75/135,6+90/(1,4\times 203,3)=0,553+0,316=0,87\le 1,0$) ya da (2) aynı hatta bulon sayısını 6'ya çıkarmak (M20 8.8, $y=\pm 30,\pm 90,\pm 150$ mm: $F_{t,Ed}=42,9$ kN, $F_{v,Ed}=50$ kN; $0,531+0,217=0,75\le 1,0$). Çekme kuvvetleri basit elastik yaklaşımla bulon grubu ağırlık merkezine göre dağıtılmıştır.

8. Yönetmelik Referansları

Ek Mevzuat:

• TS EN 14399-3, 14399-4: Yüksek dayanımlı yapısal bulon takımları (sırasıyla HR ve HV sistemleri)
• TS EN 1090-2:2012: Çelik yapılar için uygulama standardı — bulon montaj, kalite kontrol
• TS EN 10025-2:2004: Yapısal çelik malzeme (S235, S275, S355 vb.)
• TBDY 2018 Madde 9.2: Deprem bölgelerinde çelik yapı özel koşulları
• 3194 Sayılı İmar Kanunu ve 4708 Sayılı Yapı Denetimi Kanunu: Proje onayı ve denetim zorunlulukları

9. Kritik Noktalar

KP-1: Kesme kuvvetinin etki çizgisi bulon grubunun ağırlık merkezinden geçmiyorsa oluşan moment (eksantrik etki) hesaba katılmalıdır (Bölüm 4).

KP-2: Delik tipi (normal, geniş, oval) $k_s$ katsayısını doğrudan değiştirir; geniş delik ve yüke dik kısa oval delikte $k_s=0,85$, yüke dik uzun ovalde $0,70$, yüke paralel kısa ovalde $0,76$, yüke paralel uzun ovalde $0,63$ alınır (TS EN 1993-1-8 Tablo 3.6).

KP-3: Blok kırılma kontrolü, özellikle köşebent bağlantılarında kritik olabilir; ÇYTHYE 2016 Madde 7.2 ve 13.4.3 uyarınca çekme elemanlarının uç birleşimlerinde, Şekil 13.9'daki kiriş uç birleşimlerinde de kontrol edilmelidir.

KP-4: ${\gamma }_{M2}=1,25$ ve ${\gamma }_{M0}=1,0$ EN 1993'ün önerilen değerleridir; kısmi katsayılar ulusal ekte belirlenir. TS EN 1993-1-8 ulusal ekinin durumu TSE kataloğundan doğrulanmalı; ÇYTHYE 2016 ile tasarımda φ/Ω katsayıları kullanılır.

KP-5: Sürtünme tipi bağlantılarda yüzey işlemi (kumlama, galvaniz, boya) $\mu$ değerini doğrudan etkiler; standart A sınıfı yüzey için $\mu =0,50$ (TS EN 1090-2 Tablo 18).

KP-6 — TBDY 2018: Sismik dayanım sisteminin parçası olan bağlantılarda (kiriş-kolon, çapraz-düğüm noktası) Bölüm 9'un ilgili sistem maddeleri uygulanır: gerekli dayanımlar TBDY 2018 Md. 9.2.6'ya göre dayanım fazlalığı katsayısı D ile büyütülmüş deprem etkileriyle belirlenir, ancak akma (mekanizma) durumu ile uyumlu iç kuvvetlerden büyük alınmaz; örneğin süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı çerçevelerde çapraz uç birleşimlerinin çekme dayanımı çaprazın olası akma dayanımı $R_y{F}_y{A}_g$ (YDKT) ile hesaplanır (Md. 9.6.6).

10. Sık Yapılan Hatalar

Kaynaklar

1. TS EN 1993-1-1:2005 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). Avrupa Komisyonu JRC — Eurocodes (eurocodes.jrc.ec.europa.eu)
2. TS EN 1993-1-8:2009 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). Avrupa Komisyonu JRC — Eurocodes (eurocodes.jrc.ec.europa.eu)
3. ÇYTHYE Bölüm 13 — T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr)
4. TS EN 1090-2:2012 — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. Türk Standardları Enstitüsü (tse.org.tr)
5. TS EN 14399 — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. Türk Standardları Enstitüsü (tse.org.tr)
6. AISC 360-16 — American Institute of Steel Construction (AISC). American Institute of Steel Construction (aisc.org)
7. TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Resmî Gazete — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (18.03.2018)

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Çelik Kolon Burkulma Hesaplama
• Çelik Kiriş Sehim Hesaplama
• Çelik Profil Ağırlığı Hesaplama
• Kaynak Boyu Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

yapidan (2026). Çelik Bağlantılar — Bulonlu Bağlantı Hesabı. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/ce/celik-bulonlu-baglanti-hesabi