Çelik Bağlantılar: Kaynaklı Bağlantı Hesabı

Kategori: Çelik Yapılar Seviye: Orta–İleri

1. Kaynak Türleri

Yapısal çelik bağlantılarda kullanılan başlıca kaynak türleri ÇYTHYE-2016 Bölüm 13.2 ve TS EN 1993-1-8:2009 Bölüm 4'te tanımlanmaktadır.

1.1 Tasarım Akış Diyagramı

Aşağıdaki diyagram, kaynaklı bağlantı tasarımında izlenecek adımları TS EN 1993-1-8:2009 ve ÇYTHYE-2016 Bölüm 13 esas alınarak özetlemektedir.

1.2 Köşe Kaynağı (Fillet Weld)

En yaygın kaynak türüdür. İki yüzeyin kesişim bölgesine uygulanır; tam nüfuz gerekmez. Yapısal bağlantılarda kiriş-kolon, levha-kolon ve makas birleşimlerinde yaygın kullanılır.

Dikkat: Köşe kaynağı efektif olmayan geçiş bölgelerinde (başlangıç/bitiş) kopma riski taşır; bu nedenle efektif uzunluk hesabı kritiktir.

Saha Notu: Türkiye'de imalathane kaynaklarında MIG/MAG (GMAW) ve örtülü elektrod ark kaynağı (SMAW) yaygındır. Saha montaj kaynaklarında ise MIG/MAG tercih edilir; ancak rüzgarlı ve soğuk havalarda gaz kalkanı bozulabileceğinden, şantiyede korunaklı alanlarda kaynak yapılması zorunludur (TS EN 1090-2:2018 Madde 7.5.3).

1.3 Küt Kaynak (Butt/Groove Weld)

• Tam nüfuzlu (Full Penetration Butt Weld — FBW): Eleman kalınlığının tamamında birleşim; yorulma kritik ve sismik kritik birleşimlerde tercih edilir.
• Kısmi nüfuzlu (Partial Penetration Butt Weld — PBW): Belirli derinliğe kadar nüfuz; sekonder elemanlarda kabul edilebilir, ancak gerilme konsantrasyonuna dikkat edilmelidir.

1.4 Tapa Kaynağı (Plug/Slot Weld)

Levhalardaki dairesel veya oval deliklere doldurulan kaynak; kayma kuvveti aktarımı için kullanılır. ÇYTHYE-2016 Bölüm 13.2.3 kapsamında düzenlenmektedir.

Tablo 1: Tapa Kaynağı (Plug/Slot Weld)

2. Köşe Kaynağı Geometrisi

2.1 $a$ — Efektif Boğaz Kalınlığı (Throat Thickness)

Boğaz kalınlığı, efektif kaynak alanını ve dolayısıyla dayanımı doğrudan belirleyen en kritik geometrik parametredir. 90° köşe birleşimi için:

$$a = s \cdot \sin(45°) \approx 0{,}707 \cdots$$

Burada:

• $s$: Kaynağın bacak uzunluğu (leg size, mm)
• Derin nüfuzlu kaynakta (deep penetration weld) laboratuvar doğrulamasıyla ek tolerans eklenebilir

TS EN 1993-1-8:2009 Madde 4.5.2 / ÇYTHYE-2016 §13.2.2.1 kapsamında $a$ sınırları:

$$a \geq 3 \text{ mm}$$ $$a \leq 0{,}7 \cdot t_{\min}$$

(İnce elemanlarda ısıl deformasyon sınırı)

Saha Notu: Türkiye şantiyelerinde kaynak boyutu ölçümü için kaynak mastarı (welding gauge/weld gauge) kullanımı zorunludur. Bacak uzunluğu $s$'nin projede belirtilmesi, boğaz kalınlığı $a$'nın doğrudan ölçülmesinden daha yaygındır; fakat TS EN 1090-2:2018 Madde 7.5.18 uyarınca teslimatta kalınlık $a$ doğrulanmalıdır.

2.2 Efektif Uzunluk ($l_{\text{eff}}$)

$$l_{\text{eff}} = l_{\text{toplam}} - 2a$$

Her iki uçtan 1 adet $a$ miktarı başlangıç/bitiş kusur payı için düşülür (TS EN 1993-1-8:2009 Madde 4.5.1.2).

Minimum efektif uzunluk:

$$l_{\text{eff}} \geq \max(6a,\; 30 \text{ mm})$$

Dikkat: Uzun kaynaklar ($l > 150a$) için gerilme dağılımı tekdüze değildir. TS EN 1993-1-8:2009 Madde 4.5.1.2(4) uyarınca uzun kaynak azaltma katsayısı $\beta_{Lw}$ uygulanmalıdır:

$$\beta_{Lw} = 1{,}2 - 0{,}2 \cdot \frac{l}{150a} \leq 1{,}0$$

3. Köşe Kaynağı Dayanımı — TS EN 1993-1-8:2009 / ÇYTHYE-2016

ÇYTHYE-2016 Bölüm 13.2.4, köşe kaynak dayanımı için TS EN 1993-1-8:2009 Madde 4.5.3 kapsamındaki iki yöntemi referans almaktadır.

3.1 Yönsel Yöntem (Directional Method) — Madde 4.5.3.2

Kaynak boğazı düzlemindeki gerilme bileşenleri:

• $\sigma_{\perp}$: Boğaz düzlemine dik normal gerilme
• $\tau_{\perp}$: Boğaz düzlemine dik kayma gerilmesi
• $\tau_{\parallel}$: Kaynak eksenine paralel kayma gerilmesi

Koşul 1 (Denklem 4.1a):

$$\sqrt{\sigma_{\perp}^2 + 3(\tau_{\perp}^2 + \tau_{\parallel}^2)} \leq \frac{f_u}{\beta_w \cdot \gamma_{M2}}$$

Koşul 2 (Denklem 4.1b):

$$\sigma_{\perp} \leq \frac{0{,}9 \cdot f_u}{\gamma_{M2}}$$

Not: $\sigma_{\parallel}$ (kaynak eksenine paralel normal gerilme) kaynak dayanımı kontrolünde hesaba katılmaz.

Korelasyon Katsayısı $\beta_w$ (TS EN 1993-1-8:2009 Tablo 4.1 / ÇYTHYE-2016 Tablo 13.1):

Tablo 2: Yönsel Yöntem (Directional Method) — Madde 4.5.3.2

$\gamma_{M2} = 1{,}25$ (TS EN 1993-1-8:2009 / ÇYTHYE-2016 §13.1)

Saha Notu: Türkiye'de inşaat çeliği olarak en yaygın kullanılan sınıflar S235 ve S355'tir. S355, sektörde "St52" olarak da anılmaktadır. S460 sınıfı yüksek katlı binalarda ve köprülerde kullanım alanı bulmaktadır.

3.2 Basitleştirilmiş Yöntem (Simplified Method) — Madde 4.5.3.3

$$F_{w,Ed} \leq F_{w,Rd}$$ $$F_{w,Rd} = f_{vw,d} \cdot a$$ $$f_{vw,d} = \frac{f_u / \sqrt{3}}{\beta_w \cdot \gamma_{M2}}$$

Birim uzunluk başına kaynak dayanımı: $F_{w,Rd}$ [kN/mm]

Dikkat: Basitleştirilmiş yöntem, yönsel yönteme kıyasla her zaman konservatif sonuç vermez; dik yüklü kaynaklar için yönsel yöntem daha elverişli sonuç üretebilir (TS EN 1993-1-8:2009 §4.5.3.2, Not).

4. Köşe Kaynağı Dayanımı — AISC 360-16

4.1 Kaynağın Nominal Dayanımı (Madde J2.4)

$$R_n = F_{nw} \cdot A_{we}$$ $$F_{nw} = 0{,}60 F_{EXX} (1{,}0 + 0{,}50 \sin^{1{,}5}\theta)$$

• $F_{EXX}$: Kaynak elektrodu nominal çekme dayanımı (E70XX için = 480 MPa)
• $\theta$: Kuvvetin kaynak eksenine dik açısı (0° = boyuna, 90° = enine)
• $A_{we}$: Efektif kaynak alanı = $a \cdot l_{\text{eff}}$

LRFD: $\phi = 0{,}75$ | ASD: $\Omega = 2{,}00$

Tablo 3: Kaynağın Nominal Dayanımı (Madde J2.4)

Saha Notu: Türkiye'de AISC LRFD yaklaşımı, ÇYTHYE-2016'dan önce yaygın kullanılıyordu. Günümüzde resmi onaylı tasarım standardı ÇYTHYE-2016'dır; ancak özel endüstriyel projelerde AISC referans alınmaya devam edebilir. Her iki yöntemi aynı projede birlikte kullanmaktan kaçınılmalıdır.

5. Küt Kaynak Dayanımı

5.1 Tam Nüfuzlu Küt Kaynak (TS EN 1993-1-8:2009 Madde 4.7.1 / ÇYTHYE-2016 §13.2.1.1)

Tam nüfuzlu küt kaynak dayanımı, birleştirilen elemanın kesit dayanımına eşit alınır — ayrıca kaynak hesabı yapılmaz.

Dikkat: Tam nüfuzlu küt kaynak, geri paso (back gouging) veya çift taraflı kaynak gerektirir; imalat ve muayene maliyeti köşe kaynağından yüksektir. Sismik kritik birleşimlerde (ör. TBDY 2018 Bölüm 9 moment aktaran çerçeve kolon–kiriş birleşimi) tam nüfuz zorunludur.

5.2 Kısmi Nüfuzlu Küt Kaynak (TS EN 1993-1-8:2009 Madde 4.7.2 / ÇYTHYE-2016 §13.2.1.2)

$$F_{w,Rd} = f_{vw,d} \cdot a_p$$

• $a_p$: Tasarım boğazı kalınlığı = nüfuz derinliği − 2 mm (üretim toleransı)

Tablo 4: Kaynak Tipi — Tasarım Boğazı

6. Kaynak Kalitesi ve NDT

6.1 Kaynak Kalite Seviyeleri (TS EN ISO 5817:2010)

TS EN ISO 5817:2010 (Türk Standardı: TS EN ISO 5817), füzyon kaynaklı bağlantılardaki süreksizliklerin kabul kriterlerini üç kalite seviyesiyle tanımlar. Standart; çelik, nikel, titanyum ve bunların alaşımlarına uygulanır.

Tablo 5: Kaynak Kalite Seviyeleri (TS EN ISO 5817:2010)

TS EN 1090-2:2018 kapsamında, uygulama sınıfı EXC3 ve EXC4 gerektiren bağlantılarda kalite seviyesi B zorunludur.

Saha Notu: Türkiye'de yapı denetimi kapsamındaki çelik yapılarda kaynak kalite seviyesi belgelenmeli ve denetçi onayı alınmalıdır (4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun).

6.2 Tahribatsız Muayene (NDT) Yöntemleri

TS EN ISO 17637 (Gözle Muayene), TS EN ISO 17640 (Ultrasonik), EN 12062 kapsamında:

Tablo 6: Tahribatsız Muayene (NDT) Yöntemleri

Dikkat: Türkiye'de NDT personelinin TS EN ISO 9712 kapsamında sertifikalı olması zorunludur. Sertifikasız personelin yürüttüğü muayene sonuçları yapı denetimi kapsamında geçersiz sayılabilir.

7. Kaynaklanabilirlik ve Ön Isıtma

7.1 Karbon Eşdeğeri (Carbon Equivalent — CE)

Kaynaklanabilirlik değerlendirmesinde IIW formülü kullanılır (TS EN 10025-2 kapsamı):

$$CE_{IIW} = C + \frac{Mn}{6} + \frac{Cr + Mo + V}{5} + \frac{Ni + Cu}{15}$$

Tablo 7: Karbon Eşdeğeri (Carbon Equivalent — CE)

7.2 Ön Isıtma Gereksinimleri (TS EN 1011-2)

Ön ısıtma sıcaklığı; çelik sınıfı, plaka kalınlığı, ısı girdisi ve hidrojen içeriğine göre belirlenir. Türkiye'de:

• S235, S275: Levha kalınlığı ≤ 25 mm — ön ısıtma genellikle gerekmez
• S355, t > 25 mm: 50–100°C ön ısıtma önerilir
• S460 ve üzeri: Kaynak prosedürü belgesi (WPS/WPQR) zorunludur, ön ısıtma ≥ 75–150°C

Saha Notu: Kış koşullarında (ortam sıcaklığı < 5°C) tüm çelik sınıfları için ön ısıtma zorunlu hale gelir. Türkiye'nin İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde kış aylarında bu koşul sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ön ısıtma kontrolü için temas (contact) termometre veya termal boya kullanılır.

8. Kaynak Sembol Gösterimi (TS EN ISO 2553)

Çelik yapı çizimlerinde kaynak sembolleri TS EN ISO 2553 standardına göre gösterilir. Çizim okunabilirliği ve imalat doğruluğu açısından standart sembollerin doğru kullanımı kritiktir.

Tablo 8: Kaynak Sembol Gösterimi (TS EN ISO 2553)

9. Kaynak Boyutu Seçim Kuralları

Tablo 9: Kaynak Boyutu Seçim Kuralları

Saha Notu: Türkiye pratiğinde "a8" veya "s12" şeklindeki tasarım notasyonu yaygındır. Kaynak mastarları ile saha ölçümünde $s$ (bacak) daha kolay ölçülebildiğinden, proje çizimlerinde $s$ değerinin belirtilmesi önerilir.

10. Deprem (Sismik) Tasarımda Kaynaklı Bağlantılar

TBDY 2018 Bölüm 9 kapsamında, süneklik düzeyi yüksek (SDY) çelik sistemlerde kaynaklı bağlantılara özel gereksinimler öngörülmektedir.

Tablo 10: Deprem (Sismik) Tasarımda Kaynaklı Bağlantılar

Dikkat: TBDY 2018 Madde 9.2.4.2 uyarınca, moment aktaran çerçevelerin kiriş–kolon birleşimlerindeki alın levhası veya kanat levhası kaynakları tam nüfuzlu küt kaynak olarak tasarlanmalıdır. Bu bölgelerde kısmi nüfuzlu küt kaynak veya köşe kaynağı kullanımı yasaktır.

Saha Notu: Türkiye, Deprem Tehlikesi Haritası'na göre yüksek deprem tehlikeli bölgeler içermektedir (İstanbul, İzmir, Kayseri, Erzincan vb.). Bu illerdeki çelik yapılarda TBDY 2018 Bölüm 9 gereksinimleri birinci önceliktir ve kaynak kalite kontrolü buna göre yapılandırılmalıdır.

11. Kaynak Grubu Hesabı (Birden Fazla Kaynak Dikişi)

Birden fazla kaynak dikişinden oluşan gruplarda (kiriş–kolon alnı gibi), kuvvetler kaynak grubu ağırlık merkezinden kaynaklanan moment ve kesme ile hesaplanır.

Kaynak grubu birim kutupsal atalet momenti ($I_P$):

$$I_P = \sum (I_x + I_y) = \sum \left( a \cdot l_i \cdot r_i^2 \right)$$

Burada $r_i$: kaynak grubu ağırlık merkezine uzaklık.

Eksenel kuvvetten birim gerilme:

$$f_{\text{axial}} = \frac{F}{A_w}, \quad A_w = \sum a \cdot l_i$$

Momentten birim gerilme:

$$f_{\text{moment}} = \frac{M \cdot r_{\max}}{I_P}$$

Dikkat: Kaynak grubu hesabında vektörel bileşenlerin yönleri dikkate alınarak bileşke $f_{\text{toplam}}$ hesaplanmalı ve TS EN 1993-1-8:2009 koşulları kontrol edilmelidir.

12. Tasarım Örneği — Köşe Kaynağı

Problem: Bir levhanın köşe kaynağıyla bir kolona birleştirilmesi. Kaynak gerilmelerini hesapla ve tasarım dayanımını kontrol et.

Veriler:

• Çelik: S355, $f_u = 510$ N/mm², $\beta_w = 0{,}90$
• Kaynak boğaz kalınlığı: $a = 8$ mm
• Efektif uzunluk: $l_{\text{eff}} = 200$ mm
• Uygulanan kuvvet: $F = 300$ kN (dik yük)

Adım 1 — Birim kaynak kuvveti:

$$f = \frac{F}{l_{\text{eff}}} = \frac{300\,000}{200} = 1500 \text{ N/mm}$$

Adım 2 — Boğaz düzlemindeki gerilmeler (dik yük için $\sigma_\perp = \tau_\perp = f/(a\sqrt{2})$):

$$\sigma_\perp = \tau_\perp = \frac{1500}{8 \times \sqrt{2}} = 132{,}6 \text{ N/mm}^2$$ $$\tau_\parallel = 0$$

Adım 3 — Etkin gerilme:

$$\sigma_{\text{eff}} = \sqrt{132{,}6^2 + 3(132{,}6^2 + 0)} = \sqrt{132{,}6^2 \times 4} = 2 \times 132{,}6 = 265{,}2 \text{ N/mm}^2$$

Adım 4 — Dayanım sınırları:

$$\frac{f_u}{\beta_w \gamma_{M2}} = \frac{510}{0{,}90 \times 1{,}25} = 453{,}3 \text{ N/mm}^2$$ $$\frac{0{,}9 f_u}{\gamma_{M2}} = \frac{0{,}9 \times 510}{1{,}25} = 367{,}2 \text{ N/mm}^2$$

Kontrol:

$$265{,}2 \leq 453{,}3 \quad \checkmark$$ $$132{,}6 \leq 367{,}2 \quad \checkmark$$

Sonuç: $a = 8$ mm köşe kaynağı yeterlidir (%58,5 kullanım).

13. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Çelik: S275, $f_u = 430$ N/mm², $\beta_w = 0{,}85$
• İki levha bindirilmiş kaynaklı birleşim, uygulanan kayma kuvveti: $V = 120$ kN
• Kaynak boğaz kalınlığı: $a = 6$ mm
• $\gamma_{M2} = 1{,}25$

İstenen: Gerekli minimum efektif kaynak uzunluğu $l_{\text{eff}}$

Çözüm:

Adım 1 — Birim uzunluk kaynak dayanımı:

$$f_{vw,d} = \frac{f_u / \sqrt{3}}{\beta_w \cdot \gamma_{M2}} = \frac{430 / \sqrt{3}}{0{,}85 \times 1{,}25} = \frac{248{,}3}{1{,}0625} = 233{,}7 \text{ N/mm}^2$$ $$F_{w,Rd} = f_{vw,d} \cdot a = 233{,}7 \times 6 = 1402{,}2 \text{ N/mm}$$

Adım 2 — Gerekli uzunluk:

$$l_{\text{eff,gerekli}} = \frac{V}{F_{w,Rd}} = \frac{120\,000}{1402{,}2} = 85{,}6 \text{ mm}$$

Adım 3 — Minimum uzunluk kontrolü (TS EN 1993-1-8:2009 §4.5.1.2):

$$l_{\text{eff}} \geq \max(6a,\; 30\text{ mm}) = \max(36\text{ mm},\; 30\text{ mm}) = 36 \text{ mm}$$

Sonuç: $l_{\text{eff}} = 90 \text{ mm}$ (≥ 85,6 mm, ≥ 36 mm) — Yeterli

Kontrol: Seçilen $l_{\text{eff}} = 90$ mm için kapasite = $1402{,}2 \times 90 = 126{,}2$ kN > 120 kN

Problem 2 — Orta

Veriler:

• Çelik: S235, $f_u = 360$ N/mm², $\beta_w = 0{,}80$
• Yatay plaka üzerindeki köşe kaynağı; hem kesme $V_z = 350$ kN hem de moment $M = 42$ kNm aktarımı
• Kaynak iki taraflı, boğaz kalınlığı $a = 6$ mm, kaynak boyu $l = 300$ mm (her taraf)
• $\gamma_{M2} = 1{,}25$

İstenen: Yönsel yöntemle dayanım kontrolü

Çözüm:

Adım 1 — Kaynak grubu toplam efektif alanı (çift taraflı):

$$A_w = 2 \times a \times l_{\text{eff}} = 2 \times 6 \times (300 - 2\times6) = 2 \times 6 \times 288 = 3456 \text{ mm}^2$$

Adım 2 — Kayma gerilmesi ($\tau_\parallel$):

$$\tau_\parallel = \frac{V_z}{A_w} = \frac{350\,000}{3456} = 101{,}3 \text{ N/mm}^2$$

Adım 3 — Normal gerilme (momenten, üst lif):

$$\sigma_\perp = \frac{M \cdot y_{\max}}{I_w \cdot a}$$

Kaynak grubunun atalet momenti (çift taraf, boğaz kesiti):

$$I_w = 2 \times \frac{a \times l_{\text{eff}}^3}{12} = 2 \times \frac{6 \times 288^3}{12} = 2 \times 119{,}1 \times 10^6 = 238{,}2 \times 10^6 \text{ mm}^4$$ $$\sigma_\perp = \frac{42 \times 10^6 \times 150}{238{,}2 \times 10^6} = 26{,}5 \text{ N/mm}^2$$

Adım 4 — Etkin gerilme:

$$\sigma_{\text{eff}} = \sqrt{\sigma_\perp^2 + 3(\tau_\perp^2 + \tau_\parallel^2)} = \sqrt{26{,}5^2 + 3(0 + 101{,}3^2)} = \sqrt{702{,}3 + 30\,783} = \sqrt{31\,485} = 177{,}4 \text{ N/mm}^2$$

Adım 5 — Dayanım kontrolü:

$$\frac{f_u}{\beta_w \cdot \gamma_{M2}} = \frac{360}{0{,}80 \times 1{,}25} = 360 \text{ N/mm}^2$$ $$177{,}4 \leq 360 \quad \checkmark \quad (\%49{,}3 \text{ kullanım})$$ $$\sigma_\perp = 26{,}5 \leq \frac{0{,}9 \times 360}{1{,}25} = 259{,}2 \text{ N/mm}^2 \quad \checkmark$$

Sonuç: $a = 6$ mm, $l = 300$ mm çift taraflı kaynak yeterlidir.

Problem 3 — Zor

Veriler:

• S355 çeliği, $f_u = 510$ N/mm², $\beta_w = 0{,}90$, $\gamma_{M2} = 1{,}25$
• Bir IPE360 kirişi, $a = 8$ mm köşe kaynağıyla kolon flanşına birleştirilmiştir
• Bağlantıya etkiyen kuvvetler: $V_{Ed} = 250$ kN (kesme), $N_{Ed} = 80$ kN (çekme), $M_{Ed} = 55$ kNm
• Üst ve alt başlık kaynakları $l_{f} = 170$ mm (flanş genişliği); gövde kaynakları $l_{w} = 340$ mm (toplam iki taraf, IPE360 gövde yüksekliği ≈ 340 mm)

İstenen: Başlık ve gövde kaynaklarını ÇYTHYE-2016/TS EN 1993-1-8:2009 Yönsel Yöntemle kontrol et

Çözüm:

Adım 1 — Moment dağılımı (plastik dağılım varsayımı: moment flanşlar tarafından, kesme+eksenel gövde tarafından taşınır):

Flanşlarda moment kuvveti:

$$F_{f} = \frac{M_{Ed}}{h_s} = \frac{55 \times 10^6}{(360 - 12{,}7)} = \frac{55 \times 10^6}{347{,}3} = 158{,}4 \text{ kN}$$

($h_s$ = IPE360 başlık merkezleri arası mesafe ≈ 347,3 mm)

Adım 2 — Gövde kaynaklarına eksenel kuvvet ve kesme dağılımı:

$$N_{w,Ed} = N_{Ed} = 80 \text{ kN (gövde)}, \quad V_{w,Ed} = V_{Ed} = 250 \text{ kN}$$

Adım 3 — Flanş kaynak gerilmesi (dik yük, $\tau_\parallel = 0$):

Efektif uzunluk: $l_{f,\text{eff}} = 170 - 2\times8 = 154$ mm

$$\sigma_\perp = \tau_\perp = \frac{F_f / l_{f,\text{eff}}}{a\sqrt{2}} = \frac{158\,400 / 154}{8 \times 1{,}414} = \frac{1028{,}6}{11{,}31} = 90{,}9 \text{ N/mm}^2$$ $$\sigma_{\text{eff,f}} = \sqrt{90{,}9^2 + 3(90{,}9^2)} = 2 \times 90{,}9 = 181{,}8 \text{ N/mm}^2$$ $$\frac{f_u}{\beta_w \gamma_{M2}} = \frac{510}{0{,}90 \times 1{,}25} = 453{,}3 \text{ N/mm}^2 \quad \Rightarrow \quad 181{,}8 \leq 453{,}3 \quad \checkmark$$

Adım 4 — Gövde kaynak gerilmesi:

$$A_{w} = 2 \times 8 \times (340 - 2\times8) = 2 \times 8 \times 324 = 5184 \text{ mm}^2$$ $$\sigma_\perp = \frac{N_{Ed}}{A_w} = \frac{80\,000}{5184} = 15{,}4 \text{ N/mm}^2$$ $$\tau_\parallel = \frac{V_{Ed}}{A_w} = \frac{250\,000}{5184} = 48{,}2 \text{ N/mm}^2$$ $$\sigma_{\text{eff,w}} = \sqrt{15{,}4^2 + 3(48{,}2^2)} = \sqrt{237 + 6969} = \sqrt{7206} = 84{,}9 \text{ N/mm}^2 \leq 453{,}3 \quad \checkmark$$

Sonuç: $a = 8$ mm flanş ve gövde kaynakları tüm koşullar için yeterlidir.

Kullanım oranları: Flanş: %40,1 | Gövde: %18,7

Kontrol: $\sigma_{\perp,f} = 90{,}9 \leq 0{,}9 \times 510 / 1{,}25 = 367{,}2 \text{ N/mm}^2$

14. Sık Yapılan Hatalar

Tablo 11: Sık Yapılan Hatalar

15. Yönetmelik Referansları

Tablo 12: Yönetmelik Referansları

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Çelik Kolon Burkulma Hesaplama
• Çelik Kiriş Sehim Hesaplama
• Çelik Profil Ağırlığı Hesaplama
• Kaynak Boyu Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.