Aşık (Purlin) Hesabı

1. Tanım ve Kapsam

Aşıklar (İngilizce: purlin), çatı sistemlerinde çatı örtüsünü doğrudan taşıyan ve yükleri ana taşıyıcı çerçevelere (makaslar, portallar) aktaran ikincil yatay kirişlerdir. Çatı eğimi doğrultusunda yerleştirilen aşıklar, çatı yüklerini hem kendi ekseni hem de yatay ekseni etrafında taşır.

1.1 Uygulama Alanları

Tablo 1: Uygulama Alanları

Saha Notu: Türkiye'deki sanayi yapılarında çatı eğimi genellikle 8°–15° (% 14–27) arasında seçilmektedir. Bu aralık hem yağış drenajını hem de kar kaymasını optimize eder. Ege ve Akdeniz Bölgesi'nde % 10–12 eğim yeterli olurken, Doğu Anadolu'da karın oluşturduğu yatay itme kuvveti nedeniyle % 15–20 eğim önerilmektedir.

Dikkat: Çatı eğimi α < 5° olan düz çatılarda kar birikmesi homojen dağılım yerine bölgesel yoğunlaşma gösterebilir; bu durum TS EN 1991-1-3 Madde 6.3 kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir.

2. Profil Türleri ve Karşılaştırma

2.1 Sıcak Haddelenmiş IPE Profiller

IPE profiller, Türkiye'de en yaygın kullanılan aşık profilleridir. EN 10034'e uygun olarak üretilmekte; TS EN 10025-2'ye göre S235 (fy = 235 N/mm², fu = 360 N/mm²), S275 (fy = 275 N/mm², fu = 430 N/mm²) veya S355 (fy = 355 N/mm², fu = 510 N/mm²) kalitelerinde temin edilmektedir.

Tablo 2: Sıcak Haddelenmiş IPE Profiller

2.2 Soğuk Şekil Verilmiş C ve Z Profiller

TS EN 1993-1-3 (Türkiye'de TS EN 1993-1-3:2007 olarak yayımlanmıştır) kapsamında tasarlanan soğuk şekil verilmiş C ve Z profiller, et kalınlığı genellikle 1.5–3.0 mm arasında değişmekte; galvanizli veya boyalı olarak temin edilmektedir.

Tablo 3: Soğuk Şekil Verilmiş C ve Z Profiller

Saha Notu: Türkiye'de C profil aşıklar genellikle hafif çelik yapılarda ve GES (Güneş Enerji Santrali) konstrüksiyonlarında kullanılmaktadır. Sanayi yapılarında 6 m'yi aşan açıklıklarda Z profil veya IPE tercih edilmektedir. Soğuk şekil verilmiş profillerin bağlantılarında, galvaniz kaplamanın zarar görmemesi için özel matkap vidası kullanılmalı, puntalama kaynağından kaçınılmalıdır.

3. Yük Hesabı

3.1 Sabit Yükler (g)

Aşığa etki eden sabit yükler şunlardır:

• Çatı kaplama sacı: Trapez profilli çelik sac 0.10–0.15 kN/m², sandviç panel 0.15–0.30 kN/m²
• Aşık öz ağırlığı: IPE 200 için 2.21 kN/m (22.4 kg/m × g), hesaplarda doğrudan dahil edilir
• Çatı kaplama + izolasyon: Genellikle 0.25–0.40 kN/m² alınmaktadır

3.2 Kar Yükü (TS 498:2021 ve TS EN 1991-1-3)

Türkiye'de kar yükü TS 498:2021 ile belirlenmektedir. Çelik yapılarda TS EN 1993 serisi kullanıldığında TS EN 1991-1-3 paralel olarak da uygulanabilmektedir.

TS 498 yönteminde:

$$P_k = m \cdot P_{k0}$$

TS EN 1991-1-3 Madde 5.2 yönteminde:

$$s = \mu_i \cdot C_e \cdot C_t \cdot s_k$$

Tablo 4: Kar Yükü (TS 498:2021 ve TS EN 1991-1-3)

Şekil katsayısı (μ1): α ≤ 30° için μ1 = 0.80 (TS EN 1991-1-3 Tablo 5.1)

Saha Notu: Türkiye Ulusal Eki'nde sk değerleri TS 498 Çizelge 4 ile uyumlu tutulmaktadır. Rakım farkı büyük şehirlerde (örn. Ankara il sınırları içinde 800–1800 m arasında değişen rakım) sk değerinin proje alanı için interpolasyonla belirlenmesi gerekmektedir.

Dikkat: Çatılarda kar perdesi veya parapetlerin varlığında drift kar yükü TS EN 1991-1-3 Madde 6.2 ve 6.3 kapsamında ayrıca hesaplanmalı; bu hesap standart çatı yükünün üzerine eklenmelidir.

3.3 Rüzgar Yükü (TS EN 1991-1-4)

Tablo 5: Rüzgar Yükü (TS EN 1991-1-4)

Aşığa etki eden rüzgar basıncı:

$$w = c_{pe} \cdot q_p(z_e)$$

Çatı yüzeyinde emme durumunda (örn. eğimli çatı orta bölgesi) cpe,10 = −0.7 ile −1.0 arasında değişmektedir (TS EN 1991-1-4 Tablo 7.4a). Rüzgar emme kuvveti, özellikle hafif çatı örtülerinde kritik boyuta ulaşabilmektedir.

Saha Notu: Türkiye kıyılarındaki güçlü meltem rüzgarları (özellikle Ege kıyıları) ve Doğu Anadolu bozkır rüzgarları tasarımda kritik olabilir. İzmir–Çeşme bölgesinde vb,0 ≥ 45 m/s alınması önerilmektedir.

3.4 Yük Kombinasyonları (TS EN 1990)

ULS (Göçme Limit Durumu):

$$F_d = 1{,}35 \cdot G_k + 1{,}50 \cdot Q_{k,1} + 1{,}50 \cdot \sum \psi_{0,i} \cdot Q_{k,i}$$

SLS (Kullanım Limit Durumu):

$$F_{d,ser} = G_k + Q_{k,1} + \sum \psi_{0,i} \cdot Q_{k,i}$$

Çatı aşıkları için tipik kombinasyonlar:

• ULS: 1.35g + 1.50s + 0.90w (baskın yük: kar)
• ULS: 1.35g + 1.50w + 0.75s (baskın yük: rüzgar)
• SLS: g + s (sehim kontrolü için)

4. Tasarım Yöntemi (TS EN 1993-1-1:2005)

4.1 Kesit Sınıflandırması

TS EN 1993-1-1 Madde 5.5 ve Tablo 5.2 uyarınca IPE profillerin gövde ve başlık incelik-kalınlık oranları kontrol edilir.

$$\varepsilon = \sqrt{235 / f_y}$$

Tablo 6: Kesit Sınıflandırması

IPE profiller, yaygın çelik sınıfları için Sınıf 1 kesit olup plastik tasarım geçerlidir.

4.2 Eğilme Dayanımı Kontrolü

Sınıf 1/2 kesitler için (TS EN 1993-1-1 Madde 6.2.5, Denklem 6.13):

$$M_{c,Rd} = \frac{W_{pl,y} \cdot f_y}{\gamma_{M0}}$$

Burada $\gamma_{M0} = 1{,}00$'dir (TS EN 1993-1-1 Tablo 1.1).

Kontrol: $M_{Ed} \leq M_{c,Rd}$

4.3 Kesme Kuvveti Kontrolü

TS EN 1993-1-1 Madde 6.2.6, Denklem 6.18:

$$V_{pl,Rd} = \frac{A_v \cdot (f_y / \sqrt{3})}{\gamma_{M0}}$$

IPE profillerde kesme alanı: $A_v = A - 2 \cdot b \cdot t_f + (t_w + 2r) \cdot t_f$

Kontrol: $V_{Ed} \leq V_{pl,Rd}$; $V_{Ed} \leq 0{,}5 \cdot V_{pl,Rd}$ koşulu sağlandığında kesme-eğilme etkileşimi ihmal edilir (Madde 6.2.8).

4.4 Yanal Burkulmaya Karşı Dayanım

Aşık üst başlığı çatı kaplama sacı tarafından desteklenmediğinde yanal burkulma kritik hale gelir. TS EN 1993-1-1 Madde 6.3.2.3 (haddelenmiş kesitler için):

$$M_{b,Rd} = \chi_{LT} \cdot W_{pl,y} \cdot f_y / \gamma_{M1}$$

Normalleştirilmiş narinlik:

$$\bar{\lambda}_{LT} = \sqrt{\frac{W_{pl,y} \cdot f_y}{M_{cr}}}$$

Gergi çubuğu veya ankastre bağlantı ile aşıkların zayıf ekseni desteklendiğinde, serbest burkulma boyu $L_c$ küçülmekte ve $\chi_{LT} \rightarrow 1{,}0$'a yaklaşmaktadır.

Dikkat: Gergi çubuğu olmaması durumunda IPE profillerin yanal narinliği kritik boyuta ulaşabilir. Özellikle 5 m'yi aşan açıklıklarda ve z-z ekseni desteği olmaksızın IPE profil kullanmak tehlikelidir.

4.5 İki Eksenli Eğilme (Gergi Çubuğu Olmayan Durum)

Çatı eğimi $\alpha > 0°$ olduğunda aşığa hem $M_y$ hem $M_z$ etki eder:

$$\frac{M_{y,Ed}}{M_{y,Rd}} + \frac{M_{z,Ed}}{M_{z,Rd}} \leq 1{,}0$$

Saha Notu: Türkiye'de % 10–15 eğimli çatılarda (α ≈ 6°–9°), My/Mz oranı yaklaşık 10:1 ile 15:1 arasındadır. Bu nedenle Mz genellikle kritik olmamakla birlikte, gergi çubuğu yoksa ihmal edilmemelidir.

4.6 Sehim Kontrolü (SLS)

TS EN 1993-1-1 Madde 7.2, TS EN 1990 Ek A1:

$$\delta_{max} = \frac{5 \cdot w \cdot L^4}{384 \cdot E \cdot I_y} \leq \frac{L}{200}$$

• L/200: Genel aşık sehim sınırı (BS EN yapı tasarım kılavuzu önerisi)
• L/250: Kırılgan iç kaplamalı yapılar için
• L/360: Alçı veya sert kaplamalar için (TS EN 1993-1-1 Tablo NA.2)

$E$ (elastisite modülü) = 210,000 N/mm²

5. Gergi Çubuğu (Anti-Sag Rod)

5.1 Tanım ve İşlevi

Gergi çubuğu (sag rod), aşıkların zayıf ekseni (z-z) etrafındaki açıklığını azaltarak:

• İki eksenli eğilme momentini sınırlandırır
• Yanal burkulma boyunu düşürür
• İnşaat sırasında sehimi önler

5.2 Gergi Çubuğu Tasarımı

Tipik çap aralığı: Ø12–Ø20 mm (çekme çubuğu olarak çalışır).

Gergi çubukları aşığın açıklığını L/2 (tek nokta) veya L/3 (iki nokta) olarak böler.

Tablo 7: Gergi Çubuğu Tasarımı

Saha Notu: Türkiye'deki sanayi yapılarında gergi çubuğu kullanımı zorunlu tutulmasa da, IPE 180 ve üzeri profillerde 6 m'yi aşan açıklıklar için en az tek nokta gergi çubuğu uygulanması mesleki iyi uygulama kuralı olarak kabul görmektedir.

Dikkat: Gergi çubuklarının montaj sırasında sıkılması ve bağlantı civatalarının moment anahtarıyla torque değerlerine göre sıkılması gerekmektedir. İnşaat dönemi yükleme durumlarında gergi çubuklarının kurulumu tamamlanmadan çatı sacı yükleme yapılması aşığı hasara uğratabilir.

6. Türkiye Mevzuatı ve Yasal Çerçeve

6.1 Standartlar Hiyerarşisi

Tablo 8: Standart Referansları

6.2 Yapı Denetimi ve Mevzuat

4708 Sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun (R.G.: 13.07.2001/24461) kapsamında çelik yapı projelerinin mühendislik denetimi zorunludur. Sanayi binalarında EN 1090-2 EXC 2 uygulama sınıfı standarttır; deprem bölgelerinde veya özel yapılarda EXC 3 gerekebilir.

3194 Sayılı İmar Kanunu Madde 38 uyarınca çelik yapı projeleri inşaat ruhsatına eklenmelidir.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çatı aşığı montajında düşme önleme tedbirleri (paraşüt tipi emniyet kemeri, güvenlik ağı) zorunludur.

Saha Notu: TS EN 1090-2 kapsamında çelik yapı imalatçısının CE belgesine sahip olması, 01.07.2014 tarihinden itibaren zorunludur. Bu belge olmaksızın piyasaya sürülen çelik yapı bileşenleri yasal açıdan kabul edilemez.

6.3 Deprem Koşulları (TBDY 2018)

Aşıklar genellikle deprem güçlerini taşıyan birincil taşıyıcı elemanlar değildir. Ancak TBDY 2018 Bölüm 9 kapsamında yatay çatı diyafram sistemi tasarımında aşıkların bağlantı detayları ve rijitlik katkısı gözetilmelidir.

7. Birim Fiyat Referansları

Tablo 9: Birim Fiyat Referansları

Kaynak: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 2024 Yılı Birim Fiyat Listesi

8. Tasarım Akış Diyagramı

9. Saha Uygulama Fotoğrafları

10. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Çatı açıklığı: L = 5.0 m
• Aşık aralığı: e = 1.5 m
• Çatı eğimi: α = 10°
• Çatı kaplama + izolasyon: g₁ = 0.25 kN/m²
• Kar yükü (Ankara, TS 498): Pk0 = 0.88 kN/m², m = 1.0 → s = 0.88 kN/m²
• Çelik sınıfı: S275 (fy = 275 N/mm²)
• Basit mesnet, gergi çubuğu yok

İstenen: Uygun IPE profil seçimi (eğilme dayanımı kontrolü)

Çözüm:

Adım 1: Tasarım yükü (m² → m/m)

Sabit yük (aşık hattı başına):

$g_k = (g_1 + g_{asik}) \cdot e = (0{,}25 + 0{,}22) \cdot 1{,}5 = 0{,}705\ \text{kN/m}$ (IPE 200 için; iteratif)

Kar yükü: $q_k = s \cdot e = 0{,}88 \times 1{,}5 = 1{,}32\ \text{kN/m}$

Adım 2: ULS Tasarım yükü (TS EN 1990 Denklem 6.10):

$w_d = 1{,}35 \times 0{,}705 + 1{,}50 \times 1{,}32 = 0{,}951 + 1{,}980 = 2{,}931\ \text{kN/m}$ (dikey bileşen)

Adım 3: Tasarım eğilme momenti (basit kiriş):

$$M_{Ed} = \frac{w_d \cdot L^2}{8} = \frac{2{,}931 \times 5{,}0^2}{8} = \frac{73{,}275}{8} = 9{,}16\ \text{kN\cdot m}$$

Adım 4: Gerekli plastik modül:

$$W_{pl,y,gerekli} = \frac{M_{Ed} \cdot \gamma_{M0}}{f_y} = \frac{9{,}16 \times 10^6}{275} = 33{,}3\ \text{cm}^3$$

Adım 5: Profil seçimi → Tablo 2'den IPE 160 (Wpl,y = 123 cm³ >> 33.3 cm³)

$$M_{c,Rd} = \frac{123 \times 10^3 \times 275}{1{,}0} = 33{,}8\ \text{kN\cdot m}$$

Kontrol:

$$M_{Ed} = 9{,}16\ \text{kN\cdot m} \leq M_{c,Rd} = 33{,}8\ \text{kN\cdot m} \quad \checkmark$$

Sonuç: Kapasite kullanım oranı = 9.16/33.8 = 0.27 — IPE 160 yeterli ve ekonomiktir.

Problem 2 — Orta

Veriler:

• Çatı açıklığı: L = 6.0 m
• Aşık aralığı: e = 1.5 m
• Çatı eğimi: α = 15° (cos α = 0.966, sin α = 0.259)
• Çatı kaplama sacı: g₁ = 0.15 kN/m²
• Kar yükü (Bursa TS 498): sk = 0.88 kN/m², μ₁ = 0.8 → s = 0.70 kN/m²
• Rüzgar emme: w = −0.60 kN/m² (TS EN 1991-1-4)
• Çelik sınıfı: S275
• Gergi çubuğu yok — iki eksenli eğilme kontrolü gereklidir
• Profil deneme: IPE 200

İstenen: IPE 200 için eğilme dayanımı ve iki eksenli eğilme kontrolü

Çözüm:

Adım 1: Çatı eğimi bileşenleri

• $w_y$ (düşey toplam): $(0{,}15 + 0{,}22) \cdot 1{,}5 + 0{,}70 \times 1{,}5 = 0{,}555 + 1{,}050 = 1{,}605\ \text{kN/m}$
• $w_z$ (yatay): $w_y \cdot \sin\alpha = 1{,}605 \times 0{,}259 = 0{,}416\ \text{kN/m}$

ULS kombinasyon:

• $w_{y,Ed} = 1{,}35 \times 0{,}555 + 1{,}50 \times 1{,}050 = 0{,}749 + 1{,}575 = 2{,}324\ \text{kN/m}$
• $w_{z,Ed} \approx 0{,}600\ \text{kN/m}$

Adım 2: Tasarım momentleri:

$$M_{y,Ed} = \frac{2{,}324 \times 6{,}0^2}{8} = \frac{83{,}66}{8} = 10{,}46\ \text{kN\cdot m}$$ $$M_{z,Ed} = \frac{0{,}600 \times 6{,}0^2}{8} = \frac{21{,}60}{8} = 2{,}70\ \text{kN\cdot m}$$

Adım 3: IPE 200 dayanımları (S275):

• $M_{y,Rd} = 221 \times 10^3 \times 275 / 1{,}0 = 60{,}78\ \text{kN\cdot m}$
• $M_{z,Rd} = 41{,}6 \times 10^3 \times 275 / 1{,}0 = 11{,}44\ \text{kN\cdot m}$

Adım 4: İki eksenli eğilme kontrolü (TS EN 1993-1-1 Madde 6.2.9):

$$\frac{M_{y,Ed}}{M_{y,Rd}} + \frac{M_{z,Ed}}{M_{z,Rd}} = \frac{10{,}46}{60{,}78} + \frac{2{,}70}{11{,}44} = 0{,}172 + 0{,}236 = 0{,}408 \leq 1{,}0 \quad \checkmark$$

Adım 5: Sehim kontrolü (SLS, g+s):

$w_{sls} = (0{,}37 + 0{,}70) \times 1{,}5 = 1{,}605\ \text{kN/m}$

$$\delta = \frac{5 \times 1{,}605 \times 6000^4}{384 \times 210000 \times 1943 \times 10^4} = 6{,}63\ \text{mm}$$

Limit: $L/200 = 6000/200 = 30\ \text{mm}$ → $\delta = 6{,}63\ \text{mm} \leq 30\ \text{mm}$ ✓

Sonuç: IPE 200 yeterlidir: eğilme oranı = 0.408, sehim = 6.63 mm < 30 mm (L/200).

Problem 3 — Zor

Veriler:

• Konum: Erzurum ili, rakım 1870 m
• Açıklık: L = 7.50 m
• Aşık aralığı: e = 2.0 m
• Çatı eğimi: α = 10°
• Çatı kaplama + izolasyon: g₁ = 0.30 kN/m²
• Kar yükü: sk = 2.25 kN/m² (TS 498 Erzurum), μ₁ = 0.80 → s = 1.80 kN/m²
• Rüzgar emme: w = −0.75 kN/m² (TS EN 1991-1-4)
• Gergi çubuğu yok — yanal burkulma kritik
• Çelik: S355 (fy = 355 N/mm²)
• Profil deneme: IPE 220

İstenen: Tam tasarım kontrolü — kesit, eğilme, yanal burkulma ve sehim

Çözüm:

Adım 1: Yük hesabı (m başına, e = 2.0 m)

IPE 220 öz ağırlığı: $g_{asik} = 26{,}2 \times 9{,}81/1000 = 0{,}257\ \text{kN/m}$

$g_k = (0{,}30 \times 2{,}0) + 0{,}257 = 0{,}857\ \text{kN/m}$; $q_k = 1{,}80 \times 2{,}0 = 3{,}60\ \text{kN/m}$

Adım 2: ULS — Kritik kombinasyon (baskın: kar):

$$w_{Ed} = 1{,}35 \times 0{,}857 + 1{,}50 \times 3{,}60 = 1{,}157 + 5{,}40 = 6{,}557\ \text{kN/m}$$

Adım 3: Tasarım momenti:

$$M_{Ed} = \frac{6{,}557 \times 7{,}50^2}{8} = \frac{368{,}8}{8} = 46{,}10\ \text{kN\cdot m}$$

Adım 4: Kesit sınıflandırması — IPE 220, S355

$\varepsilon = \sqrt{235/355} = 0{,}814$

Gövde: $c/t_w = 177{,}6/5{,}9 = 30{,}1 \leq 72\varepsilon = 58{,}6$ → Sınıf 1; Başlık: $c/t_f = 40{,}05/9{,}2 = 4{,}35 \leq 9\varepsilon = 7{,}33$ → Sınıf 1

Adım 5: Kesit eğilme dayanımı (IPE 220: $W_{pl,y} = 285\ \text{cm}^3$):

$$M_{c,Rd} = \frac{285 \times 10^3 \times 355}{1{,}0} = 101{,}2\ \text{kN\cdot m}$$

$M_{Ed} = 46{,}10\ \text{kN\cdot m} \leq 101{,}2\ \text{kN\cdot m}$ ✓ — kesit yeterli

Adım 6: Yanal burkulma — $L_c = L = 7{,}50\ \text{m}$ (gergi çubuğu yok)

$M_{cr}$ hesabı (NCCI SN003, $C_1 = 1{,}12$): $M_{cr} = 8{,}91\ \text{kN\cdot m}$

$$\bar{\lambda}_{LT} = \sqrt{\frac{285 \times 10^3 \times 355}{8{,}91 \times 10^6}} = \sqrt{11{,}36} = 3{,}37 \gg 1{,}2 \quad \text{(yanal burkulma kritik!)}$$

Sonuç: IPE 220, 7.50 m açıklıkta gergi çubuğu olmaksızın yanal burkulma nedeniyle yeterli değildir.

Adım 7: Düzeltici önlem — 2 adet gergi çubuğu → $L_c = L/3 = 2{,}50\ \text{m}$

$L_c = 2{,}50\ \text{m}$ ile yeniden hesap: $M_{cr} = 80{,}1\ \text{kN\cdot m}$

$$\bar{\lambda}_{LT} = \sqrt{\frac{101{,}2}{80{,}1}} = \sqrt{1{,}263} = 1{,}124$$

EC3 Tablo 6.5 — haddelenmiş I-kesit, h/b = 2.0 → Eğri b, $\alpha_{LT} = 0{,}34$:

$$\chi_{LT} = 0{,}624$$ $$M_{b,Rd} = 0{,}624 \times 285 \times 10^3 \times 355 / 1{,}0 = 63{,}2\ \text{kN\cdot m}$$

Kontrol: $M_{Ed} = 46{,}10\ \text{kN\cdot m} \leq M_{b,Rd} = 63{,}2\ \text{kN\cdot m}$ → $M_{Ed}/M_{b,Rd} = 0{,}73 < 1{,}0$ ✓

Sehim kontrolü: $\delta = 27{,}5\ \text{mm} \leq L/200 = 37{,}5\ \text{mm}$ ✓

TASARIM TAMAMLANDI: IPE 220 S355 + 2 adet Ø14 gergi çubuğu → Tüm kontroller sağlanmıştır.

11. Sık Yapılan Hatalar

Tablo 10: Sık Yapılan Hatalar

Dikkat: TS EN 1993-1-3 kapsamında soğuk şekil verilmiş C/Z profillerde distorsiyonel burkulma ve yerel burkulma kontrolleri ek olarak yapılmalıdır. Bu kontroller IPE gibi sıcak hadde profillerde genellikle gerekli değildir.

Kaynaklar

1. TS EN 1993-1-1:2005 — Çelik Yapıların Tasarımı, Bölüm 1-1: Genel Kurallar ve Binalara Yönelik Kurallar. TSE.
2. TS EN 1993-1-3:2007 — Çelik Yapıların Tasarımı, Bölüm 1-3: Soğuk Şekil Verilmiş İnce Cidarlı Elemanlar. TSE.
3. TS EN 1991-1-3:2007 — Yapılara Etkiyen Yükler, Bölüm 1-3: Kar Yükleri (Türkiye Ulusal Eki dahil). TSE.
4. TS EN 1991-1-4:2007 — Yapılara Etkiyen Yükler, Bölüm 1-4: Rüzgar Yükleri. TSE.
5. TS 498:2021 — Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri. TSE.
6. TS EN 1990:2002 — Yapısal Tasarımın Esasları. TSE.
7. TS EN 10025-2:2004 — Sıcak Haddelenmiş Yapısal Çelik Ürünler. TSE.
8. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Bölüm 9. AFAD.
9. TS EN 1090-2:2018 — Çelik Yapıların Uygulanması. TSE.
10. Brettle, M.E. (2009). Steel Building Design: Worked Examples for Students (SCI P364). Steel Construction Institute.
11. Ay, Z. (2024). Çelik Yapıların Tasarım Esasları, Bölüm 5. Yıldız Teknik Üniversitesi.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Çelik Kolon Burkulma Hesaplama
• Çelik Kiriş Sehim Hesaplama
• Çelik Profil Ağırlığı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.