Çelik Yorulma Hesabı

1. Tanım ve Temel İlke

1.1 Yorulma Nedir?

Yorulma (fatigue), çelik yapılarda tekrarlı gerilme dönüşümleri sonucu başlayan mikro-çatlakların ilerleyerek aniden kırılmaya dönüşmesi olgusudur. Yorulma kırığı:

• Görünür deplasman oluşmadan meydana gelir
• Kaynaklı bağlantılarda, deliklerde ve geometrik kesintilerde başlar
• Statik tasarım yeterli olsa bile kontrol gerektiren bir limit durumdur

Tarihi arka plan: Yorulma olgusu, 1840'larda August Wöhler'in demiryolu eksenlerindeki kırılmaları incelemesiyle sistematik olarak tanımlanmıştır. Türkiye'deki perçinli çelik demiryolu köprüleri (1856–1888 yılları arasında inşa edilenler) bu olgunun gerçek dünya örneklerini içermektedir.

Saha Notu: Türkiye'deki çelik köprü stoğunun önemli bir kısmı 100 yıl üzerinde yaştadır. İTÜ HASLAB laboratuvarında gerçek boyutlu perçinli köprü elemanlarının yorulma ömrü araştırmaları yürütülmektedir. Türkiye'de köprü muayenesinde tahribatsız muayene (NDT) zorunluluğu, TS EN 1090-2 ve Karayolları teknik şartnameleri ile belirlenmiştir.

1.2 Yorulmanın Belirleyici Parametreleri

Tablo 1: Notasyon ve Semboller

Dikkat: Gerilme oranı $R = \sigma_{min}/\sigma_{max}$ parametresi, özellikle kaynak dışı detaylarda yorulma dayanımını belirgin biçimde etkiler. TS EN 1993-1-9 Madde 6.1(4), çekme gerilmesi içeren bölgeleri birincil risk alanı olarak tanımlar.

Dikkat: Türkiye'deki deprem bölgeleri (TBDY 2018 kapsamında ZE veya ZD zemin sınıflarında) çelik yapılarda artı yorulma yükü oluşturabilir. Deprem + operasyonel dinamik yük kombinasyonunda yorulma kontrolü bağımsız olarak değerlendirilmelidir. TBDY 2018 Madde 9.1.2 sismik dayanım için yük kombinasyonları öngörmektedir; yorulma ömrü hesabında bu yükler EN 1993-1-9 Madde 5 çerçevesinde ayrıca ele alınmalıdır.

2. S-N Eğrileri ve Detay Sınıfları

2.1 S-N Eğrisi (Wöhler Eğrisi)

TS EN 1993-1-9'da $m = 3$ eğim katsayısı ile:

$$\log N = \log a - m \cdot \log \Delta\sigma$$

veya eşdeğer ifade:

$$\Delta\sigma^m \cdot N = a = \text{sabit}$$

İki bölgeli eğri (TS EN 1993-1-9:2007 Madde 7.1):

• $N \leq 5 \times 10^6$: $m = 3$ (kısa ömür bölgesi)
• $5 \times 10^6 < N \leq 10^8$: $m = 5$ (uzun ömür bölgesi — değişken genlikli yükler için)
• $N > 10^8$: Kesim eşiği $\Delta\sigma_{L}$ altında yorulma başlamaz

Saha Notu: Türkiye'nin karasal iklimine sahip iç bölgelerinde (İç Anadolu, Doğu Anadolu) yoğun sıcaklık döngüleri (−25°C ile +40°C arası) çelik yapılarda termal yorulma bileşeni yaratabilir. Yüksek sıcaklık etkisi (>150°C) için TS EN 1993-1-9 Madde 2(3) kapsamında $E_{HT}/E_{20°C}$ oranıyla eğri düzeltilmelidir.

2.2 Detay Sınıfları (Detail Categories) $\Delta\sigma_C$

Detay sınıfı, $N = 2 \times 10^6$ çevrimde karakteristik yorulma dayanımını (MPa) temsil eder.

Tablo 2: Detay Sınıfları (Detail Categories)

Referans: TS EN 1993-1-9:2007 Tablo 8.1 ila 8.10

Dikkat: Detay sınıfı seçimi kritik önem taşır; yanlış sınıflandırma yorulma ömrünü katlarca etkiler. Detay geometrisinin tam olarak hangi tabloya uyduğu dikkatle doğrulanmalıdır. Tablo 8.4'teki "takviye levhası sonu" detayı ($\Delta\sigma_C = 71$ MPa) Türkiye'deki endüstriyel yapılarda en sık karşılaşılan kritik detaylardan biridir.

2.3 Kesim Eşiği

$$\Delta\sigma_L = 0{,}549 \cdot \Delta\sigma_C \quad \text{(N > 10}^{8}\text{)}$$

Sabit genlikli yükleme için sabit genlikli yorulma limiti ($\Delta\sigma_D$):

$$\Delta\sigma_D = 0{,}737 \cdot \Delta\sigma_C \quad (N = 5 \times 10^6)$$

Referans: TS EN 1993-1-9:2007 Madde 7.1(3)

3. Tasarım Yöntemi

3.1 Gerilme Genliğinin Belirlenmesi

Nominal gerilme genliği:

$$\Delta\sigma_{E,2} = \lambda \cdot \phi \cdot \Delta\sigma_E$$

Tablo 3: Notasyon ve Semboller

Köprüler için $\lambda$ katsayısı TS EN 1993-2:2007 Madde 9 kapsamında, kren kirişleri için TS EN 1993-6:2007 kapsamında tanımlanmıştır.

Yorulma Yük Modelleri (Fatigue Load Models — FLM): EN 1991-2:2003 (TS EN 1991-2 olarak benimsenmiş) Madde 4.6'da köprüler için 5 farklı yük modeli tanımlanmıştır:

• FLM1: LM1'e benzer statik model — sonsuz ömür teyidi
• FLM2: "Sık araçlar" seti — sonsuz ömür teyidi
• FLM3: Tek araç modeli (Eurocode araç 480 kN) — doğrudan yorulma doğrulama, Türkiye KGM uygulamalarında referans
• FLM4: Gerçek ağır araç trafik dağılımı — rainflow sayımı ile
• FLM5: Sahaya özgü ölçüm verisi

Saha Notu: Türkiye'de KGM (Karayolları Genel Müdürlüğü) köprü projelerinde FLM3 modeli standarttır. Karayolları Teknik Şartnamesi (KGM 2013) Madde 711, köprü yorulma yüklerini EN 1991-2 ile uyumlu biçimde düzenlemektedir. Türkiye ağır taşıt trafiğinin yoğunluğu nedeniyle $\lambda_2$ katsayısı için ulusal ek değerleri kontrol edilmelidir.

3.2 Yorulma Kontrol Koşulu

$$\frac{\gamma_{Ff} \cdot \Delta\sigma_{E,2}}{\Delta\sigma_C / \gamma_{Mf}} \leq 1{,}0$$

Tablo 4: Notasyon ve Semboller

Referans: TS EN 1993-1-9:2007 Madde 8, Denklem (8.1)

3.3 Sonuç Sınıfına Göre $\gamma_{Mf}$

Tablo 5: Sonuç Sınıfına Göre

Referans: TS EN 1993-1-9:2007 Tablo 3.1

Saha Notu: Türkiye'deki organize sanayi bölgelerindeki kren destekli üretim hollerinde SC3 sınıfı en yaygın kullanılan senaryodur ($\gamma_{Mf} = 1{,}25$). Demir-çelik tesisleri ve liman vinçleri ise SC4 ($\gamma_{Mf} = 1{,}35$) kapsamında değerlendirilmektedir.

4. Hasar Birikimi (Miner Kuralı)

Birden fazla genlik seviyesi varsa Palmgren-Miner kuralı:

$$D = \sum_i \frac{n_i}{N_i} \leq 1{,}0$$

Tablo 6: Notasyon ve Semboller

Referans: TS EN 1993-1-9:2007 Madde 8

Dikkat: Miner kuralı ($D \leq 1{,}0$) lineer hasar birikimi varsayar; gerçekte bazı yükleme dizileri için bu kural güvensiz tarafta kalabilir (sequence effect — yükleme sırası etkisi). Özellikle değişken genlikli yüklerde rainflow sayımı ile elde edilen gerçek hasar toplamı daha güvenilirdir.

4.1 Rainflow Sayım Yöntemi (Aralık Sayımı)

Değişken genlikli yük geçmişinden çevrim sayısını çıkarmak için Rainflow Sayım Yöntemi (rainflow counting) kullanılır:

1. Histerezis filtreleme: Eşik altı küçük çevrimlerin elenmesi
2. Tepe-vadi filtreleme: Yalnızca maksimum ve minimum değerlerin korunması
3. Çevrim sayımı: Rainflow algoritması uygulanması

Sonuç olarak her gerilme genliği için $(n_i, \Delta\sigma_i)$ çiftleri elde edilir ve Miner toplamına dahil edilir. Bu yöntem TS EN 1993-1-9:2007 Ek A kapsamında açıklanan prosedürle uyumludur ve ASTM E1049 standardı ile de örtüşmektedir.

5. Sıcak Nokta Gerilmesi Yöntemi (Hot Spot Stress Method)

Karmaşık geometrili kaynaklı bağlantılar için nominal gerilme yetersiz kalabilir; sıcak nokta gerilmesi kullanılır:

$$\Delta\sigma_{hs} = K_s \cdot \Delta\sigma_{nom}$$

Burada $K_s$ = gerilme yığılma katsayısı (FEM veya standart tablolardan).

Sıcak nokta için genellikle detay sınıfı FAT 90 veya FAT 100 kullanılır.

Referans: IIW (2016) — Recommendations for Fatigue Design of Welded Joints; TS EN 1993-1-9:2007 Ek B

5.1 Efektif Çentik Gerilmesi Yöntemi (Effective Notch Stress)

Kaynak kökü ve kaynak ayağından çatlak başlangıcını değerlendirmek için kullanılır:

• Gerçek kaynak geometrisi yerine 1 mm çentik yarıçapı modellenir (FEM)
• Tek bir S-N eğrisi ile değerlendirme: FAT 225 ($m = 3$)
• Bu yöntem TS EN 1993-1-9 nominal gerilme yaklaşımından daha gerçekçi ancak daha pahalıdır

5.2 Lineer Elastik Kırılma Mekaniği (LEFM)

Paris Yasası ile çatlak ilerleme hızı:

$$\frac{da}{dN} = C \cdot (\Delta K)^m$$

Burada:

• $a$ = çatlak boyu (mm)
• $N$ = çevrim sayısı
• $\Delta K = K_{max} - K_{min}$ = gerilme şiddet faktörü genliği (MPa√m)
• $C$, $m$ = Paris sabitleri (S355 çeliği için tipik: $C \approx 1{,}65 \times 10^{-8}$, $m \approx 3$)

LEFM, yapıda başlangıç çatlağı olduğu bilindiğinde kalan yorulma ömrünü belirlemek için kullanılır. TS EN 1993-1-9 nominal stres yaklaşımını esas alır; LEFM ek doğrulama aracıdır.

6. Türkiye'de Çelik Malzeme ve Uygulama

6.1 Yapısal Çelik Sınıfları

Türkiye'de yaygın olarak kullanılan yapısal çelikler TS EN 10025-2:2011 kapsamındadır:

Tablo 7: Yapısal Çelik Sınıfları

Saha Notu: Erdemir ve İsdemir (OYAK Çelik) Türkiye'nin başlıca yapısal çelik üreticileridir. S355J2 çeliği, Türkiye köprü ve endüstriyel yapılarında en yaygın kullanılan yorulma açısından kritik çelik sınıfıdır.

6.2 Yorulma Açısından Kritik Türkiye Yapı Türleri

1. Çelik karayolu/demiryolu köprüleri: TCDD demiryolu ağındaki perçinli çelik köprüler (1856'dan itibaren inşa edilmiş, 100+ yıl yaşında)
2. Endüstriyel kren destekli yapılar: Organize Sanayi Bölgeleri'ndeki üretim hollerinde orta-ağır sınıf krenler (TS EN 1993-6)
3. Rüzgar türbini kuleleri: Türkiye'nin Ege ve Trakya bölgelerinde yoğun rüzgar türbini yatırımları
4. Deniz/liman yapıları: İstanbul, İzmir, Mersin liman çelik iskelet yapıları — korozyon + yorulma kombinasyonu

Dikkat: Türkiye'nin Karadeniz ve Ege kıyılarında kloral ortam yorulma dayanımını %30–50 oranında düşürebilir. Kıyı çelik yapılarında TS EN 1993-1-9 Ek C kapsamında korozyon faktörü uygulanmalıdır. Deniz ortamında S-N eğrisi %70'e indirgenir ve sabit genlikli yorulma limiti ortadan kalkar.

7. Yorulma Tasarım Akış Diyagramı

8. Parametre Tablosu

Tablo 8: Parametre Tablosu

9. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Detay sınıfı: $\Delta\sigma_C = 125$ MPa (uzunlamasına kaynak, tam nüfuziyetli, denetlenmiş — Tablo 8.1)
• Çevrim sayısı: $n = 500\,000$ çevrim
• Uygulanan gerilme genliği: $\Delta\sigma_E = 200$ MPa
• Strateji: Güvenli ömür (safe-life), düşük başarısızlık sonucu
• $\gamma_{Ff} = 1{,}0$

İstenen: Tasarım kabul edilebilir mi?

Çözüm:

Adım 1: $\gamma_{Mf}$ değerinin belirlenmesi

Güvenli ömür (safe-life) + düşük başarısızlık sonucu → SC3: $\gamma_{Mf} = 1{,}25$ (TS EN 1993-1-9:2007 Tablo 3.1)

Adım 2: İzin verilen yorulma dayanımı

$$\frac{\Delta\sigma_C}{\gamma_{Mf}} = \frac{125}{1{,}25} = 100\,\text{MPa}$$

Adım 3: Çevrim sayısı $N = 500\,000 < N_C = 2 \times 10^6$ olduğu için S-N eğrisinden izin verilen gerilme genliği:

$$N_R = N_C \cdot \left(\frac{\Delta\sigma_C / \gamma_{Mf}}{\Delta\sigma_E}\right)^3$$ $$N_R = 2 \times 10^6 \cdot \left(\frac{100}{200}\right)^3 = 2 \times 10^6 \cdot 0{,}125 = 250\,000\,\text{çevrim}$$

Adım 4: Kontrol: $n = 500\,000 > N_R = 250\,000$

Alternatif kontrol (oran yöntemi):

$$\frac{\gamma_{Ff} \cdot \Delta\sigma_E}{\Delta\sigma_C/\gamma_{Mf}} = \frac{1{,}0 \times 200}{100} = 2{,}0 > 1{,}0 \quad \Rightarrow \quad \textbf{YETERSİZ}$$

Sonuç: Tasarım KABUL EDİLEMEZ. Detay sınıfı en az 160 MPa'ya yükseltilmeli (örn. kaynak denetim seviyesi iyileştirilmeli) veya kesit büyütülerek $\Delta\sigma_E$ azaltılmalıdır.

Kontrol: $\Delta\sigma_E = 200\,\text{MPa} \leq 1{,}5 \cdot f_y$ kontrolü: S355 için $1{,}5 \times 355 = 532{,}5\,\text{MPa}$ (gerilme limiti aşılmıyor)

Problem 2 — Orta

Senaryo: Çelik köprü kirişi, araba-feribot bağlantı köprüsü (linkspan). Taşıyıcı detay sınıfı $\Delta\sigma_C = 36$ MPa, değişken genlikli yük, güvenli hasar toleransı + yüksek başarısızlık sonucu (SC4): $\gamma_{Mf} = 1{,}35$.

Veriler:

• Günde 50 araç — araç başı 2 gerilme çevrimi
• Tasarım ömrü: 40 yıl
• Araç ağırlığı ve gerilme dağılımı:

Tablo 9: Problem 2 — Orta

Toplam çevrim: $N_{top} = 50 \times 2 \times 365 \times 40 = 1.460.000$ çevrim

İstenen: Miner toplamı $D \leq 1{,}0$ kontrolü.

Çözüm:

Adım 1: Her gerilme seviyesi için $N_{Ri}$ hesabı

Faktörlü S-N eğrisi: $\Delta\sigma_{C,red} = 36/1{,}35 = 26{,}7\,\text{MPa}$

Eğri sabiti $a = \Delta\sigma_C^3 \cdot N_C = 36^3 \times 2 \times 10^6 = 9{,}33 \times 10^{10}$

• $\Delta\sigma_1 = 20$ MPa: $N_{R1} = a/20^3 = 9{,}33 \times 10^{10}/8000 = 11{,}66 \times 10^6$
• $\Delta\sigma_2 = 40$ MPa: $N_{R2} = a/40^3 = 9{,}33 \times 10^{10}/64000 = 1{,}458 \times 10^6$
• $\Delta\sigma_3 = 100$ MPa: $N_{R3} = a/100^3 = 9{,}33 \times 10^{10}/10^6 = 93\,300$

Ancak $\Delta\sigma_C/\gamma_{Mf} = 26{,}7$ MPa eğrisi kullanılır; 20 MPa değeri bu limitin altında olup Miner toplamına katkı azalır.

Adım 2: Miner toplamı (yaklaşık hesap ile orijinal tabloya göre):

Tablo 10: Problem 2 — Orta

$$D = \sum_i \frac{n_i}{N_{Ri}} \approx 0{,}01 + 0{,}28 + 0{,}31 = 0{,}60 \leq 1{,}0$$

Sonuç: $D = 0{,}60 \leq 1{,}0$ → UYGUN (Güvenlik payı: %40)

Kontrol: $\Delta\sigma_3 = 100\,\text{MPa} \leq 1{,}5 \times f_y$ (S275 için 412,5 MPa)

Yorum: Tasarım kabul edilebilir olmakla birlikte güvenlik payı sınırlıdır. Türkiye'deki ağır taşıt trafiği yoğunluğunda araç yük dağılımının yeniden gözden geçirilmesi önerilir (KGM trafik sayım verileri ile kalibre edilmeli).

Problem 3 — Zor

Senaryo: Türkiye'deki bir fabrika holünde çalışan 20 tonluk köprülü kren sisteminin kren kirişi yorulma değerlendirmesi. Kren kirişi; kaynaklı alın birleşimli, takviye levhası sonları mevcut I-enkesitlidir.

Veriler:

• Tasarım ömrü: 25 yıl
• Yıllık çevrim sayısı: $n_{yıl} = 50\,000$ çevrim (yoğun endüstriyel kullanım, kren sınıfı S5)
• Toplam çevrim: $n_{top} = 50\,000 \times 25 = 1{,}25 \times 10^6$
• Kritik detay: Takviye levhası sonu → Tablo 8.4: $\Delta\sigma_C = 71$ MPa
• Nominal gerilme genliği: $\Delta\sigma_E = 85$ MPa
• Dinamik büyütme faktörü (TS EN 1993-6:2007 Madde 2.10.3): $\phi_2 = 1{,}10$
• $\lambda$ katsayısı (S5 kren sınıfı, EN 1993-6 Ek B): $\lambda = 1{,}0$
• Sonuç sınıfı: SC3 → $\gamma_{Mf} = 1{,}25$

İstenen: (a) Yorulma kontrolü, (b) Detay sınıfı yükseltme iterasyonu

Çözüm:

Adım 1: Büyütülmüş gerilme genliği

$$\Delta\sigma_{E,2} = \lambda \cdot \phi_2 \cdot \Delta\sigma_E = 1{,}0 \times 1{,}10 \times 85 = 93{,}5\,\text{MPa}$$

(TS EN 1993-1-9:2007 Madde 6.1, TS EN 1993-6:2007 Madde 2.10)

Adım 2: Yorulma dayanımı (faktörsüz)

$$\frac{\Delta\sigma_C}{\gamma_{Mf}} = \frac{71}{1{,}25} = 56{,}8\,\text{MPa}$$

Adım 3: Kontrol

$$\frac{\gamma_{Ff} \cdot \Delta\sigma_{E,2}}{\Delta\sigma_C/\gamma_{Mf}} = \frac{1{,}0 \times 93{,}5}{56{,}8} = 1{,}646 > 1{,}0 \quad \Rightarrow \quad \textbf{YETERSİZ}$$

Adım 4: Detay sınıfı iterasyonu (gerekli minimum $\Delta\sigma_C$):

$$\Delta\sigma_C^{gerekli} = \gamma_{Ff} \cdot \Delta\sigma_{E,2} \cdot \gamma_{Mf} = 1{,}0 \times 93{,}5 \times 1{,}25 = 116{,}9\,\text{MPa}$$

Adım 5: $\Delta\sigma_C = 125$ MPa ile deneme (Tablo 8.1 — uzunlamasına kaynak, tam nüfuziyetli, denetlenmiş):

$$\frac{93{,}5}{125/1{,}25} = \frac{93{,}5}{100{,}0} = 0{,}935 \leq 1{,}0 \quad \Rightarrow \quad \textbf{UYGUN}$$

Adım 6: Miner toplamı kontrolü — $n_{top} = 1{,}25 \times 10^6$

$$N_R = N_C \cdot \left(\frac{\Delta\sigma_C/\gamma_{Mf}}{\gamma_{Ff} \cdot \Delta\sigma_{E,2}}\right)^3 = 2 \times 10^6 \times \left(\frac{100}{93{,}5}\right)^3 = 2{,}43 \times 10^6$$ $$D = \frac{n_{top}}{N_R} = \frac{1{,}25 \times 10^6}{2{,}43 \times 10^6} = 0{,}515 \leq 1{,}0 \quad \Rightarrow \quad \textbf{UYGUN}$$

Sonuç: Takviye levhası sonu detayı ($\Delta\sigma_C = 71$ MPa) yetersiz kalmaktadır. Tasarım çözümleri:

1. Tercih edilen: Alın kaynağı detayına geçiş → $\Delta\sigma_C \geq 125$ MPa (zemin taşlanmış)
2. Alternatif: Takviye levhalarının kademeli sonlandırılması (taperlanmış uç) → üst detay sınıfına geçiş
3. Kesit büyütme: Gerilme azaltımı ile daha düşük $\Delta\sigma_{E,2}$ sağlanması

Kontrol: $\gamma_{Ff} \cdot \Delta\sigma_{E,2} = 93{,}5\,\text{MPa} \leq 1{,}5 \times f_y = 1{,}5 \times 355 = 532{,}5\,\text{MPa}$ (S355)

10. Muayene, Bakım ve Yorulma Hasar Tespiti

10.1 Tahribatsız Muayene (NDT)

Yorulma çatlaklarının tespitinde aşağıdaki NDT yöntemleri kullanılır:

Tablo 11: Tahribatsız Muayene (NDT)

Referans: TS EN 1090-2:2011 Madde 12 — Çelik yapı muayene ve test gereklilikleri

Saha Notu: Türkiye'de Yapı Denetimi Kanunu (4708) kapsamındaki çelik yapılarda NDT belgelenmiş mühendisler tarafından yürütülmektedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde kren kirişi muayeneleri yıllık periyodik kontrol kapsamındadır (Makine Koruyucu Ekipman Yönetmeliği).

10.2 Yorulma Ömrü İzleme ve Bakım

Hasar toleranslı tasarım (Damage Tolerant Design — DTD) stratejisinde:

• Belirlenmiş periyodik muayene aralıkları (inspection intervals)
• Maksimum kabul edilebilir çatlak uzunluğu ($a_{crit}$) tanımlanır
• Çatlak bulunması halinde ömür uzatma tedbirleri (TIG taşlama, çentik iyileştirme, kama plakaları)

11. Sık Yapılan Hatalar

1. Detay sınıfının yanlış seçimi — Tablo 8.4'teki "takviye levhası sonu" ile Tablo 8.1'deki "uzunlamasına kaynak" birbirine karıştırılması en yaygın hatadır. Çatlak başlangıç konumu dikkatle belirlenmeli.
2. Kesim eşiğinin göz ardı edilmesi — $N > 5 \times 10^6$ çevrim için mutlaka iki bölgeli eğri ($m=5$) uygulanmalı; sabit $m=3$ kullanımı güvensiz tarafta sonuç verir.
3. Miner kuralında yükleme sırası etkisinin ihmal edilmesi — Büyükten küçüğe yükleme gerçek hasar > Miner hasar; yükleme dizisi önemli olduğunda FEM bazlı değerlendirme yapılmalı.
4. Dinamik büyütme faktörünün unutulması — Kren kirişlerinde $\phi$ faktörü atlanırsa gerilme genliği düşük hesaplanır; TS EN 1993-6 Madde 2.10 zorunlu kontrol içerir.
5. Kalıntı gerilmelerin göz ardı edilmesi — TS EN 1993-1-9 yüksek kalıntı gerilme varsayarak konservatif davranır; gerilme giderme ısıl işlemi uygulanırsa detay sınıfı bir kategori yükseltilebilir.
6. Korozif ortam kabulünün yapılmaması — Türkiye'nin kıyı ve endüstriyel bölgelerinde atmosferik korozyon göz ardı edilemez; S-N eğrisi %70'e indirgenmeli ve yorulma limiti sıfıra eşit kabul edilmelidir.

12. İlgili Makaleler

Tablo 12: İlgili Makaleler

13. Kaynaklar

1. TS EN 1993-1-9:2007 — Çelik yapıların tasarımı — Bölüm 1-9: Yorulma. TSE, Ankara. (TS EN karşılığı: EN 1993-1-9:2005)
2. TS EN 1993-2:2007 — Çelik yapıların tasarımı — Çelik köprüler. TSE, Ankara.
3. TS EN 1993-6:2007 — Çelik yapıların tasarımı — Kren destek yapıları. TSE, Ankara.
4. TS EN 1991-2:2008 — Yapılar üzerindeki etkiler — Bölüm 2: Köprüler üzerindeki trafik yükleri. TSE, Ankara.
5. TS EN 10025-2:2011 — Yapısal çelikler için sıcak haddelenmiş ürünler. TSE, Ankara.
6. IIW (2016) — Recommendations for Fatigue Design of Welded Joints and Components. IIW Document XIII-2460-13/XV-1440-13.
7. AISC 360-16, Appendix 3 — Design for Fatigue. AISC, Chicago, 2016.
8. Çağlayan B.Ö., Kaya H. (2016) — Perçinli Çelik Köprü Elemanlarının Yorulma Ömrü Tespiti. SUJEST, v.4, n.4.
9. Maddox, S.J. (1991) — Fatigue Strength of Welded Structures. 2nd ed., Woodhead Publishing, Cambridge.
10. Schijve, J. (2009) — Fatigue of Structures and Materials. 2nd ed., Springer.
11. Heyns, M. (2016) — Fatigue design according to BS EN 1993-1-9, SANS 10162-1 and IIW Bulletin 520. Investmech Technical Course.
12. Bartsch, H. et al. (2020) — Analysis of fatigue test data to reassess EN 1993-1-9 detail categories. Steel Construction, 13(3). DOI: 10.1002/stco.201900065

Kaynakça

1. İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
3. İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Çelik Kolon Burkulma Hesaplama
• Çelik Kiriş Sehim Hesaplama
• Çelik Profil Ağırlığı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.