Temel Tipi Seçim Algoritması

Genel Bakış

Temel tipi seçimi; üstyapı yükleri, zemin koşulları, ekonomik değerlendirme ve çevre yapılardan etkilenir. Bu akış şeması, mühendisi sistematik olarak en uygun temel tipine yönlendirir.

Türkiye'de yürürlükteki yasal çerçeve şu belgelerden oluşmaktadır:

• TBDY 2018 Bölüm 16 — Deprem etkisi altında temel zemini ve temeller (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, RG: 18.03.2018/30364)
• TS EN 1997-1:2012 — Geoteknik Tasarım Bölüm 1: Genel Kurallar (TSE yayımı)
• TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları (RG: 12.07.2000)
• 3194 Sayılı İmar Kanunu — Temel projesi onay ve ruhsat zorunluluğu
• 4708 Sayılı Yapı Denetimi Kanunu — Zemin etüdü yaptırma yükümlülüğü
• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — Temel kazısı için iksa, şev ve güvenlik planı

Saha Notu: Türkiye'de zemin etüdü yaptırılmadan proje onayı alınamamaktadır (4708 Sayılı Kanun, Md. 3). "Komşu parselin zemini nasılsa aynıdır" yaklaşımı en yaygın hata kaynağıdır ve her proje için bağımsız zemin araştırması zorunludur.

Temel Tipi Seçim Akışı

Aşağıdaki Mermaid akış diyagramı, zemin etüdünden temel tipinin belirlenmesine kadar tüm karar adımlarını göstermektedir.

Renk Kodları: Koyu Mavi = Başlangıç/Bitiş | Kırmızı = Hata | Turuncu = Uyarı | Sarı = Karar | Mor = Referans | Mavi = Süreç | Yeşil = Hesaplama | Lila = Girdi

Zemin Araştırması ve SPT

Yasal Zorunluluklar

TBDY 2018 Madde 16.3 uyarınca her bina projesinde zemin ve temel etüdü yapılması zorunludur. Zemin etüdü kapsamı; jeolojik harita incelemesi, sondaj/araştırma çukuru, SPT (Standart Penetrasyon Testi) ve laboratuvar deneylerini içermektedir.

Tablo 1: Yasal Zorunluluklar

SPT, TS EN ISO 22476-3 (ASTM D1586-23 karşılığı) uyarınca her 1.5 m'de bir yapılır ve otomatik şahmerdan kullanılması gerekmektedir.

Dikkat: SPT-N değeri enerji düzeltmesi olmadan kullanılmamalıdır. TBDY 2018 sıvılaşma değerlendirmesinde N₆₀ (enerji oranı %60'a normalize) kullanılır. Sahada otomatik şahmerdan kullanılmıyorsa, darbe sayısı için bir düzeltme katsayısı uygulanmalıdır.

SPT-N ile Zemin Sınıfı ve Taşıma Gücü İlişkisi

Tablo 2: SPT-N ile Zemin Sınıfı ve Taşıma Gücü İlişkisi

Saha Notu (Türkiye): Marmara Bölgesi'nde alüvyon dolguların SPT-N değeri yüzey yakınında genellikle 3–8 arasında kalmaktadır. İç Anadolu'da yüzeye yakın kireçtaşı tabakalarında N > 50 görüldüğünde refusal (geri tepme) durumu belgelenerek sondaj kaydına işlenmelidir.

Türkiye'de Yaygın Zemin Koşulları ve Temel Seçimine Etkisi

Türkiye'nin farklı bölgelerinde farklı zemin koşulları hâkim olmaktadır. Bu koşullar, temel tipi seçimini doğrudan etkiler.

Tablo 3: Türkiye'de Yaygın Zemin Koşulları ve Temel Seçimine Etkisi

Saha Notu (Ankara): Ankara'da yaygın olan marn, ıslak dönemde şişme yapabilmektedir. Özellikle 15–30 cm'lik lineer şişme oranı söz konusu olduğunda temel altında serbest şişme önleme tedbirleri (grobeton + geotekstil + drenaj) alınmalıdır.

Dikkat: Türkiye'de "dolgu zemin" üzerine temel yapılması büyük risk taşır. 3194 Sayılı İmar Kanunu'nun 18. Maddesi uyarınca yapılaşmaya uygun olmayan alanlarda inşaat izni verilmez; ancak uygulamada dolgu zemin tespiti yapılmadan proje onaylandığı görülmektedir.

Don Derinliği ve Temel Derinliği Belirleme

Temel derinliği, en az don derinliğine inecek şekilde seçilmelidir. Türkiye'de bina temelleri için yasal don derinliği sınırı TBDY 2018'de açıkça belirtilmemekle birlikte 1997 tarihli ABYYHY'nde "en az 80 cm" kuralı geçerli olup mesleki uygulama bunu referans almaya devam etmektedir.

Tablo 4: Don Derinliği ve Temel Derinliği Belirleme

Dikkat: Don derinliği haritaları karayolları (KGM) için üretilmiştir; bina temelleri için birebir geçerli olmayıp alt sınır (güvenli taraf) olarak kullanılmalıdır. Zemin etüdü raporunda yerel don derinliği ayrıca belirtilmelidir.

Temel Tipi Karşılaştırma Tablosu

Tablo 5: Temel Tipi Karşılaştırma Tablosu

Saha Notu: Maliyet oranları (×1, ×1.5 vb.) zemin ve malzeme koşullarına göre büyük değişim gösterir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2025 Birim Fiyat Listesi'ne göre temel kazısı için Poz 15.120.1101 (makine ile temel kazısı) ve betonarme temeller için Poz 16.060 (beton dökümü) referans alınmalıdır.

Seçim Kriterleri Detayı

Tekil Temel Seçim Koşulları

Tekil temel (pad foundation), tek bir kolonun yükünü zeminine aktaran basit bir kare veya dikdörtgen plaktır. Aşağıdaki koşulların tamamının karşılanması gerekir:

• Kolon yükleri düşük-orta aralıkta: $N_k \leq 2000$ kN tipik
• Zemin taşıma gücü yeterli: $q_a \geq 150$ kPa (TS EN 1997-1:2012 Md. 6.4)
• Temel tabanları çakışmıyor (alan < kolon aralığının %60'ı)
• Diferansiyel oturma riski düşük: $\Delta\delta/L \leq 1/500$ (TS EN 1997-1:2012 Ek H)
• TBDY 2018'e göre Deprem Tasarım Sınıfı (DTS = 1 veya 2) ise temel bağ kirişleri zorunludur

TS 500:2000 Madde 10.4.3 gereği, tekil temel minimum yüksekliği $h \geq d + c_{nom} + \phi/2$ ile belirlenir; bu pratikte $h \geq 350$ mm olmakla birlikte çoğu yapıda $h = 400–600$ mm tercih edilir.

Radye Temel Seçim Koşulları

Radye temel (raft foundation), tüm yapı oturma alanını kaplayan monolitik bir betonarme plaktır.

• Zemin taşıma gücü düşük: $q_a = 75–150$ kPa
• Yapı yüksekliği 5 katın üzerinde veya farklı temel tabanları birbiriyle çakışıyorsa
• Yeraltı suyu yüksek olduğunda su yalıtımı radye ile birlikte çözülür
• Beton sınıfı minimum C25/30 (TBDY 2018 Md. 16.7.3)

Kazıklı Temel Seçim Koşulları

• Yüzey zemini zayıf: $q_a < 75$ kPa
• Derinlerde sağlam tabaka mevcut (10 m'den derin)
• Yüksek ve ağır yapılar, çekme/devrilme yükleri var (rüzgar, deprem)
• TS EN 1536:2010 — Özel Geoteknik Uygulamalar: Fore Kazıklar

Fore kazık çapı genellikle 400–1500 mm, derinliği ise zemin profiline göre 8–35 m arasında değişmektedir. Taşıma kapasitesi:

$Q_a = \frac{Q_p + Q_s}{FS}$

Burada $Q_p$ = uç direnci, $Q_s$ = çevre sürtünmesi, FS = güvenlik katsayısıdır (statik yükleme için FS = 2.5–3.0; deprem kombinasyonunda TBDY 2018'e göre FS = 2.0 alınabilir).

Dikkat: Kazıklı temel seçiminde TBDY 2018 Madde 16.9.2 uyarınca grup etkisi (pile group efficiency) mutlaka kontrol edilmelidir. Tek kazık kapasitesi × kazık sayısı formülüyle kazık grubu kapasitesi hesaplanamaz; zemin bloğu göçme mekanizması ayrıca incelenmelidir.

Zemin İyileştirme Kararı

Zemin iyileştirme, $q_a < 50$ kPa durumunda veya aşırı oturma riski olduğunda değerlendirilir:

Tablo 6: Zemin İyileştirme Kararı

Zemin Sınıflandırması (USCS / TS EN ISO 14688)

Temel tipi seçiminde zemin sınıflandırması kritik girdi olmaktadır. Türkiye'de USCS (Birleşik Zemin Sınıflandırma Sistemi) hem TS EN ISO 14688 hem de TBDY 2018 kapsamında kullanılmaktadır.

Oturma Analizi ve Sınır Değerleri

Toplam ve Diferansiyel Oturma

Zemin oturması üç bileşenden oluşur:

$S_{total} = S_e + S_c + S_s$

Burada:

• $S_e$ = Anlık (elastik) oturma — kum, silt ve kilide anlık oluşur
• $S_c$ = Birincil konsolidasyon oturması — doygun killerde zamana bağlı
• $S_s$ = İkincil konsolidasyon oturması — uzun dönemli, organik içerikli zeminlerde belirgin

Birincil konsolidasyon oturması için kullanılan temel formül (TBDY 2018; Terzaghi 1923):

$S_c = \frac{C_c}{1 + e_0} H \log\frac{\sigma'_0 + \Delta\sigma'}{\sigma'_0}$

Burada $C_c$ = sıkışma indisi, $e_0$ = başlangıç boşluk oranı, $H$ = tabaka kalınlığı, $\sigma'_0$ = mevcut efektif gerilme, $\Delta\sigma'$ = gerilme artışıdır.

Tablo 7: Toplam ve Diferansiyel Oturma

Dikkat: Diferansiyel oturma, toplam oturma kadar önemlidir. Taşıma gücü yeterli olduğu hâlde kirılgan (masonry) cepheli yapılarda Δδ/L = 1/500 aşılırsa ciddi hasar gelişir. TBDY 2018 Madde 16.7.4 uyarınca oturma hesabı geoteknik raporun zorunlu bir parçasıdır.

Betonarme Temel Boyutlandırma Kuralları (TS 500:2000)

Temel tipi seçildikten sonra betonarme boyutlandırma TS 500:2000 ve TBDY 2018 gerekliliklerine göre yapılır.

Tablo 8: Betonarme Temel Boyutlandırma Kuralları (TS 500:2000)

[cite:85]

Saha Notu: Deprem bölgelerinde (DTS=1 veya DTS=2) bağ kirişi zorunludur. Bağ kirişi eksik olan veya mevcut bağ kirişleri hasarlı yapılar, deprem sırasında diferansiyel temel hareketi nedeniyle ciddi kat deformasyonlarına maruz kalmaktadır (örn. 2023 Kahramanmaraş depremi).

Teknik Kesit Detayı

Aşağıdaki SVG teknik çizimde tipik tekil betonarme temel kesit detayı gösterilmektedir.

[cite:85]

Parametreler ve Tipik Değerler Tablosu

Tablo 9: Notasyon ve Semboller

Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay 🟢

Veriler:

• Temel boyutu: B = L = 1.5 m (kare)
• Temel derinliği: D_f = 1.0 m
• c' = 0 kPa (temiz kum)
• φ' = 32°
• γ = 18 kN/m³
• Yeraltı suyu yok

İstenen: Meyerhof yöntemine göre karakteristik taşıma gücü q_k'yı hesaplayınız.

Çözüm:

Adım 1: Taşıma gücü katsayıları (Meyerhof, φ' = 32°)

$N_q = e^{\pi \tan 32°} \cdot \tan^2\!\left(45 + \frac{32}{2}\right) = e^{1{,}963} \times \tan^2(61°) = 7{,}126 \times 3{,}252 = 23{,}18$

$N_c = (N_q - 1) \cot 32° = 22{,}18 \times 1{,}600 = 35{,}49$

$N_\gamma = (N_q - 1)\tan(1{,}4 \times 32°) = 22{,}18 \times \tan(44{,}8°) = 22{,}18 \times 0{,}993 = 22{,}03$

Adım 2: Şekil katsayıları (Meyerhof, kare temel B/L = 1)

$s_c = 1 + 0{,}2 \tan^2\!\left(45+\frac{32}{2}\right) \cdot \frac{B}{L} = 1 + 0{,}2 \times 3{,}252 = 1{,}650$

$s_q = s_\gamma = 1 + 0{,}1 \tan^2(61°) \cdot \frac{B}{L} = 1 + 0{,}1 \times 3{,}252 = 1{,}325$

Adım 3: Taşıma gücü (c' = 0 için birinci terim düşer)

$q = \gamma \cdot D_f = 18 \times 1{,}0 = 18{,}0 \text{ kPa}$

$q_k = q \cdot N_q \cdot s_q + 0{,}5 \cdot \gamma \cdot B \cdot N_\gamma \cdot s_\gamma$

$q_k = 18{,}0 \times 23{,}18 \times 1{,}325 + 0{,}5 \times 18 \times 1{,}5 \times 22{,}03 \times 1{,}325$

$q_k = 552{,}6 + 393{,}5 = 946 \text{ kPa}$

Adım 4: Tasarım taşıma gücü (TBDY 2018 Tablo 16.2, γ_Rv = 1.4)

$q_t = \frac{946}{1{,}4} = 676 \text{ kPa}$

Sonuç: $q_t = 676$ kPa; tekil temel yüzeysel koşullarda çok elverişli

Kontrol: q_a = q_t = 676 kPa > 150 kPa → Tekil temel uygulanabilir

Problem 2 — Orta 🟡

Veriler:

• 5 katlı betonarme ofis binası, köşe kolonu
• Karakteristik düşey yük: G_k = 800 kN, Q_k = 300 kN
• Zemin parametreleri: c' = 15 kPa, φ' = 25°, γ = 18 kN/m³
• Temel derinliği: D_f = 1.5 m
• Yeraltı suyu yok
• DTS = 2, S_DS = 0.75 g (Ankara bölgesi örnek)

İstenen: (a) Tekil temel boyutlarını belirleyin, (b) bağ kirişi eksenel kuvvetini hesaplayın.

Çözüm:

Adım 1: Tasarım yükü (TBDY 2018 Md. 16.7.2)

$E_t = 1{,}4 \times 800 + 1{,}6 \times 300 = 1120 + 480 = 1600 \text{ kN}$

Adım 2: Deneme boyutu B = L = 2.0 m → A = 4.0 m²

$q_0 = \frac{1600}{4{,}0} = 400 \text{ kPa}$

Adım 3: Taşıma gücü katsayıları (TBDY 2018 Denklem 16.8b, Meyerhof tabanlı)

$N_q = e^{\pi \tan 25°} \tan^2(57{,}5°) = 12{,}72$

$N_c = 25{,}00; \quad N_\gamma = 10{,}90$

Adım 4: Şekil katsayıları (kare temel)

$s_c = 1 + \frac{N_q}{N_c} = 1 + \frac{12{,}72}{25{,}00} = 1{,}509$

$s_q = 1 + \tan 25° = 1{,}466; \quad s_\gamma = 0{,}700$

Adım 5: Karakteristik taşıma gücü

$q_k = 15 \times 25{,}00 \times 1{,}509 + 27{,}0 \times 12{,}72 \times 1{,}466 + 0{,}5 \times 18 \times 2{,}0 \times 10{,}90 \times 0{,}700$

$q_k = 566 + 503 + 137 = 1206 \text{ kPa}$

Adım 6: Tasarım taşıma gücü

$q_t = \frac{1206}{1{,}4} = 861 \text{ kPa}$

Adım 7: Kontrol

$q_0 = 400 \text{ kPa} \leq q_t = 861 \text{ kPa} \quad \checkmark$

Adım 8: Bağ kirişi eksenel kuvveti (TBDY 2018 Madde 16.7.6, DTS = 2)

$N_{bk} = 0{,}1 \times S_{DS} \times G_k = 0{,}1 \times 0{,}75 \times 800 = 60 \text{ kN}$

Minimum bağ kirişi boyutu: 250 × 350 mm (TBDY 2018 Md. 16.7.6)

Sonuç: B × L = 2.0 × 2.0 m tekil temel yeterlidir; bağ kirişi tasarım yükü N_bk = 60 kN.

Kontrol: Oturma ayrıca hesaplanmalıdır (TS EN 1997-1:2012 Md. 6.6.1). Kumlu zemin için anlık oturma S_e < 25 mm beklenmekte, konsolidasyon oturması ihmal düzeyindedir.

Problem 3 — Zor

Veriler (gerçek proje benzeri):

• 12 katlı betonarme bina, İstanbul Avrupa yakası alüvyon zemin
• Zemin profili: 0–5 m kil (c_u = 35 kPa, γ_sat = 18.5 kN/m³, C_c = 0.45, e_0 = 0.95, OCR = 1.2)
• 5 m altı sıkı kum (N > 30, q_a = 300 kPa)
• Yeraltı suyu derinliği = 1.5 m
• Temel tipi: Radye temel, B × L = 18 × 20 m = 360 m²
• Temel derinliği: D_f = 2.0 m
• Tasarım temel basıncı: q_net = 85 kPa (net)

İstenen: (a) Kil tabakasındaki birincil konsolidasyon oturmasını hesaplayın, (b) oturma kabul kriterini kontrol edin.

Çözüm:

Adım 1: Kil tabakasının orta noktasında mevcut efektif gerilme

Kil tabakası: 0–5 m → orta nokta derinliği = 2.5 m'den temel tabanından Temel tabanı D_f = 2.0 m → Kil orta noktası yeraltı seviyesinden 2.0 + 2.5/2 = 3.25 m aşağı

$\sigma'_0 = \gamma' \times z = (18{,}5 - 9{,}81) \times (3{,}25 - 1{,}5) + 18{,}5 \times 1{,}5$

$\sigma'_0 = 8{,}69 \times 1{,}75 + 18{,}5 \times 1{,}5 \approx 15{,}2 + 27{,}75 = 42{,}95 \text{ kPa}$

Adım 2: Gerilme artışı (Boussinesq yöntemi, merkez nokta, 2B:1 dağılım yaklaşımı)

$\Delta\sigma' \approx q_{net} \times \frac{B \times L}{(B + z)(L + z)} = 85 \times \frac{18 \times 20}{(18+2{,}5)(20+2{,}5)} = 85 \times \frac{360}{461{,}25} = 66{,}3 \text{ kPa}$

Adım 3: Ön konsolidasyon basıncı kontrolü (OCR = 1.2)

$\sigma'_{pc} = OCR \times \sigma'_0 = 1{,}2 \times 42{,}95 = 51{,}5 \text{ kPa}$

$\sigma'_0 + \Delta\sigma' = 42{,}95 + 66{,}3 = 109{,}25 \text{ kPa} > \sigma'_{pc} = 51{,}5 \text{ kPa}$

→ Zemin aşırı konsolide değil, normal konsolidasyon bölgesine geçiyor → C_c kullanılır.

Adım 4: Birincil konsolidasyon oturması (H = 5 m = 500 cm, çift drenaj)

$S_c = \frac{C_c}{1 + e_0} \times H \times \log\frac{\sigma'_0 + \Delta\sigma'}{\sigma'_0}$

$S_c = \frac{0{,}45}{1 + 0{,}95} \times 5{,}0 \times \log\frac{109{,}25}{42{,}95}$

$S_c = 0{,}2308 \times 5{,}0 \times \log(2{,}544) = 0{,}2308 \times 5{,}0 \times 0{,}4054$

$S_c = 0{,}467 \text{ m} = 467 \text{ mm}$

Adım 5: Oturma sınır değeri kontrolü (TS EN 1997-1:2012 Ek H)

$S_c = 467 \text{ mm} > \delta_{izin} = 50 \text{ mm} \quad \times \text{ (Kabul edilmez!)}$

Adım 6: Karar — Zemin iyileştirme veya kazık gerekli

Seçenek 1: Jet grout zemin iyileştirme → C_c azaltılır, q_a artırılır Seçenek 2: Fore kazık → Yük kil tabasını atlayarak sıkı kuma aktarılır Mühendislik kararı: D = 600 mm, L = 8 m fore kazık grubu → kil tabakasını atlar, sıkı kumda uç ve sürtünme direnci sağlar.

Fore kazık kapasitesi (yaklaşık hesap, kum için β-yöntemi): $Q_s \approx \beta \times \sigma'_v \times A_s = 0{,}35 \times 150 \times (\pi \times 0{,}6 \times 6) = 0{,}35 \times 150 \times 11{,}31 = 594 \text{ kN}$ $Q_p \approx q_p \times A_p = 6{,}5 \times N_{tip} \times A_p = 6{,}5 \times 30 \times 0{,}283 = 55 \text{ kN}$ $Q_a = \frac{594 + 55}{2{,}5} = 260 \text{ kN/kazık}$

Sonuç: Radye temel + kil tabakası konsolidasyon oturması 467 mm ile izin değerini (50 mm) çok aşmaktadır. Fore kazık uygulanarak yük sıkı kum tabakasına aktarılmalıdır.

Kontrol: Kazık grubu için grup etkisi TBDY 2018 Madde 16.9.2'ye göre ayrıca hesaplanmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

1. Zemin etüdü yapılmadan temel tipi seçilmesi: Komşu parseldeki temel tipi veya görsel gözlem esas alınarak zemin etüdü yaptırılmamaktadır. Her proje için TS EN 1997-1:2012 Madde 3 ve TBDY 2018 Madde 16.3 uyarınca zemin araştırması zorunludur. 4708 Sayılı Yapı Denetimi Kanunu da zemin etüdsüz proje onayını engellemektedir.

2. Taşıma gücü hesabında kazı ağırlığının yapı ağırlığından çıkarılması: Yapı ağırlığından kazı ağırlığı düşülerek "net" yük kullanılmaktadır; ancak TBDY 2018 formülünde sürşarj ($q = \gamma \cdot D_f$) taşıma gücünü zaten artırmaktadır. İki kez hesaba katılırsa güvensiz sonuç elde edilir.

3. Diferansiyel oturma kontrolünün ihmal edilmesi: Toplam oturma kontrol edilmekte, ancak yapının farklı noktalarındaki farklı oturma (diferansiyel oturma) hesaplanmamaktadır. TS EN 1997-1:2012 Ek H uyarınca Δδ/L ≤ 1/500 koşulu sağlanmalıdır.

4. Tekil temellerin birbiriyle çakışması: Kolon aralığı azaldığında temel tabanları üst üste binmekte; birleşik veya sürekli temel yerine ayrı tekil temellerle devam edilmektedir. Bu, diferansiyel oturma riskini artırır.

5. Kazıklı temel seçiminde grup etkisinin hesaplanmaması: Tek kazık kapasitesi tespit edildikten sonra kazık grubu kapasitesi tek kazık × kazık sayısı olarak alınmakta; zemin bloğu göçme mekanizması kontrolü atlanmaktadır (TBDY 2018 Md. 16.9.2).

6. Zemin iyileştirme kararının geoteknik uzman onayı olmadan alınması: q_a < 50 kPa zeminlerde hangi iyileştirme yönteminin uygulanacağı zemin etüdü sonuçları analiz edilmeden belirlenmektedir.

7. Don derinliğinin gözetilmemesi: Özellikle Doğu Anadolu'da don derinliği 1.20–2.00 m'ye ulaşmaktadır. Temel tabanı don derinliğinin altında olmadığında don kabarması yapıyı hasar verebilir.

8. Bağ kirişlerinin boyutsuz tasarlanması veya hiç yapılmaması: TBDY 2018 Madde 16.7.6 uyarınca DTS = 1 ve DTS = 2 olan yapılarda temel bağ kirişleri zorunludur. Minimum kesit 250 × 350 mm olmak zorunda olup tasarım eksenel kuvveti $N_{bk} = 0{,}1 \cdot S_{DS} \cdot G_k$'dır.

Kontrol Kutusu

• Zemin etüdü raporu (SPT, zemin sınıflaması, c', φ') mevcut mu?
• Üstyapı karakteristik yükleri (G_k, Q_k, W_k, E_k) belirlendi mi?
• Tasarım yükü kombinasyonları (statik ve depremli) oluşturuldu mu?
• Taşıma gücü karakteristik dayanımı (q_k) hesaplandı mı?
• TBDY 2018 Md. 16.8.2 Tablo 16.2 dayanım katsayısı (γ_Rv = 1.4) uygulandı mı?
• q₀ ≤ q_t eşitsizliği sağlandı mı?
• Toplam ve diferansiyel oturma hesaplandı ve izin değerleri aşılmıyor mu?
• Tekil temeller birbiriyle çakışmıyor mu?
• Kazıklı temel seçildi ise grup etkisi kontrolü yapıldı mı?
• Temel bağ kirişleri TBDY 2018 Md. 16.7.6 gerekliliklerine göre tasarlandı mı?
• Temel planı onaylı zemin etüdüyle çakıştırıldı mı?
• Don derinliği temel derinliği seçiminde gözetildi mi?
• Türkiye'ye özgü zemin koşulları (alüvyon, marn, kireçtaşı) değerlendirildi mi?
• Beton sınıfı minimum C25/30 (TBDY 2018 Md. 16.7.3) ve paspayı ≥ 50 mm mi?

Kaynaklar

1. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Bölüm 16: Deprem Etkisi Altında Temel Zemini ve Temeller. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. RG: 18.03.2018/30364. https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/tbdy_2018-20210506174126.pdf
2. TS EN 1997-1:2012 (Eurocode 7). Geoteknik Tasarım — Bölüm 1: Genel Kurallar. TSE. Madde 6.5 (taşıma gücü), Madde 6.6.1 (oturma), Ek D, Ek H.
3. TS 500:2000. Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE. RG: 12.07.2000. Madde 9.5.1 (paspayı), Madde 10.4.3 (temel donatısı).
4. TS EN 1536:2010. Özel Geoteknik Uygulamalar — Fore Kazıklar. TSE.
5. TS EN ISO 22476-3:2005. Geoteknik Araştırma ve Deneyler — Saha Deneyleri — Bölüm 3: Standart Penetrasyon Deneyi. TSE.
6. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Zemin ve Temel Etüdü Uygulama Esasları ve Rapor Formatı Tebliği. RG Tarihi ve Sayısı için bkz. Bakanlık arşivi. https://www.hakedis.org/wp-content/uploads/2019/03/zemin-ve-temel-et%C3%BCd%C3%BC-uygulama-esaslari-teblig-ekleri.pdf
7. Terzaghi, K. (1943). Theoretical Soil Mechanics. John Wiley & Sons. (Taşıma gücü katsayıları için temel kaynak.)
8. Meyerhof, G.G. (1963). "Some Recent Research on the Bearing Capacity of Foundations." Canadian Geotechnical Journal, 1(1), 16–26. (Şekil ve derinlik katsayıları için kaynak.)
9. Keskin, S.N. ve Cengizkhan, A. (2019). "Temel Oturma Hesaplarında Geleneksel Yöntem ve Sonlu Elemanlar Yönteminin Karşılaştırılması." Journal of Engineering Sciences and Design, 7(1), 136–144. DOI: 10.21923/jesd.425647.
10. Bozdağ, S. ve Fenkli, M. (2024). "Taşıma Gücü Çok İyi Olmayan Zeminlere İnşa Edilen Betonarme ve Çelik Yapıların Kıyaslanması." Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, 8(1), 64–73. DOI: 10.62301/usmtd.1470554.
11. ACI 318-19. Building Code Requirements for Structural Concrete. Bölüm 13: Temeller.
12. İller Bankası A.Ş. (2018). Derin Karıştırma (Deep Mixing) ile Taş Kolon Zemin İyileştirme Yöntemlerinin Karşılaştırılması. Uzmanlık Tezi.
13. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. 2025 Yılı İnşaat Birim Fiyat Listesi. https://yfk.csb.gov.tr/birim-fiyatlar-100468

İlgili Hesap Araçları

• [Tekil Temel Taşıma Gücü Hesaplayıcı] → TM-001 (TBDY 2018 / Eurocode 7 yöntemi)
• [Kazıklı Temel Kapasitesi Hesaplayıcı] → TM-010 (Fore kazık, çevre sürtünmesi + uç direnci)
• [Zemin Oturması Hesaplayıcı] → GT-003 (Anlık + konsolidasyon oturması)
• [TBDY 2018 Bağ Kirişi Boyutlandırıcı] → AS-005 (DTS, S_DS parametreli)

İlgili İçerikler

• [TM-001] Tekil Temel Tasarımı
• [TM-002] Birleşik Temel Tasarımı
• [TM-004] Radye Temel Tasarımı
• [TM-005] Kazık Temel Tasarımı
• [TM-007] Negatif Sürtünme ve Çekme Kazıkları
• [GT-003] Zemin Taşıma Gücü Hesabı (Terzaghi, Meyerhof)
• [GT-010] Zemin İyileştirme Yöntemleri

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Temel Boyutlandırma Hesaplama
• Zemin Taşıma Gücü Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.