Geoteknik Saha Araştırması Akış Şeması

Genel Bakış

Geoteknik saha araştırması, yapı temelinin güvenli tasarımı için zemin ve kaya koşullarının belirlenmesini amaçlar. TBDY 2018 Bölüm 16 ve TS EN 1997-2:2007 kapsamında yürütülür. Araştırma; yapının kategorisine, oturum alanına, kat sayısına ve bölgenin jeolojik özelliklerine göre kapsamı değişen çok bileşenli bir süreçtir.

Saha Notu: Türkiye'de yapı denetim sistemi kapsamında (4708 sayılı Kanun), zemin etüd raporu yapı ruhsatı alınmadan önce ilgili idareye (belediye veya il özel idaresi) onaylatılmak zorundadır. İmar planı notlarında "Zemin etüdü yaptırılmadan uygulama yapılamaz" ibaresi olan parsellerde bu zorunluluk daha da kritiktir.

Dikkat: Yalnızca "tahmine dayalı zemin sınıfı" veya komşu parselden alınan verilerle tasarım yapılması, TBDY 2018 Madde 16.2'ye aykırıdır ve ciddi yapısal güvenlik riski doğurur.

Renk Kodları: Koyu Mavi = Başlangıç/Bitiş | Kırmızı = Hata | Turuncu = Uyarı | Sarı = Karar | Mor = Referans | Mavi = Süreç | Yeşil = Hesaplama | Lila = Girdi

Aşama 1 — Planlama

1.1 Ön Bilgi Toplama

Etüt planlaması, mevcut coğrafi ve topoğrafik özellikler ile yapıya ilişkin ana yapısal özelliklerin derlenmesiyle başlar. Ön bilgi toplama kapsamında minimum olarak: güncel plankote ve topoğrafik harita, bölgesel jeoloji haritaları, komşu parsellere ait varsa eski zemin etüd raporları, AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası (TDTH) ve sismik mikrozonasyon raporları (mevcutsa) toplanmalıdır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan "Zemin ve Temel Etüdü Uygulama Esasları" Tebliği (Resmi Gazete) bu gereklilikleri düzenlemektedir.

Saha Notu (Türkiye): AFAD'ın çevrimiçi "Türkiye Deprem Tehlike Haritası" servisinden proje koordinatlarına karşılık gelen PGA (Dd-2 düzeyi, T=0.2s ve T=1.0s) değerleri ve DTS sınıfı, etüt planlanmadan önce alınmalıdır. Özellikle Marmara, Ege, İç Anadolu güneyi ve Doğu Anadolu bölgelerinde 1. ve 2. derece deprem bölgeleri hâkimdir.

Dikkat: Yapı tipi, oturum alanı, kat sayısı ve tahmini temel yükü bilinmeden hazırlanan araştırma planları yetersiz kalır. TBDY 2018 Madde 16.2.1 bu bilgilerin etüt öncesinde edinilmesini zorunlu kılmaktadır.

1.2 Sondaj Sayısı ve Konumunun Belirlenmesi

Sondaj sayısı ve derinliği; yapı etkisi derinliği, bina oturum alanı ve zemin koşullarına göre belirlenir. Asgari sondaj sayısı TS EN 1997-2:2007 Madde 2.3 ve Çevre Bakanlığı Tebliği'ne göre aşağıdaki gibidir:

Tablo 1: Sondaj Sayısı ve Konumunun Belirlenmesi

Ek kural (Çevre Bakanlığı Tebliği): Temel taban alanı 300 m² için en az 3 adet sondaj; her 300 m² artışında bir sondaj eklenir. Sondajlar planda üçgen oluşturacak biçimde yerleştirilmeli, aralarındaki mesafe 40–50 m'yi aşmamalıdır.

Saha Notu: Türkiye'de yaygın alüvyon ve yumuşak kil zemin koşullarında (özellikle İstanbul, İzmir, Adana, Antakya ovaları) minimum derinlik kriterlerinin %20–30 artırılması ve sıvılaşma riski açısından değerlendirilmesi önerilir.

1.3 Sondaj Derinliği Hesabı

Yüzeysel temeller için minimum sondaj derinliği (TBDY 2018 Madde 16.3.1):

$D_{min} = 2B$

Burada $B$ en büyük temel genişliğidir (m).

Kazıklı temeller için (TBDY 2018 Madde 16.3.2):

$D_{kazıklı} = D_{kazık\_ucu} + 5 \cdot D_{kazık}$

Burada $D_{kazık\_ucu}$ kazık ucu kotu (m), $D_{kazık}$ kazık çapıdır (m).

Dikkat: Sıvılaşma riski olan alanlarda sondaj, yeraltı su seviyesinin en az 5 m altını geçmelidir (TBDY 2018 Madde 16.5.2).

Aşama 2 — Saha Çalışmaları

2.1 Sondaj Yöntemleri

Sondaj çalışmaları TS EN ISO 22475-1:2006 standardına uygun olarak yürütülür. Türkiye'de en yaygın kullanılan sondaj yöntemleri:

• Döner sondaj (rotary drilling): Killi ve kumlu zeminlerde numune alımı için standart yöntem
• Darbe sondaj (percussion drilling): Çakıllı ve bloklu zeminlerde kullanılır
• Çift tüplü karotiyer: Kaya ortamda yüksek kaliteli karot alımı için zorunlu

Sondajlar sırasında: sondaj makinesinin türü ve tescil tarihi, sondörün adı, saha mühendisinin imzalı logu ve her sondaj noktasının koordinatı kayıt altına alınmalıdır.

Tablo 2: Sondaj Yöntemleri

Saha Notu: Türkiye'de çoğu sondaj firması döner sondaj ile SPT kombinasyonu yapmaktadır; ancak TBDY 2018 Madde 16A.2.2 kohezyonlu zeminlerde örselenmemiş numune alınmasını zorunlu kılmaktadır. Sondajda UD tüpü kullanılmadan hazırlanan raporlar yapı denetimince kabul görmemektedir.

2.2 Standart Penetrasyon Testi (SPT)

SPT, en yaygın kullanılan in-situ saha deneyidir. ASTM D1586-18 ve Türkiye'de TS EN ISO 22476-3 standardına uygun olarak her 1,5 m'de bir uygulanır.

SPT düzeltmesi (TBDY 2018 Denklem 16B.1):

$N_{60} = N \cdot C_R \cdot C_S \cdot C_B \cdot C_E$

$N_{1,60} = N_{60} \cdot C_N$

Burada:

• $N$: Araziden elde edilen ham darbe sayısı (ilk 15 cm dikkate alınmaz)
• $C_R$: Çubuk uzunluğu düzeltme katsayısı
• $C_S$: Numune alıcı tipi katsayısı
• $C_B$: Sondaj delgi çapı katsayısı (TBDY 2018 Tablo 16B.1)
• $C_E$: Enerji oran düzeltmesi — otomatik şahmerdan için 0,90–1,60 (TBDY 2018 Tablo 16B.1)
• $C_N$: Örtü yükü düzeltme katsayısı

Saha Notu: TBDY 2018 uyarınca Türkiye'de SPT için otomatik şahmerdan (automatic trip hammer) kullanımı zorunludur. El ile serbest bırakılan şahmerdan ile yapılan SPT deneyleri artık geçerli sayılmamaktadır. Bu, enerji verimliliğini standart %60 düzeyinde tutar.

Dikkat: N₆₀ < 4 olan çok yumuşak kil zeminlerde SPT güvenilir sonuç vermez; bu durumda konik penetrasyon testi (CPT, TS EN ISO 22476-1) veya kanatlı kesici (Vane Shear Test, ASTM D2573) kullanılmalıdır.

!

Tablo 3: Standart Penetrasyon Testi (SPT)

2.3 Saha Sondaj Fotoğrafları

!

!

2.4 Diğer Saha Deneyleri

Presiyometre Deneyi (PMT): Kohezyonlu zeminlerde ve kaya ortamında uygulanır. TBDY 2018 Madde 16A.2.5'e göre kohezyonlu zeminlerde en az 2 sondajda, düşeyde 3 m aralıkla PMT yapılmalıdır. Zeminin deformasyon modülü ($E_M$) ve sınır basıncı ($P_L$) elde edilir.

Kanatlı Kesici Deneyi (Vane Shear Test — VST): Yumuşak killerde drenajsız kayma mukavemeti ($C_u$) ölçümünde kullanılır. ASTM D2573 standardına uygun yürütülür (Türkiye'de TS karşılığı yoktur).

$C_u = \frac{T_{max}}{K}$

Burada $T_{max}$ maksimum tork (N· m), $K$ kanat geometri faktörüdür (standart kanat için: $K = \pi D^2 H/2 + \pi D^3/6$).

!

Saha Notu: Türkiye'de Karadeniz kıyısı, İstanbul–Çorlu–İzmit koridoru ve İzmir körfezi çevresindeki yumuşak alüvyal zeminlerde (CH sınıfı, LL > 60, Cu < 30 kPa) VST ve CPT kombinasyonu SPT'ye tercih edilmektedir.

2.5 Yeraltı Suyu Seviyesinin Belirlenmesi

Yeraltı suyu seviyesi (YAS), sondaj kapandıktan sonra en az 24 saat beklenerek ölçülmelidir (Çevre Bakanlığı Tebliği). Kararsız veya artezyenik koşul şüphesi varsa piyezometre kurularak 7–15 günlük izleme yapılmalıdır.

Dikkat: YAS'ın temel tabanı altında veya temel tabanına yakın olması durumunda: taban suyu baskısı, hidrolik kaldırma ve borulanma (piping) hesapları yapılmalı, gerekirse kazı boyunca drenaj sistemi tasarlanmalıdır.

2.6 Kaya Karot ve RQD

Kaya ortamına girildiğinde tamamen karotlu ilerleme zorunludur. Toplam karot yüzdesi (TCR), sağlam karot yüzdesi (SCR) ve kaya kalite göstergesi (RQD) hesaplanarak sondaj loguna işlenir.

$RQD = \frac{\sum L_{10}}{H} \times 100 \%$

Burada $\sum L_{10}$ uzunluğu ≥ 10 cm olan sağlam karot parçalarının toplam uzunluğu (cm), $H$ kademe ilerlemesidir (cm).

Tablo 4: Kaya Karot ve RQD

!

Aşama 3 — Laboratuvar Deneyleri

3.1 İndeks Deneyleri

İndeks deneyleri zemin sınıflandırmasının temelini oluşturur. Türkiye'de aşağıdaki standartlar uygulanmaktadır:

Tablo 5: İndeks Deneyleri

3.2 Zemin Sınıflandırması — USCS

USCS (Unified Soil Classification System) sınıflandırması, elek analizi ve Atterberg limitleri sonuçlarına göre yapılır. İnce daneli zeminler (% No.200 elek geçen > 50) Casagrande plastisite kartına göre sınıflandırılır.

!

Saha Notu: Türkiye'de yaygın zemin tipleri: (1) Batı ve kuzeybatı Türkiye — yüksek plastisiteli alüvyal killer (CH, LL = 50–80), (2) Orta Anadolu — marn ve kireçtaşı ana kayası üzerinde az plastisiteli kil (CL), (3) Karadeniz ve Ege kıyısı — orta sıkı kum–çakıl (SP, SW), (4) Doğu Anadolu — volkanik kökenli zeminler ve uçucu kül içerikli toprak (ML, MH).

3.3 Agresivite Değerlendirmesi

Zemin örnekleri üzerinde yapılan kimyasal analizler, beton ve çelik temellere zarar verebilecek agresif koşulları ortaya koyar.

Tablo 6: Agresivite Değerlendirmesi

Dikkat: Türkiye'de jipsli formasyonlar (Güneydoğu Anadolu, Tuz Gölü çevresi) ve endüstriyel kirlenmiş sahalar yüksek SO₄ değerleri içerebilir. Bu bölgelerde kimyasal analiz zorunludur.

Aşama 4 — Mühendislik Analizi

4.1 V_s30 Hesabı ve Zemin Sınıfı

Temel alt kotundan itibaren ilk 30 m için ortalama kayma dalgası hızı (Vs30) TBDY 2018 Denklem 16.1'e göre hesaplanır:

$V_{s30} = \frac{30}{\displaystyle\sum_{i=1}^{n} \frac{d_i}{V_{si}}}$

Burada $d_i$ her tabakanın kalınlığı (m), $V_{si}$ her tabakanın kayma dalgası hızı (m/s)'dır ve $\sum d_i = 30$ m'dir.

4.2 Zemin Sınıfı Tablosu

Tablo 7: Zemin Sınıfı Tablosu

Dikkat: ZF sınıfı zemin yüzeyinde sahaya özgü zemin davranış analizi zorunludur (TBDY 2018 Madde 16.4.3). ZF; ≥ 3 m kalınlıklı çok yumuşak kil (su içeriği > 40%, PI > 20, Cu < 25 kPa) veya ≥ 8 m kalınlıklı yüksek plastisiteli kil (PI > 50) içerir.

4.3 Sıvılaşma Riski Değerlendirmesi

DTS = 1, 1a, 2 ve 2a olan binalar için ZD, ZE veya ZF grubundaki kumlu zeminlerde sıvılaşma analizi zorunludur (TBDY 2018 Madde 16.5.1). Hesap yöntemi TBDY 2018 Ek 16B'de verilmiştir:

$FS_{liq} = \frac{CRR}{CSR}$

Burada:

• $CRR$: Döngüsel direniç oranı (SPT-N₁,₆₀ veya Vs bazlı)
• $CSR$: Döngüsel gerilme oranı = $0{,}65 \cdot \frac{\sigma_v}{\sigma'_v} \cdot \frac{a_{max}}{g} \cdot r_d$

$FS_{liq} < 1{,}0$ → Sıvılaşma beklenir; zemin iyileştirme veya kazıklı temel zorunludur.

Tablo 8: Sıvılaşma Riski Değerlendirmesi

Saha Notu: 1999 Kocaeli ve Düzce depremleri, Adapazarı'nda alüvyal zemin sıvılaşmasının kritik hasar belirleyicisi olduğunu kanıtlamıştır. İstanbul'un Küçükçekmece–Büyükçekmece aksındaki allüvyon alanlarda, Adapazarı, Çarşamba, Bafra ovalarında ve Adana–İskenderun koridorunda sıvılaşma analizi özellikle önem taşımaktadır.

4.4 Şev Stabilitesi

Zemin kesiti şev veya kazı içeriyorsa, statik durumda $FS \geq 1{,}5$, deprem etkisi altında $FS \geq 1{,}1$ sağlanmalıdır (TS EN 1997-1:2004 Madde 11.5). Bishop veya Fellenius yöntemiyle dairesel kayma analizi yapılır.

Tipik Türkiye koşulları: Orta Anadolu'da marn–kireçtaşı kontağında, Karadeniz bölgesinde yağışlı dönemde killi şistlerde şev kayması riski yüksektir.

Aşama 5 — Sondaj Log Standart Kesiti

Aşama 6 — Raporlama

6.1 Zemin Etüd Raporunun Kapsamı

TBDY 2018 Madde 16.3 ve Çevre Bakanlığı Tebliği'ne göre zemin etüd raporu aşağıdaki bölümleri içermelidir:

1. Ön bilgi ve amaç: Proje tanımı, yapı tipi, kat sayısı, yük tahmini
2. Arazi çalışmaları: Sondaj logları, SPT profilleri, yeraltı suyu verileri
3. Laboratuvar sonuçları: Özet tablo, dane boyu dağılımı, Atterberg limitleri
4. Zemin profili: Kesitler, tabaka tanımları, süreksizlikler
5. Mühendislik değerlendirmesi: Vs30, zemin sınıfı, taşıma gücü, oturma analizi
6. Temel önerileri: Tip, derinlik, emniyet taşıma gerilmesi (q_a)
7. Özel koşullar: Sıvılaşma, şişme, çökme, şev stabilitesi
8. Ekler: Sondaj logları, laboratuvar grafikleri, vaziyet planı

6.2 Yasal Gereklilikler

Tablo 9: Yasal Gereklilikler

Saha Notu: Yapı denetim firması, zemin etüd raporunu kontrol etmek ve onaylamakla yükümlüdür (4708 sayılı Kanun). Raporda imza bulunan jeoloji veya inşaat mühendisinin Odaya kayıtlı olması zorunludur.

6.3 Birim Fiyat Referansları

Zemin etüdü çalışmalarının yaklaşık maliyeti (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 2026 Yılı Birim Fiyatları baz alınarak sektörel ortalama):

Tablo 10: Birim Fiyat Referansları

Sondaj Planlama Kriterleri (Özgün İçerik Korundu)

Tablo 11: Sondaj Planlama Kriterleri (Özgün İçerik Korundu)

Minimum sondaj derinliği (TBDY 2018 Madde 16.3):

• Yüzeysel temeller: Temel genişliğinin en az 2 katı ($D \geq 2B$)
• Kazıklı temeller: Kazık ucu altında en az $5D_{kazık}$

Zemin Sınıfı ve Vs30 Tablosu (Özgün İçerik Korundu)

Tablo 12: Zemin Sınıfı ve Vs30 Tablosu (Özgün İçerik Korundu)

Parametreler ve Tipik Değerler (Özgün İçerik — Zenginleştirilmiş)

Tablo 13: Parametreler ve Tipik Değerler (Özgün İçerik — Zenginleştirilmiş)

Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay 🟢

Problem Tanımı: Bir şehir merkezinde yapılacak 6 katlı konut yapısının oturum alanı 15 × 20 m = 300 m² dir. Tekil temel boyutu tahminen 1,5 m × 1,5 m, temel derinliği D_f = 1,0 m olarak planlanmaktadır. En az kaç adet sondaj açılmalı ve minimum sondaj derinliği ne olmalıdır?

Veriler:

• Yapı türü: 6 katlı konut (4–8 kat arası)
• Plan alanı: 15 × 20 = 300 m²
• Tahmini temel genişliği (münferit): B = 1,5 m
• Temel derinliği: D_f = 1,0 m

İstenen: Minimum sondaj sayısı ve derinliği

Çözüm:

Adım 1 — Sondaj sayısı (TS EN 1997-2:2007 / Çevre Bakanlığı Tebliği):

• Yapı türü: 4–8 kat → tabloya göre minimum 3–5 sondaj
• Taban alanı: 300 m² → minimum 3 sondaj (her 300 m² için 1; 300/300 = 1 + temel 2 = 3)
• Büyük kenar: 20 m → ⌈20/20⌉ + 1 = 2; köşeler + merkez = 3 sondaj

Seçim: En az 3 sondaj (4 köşeden 3'ü + merkez, mümkünse 4 önerilir)

Adım 2 — Sondaj derinliği (TBDY 2018 Madde 16.3):

$D_{min} = 2B = 2 \times 1{,}5 = 3{,}0 \text{ m (münferit temel için)}$

Ancak 6 katlı yapı için baskın tabakaların araştırılması gerektiğinden pratik minimum:

$D_{pratik} = \max(2B,\; H_{bina}/2) = \max(3{,}0;\; 6 \times 3/2) = \max(3;\; 9) = 9{,}0 \text{ m}$

Güvenlik payı ile önerilen derinlik: 12 m (her 1,5 m'de SPT uygulanması için)

Sonuç: En az 3 adet sondaj, derinlik en az 12 m

Kontrol: TBDY 2018 Madde 16.3.2 → Orta yüklü binada 12 m zemin etkili derinliği aşıyor

Problem 2 — Orta 🟡

Problem Tanımı: Aşağıdaki zemin profili için V_s30 hesapla ve TBDY 2018'e göre zemin sınıfını belirle.

Veriler:

Tablo 14: Problem 2 — Orta 🟡

İstenen: V_s30 hesabı ve zemin sınıfı

Çözüm:

Adım 1 — d_i/V_si oranlarını hesapla:

$\frac{d_1}{V_{s1}} = \frac{5}{150} = 0{,}0333 \text{ s}$

$\frac{d_2}{V_{s2}} = \frac{10}{300} = 0{,}0333 \text{ s}$

$\frac{d_3}{V_{s3}} = \frac{15}{450} = 0{,}0333 \text{ s}$

Adım 2 — Toplam zaman:

$\sum_{i=1}^{3} \frac{d_i}{V_{si}} = 0{,}0333 + 0{,}0333 + 0{,}0333 = 0{,}1000 \text{ s}$

Adım 3 — V_s30 hesabı (TBDY 2018 Denklem 16.1):

$V_{s30} = \frac{30}{\sum (d_i / V_{si})} = \frac{30}{0{,}1000} = 300 \text{ m/s}$

Adım 4 — Zemin sınıfı (TBDY 2018 Tablo 16.1):

180 m/s < V_s30 = 300 m/s < 360 m/s → ZD Zemin Sınıfı

Sonuç: V_s30 = 300 m/s → ZD (Orta sıkı zemin)

Kontrol: ZD sınıfı için beklenen ortalama N₆₀ = 15–50 aralığında; profil ile tutarlı

Problem 3 — Zor

Problem Tanımı: ZD sınıfı zemin üzerinde 8 katlı bir konut yapısı planlanmaktadır. 4,5 m derinlikteki orta sıkı kum tabakasında SPT verisi aşağıdaki gibidir. Bu derinlikte sıvılaşma FS değerini hesaplayın.

Veriler:

• Derinlik: z = 4,5 m
• Sondaj ham N değeri: N = 14 darbe/30 cm
• Düzeltme katsayıları: C_R = 0,85; C_S = 1,0; C_B = 1,0; C_E = 1,0
• Zemin birimi hacim ağırlığı: γ = 18,0 kN/m³
• Doygun birim hacim ağırlığı: γ_sat = 19,5 kN/m³
• Yeraltı suyu seviyesi: YAS = 2,0 m
• Deprem tasarım ivmesi: a_max = 0,40g (DTS=1, DD-2)
• İnce dane yüzdesi: FC = %8

İstenen: SPT bazlı sıvılaşma güvenlik katsayısı (FS_liq)

Çözüm:

Adım 1 — N₆₀ ve N₁,₆₀ hesabı (TBDY 2018 Denklem 16B.1):

$N_{60} = N \cdot C_R \cdot C_S \cdot C_B \cdot C_E = 14 \times 0{,}85 \times 1{,}0 \times 1{,}0 \times 1{,}0 = 11{,}9 \approx 12$

Efektif düşey gerilme: $\sigma'_{v0} = \gamma \cdot z_{kuru} + \gamma'\cdot z_{doygun} = 18 \times 2 + (19{,}5 - 9{,}81) \times 2{,}5 = 36 + 24{,}2 = 60{,}2 \text{ kPa}$

Örtü yükü düzeltmesi (TBDY 2018 Ek 16B): $C_N = \left(\frac{100}{\sigma'_{v0}}\right)^{0{,}5} = \left(\frac{100}{60{,}2}\right)^{0{,}5} = 1{,}29 \leq 1{,}7$

$N_{1,60} = N_{60} \cdot C_N = 12 \times 1{,}29 = 15{,}5$

Adım 2 — İnce dane düzeltmesi (TBDY 2018 Ek 16B.3, FC = %8):

$\Delta N_{1,60} = \exp\left(1{,}76 - \frac{190}{FC^2}\right) = \exp\left(1{,}76 - \frac{190}{64}\right) = \exp(-1{,}21) = 0{,}30$

$(N_{1,60})_{cs} = N_{1,60} + \Delta N_{1,60} = 15{,}5 + 0{,}30 \approx 16$

Adım 3 — CRR hesabı (Mw = 7,5 için, TBDY 2018 Ek 16B):

$CRR_{7{,}5} = \frac{1}{34 - (N_{1,60})_{cs}} + \frac{(N_{1,60})_{cs}}{135} + \frac{50}{[10(N_{1,60})_{cs} + 45]^2} - \frac{1}{200}$

$CRR_{7{,}5} = \frac{1}{18} + \frac{16}{135} + \frac{50}{[205]^2} - \frac{1}{200} = 0{,}0556 + 0{,}1185 + 0{,}0012 - 0{,}0050 = 0{,}170$

Adım 4 — CSR hesabı:

Toplam düşey gerilme: $\sigma_{v0} = 18 \times 2 + 19{,}5 \times 2{,}5 = 36 + 48{,}75 = 84{,}75$ kPa

Derinlik düzeltme katsayısı (z = 4,5 m): $r_d = 1{,}0 - 0{,}00765 \times z = 1{,}0 - 0{,}00765 \times 4{,}5 = 0{,}966$

$CSR = 0{,}65 \times \frac{\sigma_{v0}}{\sigma'_{v0}} \times \frac{a_{max}}{g} \times r_d = 0{,}65 \times \frac{84{,}75}{60{,}2} \times 0{,}40 \times 0{,}966 = 0{,}354$

Adım 5 — FS hesabı:

$FS_{liq} = \frac{CRR_{7{,}5}}{CSR} = \frac{0{,}170}{0{,}354} = 0{,}48$

Sonuç: FS_liq = 0,48 < 1,0 → Sıvılaşma beklenir!

Kontrol ve Yorum: FS < 1,0 olduğundan bu zemin tabakasında sıvılaşma riski mevcuttur. TBDY 2018 Madde 16.6.6 uyarınca gerekli önlemler alınmalıdır: (1) Zemin iyileştirmesi (vibrokompaksiyon, enjeksiyon), (2) Derin kazıklı temel sistemi veya (3) Yapı tipinin yeniden gözden geçirilmesi.

Sık Yapılan Hatalar (→ GT-019)

1. Yetersiz sondaj derinliği: Zayıf tabaka gizli kalabilir; TBDY 2018 Madde 16.3 minimum derinlik koşulunun mutlaka karşılanması gerekir.
2. Su seviyesi ölçmeden kapatma: En az 24 saat beklenmeli; artezyenik koşullarda piyezometre kurulmalıdır.
3. Numune bozulması: UD numune alıcı (TS EN ISO 22475-1 Kalite Sınıfı 1) kullanılmalıdır; örselenmiş numuneden kayma direnci deneyi yapılmamalıdır.
4. Tek noktadan karar: Minimum 3 sondaj noktası zorunludur; tek sondajla yapılan değerlendirmeler mevzuata aykırıdır.
5. Vs30 ölçümü yapmamak: TBDY 2018 Madde 16.4.1 tüm yapılar için Vs30 belirlenmesini zorunlu kılmaktadır; MASW veya sismik kırılma yöntemi kullanılabilir.
6. Agresivite testlerini atlamak: SO₄ içeriği yüksek bölgelerde çimento sınıfı seçiminde hata yapılır, erken beton bozulması riski doğar.
7. SPT'de otomatik şahmerdan kullanmamak: El ile çekme yöntemi artık geçerli değildir; enerji verimliliği standart düzeyde tutulmalıdır.
8. Sıvılaşma analizini atlamak: DTS=1-2 yapılarda ZD/ZE/ZF sınıfı kumlu zeminlerde sıvılaşma analizi zorunludur (TBDY 2018 Madde 16.5.1).

Hesap Araçları Yönlendirme