Betonarme Kiriş Tasarım Akış Şeması

Özet

Kaynak kontrolü — 22 Eylül 2026: Kiriş sarılması, donatı oranı ve sehim tanımlarındaki seçili ifadeler kayıtlı TBDY 2018 Bakanlık PDF'si ve TS 500:2000 tarihî üçüncü taraf nüshasıyla karşılaştırıldı. Güncel lisanslı standart ve tadil kontrolü, diğer örnekler ve bütün makalenin bağımsız teknik incelemesi açıktır; bu yazı proje onayı değildir.

Betonarme kiriş tasarımı; kesit boyutlandırma, yük analizi, eğilme, kesme, burulma, servis kontrolleri ve deprem detaylandırma olmak üzere birbirine bağlı sekiz aşamadan oluşan sistematik bir mühendislik sürecidir. Türkiye'de tasarım TS 500:2000 ve TBDY 2018 çerçevesinde yürütülür; uluslararası düzlemde TS EN 1992-1-1:2014 (Eurocode 2) birincil referans konumundadır. Bu makale, her aşamayı standart madde referanslarıyla açıklayan kapsamlı bir akış şeması, sayısal örnekler ve saha notları içermektedir.

Genel Bakış

Betonarme kiriş tasarımı, sıralı denetim adımlarından oluşan sistematik bir süreçtir. Her adım bir öncekinin çıktısını girdi olarak kullanır. Tasarım, TS 500:2000 ve TBDY 2018 kapsamında yürütülür; TS EN 1992-1-1:2014 tamamlayıcı kaynak olarak kullanılır.

Kapsam: Sarılma ve kuvvetli kolon–zayıf kiriş kontrolleri, seçilen taşıyıcı sistemin ilgili TBDY hükümlerine göre yapılır. Şehir adı veya tek bir DTS değeri bu kontrollerin bütün kapsamını belirlemez.

Renk Kodları: Koyu Mavi = Başlangıç/Bitiş | Kırmızı = Hata | Turuncu = Uyarı | Sarı = Karar | Mor = Referans | Mavi = Süreç | Yeşil = Hesaplama | Lila = Girdi

Adım Açıklamaları

⓪ Girdi ve Ön Koşullar

Tasarımın başlangıcında uygulanacak belge sürümleri, taşıyıcı sistem, malzeme belgeleri, maruziyet ve geometri birlikte tanımlanır. TBDY 2018 Madde 7.2.5.1 kapsamında betonarme binalarda C25’ten düşük beton kullanılamaz; 7.2.5.3(a), deprem etkisini karşılayacak betonarme elemanlar için C25–C80 aralığını belirtir.

TBDY 2018 Madde 7.2.5.3(b), TS 708’deki B420C ve B500C nervürlü çelikleri belirtir. Aynı hükmün devamı, TS 708 koşullarına ek olarak çekme/akma dayanımı oranı 1,35’ten küçük ve eşdeğer karbon oranı en çok %0,55 olan S420 çeliğine izin verir. Malzeme uygunluğu etiketin yanı sıra parti ve deney belgeleriyle değerlendirilir.

Deprem tasarım sınıfı: TBDY Tablo 3.2, DD-2 düzeyi için kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı ve Bina Kullanım Sınıfı birlikte kullanılarak okunur. BKS’nin anlamı ve ilgili DTS sütunu güncel yönetmelikten kontrol edilmelidir. Şehir adına bakarak parselin DTS’si veya izin verilen süneklik düzeyi belirlenemez; Bölüm 4’teki sistem koşulları ayrıca uygulanır.

Dayanıklılık sınırı: Beton sınıfı ve örtü, yalnız “iç/dış/deniz” etiketiyle seçilmez. Maruziyet, tasarım ömrü, uygulama toleransı, yangın ve uygulanacak standardın sürümü kaydedilmelidir.

1. Yük Analizi ve İç Kuvvetler

Ölü yük ($g$), hareketli yük ($q$) ve deprem yükü ($E$) belirlenir. Yük kombinasyonları TS 500:2000 Madde 6.2.6'ya göre oluşturulur.

Temel yük kombinasyonları:

$$\text{Tas¸ıma gu¨cu¨:}{G}_d=1.4G+1.6Q\text{(TS 500:2000 Md. 6.2.6)}$$ $$\text{Depremli durum:}{G}_d=1.2G+1.0Q\pm 1.0E\text{(TBDY 2018)}$$

Yapısal analiz ile $M_d$ ve $V_d$ hesaplanır. Sürekli kirişlerde mesnet ve açıklık momentleri ayrı ayrı belirlenir.

Saha Notu: Türkiye'de yaygın kullanılan döşeme-kiriş sistemlerinde döşemelerden kirişlere aktarılan yükler üçgen veya yamuk yük şeklinde hesaplanabilir; eşdeğer yayılı yüke dönüştürme katsayısı $n$ açıklık oranı $m=l_l/l_s$'ye bağlıdır.

2. Eğilme Tasarımı (TS 500:2000 Bölüm 7)

T-Kiriş Etkili Tabla Genişliği (TS 500:2000 Madde 7.1):

Simetrik T-kesitlerde etkili tabla genişliği:

$$b=b_w+0.2l_p$$

Bu değer aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:

$$\frac{b-b_w}{2}\le \min \left(6h_f,\frac{a_n}{2}\right)$$

Eurocode 2'ye göre etkili tabla genişliği parametresi $b_{eff,i}$:

$$b_{eff,i}=0.2b_i+0.1l_0\le 0.2l_0\text{ve}{b}_{eff,i}\le b_i$$

Tek Donatılı Kesit Hesabı (TS 500:2000 Madde 7.1–7.3):

Boyutsuz moment:

$$\omega =\frac{M_d}{f_{cd}\cdot b\cdot d^2}$$

Donatı oranı:

$$\rho =\frac{f_{cd}}{f_{yd}}\left(1-\sqrt{1-2\omega }\right)$$

Donatı alanı:

$$A_s=\rho \cdot b\cdot d$$

Minimum donatı (TS 500:2000 Madde 7.3):

$$A_{s,\min }=0.8\cdot \frac{f_{ctd}}{f_{yd}}\cdot b_w\cdot d$$

Maksimum donatı oranı:

$$\rho -{\rho }^{\prime }\le 0.85{\rho }_b,\rho \le 0.02$$

Dikkat: TBDY 2018 Madde 7.4.2.3 kapsamında DTS 1, 1a, 2 ve 2a sistemlerinde kiriş mesnedindeki alt donatı aynı mesnetteki üst donatının %50'sinden az olamaz; diğer durumlarda bu oran %30'a indirilebilir.

Saha Notu: Türkiye şantiyelerinde sık yapılan hata, tablalı kesitin olası olduğu açıklık ortası hesabında dikdörtgen kesit kabulü yapmaktır. Özellikle döşeme kalınlığı ≥ 120 mm ve açıklık ≥ 5 m olan kirişlerde T-kesit kabulü önemli miktarda donatı tasarrufu sağlar.

3. Kesme Tasarımı (TS 500:2000 Bölüm 8)

Betonun kesme dayanımına katkısı:

$$V_c=0.65\cdot f_{ctd}\cdot b_w\cdot d\text{(TS 500:2000 Md. 8.1.4)}$$

Etriye katkısı (yatay etriyeler için):

$$V_w=\frac{A_{sw}}{s}\cdot f_{ywd}\cdot d\text{(TS 500:2000 Md. 8.1.3)}$$

Maksimum kesme sınırı (beton ezilme kontrolü):

$$V_d\le V_{r,\max }=0.22\cdot f_{cd}\cdot b_w\cdot d\text{(TS 500:2000 Md. 8.1.5)}$$

Minimum etriye koşulu:

$$\frac{A_{sw}}{s}\ge 0.3\cdot \frac{f_{ctd}}{f_{ywd}}\cdot b_w\text{(TS 500:2000 Md. 8.1.7)}$$

Maksimum etriye aralığı (orta bölge):

$$s_{\max }=\min \left(\frac{d}{2},300\text{ mm}\right)$$

Dikkat: Tasarım kesme kuvveti, mesnet yüzeyinden $d$ kadar içeride yer alan kesitte hesaplanır. Kirişin başka bir kirişe oturduğu hallerde mesnet yüzündeki kesme kuvveti esas alınır (TS 500:2000 Md. 8.1.2).

Saha Notu: Türkiye'de yaygın 250×500 mm kiriş kesitinde C25 beton ile $V_c\approx 65-75$ kN mertebesinde beton katkısı elde edilir; bunun üzerindeki talep için etriye hesabı gereklidir. Etriye hesabını yapılmadan minimum etriye seçmek yetersiz sarılmaya neden olabilir.

4. Burulma Hesabı (TS 500:2000 Madde 8.2)

Eşik burulma momenti:

$$T_{cr}=0.65\cdot f_{ctd}\cdot \frac{A_{cp}^2}{p_{cp}}$$

$T_d>T_{cr}$ ise burulma donatısı hesaplanmalıdır. Birleşik $(V+T)$ etkisi için TS 500:2000 kuralları kontrol edilir.

Dikkat: Konsol döşeme taşıyan veya L-kesitli kirişlerde uyumluluk burulmasının üst sınırını kontrol etmeden "burulma ihmal edilebilir" kabulü hatalıdır.

5. Çatlak Genişliği Kontrolü

TS 500:2000 Madde 13.3.1 ve Çizelge 13.4, erişilen tarihî nüshada ortam koşullarına göre aşağıdaki sınırları verir:

Bu tablo, Eurocode maruziyet sınıflarının doğrudan karşılığı olarak sunulmaz. Deniz kıyısında bulunmak tek başına bir XS/XD alt sınıfını ve bütün tasarım koşullarını belirlemez. Kullanılacak güncel standart, proje koşulları ve maruziyet değerlendirmesi birlikte değerlendirilebilir.

Madde 13.3.2, çatlak hesabındaki donatı gerilmesinin yük katsayılarıyla çarpılmamış yükten bulunmasını ister; yaklaşık 0,7fyd kullanımına da izin verir. Çatlak kontrolünden vazgeçme koşulları 13.3.1'de birlikte sayılmıştır: nervürlü donatı, Bölüm 7.3'teki minimum donatı, zararlı çevre etkisinin bulunmaması ve 200 mm'yi aşmayan donatı aralıkları. Bu koşullardan yalnız birinin sağlanması muafiyet vermez.

6. Sehim Kontrolü (TS 500:2000 Madde 13.2)

Sehim sınırı tek bir L/250 değeri değildir. TS 500:2000 Madde 13.2.4 ve Çizelge 13.3; elemanın yeri, bölme duvarların sehimden etkilenmesi ve yük bileşenine göre değerlendirilir. Hangi sehim bileşeninin karşılaştırıldığı kaydedilmelidir.

Efektif atalet momenti (Branson denklemi, TS 500:2000 Md. 13.2.2):

$$I_e={\left(\frac{M_{cr}}{M_a}\right)}^3{I}_g+\left[1-{\left(\frac{M_{cr}}{M_a}\right)}^3\right]I_{cr}\le I_g$$

Çatlama momenti:

$$M_{cr}=\frac{2.5f_{ctd}\cdot I_g}{y_t}$$

Uzun dönem sehim çarpanı (TS 500:2000 Md. 13.2.3):

$${\lambda }_{\Delta }=\frac{\xi }{1+50{\rho }^{\prime }}$$

Burada $\xi$, TS 500 Çizelge 13.2'deki süre katsayısı ${\gamma }_t$ için kullanılan gösterimdir: 3 ayda 1,0; 6 ayda 1,2; 12 ayda 1,4; 5 yıl ve üzerinde 2,0. ${\rho }^{\prime }$ basınç donatısı oranıdır.

Dikkat: Toplam sehim ${\delta }_t={\delta }_i+\lambda {\delta }_{ig}$ ile hesaplanır. ${\delta }_i$ kalıcı ve hareketli yüklerin ani sehimi, ${\delta }_{ig}$ yalnız kalıcı yükün ani sehimidir.

Saha Notu: Türkiye'de özellikle ticari yapılarda döşeme yükleri kapsamlı ardı sıra montaj yükleriyle artabilir. Sehim kontrolü gerçek servis yükü kombinasyonu ile yapılmalı, depo veya sanayi yapılarında yük belirsizliği göz önünde bulundurulmalıdır.

7. Deprem Detaylandırma (TBDY 2018 Bölüm 7)

Sarılma bölgesi uzunluğu (TBDY 2018 Madde 7.4.4):

$$l_s=2h\text{ (kiris¸ her iki ucundan)}$$

Sarılma bölgesi etriye aralığı (TBDY 2018 Madde 7.4.4):

$$s_{sarılma}\le \min \left(\frac{d}{4},8{\varphi }_{l,\min },150\text{ mm}\right)$$

İlk etriyenin kolon yüzüne uzaklığı ≤ 50 mm olmalıdır. Enine donatı çapı en az 8 mm alınır; TBDY 7.4.5.3 kesme hesabından daha küçük aralık çıkarsa o değer uygulanır.

Kuvvetli Kolon–Zayıf Kiriş koşulu (TBDY 2018 Madde 7.3.5.1–7.3.5.3):

$$\sum M_{ra}\ge 1.2\sum M_{rk}$$

Burada $\sum M_{ra}$: bir düğüm noktasındaki kolon taşıma gücü momentleri toplamı, $\sum M_{rk}$: aynı düğümdeki kiriş taşıma gücü momentleri toplamı.

Kapasite tasarımı kesme kuvveti (TBDY 2018 Madde 7.4.5.1):

$$V_e=V_{dy}\pm \frac{M_{pi}+M_{pj}}{l_n}$$

Denklem 7.9, depremin iki yönü için ayrı ayrı değerlendirilir; elverişsiz sonuç esas alınır. Olası uç momentleri ve işaretler ilgili yükleme durumuna göre belirlenir. Madde 7.4.5.2 hem kesme dayanımını hem kesit üst sınırını kontrol eder.

Madde 7.4.5.3'e göre kiriş sarılma bölgelerinde, yalnız deprem yüklerinden oluşan kesme kuvveti depremli durumdaki toplam kesme kuvvetinin yarısından büyükse, beton katkısı $V_c=0$ alınır. Çerçeve kirişlerinde pilyelerin kesme dayanımı katkısı hesaba katılmaz.

DTS tek başına seçilecek süneklik düzeyini belirlemez. Bu tablo, sınırlı sünekliğe ilişkin ayrı hükümlerle birleştirilmiş genel bir tasarım tablosu değildir; taşıyıcı sistem ve uygulanacak yönetmelik bölümü ayrıca belirlenmelidir.

Detay kontrolü: Özel deprem etriyesi ve çirozların kanca kuralları TBDY 2018 Madde 7.2.8 ve Şekil 7.1'dedir. Kiriş sarılma bölgesinin kapsamı ve aralıkları 7.4.4 ile birlikte okunmalıdır.

Kritik Karar Noktaları

Beton Örtü Kalınlığı (TS EN 1992-1-1:2014 Madde 4.4.1)

TS 500:2000 Madde 9.5.1 net örtüyü en dış donatının dış yüzünden ölçer. Yangın, paslanma ve diğer zararlı dış etkiler için örtü gerektiği kadar artırılır. Bu tarihî nüshadaki tablo nominal örtüye otomatik 10 mm eklenmesini veya deniz ortamına tek bir değer atanmasını sağlamaz. Örtü ölçümü ve açık geometri örneği bu ayrımı açıklar; güncel standart ve proje koşulları ayrıca kontrol edilir.

Parametreler ve Tipik Değerler Tablosu

Bu parametreler için tek bir “tipik aralık” bütün bina ve elemanlara tasarım sınırı olarak genellenemez.

Sayısal Örnek — Betonarme Kiriş Adım Adım Tasarımı

Proje Verileri

• Serbest açıklık: L_n = 5.5 m, aks açıklığı L = 6.0 m
• Tasarım momentleri: M_d⁺ = 180 kN·m (açıklık ortası), M_d⁻ = 140 kN·m (mesnet ucu)
• Tasarım kesme kuvveti: V_d = 125 kN
• Beton: C30/37 → f_ck = 30 MPa, f_cd = 20.0 MPa
• Donatı: B420C → f_yd = 365 MPa
• Örtü: c_nom = 25 mm (iç ortam, XC1)

Adım 1 — Ön Kesit Boyutu

$$h_{\min }=\frac{L}{12}=\frac{6000}{12}=500\text{ mm},h=550\text{ mm sec¸}$$ $$b_w=300\text{ mm sec¸}\Rightarrow \text{Kesit: }300\times 550\text{ mm}$$ $$d=550-25-8-16/2=550-41=509\text{ mm}$$

Adım 2 — Eğilme Tasarımı (TS 500:2000 Md. 7.1)

Denge momenti kontrolü:

$$x_{denge}=0.45\cdot d=0.45\times 509=229\text{ mm}$$ $$M_{denge}=0.85\cdot f_{cd}\cdot b_w\cdot x_{denge}\cdot (d-0.4x_{denge})=490\text{ kN}\cdot \text{m}$$

M_d⁺ = 180 kN·m < M_denge = 490 kN·m → Tek donatılı kesit yeterli.

Pozitif bölge alt donatısı:

$$\omega =\frac{M_d^{+}}{f_{cd}\cdot b_w\cdot d^2}=\frac{180\times 10^6}{20.0\times 300\times 509^2}=0.1158$$ $$\rho =\frac{f_{cd}}{f_{yd}}\left(1-\sqrt{1-2\omega }\right)=\frac{20.0}{365}(1-\sqrt{0.7684})=0.00643$$ $$A_s=0.00643\times 300\times 509=981{\text{ mm}}^2$$

Minimum donatı kontrolü (TS 500:2000 Md. 7.3):

$$A_{s,\min }=0.8\times \frac{1.17}{365}\times 300\times 509=390{\text{ mm}}^2<981{\text{ mm}}^2✓$$

Seçilen donatı: 4Ø18 → A_s = 1.016 mm² > 981 mm²

Adım 3 — Kesme Tasarımı (TS 500:2000 Md. 8.1)

Beton kesme dayanımı:

$$V_c=0.65\times 1.17\times 300\times 509=116.1\text{ kN}$$

V_d = 125 kN > V_c = 116.1 kN → Etriye gerekli.

Maksimum kesme sınırı:

$$V_{r,\max }=0.22\times 20.0\times 300\times 509=672\text{ kN}>125\text{ kN}✓$$

Etriye aralığı (φ_e = 8 mm çift kollu: A_sw = 100.6 mm²):

$$V_s=125-116.1=8.9\text{ kN}$$ $$s=\frac{100.6\times 365\times 509}{8900}=2.100\text{ mm}$$

En büyük etriye aralığı (TS 500:2000 Madde 8.1.6): s_max = d/2 = 255 mm (Vd > 3Vcr ise s ≤ d/4)

Tasarım etriyesi: Ø8/200 mm (Orta bölge)

Adım 4 — Deprem Sarılma Bölgesi Etriyesi (TBDY 2018 Md. 7.4.4)

Sarılma bölgesi uzunluğu: l_s = 2h = 2 × 550 = 1.100 mm kiriş her iki ucundan

Sarılma etriye aralığı:

$$s_{sarılma}\le \min \left(\frac{509}{4},8\times 16,150\right)=\min (127.25,128,150)=127.25\text{ mm}$$

Seçilen: Sarılma bölgesi Ø8/100 mm, orta bölge Ø8/200 mm.

Adım 5 — Sehim Kontrolü (TS 500:2000 Md. 13.2)

İzin verilen sehim:

$${\delta }_{izin}=\frac{L}{250}=\frac{6000}{250}=24\text{ mm}$$

h/L = 550/6000 ≈ 1/10,9 değeri, kenar açıklık için Çizelge 13.1'deki 1/12 sınırından büyüktür. Sehim hesabından vazgeçmek için 13.2.1'in sehime duyarlı eleman taşımama koşulu da sağlanmalıdır; burada muafiyet veya sehim uygunluğu kararı verilmemiştir.

Özet — Örnekteki kesit ve donatı girdileri:

Aşağıdaki alanlar geometrik değerlerdir. Özellikle 3Ø16 satırındaki düzeltilmiş alan, gerekli donatı hesabıyla yeniden karşılaştırılmadan nihai tasarım sonucu olarak kullanılamaz.

Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay 🟢

Veriler:

• Beton: C25/30 → f_cd = 13.3 MPa, f_ctd = 0.833 MPa
• Donatı: B420C → f_yd = 365 MPa
• Kiriş kesiti: b_w = 250 mm, h = 500 mm, d = 460 mm
• Tasarım kesme kuvveti: V_d = 90 kN

İstenen: Kesme güvenliğini kontrol et; gerekiyorsa etriye tasarla.

Çözüm:

Adım 1 — Beton katkısı (TS 500:2000 Md. 8.1.4):

$$V_c=0.65\times 0.833\times 250\times 460=62.4\text{ kN}$$

V_d = 90 kN > V_c = 62.4 kN → Etriye hesabı gerekli.

Adım 2 — Kesme kuvveti üst sınırı (TS 500:2000 Md. 8.1.5):

$$V_{r,\max }=0.22\times 13.3\times 250\times 460=337\text{ kN}>90\text{ kN}✓$$

Adım 3 — Etriye katkısı ve aralık (φ_e = 8 mm çift kollu, A_sw = 100.6 mm²):

$$V_s=V_d-V_c=90-62.4=27.6\text{ kN}$$ $$s=\frac{A_{sw}\cdot f_{ywd}\cdot d}{V_s}=\frac{100.6\times 365\times 460}{27600}=612\text{ mm}$$

Adım 4 — Maksimum etriye aralığı kontrolü (TS 500:2000 Md. 8.1.6):

$$s_{\max }=\min \left(\frac{d}{2},300\right)=\min (230,300)=230\text{ mm}$$

s = 612 mm > s_max = 230 mm → s = 230 mm seçilir (orta bölge).

Sonuç: Ø8/230 mm etriye (çift kollu), V_r = V_c + V_w = 62.4 + 58.3 = 120.7 kN > 90 kN

Kontrol: V_d = 90 kN < V_r = 120.7 kN | V_d < V_r,max = 337 kN

Problem 2 — Orta 🟡

Amaç: Ani, ek ve toplam sehim arasındaki farkı göstermek.

Bu eğitim örneğinde bütün servis yüklerinin ani sehimi ${\delta }_i=10$ mm, kalıcı yükün ani sehimi ${\delta }_{ig}=6$ mm ve basınç donatısı oranı ${\rho }^{\prime }=0,002$ varsayılmıştır. Bunlar hesaplanmış bir kiriş kapasitesi veya proje sonucu değildir.

TS 500:2000 Madde 13.2.3 ve Çizelge 13.2 için 5 yıl ve üzeri yükleme süresinde ${\gamma }_t=2,0$:

$$\lambda =\frac{2}{1+50(0.002)}=1.8182$$ $${\delta }_{ek}=\lambda {\delta }_{ig}=1.8182\times 6=10.91\text{ mm}$$ $${\delta }_t={\delta }_i+{\delta }_{ek}=10+10.91=20.91\text{ mm}$$

Sınır: Uygunluk kararı için 13.2.4 ve Çizelge 13.3'ten eleman ve yük bileşenine uygun sınır ayrıca seçilmelidir. Bu varsayımsal değerlerle gerçek bir kesitin yeterli olduğu söylenemez.

Problem 3 — İki deprem yönü için açık girdili kesme hesabı

Bu örnekte serbest açıklık $l_n=4,5$ m, düşey yük kesmesi $V_{dy}=90$ kN, olası uç momentleri $M_{pi}=224$ kNm ve $M_{pj}=272$ kNm öğretim girdisi olarak verilir. Momentler bu yazıda bir donatı düzeninden hesaplanmış kapasite değerleri değildir.

TBDY 2018 Denklem 7.9 kullanılarak:

$$\frac{M_{pi}+M_{pj}}{l_n}=\frac{224+272}{4,5}=110,222\mathrm{kN}$$ $$V_{e,+}=90+110,222=200,222\mathrm{kN}$$ $$V_{e,-}=90-110,222=-20,222\mathrm{kN}$$

Bu varsayımlarla mutlak değeri büyük olan sonuç yaklaşık 200,22 kN'dir. Gerçek analizde uçlar, işaretler ve iki deprem yönüne ait momentler ayrı değerlendirilir.

Ayrıca $d=460$ mm, $h=500$ mm ve en küçük boyuna çap 18 mm varsayılırsa 7.4.4'teki geometrik aralık üst sınırı $\min (460/4,8\times 18,150)=115$ mm ve sarılma uzunluğu $2h=1000$ mm olur. 115 mm seçilmiş etriye aralığı değildir: 7.4.5.3 kesme hesabı daha küçük bir değer gerektirebilir. İlk etriye uzaklığı, kol aralığı ve diğer detaylar da kontrol edilir.

Bu örnekte depremli toplam kesmenin yük bileşenleri, $V_r$ ve kesme donatısı hesabı tamamlanmadığından $V_c=0$ kararı, etriye seçimi veya kesit uygunluğu sonucu verilmez. Madde 7.4.5.2'nin iki koşulu birlikte doğrulanmalıdır.

İlgili İçerikler

• [BA-001] Betonarme Kiriş Eğilme Hesabı
• [BA-002] Betonarme Kiriş Kesme Hesabı
• [BA-009] Basınç Donatılı Kiriş Hesabı
• [BA-010] Kiriş Burulma Hesabı
• [BA-011] Çatlak Genişliği Kontrolü
• [BA-012] Kısa ve Uzun Dönem Sehim Hesabı
• [BA-034] TS 500 Bölüm 7 — Eğilme Yönetmelik Özeti
• [BA-035] TS 500 Bölüm 8 — Kesme Yönetmelik Özeti

Sık Yapılan Hatalar

1. Faydalı derinlik d'yi yanlış hesaplamak: d = h almak veya örtü+etriye+boyuna çap toplamını eksik hesaplamak, gerçek kapasiteyi %5–15 abartır.
2. Minimum donatı kontrolünü atlamak: Hafif yüklü kirişlerde hesaplanan A_s, A_s,min'den küçük olabilir; standart tasarım kuralları uyarınca ilgili minimum donatı uygulanmalıdır.
3. Kiriş kesme hesabında kapasite tasarımını atlamak: TBDY 2018 Madde 7.4.5 kapsamındaki kirişlerde deprem yönleri ve olası uç momentleriyle elde edilen kesme kuvveti ile enine donatı koşulları birlikte kontrol edilir.
4. Sarılma bölgesi uzunluğunu yanlış ölçmek: Mesnet yüzünden değil, kolon yüzünden başlanmalıdır; yanlış ölçüm sarılma bölgesini kısaltır.
5. Burulma kontrolünü atlamak: Konsol döşeme taşıyan veya L-kesitli kirişlerde burulma momentinin T_cr'yi aşıp aşmadığı kontrol edilmezse donatı yetersiz kalabilir (TS 500:2000 Md. 8.2).
6. Sehim hesabında çatlamamış kesit kullanmak: Servis yüklerinde çatlayan bir kirişte I_e < I_gross; çatlamamış atalet momenti ile sehim hesabı optimistik sonuç verir.
7. Ek sehim ile toplam sehimi karıştırmak: TS 500:2000 Madde 13.2.3'te λ kalıcı yükün ani sehimine uygulanır; ek değer bütün yüklerin ani sehimine eklenir.
8. Kuvvetli kolon–zayıf kiriş kontrolünün kapsamını atlamak: TBDY 2018 Madde 7.3.5.1–7.3.5.3 moment oranı, elverişsiz eksenel kuvvetler ve özel durumları birlikte tanımlar.

Kaynaklar

• TS 500:2000 — erişilen tarihî üçüncü taraf nüshası: seçili eğilme ve donatı hükümleri; Madde 13.2–13.3, Çizelge 13.1–13.4 için PDF sayfa 71–73. Güncel lisanslı baskı ve tadiller doğrulanmamıştır.
• TBDY 2018 — Bakanlık PDF'si: 7.3.5 için PDF 137; 7.4.2–7.4.5 için PDF 143–145.

22 Eylül 2026 kontrolü seçili hüküm ve örneklerle sınırlıdır. Güncel Eurocode nüshası, diğer örneklerin bütün hesapları ve makalenin bağımsız teknik incelemesi açıktır. Geometri ve öğretim girdileri, proje uygunluğu onayı olarak kullanılamaz.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Kiriş Boyutlandırma Hesaplama
• Kiriş Donatısı Hesaplama
• Etriye Donatısı Hesaplama
• Beton Metrajı Hesaplama
• Pas Payı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

yapidan (2026). Betonarme Kiriş Tasarım Akış Şeması. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/as/betonarme-kiris-tasarim-akis-semasi