Terzaghi, Meyerhof ve Hansen yöntemleri arasındaki temel fark nedir?

Terzaghi (1943) kare, daire ve şerit temel için ayrı formüller veren temel teorik modeldir. Meyerhof (1963) şekil, derinlik ve eğim faktörlerini ekler. Hansen (1970) ise eğim ve taban eğimi için daha kapsamlı düzeltme faktörleri içerir; EN 1997-1 (Eurocode 7) Ek D formülleri Hansen ile özdeştir.

Taşıma gücü hesabında güvenlik sayısı kaç alınır?

İzin verilebilir taşıma gücü, nihai taşıma gücünün güvenlik sayısına bölünmesiyle bulunur ($q_{em} = q_u / FS$). Statik yüklemede genellikle $FS = 3{,}0$, deprem durumunda $FS = 2{,}5$ kullanılır (Eurocode 7 / TBDY 2018).

Genel taşıma gücü denkleminde hangi faktörler yer alır?

Genel denklem $q_u = c N_c s_c d_c i_c + q N_q s_q d_q i_q + \frac{1}{2}\gamma B N_\gamma s_\gamma d_\gamma i_\gamma$ biçimindedir; burada $N_c, N_q, N_\gamma$ taşıma gücü katsayıları, $s$ şekil, $d$ derinlik ve $i$ eğim faktörleridir. $q = \gamma D_f$ örtü basıncını, $B$ temel genişliğini ifade eder.

Zemin Taşıma Gücü Hesabı — Terzaghi, Meyerhof ve Hansen

Özet

Sığ temel taşıma gücü, üç temel analitik yöntemle hesaplanmaktadır: Terzaghi (1943) temel teorik modeli; kare, daire ve şerit temel için ayrı formüller sağlar. Meyerhof (1963) yöntemi şekil, derinlik ve eğim faktörlerini kapsar. Hansen (1970) yöntemi ise eğim ve taban eğimi için daha kapsamlı düzeltme faktörleri içerir. EN 1997-1 (Eurocode 7) Ek D formülleri Hansen ile özdeştir.

1. Genel Taşıma Gücü Denklemi

Tüm yöntemlerin ortak yapısı:

q_u = c N_c s_c d_c i_c + q N_q s_q d_q i_q + \frac{1}{2} \gamma B N_\gamma s_\gamma d_\gamma i_\gamma

q_u: Nihai taşıma gücü; kPa, kN/m²; İzin verilebilir taşıma gücü hesabında güvenlik katsayısına bölünür.
c: Kohezyon veya beton basınç bölgesi tarafsız eksen parametresi; kPa, mm; Geoteknikte zemin kohezyonu; betonarmede kesit geometrisi bağlamında okunur.
N_c: Kohezyon terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; İçsel sürtünme açısına bağlıdır.
s_c: Kohezyon terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.
d_c: Kohezyon terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
i_c: Kohezyon terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
q: Örtü basıncı, sürşarj veya zemin gerilmesi; kPa, kN/m²; Geoteknikte bağlama göre efektif veya toplam gerilme olabilir.
N_q: Örtü basıncı terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; İçsel sürtünme açısına bağlıdır.

B: Temel genişliği veya kanal/eleman genişliği; m, mm; Geoteknikte genellikle temelin dar boyutudur.
N_γ: Birim hacim ağırlığı terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; Kaynak/yönteme göre tanımı değişebileceği için yöntem adıyla birlikte verilmelidir.
d_q: Örtü basıncı terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
d_γ: Birim hacim ağırlığı terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
γ: Birim hacim ağırlığı; kN/m³; Yeraltı su seviyesi etkisinde efektif birim hacim ağırlığı kullanılabilir.
i_q: Örtü basıncı terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
i_γ: Birim hacim ağırlığı terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
s_q: Örtü basıncı terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 1: Notasyon ve Semboller
Sembol	Açıklama	Birim
$c$	Kohezyon	kN/m² (kPa)
$q = \gamma D_f$	Örtü basıncı (surcharge)	kN/m²
$\gamma$	Birim hacim ağırlığı	kN/m³
$B$	Temel genişliği (dar boyut)	m
$D_f$	Temel gömme derinliği	m
$N_c, N_q, N_\gamma$	Taşıma gücü katsayıları	—
$s_c, s_q, s_\gamma$	Şekil faktörleri	—
$d_c, d_q, d_\gamma$	Derinlik faktörleri	—
$i_c, i_q, i_\gamma$	Eğim faktörleri	—

D_f: Temel gömme derinliği; m; Örtü basıncı hesabında q = γ·Df ilişkisiyle kullanılır.
c: Kohezyon veya beton basınç bölgesi tarafsız eksen parametresi; kPa, mm; Geoteknikte zemin kohezyonu; betonarmede kesit geometrisi bağlamında okunur.
γ: Birim hacim ağırlığı; kN/m³; Yeraltı su seviyesi etkisinde efektif birim hacim ağırlığı kullanılabilir.
q: Örtü basıncı, sürşarj veya zemin gerilmesi; kPa, kN/m²; Geoteknikte bağlama göre efektif veya toplam gerilme olabilir.
N_c: Kohezyon terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; İçsel sürtünme açısına bağlıdır.
N_q: Örtü basıncı terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; İçsel sürtünme açısına bağlıdır.
N_γ: Birim hacim ağırlığı terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; Kaynak/yönteme göre tanımı değişebileceği için yöntem adıyla birlikte verilmelidir.
d_c: Kohezyon terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.

d_q: Örtü basıncı terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
d_γ: Birim hacim ağırlığı terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
i_c: Kohezyon terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
i_q: Örtü basıncı terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
i_γ: Birim hacim ağırlığı terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
s_c: Kohezyon terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.
s_q: Örtü basıncı terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.
s_γ: Birim hacim ağırlığı terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.

GT-003 Zemin taşıma gücü Terzaghi Meyerhof Hansen akış diyagramı — zemin parametreleri, göçme mekanizması, Terzaghi qu=c·Nc+q·Nq+0.5γBNγ, Meyerhof/Hansen faktörler, taşıma gücü katsayıları, güvenlik faktörü, su tablası, oturma sırasıyla on adım — **Şekil 1.1 — GT-003 Taşıma Gücü Hesap Akışı**
Zemin parametreleri (c, φ, γ, Df, B) → göçme mekanizması (genel/lokal/zımbalama) → Terzaghi (qu = c·Nc + q·Nq + 0.5·γ·B·Nγ), Meyerhof (şekil/derinlik/eğim faktörü), Hansen…
Ayrıntılı açıklamayı göster
**Şekil 1.1 — GT-003 Taşıma Gücü Hesap Akışı**
Zemin parametreleri (c, φ, γ, Df, B) → göçme mekanizması (genel/lokal/zımbalama) → Terzaghi (qu = c·Nc + q·Nq + 0.5·γ·B·Nγ), Meyerhof (şekil/derinlik/eğim faktörü), Hansen (taban/zemin eğimi) → taşıma gücü katsayıları (Nq, Nc, Nγ) → qem = qu/FS (FS=3 statik, 2.5 deprem) → su tablası ve oturma kontrolü (TS 8853 / Eurocode 7).

GT-003 Zemin taşıma gücü göçme mekanizması ve katsayılar — temel altında Terzaghi göçme zonları (aktif kama/radyal kesme/pasif Rankine), 3 göçme tipi, taşıma gücü katsayıları grafiği, yöntem karşılaştırma, su tablası ve tipik değerler — **Şekil 1.2 — Göçme Mekanizması + Taşıma Gücü Katsayıları**
Terzaghi göçme zonları (aktif kama, radyal kesme logaritmik spiral, pasif Rankine); 3 göçme tipi (genel/lokal/zımbalama); Nc/Nq/Nγ katsayıları φ'ye göre grafik;…
Ayrıntılı açıklamayı göster
**Şekil 1.2 — Göçme Mekanizması + Taşıma Gücü Katsayıları**
Terzaghi göçme zonları (aktif kama, radyal kesme logaritmik spiral, pasif Rankine); 3 göçme tipi (genel/lokal/zımbalama); Nc/Nq/Nγ katsayıları φ'ye göre grafik; Terzaghi/Meyerhof/Hansen yöntem karşılaştırma; su tablası etkisi (γ' efektif) ve tipik qem değerleri.

Üç farklı zemin göçme modu şeması — genel göçme, lokal göçme ve delme göçmesi ile yük-oturma eğrileri — **Şekil 2 — Zemin Göçme Modları**
Sığ temel altında oluşabilecek üç göçme modu: a) Genel göçme (yoğun/sert zemin), b) Lokal göçme, c) Delme göçmesi (yumuşak/gevşek zemin); her mod için yük-oturma eğrileri.

2. Terzaghi Yöntemi (1943)

2.1 Temel Formüller

Şerit temel (strip footing, $B/L \to 0$ ):

q_u = c N_c + q N_q + 0{,}5 \gamma B N_\gamma

Kare temel (square footing, $B = L$ ):

q_u = 1{,}3 c N_c + q N_q + 0{,}4 \gamma B N_\gamma

Dairesel temel (circular footing, çap $B$ ):

q_u = 1{,}3 c N_c + q N_q + 0{,}3 \gamma B N_\gamma

Dikkat: Terzaghi formüllerinde şekil faktörleri formüle dahildir; ayrıca eklenmez.

2.2 Terzaghi Taşıma Gücü Katsayıları

N_q = \frac{e^{(0{,}75\pi - \phi/2)\tan\phi}}{2\cos^2(45° + \phi/2)}

N_c = \frac{N_q - 1}{\tan\phi}

N_\gamma = \frac{\tan\phi}{2}\left(\frac{N_q}{\cos^2\phi} - 1\right)

Saha Notu: Türkiye'de zemin etüdü raporlarında Terzaghi katsayıları hâlâ yaygın görülebilir; ancak EN 1997-1/TBDY kapsamındaki projelerde katsayı seti, limit durum yaklaşımı, dayanım katsayısı ve oturma koşulları açıkça belirtilmelidir. Meyerhof, Hansen ve Vesic sonuçları yöntem adı yazılmadan birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

3. Meyerhof Yöntemi (1963)

3.1 Formül

Dikey yük:

q_u = c N_c s_c d_c + q N_q s_q d_q + \frac{1}{2} \gamma B N_\gamma s_\gamma d_\gamma

Eğik yük:

q_u = c N_c s_c d_c i_c + q N_q s_q d_q i_q + \frac{1}{2} \gamma B N_\gamma s_\gamma d_\gamma i_\gamma

3.2 Meyerhof Katsayıları

N_q = e^{\pi \tan\phi} \tan^2\left(45° + \frac{\phi}{2}\right)

N_c = (N_q - 1)\cot\phi

N_\gamma = (N_q - 1)\tan(1{,}4\phi)

3.3 Meyerhof Şekil Faktörleri

s_c = 1 + 0{,}2 K_p \frac{B}{L}; \quad s_q = s_\gamma = 1 + 0{,}1 K_p \frac{B}{L} \quad (\phi > 10°)

s_q = s_\gamma = 1 \quad (\phi = 0°)

Burada $K_p = \tan^2(45° + \phi/2)$ .

3.4 Meyerhof Derinlik Faktörleri

d_c = 1 + 0{,}2\sqrt{K_p} \frac{D_f}{B}

d_q = d_\gamma = 1 + 0{,}1\sqrt{K_p} \frac{D_f}{B} \quad (\phi > 10°)

d_q = d_\gamma = 1 \quad (\phi = 0°)

3.5 Meyerhof Eğim Faktörleri

i_c = i_q = \left(1 - \frac{\theta°}{90°}\right)^2; \quad i_\gamma = \left(1 - \frac{\theta°}{\phi°}\right)^2

Burada $\theta$ = yük eğim açısı (derece).

Referans: Meyerhof, G.G. (1963). Some recent research on the bearing capacity of foundations. Canadian Geotechnical Journal, 1(1), 16–26.

4. Hansen Yöntemi (1970)

4.1 Formül

q_u = c N_c s_c d_c i_c b_c g_c + q N_q s_q d_q i_q b_q g_q + \frac{1}{2} \gamma B' N_\gamma s_\gamma d_\gamma i_\gamma b_\gamma g_\gamma

Burada $b_c, b_q, b_\gamma$ = taban eğimi faktörleri; $g_c, g_q, g_\gamma$ = zemin yüzeyi eğimi faktörleri.

4.2 Hansen Katsayıları

N_q = e^{\pi \tan\phi} \tan^2\left(45° + \frac{\phi}{2}\right)

N_c = (N_q - 1)\cot\phi \quad (\phi > 0°); \quad N_c = 5{,}14 \quad (\phi = 0°)

N_\gamma = 1{,}5(N_q - 1)\tan\phi

4.3 Hansen Şekil Faktörleri

s_c = 1 + \frac{N_q}{N_c} \cdot \frac{B}{L}; \quad s_q = 1 + \frac{B}{L}\sin\phi; \quad s_\gamma = 1 - 0{,}4\frac{B}{L}

4.4 Hansen Derinlik Faktörleri

$D_f/B \leq 1$ için:

d_c = 1 + 0{,}4\frac{D_f}{B}; \quad d_q = 1 + 2\tan\phi(1-\sin\phi)^2 \frac{D_f}{B}; \quad d_\gamma = 1

$D_f/B > 1$ için:

d_c = 1 + 0{,}4\arctan\left(\frac{D_f}{B}\right); \quad d_q = 1 + 2\tan\phi(1-\sin\phi)^2 \arctan\left(\frac{D_f}{B}\right)

4.5 Hansen Eğim Faktörleri

i_q = \left(1 - \frac{H}{V + A_f c \cot\phi}\right)^5; \quad i_\gamma = \left(1 - \frac{0{,}7H}{V + A_f c \cot\phi}\right)^5

i_c = i_q - \frac{1-i_q}{N_c \tan\phi}

Referans: Hansen, J.B. (1970). A revised and extended formula for bearing capacity. Bulletin No. 28, Danish Geotechnical Institute, Copenhagen.

Taşıma gücü katsayıları Nc, Nq ve Ngamma'nın içsel sürtünme açısı phi ile logaritmik değişimini gösteren grafik — **Şekil 3 — Taşıma Gücü Katsayıları $N_c$ , $N_q$ , $N_\gamma$ (Hansen / Meyerhof)**
İçsel sürtünme açısı $\phi'$ (0–50°) ile $N_c$ , $N_q$ ve $N_\gamma$ katsayılarının logaritmik ölçekte değişimi.

Taşıma gücü katsayıları Nc, Nq ve Ngamma için sayısal tablo — phi 0 dereceden 50 dereceye kadar tüm değerler — **Şekil 4 — Taşıma Gücü Katsayıları Referans Tablosu**
$\phi' = 0°$ ile $\phi' = 50°$ arasında $N_c$ , $N_q$ ve $N_\gamma$ değerlerinin tam sayısal tablosu (Hansen/Meyerhof formülleri).

5. Güvenlik Katsayısı ve Güvenli Taşıma Gücü

5.1 Geleneksel Yöntem (FS)

q_{all} = \frac{q_u}{FS}

Tipik güvenlik katsayısı: $FS = 3$ (binalarda), $FS = 2$ (geçici yapılar).

5.2 Net Taşıma Gücü

q_{net,u} = q_u - q = q_u - \gamma D_f

q_{net,all} = \frac{q_{net,u}}{FS}

5.3 EN 1997-1 (Limit Durum) Yaklaşımı

R/A' \geq V_d

Tasarım taşıma gücü:

R_d = c_d N_c s_c d_c + q'_d N_q s_q d_q + \frac{1}{2}\gamma' B' N_\gamma s_\gamma d_\gamma

Malzeme faktörleri: $\gamma_c = 1{,}25$ ; $\gamma_\phi = 1{,}25$ (DA1-2) veya direnç faktörü $\gamma_{R,v} = 1{,}4$ (DA1-1 için Annex D).

Referans: EN 1997-1:2004 Madde 6.5.2 ve Ek D.

Kentsel alanda yapı inşaatı öncesi temel zemin etüdü — sondaj makinesi araç üstünde çalışıyor — **Şekil 5 — Zemin Etüdü ile Taşıma Gücü Parametresi Belirleme**
Taşıma gücü hesabı için gerekli c, φ ve γ zemin parametrelerinin belirlenmesinde zemin etüdü sondajı uygulaması.

6. Sayısal Örnek

Veri

Kare temel: $B = L = 1{,}5\text{ m}$
Temel derinliği: $D_f = 1{,}0\text{ m}$
Zemin: $\phi = 30°$ , $c = 10\text{ kPa}$ , $\gamma = 18\text{ kN/m}^3$
Dikey yük; yer altı suyu yok

Taşıma Gücü Katsayıları ( $\phi = 30°$ )

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 2: Taşıma Gücü Katsayıları ()
Katsayı	Terzaghi	Meyerhof	Hansen
$N_c$	37,2	30,1	30,1
$N_q$	22,5	18,4	18,4
$N_\gamma$	19,7	15,7	15,1

Terzaghi (Kare Temel)

q_u = 1{,}3 \times 10 \times 37{,}2 + 18 \times 1{,}0 \times 22{,}5 + 0{,}4 \times 18 \times 1{,}5 \times 19{,}7

q_u = 483{,}6 + 405{,}0 + 213{,}0 = 1101{,}6\text{ kPa}

q_{all} = 1101{,}6 / 3 = 367\text{ kPa}

Meyerhof

K_p = \tan^2(60°) = 3{,}0

Şekil faktörleri: $s_c = 1 + 0{,}2 \times 3 \times 1 = 1{,}60$ ; $s_q = s_\gamma = 1 + 0{,}1 \times 3 \times 1 = 1{,}30$

Derinlik faktörleri: $\sqrt{K_p} = 1{,}732$ ; $d_c = 1 + 0{,}2 \times 1{,}732 \times 1/1{,}5 = 1{,}231$ ; $d_q = d_\gamma = 1 + 0{,}1 \times 1{,}732 \times 0{,}667 = 1{,}116$

q_u = 10 \times 30{,}1 \times 1{,}60 \times 1{,}231 + 18 \times 18{,}4 \times 1{,}30 \times 1{,}116 + 0{,}5 \times 18 \times 1{,}5 \times 15{,}7 \times 1{,}30 \times 1{,}116

q_u = 592{,}2 + 479{,}6 + 307{,}3 = 1379\text{ kPa}

q_{all} = 1379 / 3 = 460\text{ kPa}

Hansen

Şekil faktörleri: $s_c = 1 + (18{,}4/30{,}1) \times 1 = 1{,}611$ ; $s_q = 1 + 1 \times \sin 30° = 1{,}50$ ; $s_\gamma = 1 - 0{,}4 = 0{,}60$

Derinlik: $d_c = 1 + 0{,}4 \times 1/1{,}5 = 1{,}267$ ; $d_q = 1 + 2\tan30°(1-\sin30°)^2 \times 1/1{,}5 = 1{,}193$ ; $d_\gamma = 1$

q_u = 10 \times 30{,}1 \times 1{,}611 \times 1{,}267 + 18 \times 18{,}4 \times 1{,}50 \times 1{,}193 + 0{,}5 \times 18 \times 1{,}5 \times 15{,}1 \times 0{,}60 \times 1

q_u = 614{,}0 + 594{,}2 + 122{,}3 = 1330\text{ kPa}

q_{all} = 1330 / 3 = 443\text{ kPa}

Dağlık arazide büyük araçla sondaj çalışması — taşıma gücü parametrelerinin belirlenmesi için arazi zemin araştırması — **Şekil 6 — Arazi Zemin Araştırması**
Temel taşıma gücü hesabı için gerekli SPT, presiyometre ve laboratuvar verilerinin temin edildiği arazi sondaj uygulaması.

Radye temel üzerine beton dökümü — donatı ağı görünür, işçiler beton dökümü yapıyor — **Şekil 7 — Temel Beton Dökümü Uygulaması**
Hesaplanan taşıma gücüne göre boyutlandırılmış radye temel inşaatında beton dökümü; donatı ağı ve kalıp sistemi görünmekte.

7. Yönetmelik Referansları

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 3: Yönetmelik Referansları
Konu	EN 1997-1	Terzaghi (1943)	Meyerhof (1963)
Taşıma gücü genel	Madde 6.5	—	—
Analitik yöntem	Ek D	Temel formül	Madde 3
Tasarım yaklaşımları	Madde 2.4.7.3	—	—
Zemin parametreleri	Madde 2.4.6	—	—

8. Kritik Noktalar

KP-1: Terzaghi yöntemi eğik yüklere uygulanamaz; inclined load durumunda Meyerhof veya Hansen kullanılmalıdır.

KP-2: Yer altı suyu tabakası taşıma gücünü azaltır; $D_f$ içindeyse $q$ azaltılır, $B$ düzeyindeyse $\gamma'$ (efektif birim ağırlık) kullanılır.

KP-3: EN 1997-1 Ek D formülleri Hansen ile özdeştir; Eurocode tasarımında Hansen katsayıları kullanılır.

KP-4: Efektif temel boyutları ( $B' = B - 2e_B$ ; $L' = L - 2e_L$ ) eksantrik yüklemede uygulanmalıdır.

KP-5: Üç yöntem farklı sonuç verir; genellikle Terzaghi en muhafazakâr, Meyerhof en liberal değerleri üretir.

9. Sık Yapılan Hatalar

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 4: Sık Yapılan Hatalar
Hata	Doğrusu
Terzaghi'de şekil faktörlerini ayrıca eklemek	Terzaghi formülleri şekil faktörlerini zaten içerir
Yer altı suyunun etkisini göz ardı etmek	$\gamma$ ve $q$ değerleri YAS konumuna göre düzeltilmeli
Efektif temel boyutunu kullanmamak	Eksantrik yükte $B' = B - 2e_B$ kullanılmalı
$\phi = 0$ durumunda $N_\gamma \neq 0$ almak	$\phi = 0$ için $N_\gamma = 0$ ; $N_c = 5{,}14$ ; $N_q = 1$

10. Kaynaklar

EN 1997-1:2004 (+ A1:2013) — Eurocode 7: Geotechnical design — Part 1: General rules, Ek D. CEN, Brussels.
Terzaghi, K. (1943) — Theoretical Soil Mechanics. John Wiley & Sons, New York.
Meyerhof, G.G. (1963) — Some recent research on the bearing capacity of foundations. Canadian Geotechnical Journal, 1(1), 16–26.
Hansen, J.B. (1970) — A revised and extended formula for bearing capacity. Bulletin No. 28, Danish Geotechnical Institute, Copenhagen.
Das, B.M. (2021) — Principles of Foundation Engineering. 9th ed., Cengage Learning.
Bowles, J.E. (1996) — Foundation Analysis and Design. 5th ed., McGraw-Hill.

Kaynakça

İlgili Türk Standartları (TS) ve Avrupa Normları (EN)
TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
İlgili ders kitapları ve teknik kaynaklar

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

Kaynaklar

TS EN 1997-1:2012 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu
TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
TS 1900-1:2006 — TSE — Türk Standardları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr
EN 1997-1:2004 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

Özet

1. Genel Taşıma Gücü Denklemi

Tüm yöntemlerin ortak yapısı:

q_u = c N_c s_c d_c i_c + q N_q s_q d_q i_q + \frac{1}{2} \gamma B N_\gamma s_\gamma d_\gamma i_\gamma

q_u: Nihai taşıma gücü; kPa, kN/m²; İzin verilebilir taşıma gücü hesabında güvenlik katsayısına bölünür.
c: Kohezyon veya beton basınç bölgesi tarafsız eksen parametresi; kPa, mm; Geoteknikte zemin kohezyonu; betonarmede kesit geometrisi bağlamında okunur.
N_c: Kohezyon terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; İçsel sürtünme açısına bağlıdır.
s_c: Kohezyon terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.
d_c: Kohezyon terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
i_c: Kohezyon terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
q: Örtü basıncı, sürşarj veya zemin gerilmesi; kPa, kN/m²; Geoteknikte bağlama göre efektif veya toplam gerilme olabilir.
N_q: Örtü basıncı terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; İçsel sürtünme açısına bağlıdır.

B: Temel genişliği veya kanal/eleman genişliği; m, mm; Geoteknikte genellikle temelin dar boyutudur.
N_γ: Birim hacim ağırlığı terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; Kaynak/yönteme göre tanımı değişebileceği için yöntem adıyla birlikte verilmelidir.
d_q: Örtü basıncı terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
d_γ: Birim hacim ağırlığı terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
γ: Birim hacim ağırlığı; kN/m³; Yeraltı su seviyesi etkisinde efektif birim hacim ağırlığı kullanılabilir.
i_q: Örtü basıncı terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
i_γ: Birim hacim ağırlığı terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
s_q: Örtü basıncı terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 1: Notasyon ve Semboller
Sembol	Açıklama	Birim
$c$	Kohezyon	kN/m² (kPa)
$q = \gamma D_f$	Örtü basıncı (surcharge)	kN/m²
$\gamma$	Birim hacim ağırlığı	kN/m³
$B$	Temel genişliği (dar boyut)	m
$D_f$	Temel gömme derinliği	m
$N_c, N_q, N_\gamma$	Taşıma gücü katsayıları	—
$s_c, s_q, s_\gamma$	Şekil faktörleri	—
$d_c, d_q, d_\gamma$	Derinlik faktörleri	—
$i_c, i_q, i_\gamma$	Eğim faktörleri	—

D_f: Temel gömme derinliği; m; Örtü basıncı hesabında q = γ·Df ilişkisiyle kullanılır.
c: Kohezyon veya beton basınç bölgesi tarafsız eksen parametresi; kPa, mm; Geoteknikte zemin kohezyonu; betonarmede kesit geometrisi bağlamında okunur.
γ: Birim hacim ağırlığı; kN/m³; Yeraltı su seviyesi etkisinde efektif birim hacim ağırlığı kullanılabilir.
q: Örtü basıncı, sürşarj veya zemin gerilmesi; kPa, kN/m²; Geoteknikte bağlama göre efektif veya toplam gerilme olabilir.
N_c: Kohezyon terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; İçsel sürtünme açısına bağlıdır.
N_q: Örtü basıncı terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; İçsel sürtünme açısına bağlıdır.
N_γ: Birim hacim ağırlığı terimi taşıma gücü katsayısı; Boyutsuz; Kaynak/yönteme göre tanımı değişebileceği için yöntem adıyla birlikte verilmelidir.
d_c: Kohezyon terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.

d_q: Örtü basıncı terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
d_γ: Birim hacim ağırlığı terimi derinlik faktörü; Boyutsuz; Temel gömme derinliğine ve yönteme bağlı düzeltme katsayısıdır.
i_c: Kohezyon terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
i_q: Örtü basıncı terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
i_γ: Birim hacim ağırlığı terimi yük eğimi faktörü; Boyutsuz; Yükün düşeyden sapması durumunda taşıma gücü düzeltmesinde kullanılır.
s_c: Kohezyon terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.
s_q: Örtü basıncı terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.
s_γ: Birim hacim ağırlığı terimi şekil faktörü; Boyutsuz; Temel geometrisine göre seçilir.