Çelik Yapı Tasarımında Sık Yapılan Hatalar

Özet

Bu makale, Türkiye'de çelik yapı tasarımı ve uygulamasında tekrar eden 10 kritik hatayı kapsamlı biçimde ele almaktadır. Her hata; tanımı, neden yanlış olduğu, doğru yaklaşım, ilgili standart maddeleri ve Türkiye saha koşullarına özgü notlarla birlikte verilmektedir. Temel standart çerçevesi ÇYY 2016 (29614 sayılı Resmi Gazete, 04.02.2016) ve TS EN 1993-1-1:2005'tir. Depreme ilişkin tasarım kuralları için TBDY 2018 Bölüm 9 önceliklidir.

Türkiye Bağlamı: Birincil referans belgeler: ÇYY 2016 (RG: 29614; Yürürlük: 01.09.2016), TBDY 2018 Bölüm 9, TS EN 1993-1-1:2005, TS 498 ve TS EN 10025 (S235, S275, S355 sınıfları).

Dikkat: Türkiye Ulusal Eki'nde bazı kısmi güvenlik katsayıları EN önerilerinden farklıdır. Özellikle $\gamma_{M1} = 1{,}00$ (TR NA) ve $\gamma_{M2} = 1{,}25$ değerleri hesaplamalarda kritik önem taşır.

Saha Notu: Türkiye piyasasında en yaygın kullanılan çelik S235 ve S355'tir. Sismik bölgelerde enerji yutma kapasitesi için S355 veya üstü önerilmektedir.

Hata 1 — Kesit Sınıfı Atlanması

Hata: Eğilme elemanı tasarımında plastik kesit modülü $W_{pl}$ doğrudan kullanılır, kesit sınıfı kontrolü yapılmaz.

Neden yanlış: Sınıf 3 veya 4 kesitlerde yerel burkulma nedeniyle plastik moment kapasitesine ulaşılamaz. $W_{pl}$ kullanmak güvensiz tarafta hesap yapar.

Doğrusu:

• Başlık: $c/t \leq 9\varepsilon$ (Sınıf 1) kontrol et; $\varepsilon = \sqrt{235/f_y}$
• Gövde: $c/t \leq 72\varepsilon$ (Sınıf 1, saf eğilme) kontrol et
• Sınıf 3 → $W_{el}$ kullan; Sınıf 4 → $W_{eff}$ (etkin kesit) kullan

$\varepsilon = \sqrt{235/f_y}$; S235 için $\varepsilon = 1{,}00$; S355 için $\varepsilon = 0{,}814$

Yönetmelik: TS EN 1993-1-1:2005 Madde 5.5, Tablo 5.2; ÇYY 2016 Bölüm 5

Saha Notu: Türkiye'de yaygın kullanılan HEA, HEB, IPE profilleri genellikle Sınıf 1 veya 2'de yer alır; ancak S355 çeliğiyle $\varepsilon = 0{,}814$ olduğundan daha dar sınır değerleri uygulanır. TS EN 10025 uyumlu sertifika kontrolü yapılmadan malzeme kullanılmamalıdır.

Dikkat: $\varepsilon$ hesabında kullanılan $f_y$ nominal akma gerilmesidir. Kalınlık ≤ 40 mm için tablo değeri alınır; 40–80 mm aralığında TS EN 10025 Tablo 2'ye göre $f_y$ azaltılır.

Hata 2 — LTB Kontrolünün Unutulması

Hata: Kiriş tasarımında yalnızca kesit kapasitesi $M_{pl,Rd}$ kontrol edilir; yanal burkulma (LTB — Lateral Torsional Buckling) ihmal edilir.

Neden yanlış: Desteklenmemiş boyu uzun kirişlerde $M_{b,Rd} \ll M_{pl,Rd}$ olabilir. Kiriş kapasite hesabı %30–60 oranında hatalı çıkabilir.

Doğrusu:

1. $M_{cr}$ hesapla (veya tablolardan bul)
2. $\bar{\lambda}_{LT} = \sqrt{W_y f_y / M_{cr}}$ hesapla
3. $\chi_{LT}$ bul → $M_{b,Rd} = \chi_{LT} W_y f_y / \gamma_{M1}$
4. $M_{Ed} / M_{b,Rd} \leq 1{,}0$ kontrol et

Elastik kritik moment (tek eksenli eğilme, uniform yük):

$$M_{cr} = C_1 \frac{\pi^2 E I_z}{(k L)^2} \left[ \sqrt{\frac{I_w}{I_z} + \frac{(kL)^2 G I_t}{\pi^2 E I_z}} \right]$$

Burkulma eğrisi seçimi (TS EN 1993-1-1:2005 Tablo 6.4):

• $h/b > 2$: a eğrisi ($\alpha_{LT} = 0{,}21$) — yaygın I-profiller
• $h/b \leq 2$: b eğrisi ($\alpha_{LT} = 0{,}34$)

Yönetmelik: TS EN 1993-1-1:2005 Madde 6.3.2; ÇYY 2016 Bölüm 6.4

Saha Notu: Çatı ve kat kirişlerinde döşeme/çatı kaplama elemanlarının yanal destek sağlayıp sağlamadığı detaylandırma aşamasında belirlenmeli ve hesap modeliyle tutarlı olmalıdır. Türkiye'deki endüstriyel yapılarda yanal destek aralıkları zaman zaman 6–8 m'ye çıkmaktadır; bu uzunluklarda S355 için $\chi_{LT}$ değeri 0,50'nin altına düşebilir.

Hata 3 — Bulon Grubu Eksantrisitesinin Göz Ardı Edilmesi

Hata: Kayma kuvveti aktaran bulon grubunda yük eksantrisitesi (moment) hesaba katılmaz; her bulon eşit yük taşıdığı varsayılır.

Neden yanlış: Yük, bulon grubunun ağırlık merkezinden geçmiyorsa ek dönme momenti oluşur. En dış bulonlar ek kesme kuvveti alır.

Doğrusu:

$$F_{v,i} = \sqrt{\left(\frac{V}{n} + \frac{M \cdot r_i}{\sum r_j^2} \sin\theta_i\right)^2 + \left(\frac{M \cdot r_i}{\sum r_j^2} \cos\theta_i\right)^2}$$

$M = V \cdot e$ (eksantrik moment); $r_i$: bulonun ağırlık merkezine uzaklığı; $n$: toplam bulon sayısı.

Yönetmelik: TS EN 1993-1-8:2005 Madde 3.12; ÇYY 2016 Madde 13.3

Saha Notu: Türkiye'deki konsol kiriş bağlantılarında mesnet plakasının kiriş ekseninden ofsetli konumlandırılması eksantrisiteyi göz ardı etmeyi kolaylaştırır. Ofset 50 mm'yi aşıyorsa bulon grubu eksantrisite hesabı zorunludur.

Dikkat: AISC LRFD yaklaşımıyla "Anlık Dönme Merkezi (ICM)" yöntemi, elastik vektörel yöntemden %15–20 daha ekonomik sonuç üretir. Ancak Türk tasarım pratiğinde genellikle elastik yöntem kullanılmaktadır.

Hata 4 — Etkin Burkulma Boyunun Yanlış Alınması

Hata: Kolon hesabında burkulma boyu katsayısı $K = 1{,}0$ her zaman kullanılır; sınır koşulları dikkate alınmaz.

Neden yanlış: Ankastre-mafsallı sınır koşulunda $K = 0{,}7$; ankastre-ankastre ise $K = 0{,}5$ olur. $K = 1{,}0$ kullanmak bazı durumlarda muhafazakâr, bazı durumlarda ise yetersiz sonuç verebilir.

Yönetmelik: TS EN 1993-1-1:2005 Madde 6.3.1; ÇYY 2016 Madde 6.4

Saha Notu: Türkiye'deki endüstriyel çelik yapılarda (depo, fabrika) kolonlar genellikle temelde ankastre, kirişe mafsallı bağlıdır. Bu durumda x yönü için $K = 0{,}80$, y yönü için $K = 1{,}0$–$1{,}2$ arasında değişir. Türkiye'nin killi zemin bölgelerinde zemin hareketleri kolon-temel bağlantı rijitliğini etkileyebilir.

Dikkat: İki yönde farklı stabilitesi olan kesitlerde her iki eksen için ayrı burkulma boyu belirlenmeli ve kritik eksen hesap esası alınmalıdır.

Hata 5 — Kaynak Boyutunun Yetersiz Alınması

Hata: Kaynağın köşe boyu $a$ (boğaz kalınlığı) hesap yapılmadan deneyimle seçilir veya minimum değerle bırakılır.

Neden yanlış: Minimum $a$ gereksinimi ısıl deformasyon içindir; dayanım kontrolü ayrıca yapılmalıdır. Yetersiz kaynak gevrek kırılmaya veya yorulma hasarına yol açar.

Doğrusu:

$$a_{req} = \frac{F_{w,Ed}}{f_{vw,d} \cdot l_{eff}}$$ $$f_{vw,d} = \frac{f_u}{\sqrt{3} \cdot \beta_w \cdot \gamma_{M2}}$$

• Minimum $a$: $\max(3\text{ mm};\; 0{,}7\sqrt{t_{max}})$ — TS EN 1993-1-8 Madde 4.5.2
• Maksimum $a$: $a \leq 0{,}7 \times t_{min}$

Yönetmelik: TS EN 1993-1-8:2005 Madde 4.5.3, 4.5.2; ÇYY 2016 Bölüm 14

Saha Notu: Türkiye'deki çelik yapı atölyelerinde kaynak boğaz kalınlığının "göz kararı" belirlenmesi yaygın bir uygulama hatasıdır. TS EN 1090-2 EXC2+ sınıfında kaynak prosedür şartnamesi (WPS) ve NDT denetimi zorunludur.

Hata 6 — Net Kesit Kırılması Sınır Durumunun Atlanması

Hata: Bulonlu çekme elemanlarında yalnızca brüt kesit akması kontrol edilir; net kesit kırılması ve blok kesme göz ardı edilir.

Neden yanlış: Deliklerin bulunduğu bölgede $A_n < A_g$; kayma geri durması (shear lag) etkisiyle $A_e < A_n$ olur. Kırılma sınır durumu genellikle belirleyicidir.

Doğrusu:

$$N_{u,Rd} = 0{,}9 \cdot A_e \cdot f_u / \gamma_{M2}$$

$A_e = U \cdot A_n$ ($U$: kayma geri durması katsayısı, bağlantı türüne göre 0,60–1,00)

Blok kesme dayanımı:

$$R_n = 0{,}6 F_u A_{nv} + U_{bs} F_u A_{nt}$$

Yönetmelik: TS EN 1993-1-1:2005 Madde 6.2.3; TS EN 1993-1-8:2005 Madde 3.10; ÇYY 2016 Madde 13.4.3

Saha Notu: Endüstriyel çelik kafes sistemlerde çekme elemanlarının gusset plakalara tek gusset plaka ile bağlanması durumunda shear lag katsayısı $U = 0{,}60$–$0{,}75$ olabilir ve net kesit kırılması belirleyici sınır durumunu oluşturur.

Dikkat: ÇYY 2016 Madde 5.2.2 — Türkiye Ulusal Eki'nde net kesit kırılması için $\gamma_{M2} = 1{,}25$ zorunludur. Bu değerin düşük alınması hesabı %14–25 oranında hatalı kılar.

Hata 7 — Yanal Ötelenme Etkisinin Göz Ardı Edilmesi

Hata: Çerçeve analizinde tüm kolonlar için yanal ötelenmesi önlenmiş ($K \leq 1{,}0$) hipotezi kullanılır.

Neden yanlış: Yatay rijitliği yetersiz sistemlerde katlararası ötelenme (sway) amplifikasyon etkisi kritik olabilir. İkinci mertebe etkiler ($P$-$\Delta$) ihmal edilirse tasarım kuvvetleri düşük hesaplanır.

Doğrusu:

$\alpha_{cr}$ kontrolü (TS EN 1993-1-1:2005 Madde 5.2.1):

• $\alpha_{cr} \geq 10$ → Birinci mertebe analiz yeterli
• $3 \leq \alpha_{cr} < 10$ → Büyütme katsayısıyla yaklaşık düzeltme uygulanabilir
• $\alpha_{cr} < 3$ → İkinci mertebe analiz zorunlu

Yönetmelik: TS EN 1993-1-1:2005 Madde 5.2; ÇYY 2016 Madde 6.2; TBDY 2018 Bölüm 4.9 (P-Delta)

Saha Notu: Türkiye'deki çelik endüstriyel yapıların çoğunda düzensiz perde/çapraz yerleşimi nedeniyle $\alpha_{cr}$ değerleri 6–8 aralığına düşebilmektedir. TBDY 2018 Bölüm 4.9 uyarınca deprem yüklemeleri için $P$-$\Delta$ etkisi hesaba alınmalıdır.

Dikkat: Moment aktaran çelik çerçevelerde kiriş-kolon birleşim noktalarındaki dönme kapasitesi $P$-$\Delta$ hesabında kritik rol oynar.

Hata 8 — Bağlantı Rijitliğinin Analiz Modeline Yansıtılmaması

Hata: Bağlantılar mafsal olarak modellenir ama gerçekte yarı-rijit davranış göstererek sisteme moment aktarır.

Neden yanlış: Mafsal kabul edilen bağlantılarda gerçekte oluşan moment, ek gerilmelere ve beklenmedik deformasyonlara yol açar.

Doğrusu:

• TS EN 1993-1-8:2005 Madde 5.2'ye göre bağlantı sınıfını belirle
• Yarı-rijit bağlantılarda döndürme yayı $S_{j,ini}$ kullan
• Analiz modeli ile tasarım varsayımı tutarlı olmalı

Yönetmelik: TS EN 1993-1-8:2005 Madde 5.2, Madde 6; ÇYY 2016 Bölüm 13

Saha Notu: Türkiye çelik yapı pratiğinde yaygın kullanılan "gusset plate + köşebent" tipi bağlantılar, teorik olarak mafsallı tasarlanmış olsa bile belirli bir dönme rijitliği taşımaktadır. Bu durum döşeme kirişlerinde mesnet momenti oluşturur ve ihmal edilmemelidir.

Dikkat: TBDY 2018 kapsamında moment aktaran çerçevelerde bağlantı rijitliği, kirişin plastik mafsal oluşum yerine doğrudan etki eder (TBDY 2018 Madde 9.3.1.2).

Hata 9 — Sismik Tasarımda Beklenen Dayanım Faktörlerinin Atlanması

Hata: SDY-MA veya SDY-MÇ sismik sistemlerde bağlantılar ve bitişik elemanlar yalnızca tasarım kuvvetiyle boyutlandırılır; $R_y$ / $\Omega_0$ faktörleri ihmal edilir.

Neden yanlış: Sismik tasarım felsefesinde enerji dissipasyon çapraz/bağlantı bölgesinde gerçekleşir. Bitişik elemanlar "overstrength" kuvvetlere göre elastik kalmalıdır.

Doğrusu:

• TBDY 2018 Bölüm 9 ve ÇYY 2016 Bölüm 9–11 kapasiteye dayalı (capacity design) tasarım kurallarını uygula
• Bağlantılar için: $N_{conn} = R_y \cdot F_y \cdot A_{brace}$
• $R_y$: S235 için 1,5; S355 için 1,1 (TBDY 2018)

Yönetmelik: TBDY 2018 Madde 9.3, 9.4; ÇYY 2016 Bölüm 9–11

Saha Notu: İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya, Hatay gibi büyük sanayi merkezlerindeki çelik yapıların büyük çoğunluğu DTS 1 veya DTS 2'ye girmektedir. Bu bölgelerde TBDY 2018 Bölüm 9 kapsamındaki sismik detaylandırma zorunlu olup kapasite tasarımı atlanmamalıdır.

Dikkat: TBDY 2018 Madde 9.3.1.1 uyarınca SDY yüksek moment aktaran çerçevelerde kiriş ve kolon kesitleri Tablo 9.3'teki süneklik sınırı $\lambda_{hd}$'yi sağlamalıdır. Bu sınır standart Sınıf 1 değerlerinden daha sıkıdır.

Hata 10 — γ_M Katsayılarının Karıştırılması

Hata: Tüm kontrollerde $\gamma_{M0} = 1{,}0$ kullanılır; bağlantı hesaplarında $\gamma_{M2} = 1{,}25$ uygulanmaz.

Neden yanlış: Bulon ve kaynak dayanımlarında TS EN 1993-1-8'de $\gamma_{M2} = 1{,}25$ zorunludur. Yanlış katsayı kullanımı tasarım dayanımını %25 oranında fazla tahmin ettirir.

Yönetmelik: TS EN 1993-1-1:2005 Madde 6.1; TS EN 1993-1-8:2005 Madde 2.2; ÇYY 2016 Madde 2.3

Saha Notu: Güncel TR NA ile $\gamma_{M1} = 1{,}00$ uygulanmaktadır. Yazılım programlarında (ideCAD, SAP2000, Robot vb.) TR NA seçeneğinin aktif olduğu mutlaka teyit edilmelidir.

Özet Tablo

Tasarım Akış Diyagramı

Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay: HEA200 / S355 Kesit Sınıfı Belirlenmesi

Veriler:

• Profil: HEA200 — $b = 200\text{ mm}$, $t_f = 10\text{ mm}$, $h = 190\text{ mm}$, $t_w = 6{,}5\text{ mm}$, $r = 18\text{ mm}$
• Çelik: S355 → $f_y = 355\text{ N/mm}^2$

Çözüm:

Adım 1 — $\varepsilon$ hesabı:

$$\varepsilon = \sqrt{\frac{235}{f_y}} = \sqrt{\frac{235}{355}} = 0{,}814$$

Adım 2 — Başlık (outstanding flange):

$$c = \frac{b - t_w - 2r}{2} = \frac{200 - 6{,}5 - 2 \times 18}{2} = 78{,}75\text{ mm}$$ $$\frac{c}{t_f} = \frac{78{,}75}{10} = 7{,}88$$

• Sınıf 1 sınırı: $9\varepsilon = 9 \times 0{,}814 = 7{,}33$ → $7{,}88 > 7{,}33$ değil Sınıf 1
• Sınıf 2 sınırı: $10\varepsilon = 10 \times 0{,}814 = 8{,}14$ → $7{,}88 < 8{,}14$ Başlık: Sınıf 2

Adım 3 — Gövde (saf eğilme):

$$c_w = h - 2t_f - 2r = 190 - 2 \times 10 - 2 \times 18 = 134\text{ mm}$$ $$\frac{c_w}{t_w} = \frac{134}{6{,}5} = 20{,}6$$

Sınıf 1 sınırı: $72\varepsilon = 72 \times 0{,}814 = 58{,}6$ → $20{,}6 < 58{,}6$ Gövde: Sınıf 1

Sonuç: HEA200 / S355 → Belirleyici sınıf = Sınıf 2 (başlıktan). Eğilme hesabında $W_{pl}$ kullanılabilir.

Kontrol: $W_{pl,y} = 429\text{ cm}^3 > W_{el,y} = 388\text{ cm}^3$ → Sınıf 2 plastik kapasite için izin verir.

Problem 2 — Orta: HEB300 / S355 LTB Kontrolü

Veriler:

• HEB300: $I_y = 25\,170\text{ cm}^4$, $W_{pl,y} = 1\,869\text{ cm}^3$, $I_z = 8\,563\text{ cm}^4$, $I_t = 185\text{ cm}^4$, $I_w = 1\,688 \times 10^3\text{ cm}^6$
• S355: $f_y = 355\text{ N/mm}^2$, $E = 210\,000\text{ N/mm}^2$, $G = 81\,000\text{ N/mm}^2$
• $L_b = 5\,000\text{ mm}$, $k = 1{,}0$; $C_1 = 1{,}132$ (tek tip dağılı yük, üst başlıktan)

Çözüm:

Adım 1 — Elastik kritik moment:

$$M_{cr} = 1{,}132 \times \frac{\pi^2 \times 210\,000 \times 8{,}563 \times 10^6}{5\,000^2} \times \sqrt{\frac{1{,}688 \times 10^9}{8{,}563 \times 10^6} + \frac{5\,000^2 \times 81\,000 \times 185 \times 10^4}{\pi^2 \times 210\,000 \times 8{,}563 \times 10^6}}$$ $$M_{cr} \approx 970\text{ kN}\cdot\text{m}$$

Adım 2 — Narin oranı:

$$\bar{\lambda}_{LT} = \sqrt{\frac{W_{pl,y} \cdot f_y}{M_{cr}}} = \sqrt{\frac{1869 \times 10^3 \times 355}{970 \times 10^6}} = 0{,}826$$

Adım 3 — Burkulma eğrisi: HEB300'de $h/b = 300/300 = 1{,}0 \leq 2$ → Eğri b, $\alpha_{LT} = 0{,}34$

Adım 4 — $\chi_{LT}$ hesabı:

$$\Phi_{LT} = 0{,}5[1 + 0{,}34(0{,}826 - 0{,}2) + 0{,}826^2] = 0{,}953$$ $$\chi_{LT} = \frac{1}{0{,}953 + \sqrt{0{,}953^2 - 0{,}826^2}} = 0{,}718$$

Adım 5 — Tasarım burkulma momenti ($\gamma_{M1} = 1{,}00$, TR NA):

$$M_{b,Rd} = 0{,}718 \times \frac{1869 \times 10^3 \times 355}{1{,}00} = 477\text{ kN}\cdot\text{m}$$

Sonuç: $M_{b,Rd} = 477\text{ kN}\cdot\text{m}$. Karşılaştırma: $M_{pl,Rd} = 663\text{ kN}\cdot\text{m}$ → LTB %28 kapasite kaybı oluşturmaktadır.

Problem 3 — Zor: SDY-MÇ Kapasiteye Dayalı Bağlantı Tasarımı

Veriler:

• Tasarım çapraz kuvveti: $N_{Ed} = 650\text{ kN}$ (çekme)
• Çapraz eleman: Kare kutu 120×120×8 mm, S355 — $A_g = 35{,}2\text{ cm}^2$, $f_y = 355\text{ N/mm}^2$, $f_u = 470\text{ N/mm}^2$
• Bağlantı: Gusset plakaya 4 adet M20 10.9 bulon; DTS 1 (İstanbul), SDY-MÇ → $R = 6$, $D = 2{,}5$; $R_y = 1{,}1$ (S355 için)

Çözüm:

Adım 1 — Brüt kesit akma dayanımı (ÇYY 2016 Madde 5.2.1):

$$N_{pl,Rd} = \frac{A_g f_y}{\gamma_{M0}} = \frac{35{,}2 \times 10^2 \times 355}{1{,}00} = 1\,249\text{ kN}$$

$N_{Ed} = 650\text{ kN} < 1\,249\text{ kN}$ — güvenli.

Adım 2 — Kapasiteye dayalı tasarım kuvveti (TBDY 2018 Madde 9.4.2):

$$N_{exp} = R_y \cdot f_y \cdot A_g = 1{,}1 \times 355 \times 35{,}2 \times 10^2 = 1\,374\text{ kN}$$

Bağlantı ve gusset plaka $N_{conn} = 1\,374\text{ kN}$ için boyutlandırılmalıdır (tasarım kuvveti 650 kN değil!).

Adım 3 — 4 adet M20 10.9 bulonun kesme dayanımı (TS EN 1993-1-8; $\gamma_{M2} = 1{,}25$):

$$F_{v,Rd} = \frac{0{,}5 \times 1\,000 \times 314}{1{,}25} = 125{,}6\text{ kN/bulon}$$

4 bulon toplam: $4 \times 125{,}6 = 502{,}4\text{ kN} < N_{conn} = 1\,374\text{ kN}$ — yetersiz!

Minimum bulon sayısı: $1374 / 125{,}6 \approx 10{,}9$ → 11 adet M20 10.9 bulon gereklidir.

Kontrol: $10 \times 150{,}7 = 1\,507\text{ kN} > 1\,374\text{ kN}$ — kapasiteye dayalı kontrol sağlandı.

Sonuç: Yalnızca tasarım kuvveti (650 kN) kullanılarak 4 bulonla tasarlanan bağlantı, overstrength faktörü ($R_y = 1{,}1$) hesaba katıldığında yetersiz kalmaktadır. Hata 9'un somut örneğidir.

Ek: Diğer Yaygın Hatalar

• Brüt/net kesit karıştırılması: Kesit tabloları brüt değerleri içerir; delik varsa net kesit ayrıca hesaplanmalıdır.
• Kompozit etki varsayımı: Çelik kiriş üzerine beton dökülmüşse kompozit kiriş hesabı için TS EN 1994 uygulanmalıdır.
• Çatı makası düğüm noktası modeli: Gusset plakayla bağlanan elemanlarda düğüm noktası rijitliği ihmal edilmemelidir.
• Korozyon maruziyeti: Deniz/sanayi ortamında TS EN ISO 12944'e uygun yüzey hazırlama ve boya sistemi seçimi ihmal edilmektedir.
• Yorulma kontrolü: Yüklerin dinamik karakteri olan yapılarda (vinçli sanayi yapıları, köprüler) TS EN 1993-1-9 uyarınca yorulma kontrolü zorunludur.
• Yangın hesabı: TS EN 1993-1-2 uyarınca yapı kullanım sınıfına bağlı yangın dayanım süresi kontrolü atlanmaktadır.

Kaynaklar

1. TS EN 1993-1-1:2005 — Çelik Yapıların Tasarımı Bölüm 1-1: Genel Kurallar. TSE, Ankara.
2. TS EN 1993-1-8:2005 — Çelik Yapıların Tasarımı Bölüm 1-8: Birleşimlerin Tasarımı. TSE, Ankara.
3. ÇYY 2016 — Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esasları Yönetmeliği, RG: 29614, 04.02.2016.
4. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, RG: 18.03.2018, Bölüm 9.
5. TS EN 10025 — Sıcak Haddelenmiş Yapı Çelikleri. TSE, Ankara.
6. TS 498:1997 — Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri. TSE, Ankara.
7. Alçiçek/Vatansever — İTÜ Çelik Yapılar Ders Notu.
8. SkyCiv Engineering — EN 1993-1-1:2005 LTB Kılavuzu. https://skyciv.com
9. Dergipark (2021) — Çok Katlı Çelik Yapı Tasarımı, TBDY 2018.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Çelik Kolon Burkulma Hesaplama
• Çelik Kiriş Sehim Hesaplama
• Çelik Profil Ağırlığı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

bilgiportali (2026). Çelik Yapı Tasarımında Sık Yapılan Hatalar. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/ce/celik-yapi-tasariminda-sik-yapilan-hatalar