Çelik Depo Yapıları — Portal Çerçeve Tasarımı

Birincil Mevzuat: TS EN 1993-1-1:2005 İkincil Mevzuat: TS EN 1993-1-8:2005 | TS EN 1991-1-3:2007 | TS EN 1991-1-4:2007 | TBDY 2018 | ÇYY 2016

Özet

Portal çerçeve (portal frame), tek açıklıklı veya çok açıklıklı çelik depo, atölye ve sanayi yapılarının temel taşıyıcı sistemidir. Rijit kolon-kiriş bağlantısı ve ikincil çatı aşıkları (purlins) ile yanal rijitlik sağlanan bu sistem, TS EN 1993-1-1:2005 ve Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik (ÇYY 2016) kapsamında hem elastik hem de plastik analiz yöntemleriyle boyutlandırılabilir. TBDY 2018 yeni yapılacak binaların (bina türü endüstri yapıları dahil) deprem etkisi altında tasarımında uygulandığından TBDY 2018 kapsamındaki deprem tasarımı bu makalede ayrıca ele alınmaktadır.

Saha Notu: Türkiye'deki portal çerçeve uygulamalarının büyük çoğunluğu 20–40 m açıklıklı depo ve sanayi yapılarıdır. Bu yapılarda S355 çelik sınıfı tercih edilmesi hem dayanım hem de maliyet açısından optimum sonuç vermektedir.

1. Tanım ve Sistem Bileşenleri

1.1 Portal Çerçeve Geometrisi

Portal çerçeve, iki kolon ve eğimli çatı kirişinden (rafter) oluşan, kolon-kiriş birleşimi rijit (moment aktaran) olarak tasarlanmış bir taşıyıcı sistemdir.

Temel bileşenler:

• Kolon (column / stanchion): Genellikle sıcak haddelenmiş I veya HEA/HEB profil; Türkiye'de yaygın olarak HEA 240–HEA 500 aralığı
• Çatı kirişi (rafter / roof beam): Eğimli; genellikle IPE 300–IPE 600 veya kaynaklı kayış I profil
• Köşe takviyesi / haunch: Eğilme momenti dağılımını optimize etmek için kolon-kiriş birleşimine eklenen kademeli büyütme
• Makas çerçevesi (bracing system): Çatı düzlemi ve yan duvar çaprazları; yanal rijitlik sağlar
• Aşık (purlin): Çatı örtüsünü taşıyan ikincil eleman; aşık kirişe yanal destek de sağlar; soğuk şekillendirilmiş Z veya C profil
• Duvar aşığı (side rail): Rüzgar yüklerini aktaran yatay ikincil eleman

Dikkat: Haunch uzunluğu, kolon-kiriş birleşimindeki negatif moment bölgesini kapsamalıdır. Haunch bittiği noktada kiriş kesiti küçüldüğünden bu kesit ayrıca kontrol edilmeli; haunch'lı segmentin düzlem dışı stabilitesi TS EN 1993-1-1:2005 Ek BB.3.1.2 ve BB.3.2.2'ye, düzgün kesitli kiriş kısmı Madde 6.3.2 ve BB.3.1.1'e göre kontrol edilir.

1.2 Türkiye'deki Uygulama Koşulları

Türkiye'de portal çerçeve yapıları özellikle Marmara, Ege ve İç Anadolu bölgelerindeki organize sanayi bölgelerinde (OSB) yoğun biçimde uygulanmaktadır. Bu yapıların deprem etkisi altındaki tasarımı TBDY 2018 Bölüm 9'daki çelik yapı kurallarına göre yapılır.

Dikkat: 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca yapı ruhsatı için taşıyıcı sistem (statik) projesi gerekir; 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamındaki yapılarda uygulama projeleri ve hesapları yapı denetim kuruluşunca mevzuata ve standartlara uygunluk yönünden kontrol edilir; ruhsatı ilgili idare verir.

2. Yük Analizi

2.1 Yük Kombinasyonları (TS EN 1990 — ULS)

Temel ULS kombinasyonu (TS EN 1990:2002 Tablo A1.2(B)):

$$E_d={\gamma }_G{G}_k+{\gamma }_Q{Q}_{k,1}+\sum {\gamma }_Q{\psi }_{0,i}{Q}_{k,i}$$

Portal çerçeve için kritik yük kombinasyonları:

1. ULS-1: $1,35G+1,50S$ → Maksimum düşey yük (kiriş boyutunu belirler)
2. ULS-2: $1,00G+1,50W$ → Kaldırma (uplift); kalıcı yük lehte (${\gamma }_{G,inf}=1,00$)
3. ULS-3: $1,35G+0,75S+1,50W$ → Birleşik durum
4. ULS-4 (Deprem): $1,2G+Q+0,2S+E_d^{(H)}+0,3E_d^{(Z)}$ ve $0,9G+E_d^{(H)}-0,3E_d^{(Z)}$ (TBDY 2018 Md. 4.4.4.1 ve 4.4.4.2(a), YDKT)

Dikkat: Kaldırma (uplift) birleşiminde kalıcı yük lehte olduğundan $1,00G+1,50W$ alınır; hafif çatı örtüsünde rüzgar emmesi kalıcı yükü aşabilir ve temel ankraj cıvatalarını belirleyen birleşime dönüşebilir. Taban levhası ve ankraj cıvata boyutlandırması bu birleşime göre de kontrol edilmelidir.

2.2 Rüzgar Yükü (TS EN 1991-1-4:2007)

Temel rüzgar hızı basıncı:

$$q_b=\frac{1}{2}\rho \cdot v_b^2$$

Tepe basıncı:

$$q_p(z)=c_e(z)\cdot q_b$$

Portal çerçeve için hakim rüzgar yükleme durumları:

• Durum 1: Rüzgar basıncı (windward) + iç negatif basınç → Kirişte toplam yukarı kaldırma
• Durum 2: Rüzgar emme (leeward) kombinasyonu → Kirişte basınç

Referans: TS EN 1991-1-4:2007 Madde 4.5, Ek A ve Türkiye NA.

2.3 Kar Yükü (TS EN 1991-1-3:2007)

Çatı üstü karakteristik kar yükü:

$$s={\mu }_i\cdot C_e\cdot C_t\cdot s_k$$

Eğim katsayısı ${\mu }_1$: Çatı eğimi $\alpha \le 30°$ için ${\mu }_1=0,8$.

Not: $C_e=1,0$ (normal topografya), $C_t=1,0$ (ısıtılmayan çatı) olarak alınmıştır.

Saha Notu: Doğu Anadolu ve İç Anadolu'daki bazı illerde (Erzurum, Ağrı, Kars, Ardahan) $s_k$ değerleri 1,50 kN/m²'yi aşmakta ve çatı yapısını boyutlandıran kritik yük olmaktadır.

3. Tasarım Yöntemi

3.1 Elastik Analiz (TS EN 1993-1-1:2005 Madde 5.4)

Birinci mertebe elastik analiz ile moment diyagramı elde edilerek her kesit için $M_{Ed}$, $V_{Ed}$, $N_{Ed}$ belirlenir. Elastik global analiz tüm durumlarda kullanılabilir (TS EN 1993-1-1 Md. 5.4.1); plastik global analiz ise plastik mafsal oluşan kesitlerin yeterli dönme kapasitesine sahip olmasını, yani bu kesitlerin Sınıf 1 olmasını gerektirir.

Saha Notu: Birçok Türkiye projesinde analitik değerlendirme kolaylığı nedeniyle elastik analiz tercih edilmektedir. Plastik analiz büyük açıklıklarda kiriş ağırlığını azaltabilir; ancak mafsal kesitleri Sınıf 1 olmalı, mafsallar yanal olarak desteklenmeli ve plastik global analizde birinci mertebe analizle yetinmek için ${\alpha }_{cr}\ge 15$ gerekir.

3.2 Plastik Analiz — Plastik Mafsal Yöntemi (TS EN 1993-1-1:2005 Madde 5.4.3)

İki plastik mafsal oluşumuna dayalı göçme mekanizması:

Plastik mafsal konumları (haunch çerçevesinde):

• Mafsal 1: Kolon tepesi / haunch sonu (negatif moment maksimumu)
• Mafsal 2: Kiriş ortası yakını (kiriş pozitif momenti maksimumu)

Kilit koşul: plastik mafsal oluşan enkesitler Sınıf 1 olmalı (sınıflandırma TS EN 1993-1-1:2005 Tablo 5.2).

Mafsal noktasına bitişik, yanal mesnetler arası kararlı uzunluk $L_m$ (düzgün kesitli eleman, Ek BB.3.1.1):

$$L_m=\frac{38i_z}{\sqrt{\frac{1}{57,4}\frac{N_{Ed}}{A}+\frac{1}{756C_1^2}\frac{W_{pl,y}^2}{A{I}_t}{\left(\frac{f_y}{235}\right)}^2}}$$

Burada $N_{Ed}/A$ N/mm² cinsinden, $C_1$ moment dağılım katsayısı, $I_t$ burulma sabitidir.

Dikkat: Plastik analiz kullanılıyorsa plastik mafsal oluşan kesitler Sınıf 1 olmalı; mafsal konumlarında yanal ve burulmaya karşı destek sağlanmalı ve komşu segmentlerin kararlı uzunluğu Ek BB.3'e göre kontrol edilmelidir (TS EN 1993-1-1:2005 Madde 5.6 ve 6.3.5).

3.3 Haunch Tasarımı (TS EN 1993-1-1:2005 Ek BB.3)

Haunch bölgesinde eğilme momenti kapasitesi (değişken enkesit):

$$M_{c,Rd}(x)=\frac{W_{pl,eff}(x)\cdot f_y}{{\gamma }_{M0}}$$

Haunch geometrisi:

• Haunch uzunluğu: $L_h\approx 0,10-0,15\times (L/2)$
• Haunch yüksekliği (takviye sacı): Kiriş yüksekliğinin %50–100'ü kadar
• Haunch sacı, genellikle aynı kiriş profilinden kesilir

Haunch içi gövde kontrolleri (TS EN 1993-1-1:2005 Madde 6.2.6):

• Gövde kayma burkulması: $h_w/t_w>72\epsilon /\eta$ ise TS EN 1993-1-5'e göre kayma burkulması kontrolü gerekir ($\eta$ güvenli tarafta 1,0 alınabilir)

4. Stabilite Kontrolleri

4.1 Çerçeve Stabilitesi (${\alpha }_{cr}$) (TS EN 1993-1-1:2005 Madde 5.2.1)

Portal çerçevelerde çoğu zaman ${\alpha }_{cr}<10$ çıktığından ikinci mertebe etkilerin değerlendirilmesi gerekir:

• ${\alpha }_{cr}\ge 10$ (elastik analiz) veya ${\alpha }_{cr}\ge 15$ (plastik analiz): İkinci mertebe etkiler ihmal edilebilir
• $3\le {\alpha }_{cr}<10$ (elastik analiz): Büyütme katsayısı ile birinci mertebe analiz veya 2. mertebe analiz
• ${\alpha }_{cr}<3$: 2. mertebe analiz zorunlu

Sway/Non-sway sınıflandırması ve ${\alpha }_{cr}$ hesabı için bkz. CE-027.

4.2 Kiriş Yanal Burulmalı Burkulma — LTB (TS EN 1993-1-1:2005 Madde 6.3.2)

Normalize edilmiş ince-çubuk parametresi:

$${\bar{\lambda }}_{LT}=\sqrt{\frac{W_{pl,y}\cdot f_y}{M_{cr}}}$$

Eğilme burkulması dayanımı:

$$M_{b,Rd}={\chi }_{LT}\cdot \frac{W_{pl,y}\cdot f_y}{{\gamma }_{M1}}$$

Saha Notu: Aşıklar kirişin yalnız üst başlığını tutar; mesnet (haunch) bölgesinde basınç alt başlıktadır ve bu bölgede alt başlık için ayrıca yanal destek (alt başlık kancası/fly brace) gerekir; aşık aralığı üst başlığın basınçta olduğu bölgelerde LTB için etkili mesnet aralığıdır.

4.3 Kolon Kombinasyon Kontrolü (TS EN 1993-1-1:2005 Madde 6.3.3)

Eğilme + basınç birleşimi için iki kontrol denklemi (Ek A veya B yöntemi):

$$\frac{N_{Ed}}{{\chi }_y{N}_{Rk}/{\gamma }_{M1}}+k_{yy}\frac{M_{y,Ed}}{{\chi }_{LT}{M}_{Rk}/{\gamma }_{M1}}\le 1,0$$ $$\frac{N_{Ed}}{{\chi }_z{N}_{Rk}/{\gamma }_{M1}}+k_{zy}\frac{M_{y,Ed}}{{\chi }_{LT}{M}_{Rk}/{\gamma }_{M1}}\le 1,0$$

4.4 Enkesit Sınıflandırması (TS EN 1993-1-1:2005 Tablo 5.2)

$\epsilon =\sqrt{235/f_y}$ — S355 için $\epsilon =0,814$

5. Deprem Tasarımı — TBDY 2018

5.1 Portal Çerçeve Taşıyıcı Sistem Sınıflandırması

Tek katlı depo yapılarında BYS, DTS'ye bağlıdır (TBDY 2018 Tablo 3.3): DTS = 1, 1a, 2, 2a'da $H_N\le 7$ m için BYS = 8, $7<H_N\le 10,5$ m için BYS = 7; DTS = 3, 3a, 4, 4a'da $H_N\le 10,5$ m için BYS = 8. C31 sistemi yalnız DTS = 3 ve 4 olan binalarda kullanılabilir (Md. 4.3.4.3).

5.2 Deprem Yükü Hesabı (TBDY 2018 Madde 4.3–4.4)

Toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti):

$$V_t=\frac{S_{aR}(T_1)}{g}\cdot W$$

Tasarım spektral ivme katsayısı:

$$S_{aR}(T_1)=\frac{S_{ae}(T_1)}{R/I}$$

Portal çerçeve için tipik doğal periyot aralığı: $T_1=0,1-0,5\text{ s}$.

TBDY 2018 deprem etkisini içeren yük birleşimleri (Md. 4.4.4.1; çelikte YDKT için Md. 4.4.4.2(a) ile G yerine 1,2G):

$$1,2G+Q+0,2S+E_d^{(H)}+0,3E_d^{(Z)};0,9G+H+E_d^{(H)}-0,3E_d^{(Z)}$$

Malzeme koşulları (TBDY 2018 Madde 9.2.3):

• Doğrusal olmayan davranış beklenen elemanlarda $f_{yk}\le 355{\text{ N/mm}}^2$
• Başlık kalınlığı $\ge 40\text{ mm}$ olan hadde profillerde ve kalınlığı $\ge 50\text{ mm}$ olan levhalar ile bunlardan yapılan yapma profillerde 21 °C'de Charpy-V çentik tokluğu (CVN) $\ge 27\text{ J}$
• Deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde 8.8 veya 10.9 kalitesinde yüksek dayanımlı bulonlar tam önçekme verilerek kullanılmalı (Md. 9.2.3.2)

Saha Notu: TBDY 2018 yeni yapılacak binaların deprem etkisi altında tasarımında uygulanır; Tablo 3.1'de bina türü endüstri yapıları BKS = 3 sınıfındadır; bu nedenle yeni yapılacak portal çerçeve depo binalarında TBDY 2018'e göre deprem hesabı yapılır.

6. İkincil Sistem Tasarımı

6.1 Aşık (Purlin) Tasarımı

Aşıklar genellikle Z veya C soğuk şekillendirilmiş profil. Sürekli kiriş olarak analiz edilir.

Yük: $q_{purlin}=(g_k+s_k)\cdot s_{frame}$ (kN/m)

6.2 Çapraz Sistem Tasarımı

7. Düğüm Noktası Tasarımı — Rijit Bağlantılar (TS EN 1993-1-8:2005)

7.1 Düğüm Sınıflandırması

7.2 Alın Plakası (End Plate) Bağlantısı

Bileşen yöntemi (TS EN 1993-1-8:2005 Madde 6.2) ile moment dayanımı:

$$M_{j,Rd}=\sum _i{F}_{t,i,Rd}\cdot h_i$$

Pratik tasarım adımları (TS EN 1993-1-8:2005 Madde 6.2.4–6.2.8):

1. Kolon flanş eğilme dayanımı $F_{cf,Rd}$
2. Kolon gövde çekme dayanımı $F_{cw,Rd}$
3. Alın plakası eğilme dayanımı $F_{ep,Rd}$
4. Cıvata çekme dayanımı $F_{t,Rd}=0,9\cdot f_{ub}\cdot A_s/{\gamma }_{M2}$
5. Cıvata baskı dayanımı (kayma için) $F_{b,Rd}$

Dikkat: Deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde (TBDY 2018 Madde 9.2.3.2) yüksek dayanımlı bulonlar (8.8 veya 10.9) tam önçekme ile kullanılmalıdır.

8. Kolon Tabanı Tasarımı (TS EN 1993-1-8:2005 Madde 6.2.8)

8.1 Taban Levhası Boyutlandırması

Baskı altındaki taban levhası için beton altlık tasarım basınç dayanımı:

$$f_{jd}={\beta }_j\cdot \frac{{\kappa }_j\cdot f_{ck}}{{\gamma }_c}$$

Burada ${\beta }_j=2/3$ (grout faktörü).

Efektif yayılma genişliği $c$:

$$c=t_p\sqrt{\frac{f_y}{3f_{jd}{\gamma }_{M0}}}$$

8.2 Ankraj Cıvataları

Ankraj cıvata çekme dayanımı:

$$F_{t,Rd}=\frac{0,9\cdot f_{ub}\cdot A_s}{{\gamma }_{M2}}$$

M24 — 8.8 için: $F_{t,Rd}=0,9\times 800\times 353/1,25=203,5\text{ kN}$

Saha Notu: Ankraj cıvataları çoğunlukla temel betonu dökülmeden önce şablonla yerleştirilir; ankraj planı ve cıvata yerleşim koordinatları uygulama projesinde açıkça belirtilmelidir.

9. Yangın Dayanımı (TS EN 1993-1-2:2005)

Korumasız çelik kritik sıcaklığı:

$${\theta }_{a,cr}=39,19\cdot \ln \left[\frac{1}{0,9674\cdot {\mu }_0^{3,833}}-1\right]+482$$

10. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Şehir: Kütahya (deniz yüksekliği $\approx 969\text{ m}$, iç bölge)
• Karakteristik zemin kar yükü: $s_k=0,88{\text{ kN/m}}^2$ (TS EN 1991-1-3:2007 Türkiye NA)
• Çatı eğimi: $\alpha =8°$ ($\le 30°$)
• $C_e=1,0$; $C_t=1,0$

İstenen: Çatı üstü tasarım kar yükü $s$ ve 6 m çerçeve aralığı için lineer yük.

Çözüm:

Adım 1: $\alpha =8°\le 30°$ → ${\mu }_1=0,8$

Adım 2: Çatı kar yükü:

$$s={\mu }_1\cdot C_e\cdot C_t\cdot s_k=0,8\times 1,0\times 1,0\times 0,88=0,70{\text{ kN/m}}^2$$

Adım 3: 6 m çerçeve aralığı için lineer yük:

$$q_{kar}=s\cdot s_{frame}=0,70\times 6=4,20\text{ kN/m}$$

Sonuç: $s=0,70{\text{ kN/m}}^2$ → $q_{kar}=4,20\text{ kN/m}$

Problem 2 — Orta

Veriler:

• Portal çerçeve açıklığı: $L=30\text{ m}$, çerçeve aralığı: $s=7,5\text{ m}$
• Tasarım çatı yükü (ULS): $q_{Ed}=9,0\text{ kN/m}$
• Kiriş profili: IPE 450, S355

İstenen:

(a) Kirişin enkesit sınıfı (Sınıf 1 mi?) (b) Plastik moment kapasitesi $M_{c,Rd}$ (c) Kolon tepesindeki negatif moment tahmini ve kapasiteye göre değerlendirme

Çözüm:

Adım 1: IPE 450 S355 — Enkesit Sınıfı

$$\epsilon =\sqrt{235/355}=0,814$$

Başlık sınıflaması:

$$c/t_f=\frac{b-t_w-2r}{2t_f}=\frac{190-9,4-2\times 21}{2\times 14,6}=\frac{138,6}{29,2}=4,75$$

Sınıf 1 limiti: $9\epsilon =9\times 0,814=7,33>4,75$ → Başlık Sınıf 1

Gövde sınıflaması (eğilme altında):

$$d/t_w=\frac{h-2t_f-2r}{t_w}=\frac{450-2\times 14,6-2\times 21}{9,4}=\frac{378,8}{9,4}=40,3$$

Sınıf 1 limiti: $72\epsilon =72\times 0,814=58,6>40,3$ → Gövde Sınıf 1

IPE 450 enkesit sınıfı: Sınıf 1 → Plastik analiz yapılabilir.

Adım 2: Plastik Moment Kapasitesi

$$W_{pl,y}=1702{\text{ cm}}^3$$ $$M_{c,Rd}=\frac{W_{pl,y}\cdot f_y}{{\gamma }_{M0}}=\frac{1702\times 10^3\times 355}{1,0\times 10^6}=604,2\text{ kN}\cdot \text{m}$$

Adım 3: Kolon Tepesi Momenti Tahmini

$$M_{haunch}\approx \frac{q_{Ed}\cdot L^2}{16}=\frac{9,0\times 30^2}{16}=506,3\text{ kN}\cdot \text{m}$$ $$M_{Ed}/M_{c,Rd}=506,3/604,2=0,84<1,0\text{→ UYGUN}$$

Sonuç: IPE 450 Sınıf 1 enkesit; $M_{c,Rd}=604,2\text{ kN}\cdot \text{m}$; kullanım oranı %84.

Kontrol: Tipik IPE 450 için 1,5 m aşık aralığında $M_{b,Rd}\approx 0,90\cdot M_{c,Rd}=544\text{ kN}\cdot \text{m}>506,3\text{ kN}\cdot \text{m}$ → UYGUN.

Problem 3 — Zor

Veriler:

• Kolon profili: HEA 300, S355 ($h=290\text{ mm}$, $b=300\text{ mm}$, $t_f=14\text{ mm}$, $t_w=8,5\text{ mm}$)
• Tasarım eksenel kuvvet: $N_{Ed}=-350\text{ kN}$ (basınç)
• Tasarım momenti: $M_{Ed}=180\text{ kN}\cdot \text{m}$ (rijit ankastre taban)
• Beton temel: C25/30 ($f_{ck}=25{\text{ N/mm}}^2$)
• Taban levhası: PL 450×400×25 mm (S275)
• Ankraj cıvataları: 4 adet M24 — 8.8 sınıfı ($A_s=353{\text{ mm}}^2$)

İstenen: Rijit ankastre kolon tabanının moment dayanımı ve ankraj çekme kontrolü.

Çözüm:

Adım 1: Beton altlık tasarım basınç dayanımı

$$f_{cd}=\frac{1,0\times 25}{1,5}=16,67{\text{ N/mm}}^2$$ $$f_{jd}=\frac{2}{3}\times 16,67=11,11{\text{ N/mm}}^2$$

Adım 2: Efektif yayılma genişliği

$$c=25\sqrt{\frac{275}{3\times 11,11\times 1,0}}=25\times 2,87=71,8\text{ mm}$$

Adım 3: Basınç T-flanşı efektif alanı

$$b_{eff}=300+2\times 71,8=443,6\text{ mm}\le 450\text{ mm}\text{(OK)}$$

Basınç T-parçasının etkin boyu (levhanın 400 mm doğrultusunda başlık dışına taşma $(400-290)/2=55$ mm < $c$):

$$l_{eff}=\min (c;55)+t_f+c=55+14+71,8=140,8\text{ mm}$$ $$F_{c,Rd}=11,11\times 443,6\times 140,8\times 10^{-3}=693,9\text{ kN}$$

Adım 4: Kolon flanş kuvvetleri

$$N_f^{(M)}=\frac{M_{Ed}}{h-t_f}=\frac{180\times 10^3}{276}=652,2\text{ kN}$$

Sol flanş (çekme): $F_L=652,2-175,0=477,2\text{ kN}$

Sağ flanş (basınç): $F_R=652,2+175,0=827,2\text{ kN}$

Adım 5: Basınç flanşı kontrolü

$F_R=827,2\text{ kN}>F_{c,Rd}=693,9\text{ kN}$ → YETERSİZ!

C30/37 beton ve PL 550×500×30 mm ile yeniden kontrol:

$$f_{jd,new}=\frac{2}{3}\times \frac{30}{1,5}=13,33{\text{ N/mm}}^2$$ $$c_{new}=30\sqrt{\frac{275}{3\times 13,33\times 1,0}}=30\times 2,622=78,7\text{ mm};b_{eff}=300+2\times 78,7=457,4\text{ mm}$$

Levhanın 500 mm doğrultusunda taşma $(500-290)/2=105$ mm > $c$ olduğundan $l_{eff}=78,7+14+78,7=171,4$ mm:

$$F_{c,Rd,new}=13,33\times 457,4\times 171,4\times 10^{-3}=1045,1\text{ kN}$$

$1045,1>827,2\text{ kN}$ → UYGUN (C30/37 beton ve PL 550×500×30 ile basınç tarafı yeterli)

Adım 6: Ankraj çekme kontrolü

M24 — 8.8 için: $F_{t,Rd}=0,9\times 800\times 353/1,25=203,5\text{ kN/cıvata}$

2 cıvata: $2\times 203,5=407,0\text{ kN}<477,2\text{ kN}$ → Yetersiz!

M30 — 8.8 kullanılmalı ($A_s=561{\text{ mm}}^2$):

$$F_{t,Rd,M30}=\frac{0,9\times 800\times 561}{1,25}=323,1\text{ kN/cıvata}$$

$2\times 323,1=646,2\text{ kN}>477,2\text{ kN}$ → UYGUN

Sonuç:

• Taban levhası: PL 550×500×30 mm (C30/37 beton ile)
• Ankraj cıvataları: 4 adet M30 — 8.8

11. Deplasman Kontrolleri (SLS)

12. Korozyon Koruma (TS EN ISO 12944)

Not: Korozivite kategorisi yapının bulunduğu ortamın koşullarına göre TS EN ISO 12944-2 esaslarıyla belirlenir; tek bir 'Türkiye önerisi' yoktur. Isıtılmayan iç ortamlı depolar ve kıyı/sanayi ortamları için kategori proje şartnamesinde belirtilmelidir.

13. Sık Yapılan Hatalar

Kaynaklar

1. TS EN 1993-1-1:2005 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). Avrupa Komisyonu JRC — Eurocodes (eurocodes.jrc.ec.europa.eu)
2. TS EN 1993-1-8:2005 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). Avrupa Komisyonu JRC — Eurocodes (eurocodes.jrc.ec.europa.eu)
3. TS EN 1991-1-3:2007 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). Avrupa Komisyonu JRC — Eurocodes (eurocodes.jrc.ec.europa.eu)
4. TS EN 1991-1-4:2007 — CEN — Avrupa Standardizasyon Komitesi (Eurocode). Avrupa Komisyonu JRC — Eurocodes (eurocodes.jrc.ec.europa.eu)
5. TBDY 2018 — AFAD / T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Resmî Gazete — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (18.03.2018)
6. ÇYY 2016.

Not: Bu makale eğitim amaçlıdır. Projelerde güncel yönetmelik ve standartlara başvurunuz.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• Çelik Kolon Burkulma Hesaplama
• Çelik Kiriş Sehim Hesaplama
• Çelik Profil Ağırlığı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

yapidan (2026). Çelik Depo Yapıları — Portal Çerçeve Tasarımı. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/ce/celik-depo-yapilari-portal-cerceve-tasarimi