B420C vs B500C Donatı Çeliği Karşılaştırması

Konu Türü: Karşılaştırma | Seviye: Temel–Orta | Güncelleme: 2026 Yönetmelik: TS 708:2016, TBDY 2018 Madde 5.4.1

1. Temel Tanımlar
2. Mekanik Özellikler
3. Tasarım Dayanımları
4. Süneklik Karşılaştırması
5. Nervür Geometrisi
6. Anma Çapı, Kesit Alanı ve Birim Ağırlık
7. Kullanım Alanı Karşılaştırması
8. Boyutlandırma Etkisi
9. Pekleşme Etkisi (Kapasite Hesabı)
10. Kaynaklanabilirlik
11. Bükme Mandrel Çapı
12. Depolama ve Saha Uygulaması
13. Ekonomik Karşılaştırma
14. Tercih Rehberi
15. Özet Karşılaştırma Tablosu
16. Örnek Problemler
17. Sık Yapılan Hatalar
18. Donatı Sınıfı Seçim Akışı
19. Nervür Geometrisi Kesit Detayı

1. Temel Tanımlar

B420C: Akma dayanımı karakteristik değeri 420 MPa, süneklik sınıfı C (yüksek süneklik). B500C: Akma dayanımı karakteristik değeri 500 MPa, süneklik sınıfı C (yüksek süneklik).

Sınıf kodu açıklaması:

• B: Betonarme için donatı çeliği
• 420/500: Karakteristik akma dayanımı (N/mm² = MPa)
• C: Süneklik sınıfı (C = yüksek süneklik; B = orta süneklik; A = düşük süneklik)

TS 708:2016 kapsamında tanımlanan betonarme donatı çeliği sınıfları: S220, S420, B420B, B420C, B500A, B500B, B500C. Türkiye'de hem kiriş-kolon-perde hem de temel elemanlarında fiilen kullanılan sınıflar yalnızca B420C ve B500C'dir.

Saha Notu: Çelik alımlarında fatura ve nakliye belgelerinde "B420" veya "B500" yazan malzemelerin süneklik sınıfı harfinin (C) mutlaka belirtildiğinden emin olunmalıdır. Türkiye'de "B420" veya "B500" diye bir standart sınıfı yoktur; C harfi zorunludur. Teslimat sırasında TSE kalite belgesi ve muayene belgesi (EN 10204 Tip 3.1 veya 3.2 test sertifikası) talep edilmelidir.

Dikkat: Yapı denetim sürecinde kullanılan çeliğin test sertifikasındaki akma dayanımı (Re), hem minimum ($\geq 420$ veya $\geq 500\;\text{MPa}$) hem de maksimum ($R_{e,maks}/R_{e,nom} \leq 1{,}30$) sınırlarını sağlamalıdır.

2. Mekanik Özellikler (TS 708:2016)

Tablo 1: Mekanik Özellikler (TS 708:2016)

Saha Notu: Rm/Re üst sınırı (≤ 1,35), B kalite çeliklerde yoktur. Bu üst sınır önemlidir çünkü çeliğin gerçek dayanımının hesap dayanımından çok yüksek olması, TBDY 2018 deprem hesabında kapasite tasarımını (güçlü kolon, kesme kontrolü) olumsuz etkiler.

Dikkat: TS 708:2016, hem çekme/akma oranı hem de maksimum akma aşım oranını birlikte kontrol eder. Türkiye piyasasında bazı çeliklerin gerçek Re değeri $R_{e,nom}$'un %30'unun üzerinde çıkabilmektedir; bu durum TBDY koşulunu ihlal eder.

2.1 Gerilme–Birim Şekil Değiştirme (σ–ε) Davranışı

TBDY 2018 Ek 5A'ya göre donatı çeliği için elasto-plastik pekleşmeli model kullanılır. Her iki sınıf için temel parametreler:

Tablo 2: Gerilme–Birim Şekil Değiştirme (σ–ε) Davranışı

B420C için akma gerilmesi $f_{sy} = 420\;\text{MPa}$, birim şekil değiştirme $\varepsilon_{sy} = 0{,}0021$'dir. B500C için ise $f_{sy} = 500\;\text{MPa}$ ve $\varepsilon_{sy} = 0{,}0025$'tir. Her iki sınıfta da elastisite modülü $E_s = 200\,000\;\text{MPa}$'dır.

3. Tasarım Dayanımları

Eurocode 2 (EN 1992-1-1:2004 Annex C) ve TS 500:2000 Madde 7.1 çerçevesinde tasarım akma dayanımı $f_{yd}$:

$f_{yd} = \frac{f_{yk}}{\gamma_s}$

Tablo 3: Tasarım Dayanımları

Saha Notu: Tasarım hesaplarında $\gamma_s = 1{,}15$ kullanılır. TBDY 2018 kapasite tasarımında (pekleşmeli moment, güçlü kolon, birleşim kesme kontrolü) ise $f_{yk}$ değil $1{,}25 \times f_{yk}$ kullanılır. B500C için bu değer 625 MPa'ya ulaştığından, B500C kullanan yapılarda güçlü kolon kontrolü daha kritik sonuç verir.

Dikkat: Projedeki $f_{yd}$ değeri çelik sınıfına göre seçilmelidir; bazı mühendislerin B420C projesinde yanlışlıkla $f_{yd} = 435\;\text{MPa}$ (B500C değeri) kullanması ciddi güvenlik açığı yaratır.

4. Süneklik Karşılaştırması

Tablo 4: Süneklik Karşılaştırması

*TBDY 2018 Madde 5.4.1(b) uyarınca TS 708'de verilen B420C ve B500C için karbon eşdeğeri muafiyeti tanınmaktadır.

Saha Notu: TBDY 2018 Madde 5.4.1(b) uyarınca deprem hesabı yapılan tüm yapılarda yalnızca B420C veya B500C kullanılabilir. B420B, B500B ve S420 bu yapılarda kullanılamaz. Bu kural kiriş, kolon, perde ve temel elemanlarının tamamını kapsar.

Dikkat: "B420" veya "B500" sınıfı olarak adlandırılan çelikler standartlarda tanımlı değildir; harfsiz kullanım kesinlikle reddedilmelidir.

5. Nervür Geometrisi (TS 708:2016 Madde 7.4)

Nervürlü çelik çubukların betonla aderansı, nervür geometrisine doğrudan bağlıdır. TS 708:2016 Madde 7.4.2 aşağıdaki parametreleri zorunlu kılar:

Tablo 5: Nervür Geometrisi (TS 708:2016 Madde 7.4)

Bağıl nervür alanı ($f_R$) TS 708:2016 Çizelge 9:

• $d \leq 6\;\text{mm}$: $f_R \geq 0{,}035$
• $6\;\text{mm} < d \leq 12\;\text{mm}$: $f_R \geq 0{,}040$
• $d > 12\;\text{mm}$: $f_R \geq 0{,}056$

$f_R$ değeri TS EN ISO 15630-1 yöntemine göre ölçülür.

Saha Notu: Türkiye'de Çolakoğlu, İçdaş, Erdemir ve Kardemir başlıca donatı çeliği üreticileridir. Bu firmaların ürettikleri B420C ve B500C çelikleri TS 708:2016 kapsamında TSE belgeli olmalı ve her demet için muayene belgesi (test sertifikası) temin edilmelidir.

6. Anma Çapı, Kesit Alanı ve Birim Ağırlık Tablosu

Tablo 6: Anma Çapı, Kesit Alanı ve Birim Ağırlık Tablosu

Pratik ağırlık formülü: $G\;[\text{kg/m}] \approx \dfrac{d^2}{162}$ ($d$ mm cinsinden)

Saha Notu: Donatı ağırlıkları şantiyede dinamometre veya terazi ile kontrol edilmelidir. Birim ağırlık toleransı TS 708:2016'ya göre ±4,5% (tek parça), ±3,5% (parti ortalaması) olarak belirlenmiştir.

7. Kullanım Alanı Karşılaştırması

Tablo 7: Kullanım Alanı Karşılaştırması

8. Boyutlandırma Etkisi

Aynı moment kapasitesi için gerekli donatı alanı farkı:

B420C için gerekli donatı alanı:

$A_{s,420} = \frac{M_d}{f_{yd,420} \cdot z} = \frac{M_d}{365 \cdot z}$

B500C için gerekli donatı alanı:

$A_{s,500} = \frac{M_d}{f_{yd,500} \cdot z} = \frac{M_d}{435 \cdot z}$

Donatı alanı oranı:

$\frac{A_{s,500}}{A_{s,420}} = \frac{365}{435} = 0{,}839 \quad \Rightarrow \quad \text{B500C ile } \approx \%16 \text{ daha az donatı gerekir}$

Bu tasarruf, büyük açıklıklı kirişler ve ince döşemelerde önemli beton örtüsü, sıkışma ve işçilik avantajı sağlar.

Saha Notu: B500C tercih edilmesi durumunda çubuk çapları ve aralıkları yeniden hesaplanmalıdır. Özellikle minimum donatı oranı koşulu (TS 500:2000 Madde 7.3) ve TBDY 2018 Madde 7.3.1 minimum donatı koşulları hâlâ geçerlidir.

9. Pekleşme Etkisi (Kapasite Hesabı)

TBDY 2018 Madde 5.4.1 kapsamında kapasite hesabında (deprem etkisi altında pekleşmeli moment, güçlü kolon kontrolü, kesme kuvveti hesabı) aşağıdaki pekleşmeli akma dayanımları kullanılır:

$f_{yk}^{pek} = 1{,}25 \times f_{yk}$

Tablo 8: Pekleşme Etkisi (Kapasite Hesabı)

Dikkat: B500C kullanırken TBDY 2018 Bölüm 7 kapsamındaki güçlü kolon ($\sum M_{ra} \geq 1{,}2 \sum M_{ri}$) ve birleşim bölgesi kesme kontrollerinin yeniden yapılması zorunludur.

10. Kaynaklanabilirlik (Weldability)

Tablo 9: Kaynaklanabilirlik (Weldability)

Kaynaklanabilirlik için karbon eşdeğeri:

$C_{eq} = C + \frac{Mn}{6} + \frac{Cr + Mo + V}{5} + \frac{Ni + Cu}{15}$

TS 500:2000 Madde 3.2'ye göre kaynak yapılacak doğal sertlikteki donatı çeliklerinde karbon eşdeğeri $C_{eq} \leq 0{,}40$ olmalı; soğukta işlem görmüş çeliklere kaynak yapılamaz.

Saha Notu: Türkiye şantiyelerinde demirbüküm ve kaynak işlemleri sırasında çeliğe darbe veya aşırı eğilme uygulanmamalıdır. Bükülmüş noktalarda kaynak yapılması kesinlikle yasaktır.

11. Bükme Mandrel Çapı (TS 708:2016)

TS 708:2016 Çizelge 5'e göre bükme deneyi için uygulanacak maksimum mandrel çapları:

Tablo 10: Bükme Mandrel Çapı (TS 708:2016)

Saha Notu: Sahada yapılan bükme işlemlerinde mandrel çapının bu değerleri aşmaması, çeliğin kırılmasını önler. B500C'nin büyük çaplarda daha geniş mandrel gerektirmesi, bazı dar kalıp koşullarında B420C'yi daha elverişli kılmaktadır. Kış şantiyelerinde düşük sıcaklık (özellikle –5°C altı) bükme davranışını olumsuz etkiler.

12. Depolama ve Saha Uygulaması

12.1 Depolama Kuralları

• Donatı çelikleri doğrudan zemine değil, ahşap veya beton altlıklar üzerine yerleştirilmelidir (en az 15 cm yükseklik).
• Uzun süreli dış ortam depolamalarında muşamba veya brandayla örtülmeli; yeraltı suyu ve yağmurdan korunmalıdır.
• Yüzeysel pas (kırmızı-turuncu renk) kabul edilebilir düzeydedir; bununla birlikte pul pul dökülen, derin oyuk bırakan aşırı korozyon kabul edilmez.
• Farklı çelik sınıfları (B420C / B500C) ve çaplar birbirinden ayrı demetlerde etiketlenerek depolanmalıdır; karıştırılma riski yüksektir.

12.2 Korozyon ve Pas

Yüzeysel pas, TS 708:2016 kapsamında donatının beton ile aderansını artırdığı bilinmektedir. Ancak TS EN ISO 8501-1 kapsamında Korozyon Sınıfı A-B aşılmamalıdır. Kaplamalı çelikler (epoksi kaplı veya galvanizli) ayrıca ilgili standarda göre muayene edilir.

Saha Notu: Depreme hazırlık bağlamında İmar Kanunu 3194, Yapı Denetimi Kanunu 4708 ve İş Güvenliği Kanunu 6331 çerçevesinde şantiye denetimleri donatı depolaması ve işçiliği de kapsar.

Dikkat: Plastik ambalajlı "paketlenmiş" demirlerin açılması sırasında oluşabilecek mekanik hasar (kıvrılma, çentikleme) kritik gerilme bölgelerinde yorulma çatlaklarına zemin hazırlayabilir.

13. Ekonomik Karşılaştırma

Tablo 11: Ekonomik Karşılaştırma

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 2025 Birim Fiyat Cetveli (17.01.2025) kapsamında betonarme donatı çeliği (nervürlü) için:

• Poz 15.160.1001 — Nervürlü çelik hasırın yerine konulması: 2024 birim fiyatı ~32.181 TL/ton
• B420C/B500C çubuğun yerine konulması işçilik pozu: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2025 birim fiyat listesinde güncel fiyat kontrol edilmelidir.

14. Tercih Rehberi

Tablo 12: Tercih Rehberi

15. Özet Karşılaştırma Tablosu

Tablo 13: Özet Karşılaştırma Tablosu

16. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Beton sınıfı: C30/37
• Donatı sınıfı: B420C
• Tasarım momenti: $M_d = 120\;\text{kNm}$
• Kiriş genişliği: $b_w = 250\;\text{mm}$
• Faydalı yükseklik: $d = 450\;\text{mm}$
• $k_1 = 0{,}82$, $k_3 = 0{,}85$, $\gamma_{mc} = 1{,}5$, $\gamma_s = 1{,}15$

İstenen: Gerekli çekme donatısı alanı $A_s$'yi hesaplayınız.

Çözüm:

Adım 1 — Tasarım dayanımları (TS 500:2000 Madde 7.1):

$f_{cd} = \frac{f_{ck}}{\gamma_{mc}} = \frac{30}{1{,}5} = 20\;\text{MPa}$

$f_{yd} = \frac{f_{yk}}{\gamma_s} = \frac{420}{1{,}15} = 365{,}2\;\text{MPa}$

Adım 2 — Boyutsuz moment katsayısı:

$K = \frac{M_d}{b_w \cdot d^2 \cdot f_{cd}} = \frac{120 \times 10^6}{250 \times 450^2 \times 20} = \frac{120 \times 10^6}{1{,}0125 \times 10^9} = 0{,}1185$

Adım 3 — Eşdeğer basınç bloğu derinliği (TS 500:2000 eşdeğer dikdörtgen blok):

$a = d \left(1 - \sqrt{1 - \frac{2K}{k_3}}\right) = 450 \left(1 - \sqrt{1 - \frac{2 \times 0{,}1185}{0{,}85}}\right) = 450 \times 0{,}1515 = 68{,}2\;\text{mm}$

Adım 4 — Donatı alanı:

$A_s = \frac{M_d}{f_{yd} \cdot (d - a/2)} = \frac{120 \times 10^6}{365{,}2 \times (450 - 34{,}1)} = \frac{120 \times 10^6}{365{,}2 \times 415{,}9} = 789{,}6\;\text{mm}^2$

Adım 5 — Donatı seçimi: $4\phi 16$ → $A_s = 4 \times 201 = 804\;\text{mm}^2$ ✓

Sonuç: $A_s = 789{,}6\;\text{mm}^2$, $4\phi 16$ donatı seçilebilir (804 mm²).

Kontrol — Sünek kırılma (TS 500:2000 Madde 7.4.2):

$\rho = \frac{804}{250 \times 450} = 0{,}00715 \quad (\rho_{min} = 0{,}0033 < \rho < \rho_b = 0{,}0237) \implies \text{Sünek kırılma}\ ✓$

Problem 2 — Orta

Verilen: B420C yerine B500C kullanıldığında aynı kiriş kesiti için gerekli donatı tasarrufunu ve 3$\phi$20 donatısının C30/37 beton ile B500C çelikte kesitin taşıyabileceği momenti hesaplayınız.

Veriler:

• $b_w = 250\;\text{mm}$, $d = 450\;\text{mm}$
• Beton: C30/37 ($f_{cd} = 20\;\text{MPa}$, $k_1 = 0{,}82$, $k_3 = 0{,}85$)
• Donatı sınıfı: B500C ($f_{yd} = 435\;\text{MPa}$)
• Seçilen donatı: $3\phi 20$ → $A_s = 942\;\text{mm}^2$

Çözüm:

a) B420C–B500C karşılaştırma (aynı moment için):

B420C ile: $A_{s,420} = 789{,}6\;\text{mm}^2$ → $4\phi 16$ (804 mm²)

B500C ile:

$A_{s,500} = \frac{A_{s,420} \times f_{yd,420}}{f_{yd,500}} = \frac{789{,}6 \times 365{,}2}{435} = 662{,}9\;\text{mm}^2$

Gerekli donatı azalması: $789{,}6 - 662{,}9 = 126{,}7\;\text{mm}^2$ → ~%16 tasarruf

b) $3\phi 20$ ($A_s = 942\;\text{mm}^2$) ile moment kapasitesi:

Adım 1 — Basınç bloğu derinliği:

$a = \frac{A_s \cdot f_{yd}}{k_3 \cdot f_{cd} \cdot b_w} = \frac{942 \times 435}{0{,}85 \times 20 \times 250} = \frac{409\,770}{4\,250} = 96{,}4\;\text{mm}$

Adım 2 — Tarafsız eksen derinliği:

$c = \frac{a}{k_1} = \frac{96{,}4}{0{,}82} = 117{,}6\;\text{mm}$

Adım 3 — Çelik birim uzaması kontrolü:

$\varepsilon_s = 0{,}003 \times \frac{d - c}{c} = 0{,}003 \times \frac{450 - 117{,}6}{117{,}6} = 0{,}00848 > \varepsilon_{sd} = 0{,}00217\ ✓$

Adım 4 — Moment kapasitesi:

$M_r = A_s \cdot f_{yd} \cdot \left(d - \frac{a}{2}\right) = 942 \times 435 \times \left(450 - \frac{96{,}4}{2}\right) = 942 \times 435 \times 401{,}8 = 164{,}7\;\text{kNm}$

Sonuç: $3\phi 20$ donatısı ile B500C kullanıldığında $M_r = 164{,}7\;\text{kNm}$.

Problem 3 — Zor

Senaryo: Deprem bölgesindeki bir betonarme kirişte B500C ile B420C arasındaki kapasite kesme farkını karşılaştırın.

Veriler:

• Beton: C30/37 ($f_{ck} = 30\;\text{MPa}$, $f_{cd} = 20\;\text{MPa}$)
• Kiriş: $b_w = 300\;\text{mm}$, $d = 540\;\text{mm}$, $L = 6\;\text{m}$
• Tasarım momenti: $M_d = 250\;\text{kNm}$
• $k_1 = 0{,}82$, $k_3 = 0{,}85$

Çözüm:

Boyutsuz moment katsayısı:

$K = \frac{250 \times 10^6}{300 \times 540^2 \times 20} = 0{,}1429$

Basınç bloğu:

$a = 540 \left(1 - \sqrt{1 - \frac{2 \times 0{,}1429}{0{,}85}}\right) = 540 \times 0{,}1917 = 103{,}5\;\text{mm}$

Senaryo A — B420C ($f_{yd} = 365{,}2\;\text{MPa}$):

$A_{s,A} = \frac{250 \times 10^6}{365{,}2 \times (540 - 51{,}75)} = 1\,401\;\text{mm}^2 \implies \text{Seçim: } 5\phi 20\;(1\,571\;\text{mm}^2)$

Senaryo B — B500C ($f_{yd} = 434{,}8\;\text{MPa}$):

$A_{s,B} = \frac{250 \times 10^6}{434{,}8 \times 488{,}25} = 1\,177\;\text{mm}^2 \implies \text{Seçim: } 4\phi 20\;(1\,257\;\text{mm}^2)$

Kapasite Kesme Kuvveti (TBDY 2018 Denklem 7.5):

B420C için ($f_{yk}^{pek} = 1{,}25 \times 420 = 525\;\text{MPa}$):

$a_p^A = \frac{1571 \times 525}{0{,}85 \times 20 \times 300} = 161{,}7\;\text{mm}$

$M_p^A = 1571 \times 525 \times \left(540 - 80{,}85\right) = 378{,}6\;\text{kNm}$

B500C için ($f_{yk}^{pek} = 1{,}25 \times 500 = 625\;\text{MPa}$):

$a_p^B = \frac{1257 \times 625}{5\,100} = 153{,}9\;\text{mm}$

$M_p^B = 1257 \times 625 \times \left(540 - 76{,}95\right) = 363{,}4\;\text{kNm}$

Simetrik yükleme ile ($l_n = 5{,}7\;\text{m}$):

$V_e^A = \frac{2 \times 378{,}6}{5{,}7} = \mathbf{132{,}8\;\text{kN}}$

$V_e^B = \frac{2 \times 363{,}4}{5{,}7} = \mathbf{127{,}5\;\text{kN}}$

Sonuç: B500C kullanıldığında kapasite kesme kuvveti B420C'ye göre ~%4 daha düşük çıkmaktadır. Daha az enine donatı gerekebilir; ancak kolon tarafında güçlü kolon kontrolü için B500C'nin yüksek pekleşmeli dayanımı kritikliğini korur.

17. Sık Yapılan Hatalar

1. B420 veya B500 kullanımı — Süneklik harfi (C) belirtilmeden sipariş ve teslimat yapılması; B kalite çeliğin şantiyeye gelmesi riski.
2. Yanlış $f_{yd}$ ataması — B420C projesi için $f_{yd} = 435\;\text{MPa}$ (B500C değeri) kullanmak veya tersini yapmak.
3. Pekleşme faktörü unutulması — TBDY 2018 kapasite hesaplarında $1{,}25 \times f_{yk}$ yerine $f_{yd}$ veya $f_{yk}$ kullanmak.
4. Bükme mandrel ihmali — Sahadaki bükme makinelerinin TS 708:2016 Çizelge 5 mandrel değerlerine ayarlanmaması.
5. Depolama karışıklığı — B420C ve B500C demetlerinin şantiyede ayrı etiketlenmemesi; yanlış çeliğin dökümde kullanılması.
6. Test sertifikası eksikliği — Her demet için EN 10204 Tip 3.1 muayene belgesi talep edilmemesi.
7. Kaynaklama hatası — Bükülmüş noktalarda kaynak uygulanması veya soğuk işlem görmüş bölgelerin kaynak yapılması.
8. Güçlü kolon ihmal — B500C'ye geçişte TBDY 2018 Madde 7.4 güçlü kolon ve birleşim bölgesi kesme kontrollerinin yeniden yapılmaması.

Donatı Sınıfı Seçim Akışı

Nervür Geometrisi Kesit Detayı

Kaynaklar

1. TS 708:2016 — Çelik: Betonarme için donatı çeliği. Türk Standardları Enstitüsü, Mart 2016. Madde 7.4, Çizelge 4, Çizelge 5, Çizelge 8, Çizelge 9.
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Madde 5.4.1, Madde 7.3.1–7.3.4, Ek 5A.
3. TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE. Madde 3.2, 7.1, 7.4.
4. EN 1992-1-1:2004 — Eurocode 2: Design of Concrete Structures. Annex C.
5. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Ders Notları, 2026.
6. İçdaş Çelik, Nervürlü İnşaat Çeliklerinde Kalite Sınıflandırması, Teknik Kılavuz.
7. TS EN ISO 15630-1 — Betonarme donatı — Deney yöntemleri.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• İnşaat Demiri Hesaplama
• Döşeme Donatısı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.