B420C Nedir? B500C ile Özellik ve Dayanım Farkları

Konu Türü: Karşılaştırma | Seviye: Temel–Orta | Güncelleme: 2026 Yönetmelik: TS 708:2016, TBDY 2018 Madde 7.2.5.3

1. Temel Tanımlar
2. Mekanik Özellikler
3. Tasarım Dayanımları
4. Süneklik Karşılaştırması
5. Nervür Geometrisi
6. Anma Çapı, Kesit Alanı ve Birim Ağırlık
7. Kullanım Alanı Karşılaştırması
8. Boyutlandırma Etkisi
9. Pekleşme Etkisi (Kapasite Hesabı)
10. Kaynaklanabilirlik
11. Bükme Mandrel Çapı
12. Depolama ve Saha Uygulaması
13. Ekonomik Karşılaştırma
14. Tercih Rehberi
15. Özet Karşılaştırma Tablosu
16. Örnek Problemler
17. Sık Yapılan Hatalar
18. Donatı Çeliği Karşılaştırması
19. Nervür Geometrisi Kesit Detayı

Özet

B420C ve B500C, Türkiye'de betonarme yapılarda en yaygın kullanılan iki nervürlü donatı çeliği sınıfıdır. Her ikisi de TS 708:2016 kapsamında tanımlanmış olup yüksek süneklik sınıfı C'ye aittir. TBDY 2018 Madde 7.2.5.3(b)'ye göre deprem etkisini karşılayacak betonarme elemanlarda TS 708'deki B420C ve B500C kullanılır; S420 ancak Rm/Re < 1,35 ve eşdeğer karbon oranı ≤ %0,55 koşuluyla kullanılabilir. B500C, B420C'ye kıyasla ~%16 daha az donatı alanı gerektirir; buna karşılık TS 500 Denk. (9.1)'de kenetlenme boyu $f_{yd}$ ile orantılı olduğundan B500C'de kenetlenme ve bindirme boyları yaklaşık %19 uzar. Bu makalede iki sınıfın tüm kritik özellikleri, Türkiye mevzuatı, saha pratikleri, nervür geometrisi ve sayısal örnek problemler ile birlikte karşılaştırmalı olarak sunulmaktadır.

1. Temel Tanımlar

B420C: Akma dayanımı karakteristik değeri 420 MPa, süneklik sınıfı C (yüksek süneklik). B500C: Akma dayanımı karakteristik değeri 500 MPa, süneklik sınıfı C (yüksek süneklik).

Sınıf kodu açıklaması:

• B: Betonarme için donatı çeliği
• 420/500: Karakteristik akma dayanımı (N/mm² = MPa)
• C: Süneklik sınıfı (C = yüksek süneklik; B = orta süneklik; A = düşük süneklik)

TS 708 kapsamında tanımlanan betonarme donatı çeliği sınıfları: S220, S420, B420B, B420C, B500A, B500B, B500C. Deprem etkisini karşılayan betonarme elemanlarda TBDY 2018 Madde 7.2.5.3(b) B420C ve B500C'yi, ek koşullarla da S420'yi öngörür.

Saha Notu: Çelik alımlarında fatura ve nakliye belgelerinde yalnız "B420" veya "B500" yazan malzemelerde süneklik sınıfı harfi mutlaka doğrulanmalıdır: TS 708'de B420B/B420C ve B500A/B500B/B500C ayrı sınıflardır ve deprem etkisini karşılayan elemanlarda TBDY 2018 Madde 7.2.5.3(b) C sınıfını (koşullu olarak S420'yi) öngörür. Teslimatta ürünün TSE belgesi ve TS EN 10204'e göre düzenlenmiş muayene belgesi (ör. Tip 3.1) istenmesi önerilir.

Dikkat: Yapı denetim sürecinde kullanılan çeliğin test sertifikasındaki akma dayanımı (Re), hem minimum ($\ge 420$ veya $\ge 500\text{MPa}$) hem de maksimum ($R_{e,maks}/R_{e,nom}\le 1,30$) sınırlarını sağlamalıdır.

2. Mekanik Özellikler (TS 708:2016)

Sınır değerler TS 708 Çizelge 2 ve 3'tendir (2010 baskısı); bunlar istatistiksel karakteristik değerlerdir (Re için p = 0,95; Agt, Rm/Re ve Re,act/Re,nom için p = 0,90).

Saha Notu: Rm/Re üst sınırı (< 1,35), B kalite çeliklerde yoktur (TS 708 Çizelge 3'te B420B ve B500B için yalnız Rm/Re ≥ 1,08). Bu üst sınır önemlidir çünkü çeliğin gerçek dayanımının hesap dayanımından çok yüksek olması, TBDY 2018 deprem hesabında kapasite tasarımını (güçlü kolon, kesme kontrolü) olumsuz etkiler.

Dikkat: TS 708 C sınıfı için hem çekme/akma oranını ($1,15\le R_m/R_e<1,35$) hem de deneysel akma dayanımının anma değerine oranını ($R_{e,act}/R_{e,nom}\le 1,30$) sınırlar. Bu sınırları aşan çelik C sınıfı koşulunu sağlamadığından TBDY 2018 Madde 7.2.5.3(b)'nin öngördüğü B420C/B500C tanımına da girmez.

2.1 Gerilme–Birim Şekil Değiştirme (σ–ε) Davranışı

TBDY 2018 Ek 5A (5A.2), doğrusal olmayan yöntemlerle şekildeğiştirmeye göre değerlendirmede donatı çeliği için akma platosu ve pekleşmeli kol içeren bir gerilme–şekildeğiştirme bağıntısı (Denk. 5A.7) tanımlar; yeni binalarda $f_{sy}$ yerine Tablo 5.1'deki beklenen dayanım $f_{ye}=1,2f_{yk}$ esas alınır (Madde 5.4.1.5). Tablo 5A.1'deki temel parametreler:

B420C için akma gerilmesi $f_{sy}=420\text{MPa}$, birim şekil değiştirme ${\epsilon }_{sy}=0,0021$'dir. B500C için ise $f_{sy}=500\text{MPa}$ ve ${\epsilon }_{sy}=0,0025$'tir. Her iki sınıfta da elastisite modülü $E_s=200000\text{MPa}$'dır.

3. Tasarım Dayanımları

TS 500:2000 Madde 6.2.5'e göre tasarım akma dayanımı $f_{yd}$ (donatı çeliğinin tüm sınıfları için ${\gamma }_{ms}=1,15$):

$$f_{yd}=\frac{f_{yk}}{{\gamma }_s}$$

Saha Notu: Tasarım hesaplarında ${\gamma }_s=1,15$ kullanılır. TBDY 2018'de kiriş ve kolon kesme kuvveti hesabında uç moment kapasiteleri, daha kesin hesap yapılmadıkça $M_p\approx 1,4M_r$ alınabilir (Madde 7.3.7.2 ve 7.4.5.1); kolon-kiriş birleşim bölgesi kesmesinde kiriş donatısı gerilmesi $1,25f_{yk}$ alınır (Denk. 7.11). Güçlü kolon koşulu (Denk. 7.3) taşıma gücü momentleriyle ($M_r$) kontrol edilir. Aynı tasarım momenti için boyutlandırılan kesitte $A_s\cdot f_{yk}$ çarpımı iki sınıfta yaklaşık eşit kaldığından B500C kullanımı bu kontrolleri kendiliğinden daha kritik hâle getirmez; belirleyici olan gerekenden fazla donatı konulmasıdır.

Dikkat: Projedeki $f_{yd}$ değeri çelik sınıfına göre seçilmelidir; B420C projesinde $f_{yd}=435\text{MPa}$ (B500C değeri) kullanmak gerekli donatıyı yaklaşık %16 eksik hesaplatır ve güvensiz tarafta kalır.

4. Süneklik Karşılaştırması

TS 708 Çizelge 2'de B420 ve B500 sınıfları için en büyük karbon eşdeğeri %0,50'dir; TBDY 2018 Madde 7.2.5.3(b) S420 için %0,55 sınırı koyar. Kaynak yapılacak donatıda TS 500 Madde 3.2'ye göre karbon eşdeğeri 0,40'ı geçmemelidir.

Saha Notu: TBDY 2018 Madde 7.2.5.3(b) uyarınca deprem etkisini karşılayacak betonarme elemanlarda TS 708'deki B420C veya B500C kullanılır; TS 708 koşullarına ek olarak Rm/Re < 1,35 ve eşdeğer karbon oranı ≤ %0,55 olan S420 de kullanılabilir. B420B ve B500B bu maddede yer almaz.

Dikkat: TS 708 sınıfları süneklik harfiyle tanımlanır (B420B, B420C, B500A, B500B, B500C); yalnız "B420" veya "B500" yazan belgede sınıf harfi eksiktir ve malzeme kabul edilmeden önce sınıf, ürün belgesi ve muayene belgesiyle doğrulanmalıdır.

5. Nervür Geometrisi (TS 708:2016 Madde 7.4)

Nervürlü çelik çubukların betonla aderansı, nervür geometrisine doğrudan bağlıdır. TS 708 Madde 7.4.2 enine nervürler için aşağıdaki sınır değerleri verir (2010 baskısında Çizelge 8 ve 9):

Bağıl nervür alanı ($f_R$) TS 708:2016 Çizelge 9:

• $d\le 6\text{mm}$: $f_R\ge 0,035$
• $6\text{mm}<d\le 12\text{mm}$: $f_R\ge 0,040$
• $d>12\text{mm}$: $f_R\ge 0,056$

$f_R$ değeri TS EN ISO 15630-1 yöntemine göre ölçülür.

Saha Notu: Şantiyeye gelen B420C ve B500C çeliklerinin TS 708 kapsamında TSE ürün belgesi bulunmalı ve teslimatlar için muayene belgesi (test sertifikası) temin edilmelidir; çubuk üzerindeki imalatçı işareti belgedeki imalatçıyla karşılaştırılabilir (TS 708 Madde 10).

6. Anma Çapı, Kesit Alanı ve Birim Ağırlık Tablosu

Pratik ağırlık formülü: $G[\text{kg/m}]\approx \frac{d^2}{162}$ ($d$ mm cinsinden)

Saha Notu: Donatı ağırlıkları şantiyede terazi ile kontrol edilebilir. TS 708'in 2010 baskısında (Madde 7.3.2) birim uzunluk anma kütlesi toleransı, anma çapı 8,0 mm'den büyük çubuklar için ±%4,5, 8,0 mm ve daha küçük çubuklar için ±%6,0'dır.

7. Kullanım Alanı Karşılaştırması

8. Boyutlandırma Etkisi

Aynı moment kapasitesi için gerekli donatı alanı farkı:

B420C için gerekli donatı alanı:

$$A_{s,420}=\frac{M_d}{f_{yd,420}\cdot z}=\frac{M_d}{365\cdot z}$$

B500C için gerekli donatı alanı:

$$A_{s,500}=\frac{M_d}{f_{yd,500}\cdot z}=\frac{M_d}{435\cdot z}$$

Donatı alanı oranı:

$$\frac{A_{s,500}}{A_{s,420}}=\frac{365}{435}=0,839\Rightarrow \text{B500C ile }\approx \%16\text{ daha az donatı gerekir}$$

Bu tasarruf, büyük açıklıklı kirişler ve ince döşemelerde önemli beton örtüsü, sıkışma ve işçilik avantajı sağlar.

Saha Notu: B500C tercih edilmesi durumunda çubuk çapları ve aralıkları yeniden hesaplanmalıdır. Kirişlerde minimum çekme donatısı oranı TS 500:2000 Denk. (7.3) ve TBDY 2018 Madde 7.4.2.1'de $\rho \ge 0,8f_{ctd}/f_{yd}$'dir; $f_{yd}$ büyüdüğü için B500C'de bu alt sınır azalır (C30/37 için 0,0028 → 0,0023). Kolonlarda boyuna donatı oranı her iki sınıf için %1–%4 aralığındadır (TBDY 2018 Madde 7.3.2.1).

9. Pekleşme Etkisi (Kapasite Hesabı)

TBDY 2018'de kapasite tasarımı pekleşmeyi iki yolla hesaba katar: kiriş ve kolon kesme kuvvetinde uç moment kapasiteleri, daha kesin hesap yapılmadıkça $M_p\approx 1,4M_r$ alınır (Madde 7.3.7.2 ve 7.4.5.1); kolon-kiriş birleşim bölgesi kesme kuvvetinde kiriş donatısı gerilmesi $1,25f_{yk}$ alınır (Denk. 7.11). Şekildeğiştirmeye göre değerlendirmede ise beklenen akma dayanımı $f_{ye}=1,2f_{yk}$'dir (Madde 5.4.1.5, Tablo 5.1).

$$V_e=1,25f_{yk}(A_{s1}+A_{s2})-V_{kol}$$

Dikkat: Donatı sınıfı değiştirildiğinde (ör. B420C → B500C) kesitler yeniden boyutlandırılacağından güçlü kolon koşulu ($M_{ra}+M_{r\ddot{u}}\ge 1,2(M_{ri}+M_{rj})$, Denk. 7.3) ve birleşim bölgesi kesme kontrolü (Denk. 7.11–7.13) yeni donatıyla tekrarlanmalıdır; seçilen donatı gerekenden fazlaysa kiriş kapasitesi ve birleşim kesmesi artar.

10. Kaynaklanabilirlik (Weldability)

Kaynaklanabilirlik için karbon eşdeğeri:

$$C_{eq}=C+\frac{Mn}{6}+\frac{Cr+Mo+V}{5}+\frac{Ni+Cu}{15}$$

TS 500:2000 Madde 3.2'ye göre kaynak yapılacak doğal sertlikteki donatı çeliklerinde karbon eşdeğeri $C_{eq}\le 0,40$ olmalı; soğukta işlem görmüş çeliklere kaynak yapılamaz.

Saha Notu: Donatı ısıtılmadan ve en az 6φ çaplı merdane etrafında bükülmelidir (TS 500 Madde 9.4); bükülmüş donatının beton döküldükten sonra açılarak doğrultulması sakıncalıdır. Kaynak işleri kaynaklanabilir çelikle ve TS EN ISO 17660'a göre yapılmalı; bükülmüş bölgelere yakın kaynaktan kaçınılmalıdır.

11. Bükme Mandrel Çapı (TS 708:2016)

TS 708'in 2010 baskısında bükmeye elverişlilik bükme ve ters bükme deneyleriyle belirlenir (Madde 7.2.4); deneyde kullanılacak en büyük mandrel çapı S kalite çelikte bütün çaplar için 5d'dir (Çizelge 5), ters bükme deneyinde ise aşağıdaki gibidir (Çizelge 6):

Saha Notu: Tablo 10'daki değerler çeliğin kabul deneyine aittir (deney mandreli bu değerlerden büyük olamaz); şantiyede uygulanacak bükme çapı ise tasarım kurallarına göre seçilir; TS 500 Madde 9.4 boyuna donatının en az 6φ çaplı merdane etrafında ısıtılmadan bükülmesini ister.

12. Depolama ve Saha Uygulaması

12.1 Depolama Kuralları

• Donatı çelikleri doğrudan zemine değil, zeminle ve su birikintisiyle temas etmeyecek yükseklikteki (ör. 15 cm ve üzeri) ahşap veya beton altlıklar üzerine yerleştirilmelidir.
• Uzun süreli dış ortam depolamalarında muşamba veya brandayla örtülmeli; yeraltı suyu ve yağmurdan korunmalıdır.
• Yüzeysel pas (kırmızı-turuncu renk) kabul edilebilir düzeydedir; bununla birlikte pul pul dökülen, derin oyuk bırakan aşırı korozyon kabul edilmez.
• Farklı çelik sınıfları (B420C / B500C) ve çaplar birbirinden ayrı demetlerde etiketlenerek depolanmalıdır; karıştırılma riski yüksektir.

12.2 Korozyon ve Pas

Kaplamalı çelikler (epoksi kaplı veya galvanizli) ilgili ürün standardına göre ayrıca muayene edilir.

Saha Notu: Depreme hazırlık bağlamında İmar Kanunu 3194, Yapı Denetimi Kanunu 4708 ve İş Güvenliği Kanunu 6331 çerçevesinde şantiye denetimleri donatı depolaması ve işçiliği de kapsar.

Dikkat: Plastik ambalajlı "paketlenmiş" demirlerin açılması sırasında oluşabilecek mekanik hasar (kıvrılma, çentikleme) kritik gerilme bölgelerinde yorulma çatlaklarına zemin hazırlayabilir.

13. Ekonomik Karşılaştırma

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 2025 Birim Fiyat Cetveli (17.01.2025) kapsamında betonarme donatı çeliği (nervürlü) için:

• Poz 15.160.1001 — Nervürlü çelik hasırın yerine konulması: 2024 birim fiyatı ~32.181 TL/ton
• B420C/B500C çubuğun yerine konulması işçilik pozu: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2025 birim fiyat listesinde güncel fiyat kontrol edilmelidir.

14. Tercih Rehberi

15. Özet Karşılaştırma Tablosu

16. Örnek Problemler

Problem 1 — Kolay

Veriler:

• Beton sınıfı: C30/37
• Donatı sınıfı: B420C
• Tasarım momenti: $M_d=120\text{kNm}$
• Kiriş genişliği: $b_w=250\text{mm}$
• Faydalı yükseklik: $d=450\text{mm}$
• $k_1=0,82$, $k_3=0,85$, ${\gamma }_{mc}=1,5$, ${\gamma }_s=1,15$

İstenen: Gerekli çekme donatısı alanı $A_s$'yi hesaplayınız.

Çözüm:

Adım 1 — Tasarım dayanımları (TS 500:2000 Madde 6.2.5):

$$f_{cd}=\frac{f_{ck}}{{\gamma }_{mc}}=\frac{30}{1,5}=20\text{MPa}$$ $$f_{yd}=\frac{f_{yk}}{{\gamma }_s}=\frac{420}{1,15}=365,2\text{MPa}$$

Adım 2 — Boyutsuz moment katsayısı:

$$K=\frac{M_d}{b_w\cdot d^2\cdot f_{cd}}=\frac{120\times 10^6}{250\times 450^2\times 20}=\frac{120\times 10^6}{1,0125\times 10^9}=0,1185$$

Adım 3 — Eşdeğer basınç bloğu derinliği (TS 500:2000 eşdeğer dikdörtgen blok):

$$a=d\left(1-\sqrt{1-\frac{2K}{k_3}}\right)=450\left(1-\sqrt{1-\frac{2\times 0,1185}{0,85}}\right)=450\times 0,1508=67,9\text{mm}$$

Adım 4 — Donatı alanı:

$$A_s=\frac{M_d}{f_{yd}\cdot (d-a/2)}=\frac{120\times 10^6}{365,2\times (450-33,9)}=\frac{120\times 10^6}{365,2\times 416,1}=789,7{\text{mm}}^2$$

Adım 5 — Donatı seçimi: $4\varphi 16$ → $A_s=4\times 201=804{\text{mm}}^2$ ✓

Sonuç: $A_s=789,7{\text{mm}}^2$, $4\varphi 16$ donatı seçilebilir (804 mm²).

Kontrol — Donatı oranı sınırları (TS 500:2000 Madde 7.3, Denk. 7.3–7.5):

$$\rho =\frac{804}{250\times 450}=0,00715({\rho }_{min}=0,0028<\rho <0,85{\rho }_b=0,0202;\rho \le 0,02)⟹\text{Su¨nek davranıs¸}✓$$

Problem 2 — Orta

Verilen: B420C yerine B500C kullanıldığında aynı kiriş kesiti için gerekli donatı tasarrufunu ve 3$\varphi$20 donatısının C30/37 beton ile B500C çelikte kesitin taşıyabileceği momenti hesaplayınız.

Veriler:

• $b_w=250\text{mm}$, $d=450\text{mm}$
• Beton: C30/37 ($f_{cd}=20\text{MPa}$, $k_1=0,82$, $k_3=0,85$)
• Donatı sınıfı: B500C ($f_{yd}=435\text{MPa}$)
• Seçilen donatı: $3\varphi 20$ → $A_s=942{\text{mm}}^2$

Çözüm:

a) B420C–B500C karşılaştırma (aynı moment için):

B420C ile: $A_{s,420}=789,7{\text{mm}}^2$ → $4\varphi 16$ (804 mm²)

B500C ile:

$$A_{s,500}=\frac{A_{s,420}\times f_{yd,420}}{f_{yd,500}}=\frac{789,7\times 365,2}{435}=663,0{\text{mm}}^2$$

Gerekli donatı azalması: $789,7-663,0=126,7{\text{mm}}^2$ → ~%16 tasarruf

b) $3\varphi 20$ ($A_s=942{\text{mm}}^2$) ile moment kapasitesi:

Adım 1 — Basınç bloğu derinliği:

$$a=\frac{A_s\cdot f_{yd}}{k_3\cdot f_{cd}\cdot b_w}=\frac{942\times 435}{0,85\times 20\times 250}=\frac{409770}{4250}=96,4\text{mm}$$

Adım 2 — Tarafsız eksen derinliği:

$$c=\frac{a}{k_1}=\frac{96,4}{0,82}=117,6\text{mm}$$

Adım 3 — Çelik birim uzaması kontrolü:

$${\epsilon }_s=0,003\times \frac{d-c}{c}=0,003\times \frac{450-117,6}{117,6}=0,00848>{\epsilon }_{sd}=0,00217✓$$

Adım 4 — Moment kapasitesi:

$$M_r=A_s\cdot f_{yd}\cdot \left(d-\frac{a}{2}\right)=942\times 435\times \left(450-\frac{96,4}{2}\right)=942\times 435\times 401,8=164,7\text{kNm}$$

Sonuç: $3\varphi 20$ donatısı ile B500C kullanıldığında $M_r=164,7\text{kNm}$.

Problem 3 — Zor

Senaryo: Deprem bölgesindeki bir betonarme kirişte B500C ile B420C arasındaki kapasite kesme farkını karşılaştırın.

Veriler:

• Beton: C30/37 ($f_{ck}=30\text{MPa}$, $f_{cd}=20\text{MPa}$)
• Kiriş: $b_w=300\text{mm}$, $d=540\text{mm}$, $L=6\text{m}$
• Tasarım momenti: $M_d=250\text{kNm}$
• $k_1=0,82$, $k_3=0,85$

Çözüm:

Boyutsuz moment katsayısı:

$$K=\frac{250\times 10^6}{300\times 540^2\times 20}=0,1429$$

Basınç bloğu:

$$a=540\left(1-\sqrt{1-\frac{2\times 0,1429}{0,85}}\right)=540\times 0,1853=100,0\text{mm}$$

Senaryo A — B420C ($f_{yd}=365,2\text{MPa}$):

$$A_{s,A}=\frac{250\times 10^6}{365,2\times (540-50,0)}=1397{\text{mm}}^2⟹\text{Sec¸im: }5\varphi 20(1571{\text{mm}}^2)$$

Senaryo B — B500C ($f_{yd}=434,8\text{MPa}$):

$$A_{s,B}=\frac{250\times 10^6}{434,8\times 490,0}=1173{\text{mm}}^2⟹\text{Sec¸im: }4\varphi 20(1257{\text{mm}}^2)$$

Kapasite Kesme Kuvveti (TBDY 2018 Madde 7.4.5.1, Denk. 7.9): $V_e=V_{dy}\pm (M_{pi}+M_{pj})/{\ell }_n$; daha kesin hesap yapılmadıkça $M_p\approx 1,4M_r$ alınabilir. Düşey yük kesmesi $V_{dy}$ iki senaryoda aynı olduğundan karşılaştırmada yalnız deprem terimi hesaplanmıştır; kiriş uçlarındaki donatı iki uçta aynı kabul edilmiştir.

B420C için ($5\varphi 20$, $f_{yd}=365,2\text{MPa}$):

$$a^A=\frac{1571\times 365,2}{0,85\times 20\times 300}=112,5\text{mm}$$ $$M_r^A=1571\times 365,2\times (540-56,25)=277,5\text{kNm}\Rightarrow M_p^A\approx 1,4\times 277,5=388,5\text{kNm}$$

B500C için ($4\varphi 20$, $f_{yd}=434,8\text{MPa}$):

$$a^B=\frac{1257\times 434,8}{5100}=107,2\text{mm}$$ $$M_r^B=1257\times 434,8\times (540-53,6)=265,8\text{kNm}\Rightarrow M_p^B\approx 1,4\times 265,8=372,1\text{kNm}$$

Simetrik yükleme ile (${\ell }_n=5,7\text{m}$), deprem terimi:

$$\frac{M_{pi}^A+M_{pj}^A}{{\ell }_n}=\frac{2\times 388,5}{5,7}=136,3\text{kN}$$ $$\frac{M_{pi}^B+M_{pj}^B}{{\ell }_n}=\frac{2\times 372,1}{5,7}=130,6\text{kN}$$

Sonuç: Seçilen donatılarla B500C kirişte deprem kaynaklı kapasite kesmesi B420C'ye göre ~%4 daha düşük çıkmaktadır; fark, iki seçimdeki $A_s\cdot f_{yd}$ farkından (573,7 kN ve 546,5 kN) kaynaklanır. Daha az enine donatı gerekebilir. Aynı tasarım momenti için boyutlandırılan kesitlerde $A_s\cdot f_{yk}$ çarpımı yakın kaldığından B500C kullanımı güçlü kolon kontrolünü (Denk. 7.3) kendiliğinden daha kritik yapmaz; belirleyici olan seçilen donatı fazlalığıdır.

17. Sık Yapılan Hatalar

1. B420 veya B500 kullanımı — Süneklik harfi (C) belirtilmeden sipariş ve teslimat yapılması; B kalite çeliğin şantiyeye gelmesi riski.
2. Yanlış $f_{yd}$ ataması — B420C projesi için $f_{yd}=435\text{MPa}$ (B500C değeri) kullanmak veya tersini yapmak.
3. Pekleşmenin unutulması — Kiriş ve kolon kesmesinde $M_p\approx 1,4M_r$ yerine $M_r$, birleşim kesmesinde $1,25f_{yk}$ yerine $f_{yd}$ kullanmak (TBDY 2018 Madde 7.3.7.2, 7.4.5.1, Denk. 7.11).
4. Bükme çapı ihmali — Şantiyede boyuna donatının TS 500 Madde 9.4'teki en az 6φ merdane kuralına uymadan bükülmesi.
5. Depolama karışıklığı — B420C ve B500C demetlerinin şantiyede ayrı etiketlenmemesi; yanlış çeliğin dökümde kullanılması.
6. Test sertifikası eksikliği — Her demet için EN 10204 Tip 3.1 muayene belgesi talep edilmemesi.
7. Kaynaklama hatası — Bükülmüş noktalarda kaynak uygulanması veya soğuk işlem görmüş bölgelerin kaynak yapılması.
8. Güçlü kolon ihmali — B500C'ye geçişte TBDY 2018 Madde 7.3.5.1 güçlü kolon (Denk. 7.3) ve Madde 7.5.2 birleşim bölgesi kesme kontrollerinin yeniden yapılmaması.

Nervür Geometrisi Kesit Detayı

Kaynaklar

1. TS 708:2016 — Çelik: Betonarme için donatı çeliği. Türk Standardları Enstitüsü, Mart 2016. Sayısal sınırlar için 2010 baskısı: Çizelge 2, 3, 6, 8, 9; Madde 7.3.2, 7.4.2, 10.
2. TBDY 2018 — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Madde 5.4.1.5 (Tablo 5.1), 7.2.5.3, 7.3.5.1, 7.3.7, 7.4.2, 7.4.5, 7.5.2, Ek 5A.
3. TS 500:2000 — Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları. TSE. Madde 3.2, 6.2.5, 7.3, 9.1.2, 9.4.
4. EN 1992-1-1:2004 — Eurocode 2: Design of Concrete Structures. Annex C.
5. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Ders Notları, 2026.
6. İçdaş Çelik, Nervürlü İnşaat Çeliklerinde Kalite Sınıflandırması, Teknik Kılavuz.
7. TS EN ISO 15630-1 — Betonarme donatı — Deney yöntemleri.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla ilgili ücretsiz mühendislik hesaplama araçlarımızla ön tasarım ve kontrol yapabilirsiniz:

• İnşaat Demiri Hesaplama
• Döşeme Donatısı Hesaplama

Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.

yapidan (2026). B420C Nedir? B500C ile Özellik ve Dayanım Farkları. Yapıdan — İnşaat Mühendisliği Bilgi Portalı. https://yapidan.com/kategoriler/ba/b420c-b500c-donati-celigi-karsilastirmasi