Korozyon Nedir? Betonarmede Donatı Korozyonu ve Önlenmesi

Korozyon, metalin çevresiyle elektrokimyasal tepkimesi sonucu bozunmasıdır (halk dilinde paslanma). İnşaat mühendisliğinde en kritik biçimi donatı korozyonudur: betonarme içindeki çelik donatının pas tabakası oluşturarak hacminin artması, betonu çatlatması ve kesitini azaltarak yapı güvenliğini tehdit etmesidir. Korozyon, betonarme yapıların dayanıklılığını (servis ömrünü) belirleyen başlıca bozunma mekanizmasıdır ve karbonatlasma terimi ile yakından ilişkilidir.

Tanım ve Temel Kavramlar

Sağlam betonun yüksek alkaliliği (pH ≈ 13) donatı yüzeyinde ince, koruyucu bir pasif tabaka oluşturur ve çeliği korozyondan korur. Korozyonun başlaması için bu pasifliğin bozulması gerekir. Korozyon elektrokimyasal bir olaydır: donatı üzerinde anot (metalin çözündüğü) ve katot bölgeleri oluşur; süreç için nem ve oksijen gereklidir.

Türleri ve Başlatıcıları

Tablo: Türleri ve Başlatıcıları özeti.

Tüm sütunlar için yana kaydırın →

Tablo 1 — Başlatıcı / Mekanizma / Korozyon tipi
Başlatıcı	Mekanizma	Korozyon tipi
Karbonatlaşma	CO₂ betona nüfuz eder, pH düşer	Yaygın (geniş alan)
Klorür etkisi	Cl⁻ iyonları pasif tabakayı deler	Noktasal (pitting)

Klorür kaynaklı korozyon (deniz ortamı, buz çözücü tuz) genellikle daha hızlı ve daha tehlikelidir.

Hasar Süreci

Başlama: Karbonatlaşma cephesi veya klorür donatıya ulaşır; pasiflik bozulur.
Yayılma: Nem + oksijen ile pas oluşur.
Hacim artışı: Pas, çeliğe göre çok daha hacimlidir; beton içinde çekme gerilmesi doğurur.
Çatlama / dökülme (spalling): Pas payı çatlar, beton dökülür, donatı açığa çıkar.
Kesit kaybı: Donatı alanı azalır → taşıma gücü düşer.

Türkiye Uygulamaları ve Korunma

Koruma stratejisi TS EN 206 maruz kalma sınıflarına dayanır:

XC1–XC4: Karbonatlaşma kaynaklı korozyon ortamları.
XD1–XD3: Klorür (deniz dışı, ör. tuz).
XS1–XS3: Deniz kaynaklı klorür.

Başlıca önlemler: yeterli pas payı, düşük su/çimento oranı, uygun beton sınıfı, iyi kür, gerektiğinde epoksi kaplı/paslanmaz donatı ve katodik koruma.

Yaygın Hatalar

Yetersiz pas payı: Karbonatlaşma/klorürün donatıya hızlı ulaşması.
Yüksek su/çimento oranı: Geçirimli beton → hızlı korozyon.
Maruz kalma sınıfının dikkate alınmaması: Deniz/tuz ortamında yetersiz beton.

İlgili Standartlar ve Yönetmelikler

TS EN 206 — Maruz kalma sınıfları
TS EN 1992-1-1 (Eurocode 2) — Dayanıklılık ve pas payı
TS EN ISO 12944 — Çelik korozyon koruması (boya)

İlgili İçerikler

Kaynaklar

TS EN 206 — Beton: Maruz Kalma Sınıfları, TSE.
TS EN 1992-1-1 — Betonarme Yapıların Tasarımı (Eurocode 2).
TS EN ISO 12944 — Boya Sistemleriyle Korozyon Koruması.

Son güncelleme: 25 Mayıs 2026

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları:

Korozyon nedir?

Korozyon, metalin çevresiyle elektrokimyasal tepkimesi sonucu bozunmasıdır (paslanma). Betonarmede en kritik biçimi donatı korozyonudur: çelik donatının pas tabakası oluşturarak hacminin artması ve betonu çatlatmasıdır.

Betonarmede donatı korozyonu nasıl başlar?

Sağlam betonun yüksek pH'ı (≈13) donatı üzerinde koruyucu pasif tabaka oluşturur. Bu tabaka iki nedenle bozulur: (1) karbonatlaşma ile betonun pH'ının düşmesi, (2) klorür iyonlarının donatıya ulaşması. Pasiflik bozulunca nem ve oksijen varlığında korozyon başlar.

Karbonatlaşma ve klorür etkisi arasındaki fark nedir?

Karbonatlaşma, havadaki CO2'nin betona yavaşça nüfuz edip pH'ı düşürmesiyle yaygın (geniş alanlı) korozyon başlatır. Klorür (deniz suyu, buz çözücü tuz) ise noktasal (çukurcuk/pitting) korozyona yol açar ve genellikle daha hızlı, daha tehlikelidir.

Donatı korozyonu betona ne yapar?

Pas, asıl çeliğe göre birkaç kat daha hacimlidir. Bu hacim artışı beton içinde çekme gerilmesi oluşturur; pas payını çatlatır, yüzeyde dökülmeye (spalling) yol açar ve donatı kesitini azaltarak taşıma gücünü düşürür.

Maruz kalma sınıfı nedir?

TS EN 206, betonun bulunduğu çevreyi maruz kalma sınıflarıyla tanımlar: karbonatlaşma için XC1–XC4, klorür için XD (tuz) ve XS (deniz). Sınıf arttıkça gerekli minimum beton sınıfı, pas payı ve düşük su/çimento oranı sıkılaşır.

Donatı korozyonu nasıl önlenir?

Başlıca önlemler: yeterli pas payı, düşük su/çimento oranı ve uygun beton sınıfı, iyi sıkıştırma ve kür, maruz kalma sınıfına uygun çimento/katkı, gerektiğinde epoksi kaplı veya paslanmaz donatı, korozyon önleyici katkılar ve katodik koruma.

Çelik yapılarda korozyon nasıl önlenir?

Çelik yapılarda korozyon; galvanizleme (çinko kaplama), boya koruma sistemleri (TS EN ISO 12944) ve uygun detaylandırma (su biriktirmeyen kesitler) ile önlenir. Koruma sistemi ortamın korozivite kategorisine göre seçilir.