Pas payı (concrete cover, beton örtüsü), betonarme bir elemanda en dıştaki donatının beton yüzeyine olan mesafesidir. Betonun donatıyı korumasını sağlayan kritik parametredir. TS 500 ve Eurocode 2'ye göre minimum değerler; çevre sınıfı, beton sınıfı, donatı çapı ve yangın dayanımı gereksinimine göre belirlenir.
Temel Tanımlar
Tablo: Temel Tanımlar özeti.
| Sembol | Tanım |
|---|---|
| cmin,b | Kenetlenme için min pas payı (donatı çapına eşit) |
| cmin,dur | Çevre korumasına göre min pas payı |
| cmin,fire | Yangın dayanımı için min pas payı |
| cnom | Nominal pas payı = cmin + Δcdev |
| Δcdev | İzin verilen tolerans (genelde 10 mm) |
Pas Payının Fonksiyonları
- Korozyon koruması: Donatıyı oksijen/klorür/CO₂'den izole eder
- Aderans: Nervürlü donatının kenetlenmesi
- Yangın dayanımı: Donatı dayanımını yüksek sıcaklıktan korur
- Yapım toleransı: İnşaat sırasında donatının kaymasına karşı tampon
TS 500 Min Pas Payı Değerleri
TS 500 Madde 7.2.2, daha basit bir yaklaşım sunar:
Tablo: TS 500 Min Pas Payı Değerleri özeti.
| Eleman | Koşul | Min Pas Payı |
|---|---|---|
| Temel (zemine bakan) | - | 50 mm |
| Dış duvarlar | - | 25 mm |
| İç kolonlar, kirişler | - | 20 mm |
| Döşemeler | - | 15 mm |
| Aşındırıcı çevre | Klorür, deniz suyu | +10-15 mm |
Eurocode 2 Çevre Sınıfları (TS EN 206)
Eurocode 2, detaylı çevre sınıfı sistemi kullanır:
Tablo: Eurocode 2 Çevre Sınıfları (TS EN 206) özeti.
| Sınıf | Tanım | Pas Payı (C30) |
|---|---|---|
| X0 | Korozyon riski yok (kuru iç mekân) | 10-15 mm |
| XC1 | İç mekân, düşük nem | 15 mm |
| XC2 | Islak, nadiren kuru (temel) | 25 mm |
| XC3 | Orta nem (dış korumalı) | 25 mm |
| XC4 | Islak/kuru döngü (dış) | 30 mm |
| XD1 | Klor, nem (az) | 35 mm |
| XD2 | Klor tesiri (orta) | 40 mm |
| XS1 | Deniz havası (hava yoluyla) | 35 mm |
| XS2 | Deniz suyu (batık) | 40 mm |
| XS3 | Med-cezir (en kritik) | 45 mm |
| XF1-XF4 | Donma-çözülme | 25-45 mm |
Yangın Dayanımı Gereksinimleri (Eurocode 2 Part 1-2)
Tablo: Yangın Dayanımı Gereksinimleri (Eurocode 2 Part 1-2) özeti.
| Yangın Dayanımı | Min Pas Payı (Kiriş) | Min Pas Payı (Kolon) |
|---|---|---|
| R30 | 20 mm | 25 mm |
| R60 | 25 mm | 30 mm |
| R90 | 35 mm | 35 mm |
| R120 | 40 mm | 45 mm |
| R180 | 50 mm | 60 mm |
| R240 | 70 mm | 75 mm |
Bina kullanım türüne göre gereksinim:
- Konut: R60-R90
- Ofis: R90-R120
- Otel: R90-R120
- Hastane: R120-R180
- Sanayi: R60-R90
Nominal Pas Payı Hesabı
cnom = max(cmin,b, cmin,dur, cmin,fire) + Δcdev
Örnek Hesaplama
Koşullar:
- Beton: C30
- Donatı: Ø16
- Çevre: XC2 (temel)
- Yangın: R90
- Δcdev = 10 mm
- cmin,b = 16 mm (Ø16)
- cmin,dur = 25 mm (XC2)
- cmin,fire = 35 mm (R90)
- max = 35 mm
- cnom = 35 + 10 = 45 mm
Pas Payı Azaltma İmkanları
-5 mm azaltım
- Yüksek dayanım beton (C35+): -5 mm
- Kalite kontrol güvencesi artırılmışsa: -5 mm
-10 mm azaltım
- Her iki faktör sağlanırsa: -10 mm
Pas Payı Sorunları
Tablo: Pas Payı Sorunları özeti.
| Sorun | Sonuç | Çözüm |
|---|---|---|
| Az pas payı | Korozyon, çatlak, donatı gevşeklik | Kaplama, kir temizlik + epoksi |
| Çok pas payı | Kesit verimi azalır, daha fazla beton | Planlama hatası, değişmez |
| Düzensiz pas payı | Homojen olmayan dayanım | Ince ölçüm, düzeltme |
Beton Koruyucu Elemanlar
Pas payını sağlamak için:
- Pas tuğlası (spacer): 15-75 mm plastik/beton bloklar
- Ayaklı bloklar: Zeminden uzak tutar
- Tie spacer: Çift sıra donatı arasında
- Magnetic strip: Kalıba donatı sabitler
Kontrolde Dikkat Edilecekler
Döküm öncesi sahada:
- Her donatı için pas payı ölçümü (referans: en yakın kalıp yüzeyi)
- Köşelerde maksimum dikkat (çift yönlü örtü)
- Pas tuğlalarının her 80 cm'de bir yerleştirilmesi
TBDY 2018 Özel Hükümleri
- Radye temel altında: min 75 mm (yeraltı suyu ile temas)
- Perde duvar dış yüzeyi: min 25 mm (XC2)
- Kolonlarda deprem sarılma bölgesi: min 30 mm
Sık Sorulan Sorular
Pas payı donatı çapından küçük olabilir mi? Hayır. Nervürlü donatı için cmin,b ≥ Ø. Büyük çap → büyük örtü gerektirir.
Agrega maksimum boyut ile ilişkisi? Agrega max boyutu + 5 mm < pas payı olmalı. Örnek: max agrega 16 mm, pas payı min 21 mm.
Yangın için yüksek pas payı şart mı? Bina kullanım türüne göre zorunlu. Konut için R60 yeterli (25-30 mm), hastane için R180 (50-60 mm) gerekli.
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TS 500:2000, TS EN 1992-1-1, TS EN 206, TBDY 2018.