Pas Payı Nedir? Beton Örtüsü Kalınlığı (TS 500 + EC2)
**Pas payı** (concrete cover, beton örtüsü), betonarme bir elemanda en dıştaki donatının beton yüzeyine olan mesafesidir.
Pas Payı Nedir?
Pas payı (concrete cover, beton örtüsü), betonarme bir elemanda en dıştaki donatının beton yüzeyine olan mesafesidir. Betonun donatıyı korumasını sağlayan kritik parametredir. TS 500 ve Eurocode 2'ye göre minimum değerler; çevre sınıfı, beton sınıfı, donatı çapı ve yangın dayanımı gereksinimine göre belirlenir.
Temel Tanımlar
Tablo: Temel Tanımlar özeti.
| Sembol | Tanım |
|---|---|
| cmin,b | Kenetlenme için min pas payı (donatı çapına eşit) |
| cmin,dur | Çevre korumasına göre min pas payı |
| cmin,fire | Yangın dayanımı için min pas payı |
| cnom | Nominal pas payı = cmin + Δcdev |
| Δcdev | İzin verilen tolerans (genelde 10 mm) |
Pas Payının Fonksiyonları
- Korozyon koruması: Donatıyı oksijen/klorür/CO₂'den izole eder
- Aderans: Nervürlü donatının kenetlenmesi
- Yangın dayanımı: Donatı dayanımını yüksek sıcaklıktan korur
- Yapım toleransı: İnşaat sırasında donatının kaymasına karşı tampon
TS 500 Min Pas Payı Değerleri
TS 500 Madde 7.2.2, daha basit bir yaklaşım sunar:
Tablo: TS 500 Min Pas Payı Değerleri özeti.
| Eleman | Koşul | Min Pas Payı |
|---|---|---|
| Temel (zemine bakan) | - | 50 mm |
| Dış duvarlar | - | 25 mm |
| İç kolonlar, kirişler | - | 20 mm |
| Döşemeler | - | 15 mm |
| Aşındırıcı çevre | Klorür, deniz suyu | +10-15 mm |
Eurocode 2 Çevre Sınıfları (TS EN 206)
Eurocode 2, detaylı çevre sınıfı sistemi kullanır:
Tablo: Eurocode 2 Çevre Sınıfları (TS EN 206) özeti.
| Sınıf | Tanım | Pas Payı (C30) |
|---|---|---|
| X0 | Korozyon riski yok (kuru iç mekân) | 10-15 mm |
| XC1 | İç mekân, düşük nem | 15 mm |
| XC2 | Islak, nadiren kuru (temel) | 25 mm |
| XC3 | Orta nem (dış korumalı) | 25 mm |
| XC4 | Islak/kuru döngü (dış) | 30 mm |
| XD1 | Klor, nem (az) | 35 mm |
| XD2 | Klor tesiri (orta) | 40 mm |
| XS1 | Deniz havası (hava yoluyla) | 35 mm |
| XS2 | Deniz suyu (batık) | 40 mm |
| XS3 | Med-cezir (en kritik) | 45 mm |
| XF1-XF4 | Donma-çözülme | 25-45 mm |
Yangın Dayanımı Gereksinimleri (Eurocode 2 Part 1-2)
Tablo: Yangın Dayanımı Gereksinimleri (Eurocode 2 Part 1-2) özeti.
| Yangın Dayanımı | Min Pas Payı (Kiriş) | Min Pas Payı (Kolon) |
|---|---|---|
| R30 | 20 mm | 25 mm |
| R60 | 25 mm | 30 mm |
| R90 | 35 mm | 35 mm |
| R120 | 40 mm | 45 mm |
| R180 | 50 mm | 60 mm |
| R240 | 70 mm | 75 mm |
Bina kullanım türüne göre gereksinim:
- Konut: R60-R90
- Ofis: R90-R120
- Otel: R90-R120
- Hastane: R120-R180
- Sanayi: R60-R90
Nominal Pas Payı Hesabı
cnom = max(cmin,b, cmin,dur, cmin,fire) + Δcdev
Örnek Hesaplama
Koşullar:
- Beton: C30
- Donatı: Ø16
- Çevre: XC2 (temel)
- Yangın: R90
- Δcdev = 10 mm
- cmin,b = 16 mm (Ø16)
- cmin,dur = 25 mm (XC2)
- cmin,fire = 35 mm (R90)
- max = 35 mm
- cnom = 35 + 10 = 45 mm
Pas Payı Azaltma İmkanları
-5 mm azaltım
- Yüksek dayanım beton (C35+): -5 mm
- Kalite kontrol güvencesi artırılmışsa: -5 mm
-10 mm azaltım
- Her iki faktör sağlanırsa: -10 mm
Pas Payı Sorunları
Tablo: Pas Payı Sorunları özeti.
| Sorun | Sonuç | Çözüm |
|---|---|---|
| Az pas payı | Korozyon, çatlak, donatı gevşeklik | Kaplama, kir temizlik + epoksi |
| Çok pas payı | Kesit verimi azalır, daha fazla beton | Planlama hatası, değişmez |
| Düzensiz pas payı | Homojen olmayan dayanım | Ince ölçüm, düzeltme |
Beton Koruyucu Elemanlar
Pas payını sağlamak için:
- Pas tuğlası (spacer): 15-75 mm plastik/beton bloklar
- Ayaklı bloklar: Zeminden uzak tutar
- Tie spacer: Çift sıra donatı arasında
- Magnetic strip: Kalıba donatı sabitler
Kontrolde Dikkat Edilecekler
Döküm öncesi sahada:
- Her donatı için pas payı ölçümü (referans: en yakın kalıp yüzeyi)
- Köşelerde maksimum dikkat (çift yönlü örtü)
- Pas tuğlalarının her 80 cm'de bir yerleştirilmesi
TBDY 2018 Özel Hükümleri
- Radye temel altında: min 75 mm (yeraltı suyu ile temas)
- Perde duvar dış yüzeyi: min 25 mm (XC2)
- Kolonlarda deprem sarılma bölgesi: min 30 mm
Sık Sorulan Sorular
Pas payı donatı çapından küçük olabilir mi? Hayır. Nervürlü donatı için cmin,b ≥ Ø. Büyük çap → büyük örtü gerektirir.
Agrega maksimum boyut ile ilişkisi? Agrega max boyutu + 5 mm < pas payı olmalı. Örnek: max agrega 16 mm, pas payı min 21 mm.
Yangın için yüksek pas payı şart mı? Bina kullanım türüne göre zorunlu. Konut için R60 yeterli (25-30 mm), hastane için R180 (50-60 mm) gerekli.
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TS 500:2000, TS EN 1992-1-1, TS EN 206, TBDY 2018.
Pas Payı Nedir? Beton Örtüsü Kalınlığı (TS 500 + EC2) — Sıkça Sorulan Sorular
Pas payı nedir ve neden önemlidir?
TS 500'e göre minimum pas payı değerleri nelerdir?
Nominal pas payı (cnom) nasıl hesaplanır?
Pas payı donatı çapından küçük olabilir mi?
İlgili Hesaplama Araçları
Etiketler
- pas-payi
- beton-ortusu
- ts-500
- eurocode-2
- yangin-dayanimi
Yazar Hakkında
Beton teknolojisi ve yapı malzemeleri başlıkları bu editör profili altında derlenir: beton sınıfı seçimi, katkı türleri ve dayanıklılık konuları güncel standartlarla işlenir.