Donatı Sınıfları Nedir?
Donatı sınıfları, betonarme yapılarda kullanılan inşaat demirinin mekanik özelliklerine göre sınıflandırılmasıdır. Türkiye'de TS 708 standardı geçerlidir ve harf + sayı kombinasyonu ile (S220, S420, S500) ifade edilir. Burada S çeliği, sayı ise akma dayanımını (MPa) gösterir.
Türkiye'de Kullanılan Donatı Sınıfları
| Sınıf | fyk (MPa) | Tipi | Kullanım |
|---|---|---|---|
| S220 | 220 | Düz (yuvarlak) | Eski binalar, etriye (sınırlı) |
| S420a | 420 | Nervürlü, düşük süneklik | Normal betonarme |
| S420b | 420 | Nervürlü, yüksek süneklik | Deprem etkisini karşılayacak elemanlarda kullanılır |
| S500s | 500 | Nervürlü, yüksek süneklik | Yüksek dayanımlı yapılar |
| B500C | 500 | Nervürlü, en yüksek süneklik | EC2 uyumlu, özel projeler |
Parametreler (TS 708 Tablo 1)
| Parametre | S220 | S420a | S420b | B500C |
|---|---|---|---|---|
| fyk akma dayanımı (MPa) | ≥220 | ≥420 | ≥420 | ≥500 |
| fuk çekme dayanımı (MPa) | ≥340 | ≥500 | ≥520 | ≥575 |
| fuk/fyk oranı | ≥1.25 | ≥1.10 | ≥1.15 | ≥1.15 |
| ε uzama (kopma) | ≥18% | ≥10% | ≥12% | ≥7.5% |
| A5 uzama (min) | %18 | %10 | %12 | %15 |
S420a vs S420b Farkı (Kritik)
TBDY 2018 Madde 7.2.5.3'e göre deprem etkisini karşılayacak betonarme elemanlarda B420C veya B500C kullanımı esastır, belirli koşullarla S420 de kullanılabilir.
| Kriter | S420a | S420b |
|---|---|---|
| fuk/fyk | 1.10 | 1.15 |
| Kopma uzaması | %10 | %12 |
| Deprem uygunluğu | ❌ | ✅ |
| Fiyat farkı | Baz | +%3-5 |
Pratikte: TBDY 2018 sonrası Türkiye'de üretilen donatıların büyük çoğunluğu S420b standardındadır. İthal S500s ve B500C özel projelerde kullanılır.
Nervürlü vs Düz Donatı
| Tip | Kesit | Aderans | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Düz donatı | Yuvarlak | Düşük | S220 - eski binalar, modern projelerde sadece etriye kancası |
| Nervürlü donatı | Yüzeyde nervürler | Yüksek | S420, S500 - tüm taşıyıcı donatı |
TBDY 2018 Madde 7.2.5.3'e göre deprem etkisini karşılayacak betonarme elemanlarda B420C veya B500C nervürlü donatı çelikleri kullanılır; maddede belirtilen ek koşullarla S420 beton çeliği de kullanılabilir.
Birim Ağırlıklar (TS 708)
| Çap (mm) | Kesit Alanı (mm²) | Birim Ağırlık (kg/m) |
|---|---|---|
| Ø6 | 28.3 | 0.222 |
| Ø8 | 50.3 | 0.395 |
| Ø10 | 78.5 | 0.617 |
| Ø12 | 113.1 | 0.888 |
| Ø14 | 153.9 | 1.208 |
| Ø16 | 201.1 | 1.579 |
| Ø18 | 254.5 | 1.998 |
| Ø20 | 314.2 | 2.466 |
| Ø22 | 380.1 | 2.984 |
| Ø25 | 490.9 | 3.854 |
| Ø28 | 615.8 | 4.834 |
| Ø32 | 804.2 | 6.313 |
Formül: Birim ağırlık (kg/m) = (π·d²/4) × 7850 / 10⁶ (d mm cinsinden).
Aynı formülün tüm çaplar için hesaplanmış hâli, 12 m çubuk ağırlıkları ve 1 tonda kaç metre demir olduğu donatı ağırlık tablosunda verilmiştir; oradaki hesaplayıcı ile çap ve uzunluğa göre toplam tonaj da alınabilir.
Çap + Sınıf Etiketleme
İnşaat demirleri üretimde nervürler arasına üretim kodu ve sınıf işaretlenir:
- 1 nervür: S420a
- 2 nervür: S420b
- Üretici kodu: Her demir üreticisinin ISO 16020 kodu
Kaynakla Donatı Birleştirme
S420b çelik TS 500'e göre kaynak yoluyla birleştirilebilir (B500C/S420b kaynaklanabilir).
- Nokta kaynak (punta): Hasır çelik
- Elektrik ark kaynağı: Bindirme yerine özel birleşimler
- Mekanik mufoneme: Ø20 üstü yüksek dayanımlı donatı (örn. Lenton, Bartec)
TBDY 2018 Donatı Sınıfı Kuralları
Eleman bazında örnek donatı sınıfları
| Eleman | Min Sınıf |
|---|---|
| Kolon, kiriş boyuna donatı | S420b |
| Etriye | S420b |
| Döşeme donatısı | S420 |
| Perde uç bölgesi | S420b |
| Prekast yapılar | S420b / B500C |
Sık Sorulan Sorular
S420 yeterli mi, S500 şart mı? Normal binalar için S420b yeterli. S500 kullanımı dayanım açısından %19 kazanç sağlar ama maliyet +%15. Yüksek binalarda veya dar kesitli kolonlarda tercih edilir.
Eski binada S220 görürsem ne yapmalıyım? S220 donatılı bina (genellikle 1999 öncesi) düşük süneklik sınıfındadır. Deprem performansı zayıftır; kentsel dönüşüm önceliği taşır.
Nervürlü demir neden aderansta daha iyi? Yüzey deseni betonla mekanik kenetlenme sağlar. Düz demirin aderansı sadece sürtünme ile olur; %50 daha düşüktür.
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TS 708:2016, TS 500:2000, TBDY 2018.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları: