Çelik Sınıfları Nedir?
Yapı çeliği sınıfları, akma dayanımı ve sünekliğe göre sınıflandırılan, yapısal çelik kullanımında standartlaşmış kategorilerdir. TS EN 10025-2 standardında tanımlanan başlıca sınıflar: S235, S275, S355, S420, S460. Harf S = Structural (yapısal) çelik, sayı ise akma dayanımını (MPa) gösterir.
TS EN 10025-2 Ana Sınıfları
Tablo: TS EN 10025-2 Ana Sınıfları özeti.
| Sınıf | fy (MPa) | fu (MPa) | Kopma Uzaması | Kullanım |
|---|---|---|---|---|
| S235JR | 235 | 360-510 | %26 | Genel amaçlı, hafif yapı |
| S275JR | 275 | 410-560 | %23 | Orta yük yapılar |
| S355JR/J0/J2 | 355 | 470-630 | %22 | En yaygın yapı çeliği |
| S420N/M | 420 | 520-680 | %19 | Yüksek dayanım, köprü |
| S460N/M | 460 | 540-720 | %17 | Deniz yapıları, yüksek bina |
Kod Açılımı (Örnek: S355JR)
- S = Structural steel (yapısal çelik)
- 355 = Akma dayanımı (N/mm² = MPa)
- J = Charpy impact test (darbe deneyi)
- JR: +20°C
- J0: 0°C
- J2: -20°C
N ve M Son Ek
- N: Normalize edilmiş (normalizing)
- M: Termomekanik haddelenmiş (thermomechanical)
- NL, ML: -50°C için
Sınıflara Göre Karşılaştırma
S235 — Ekonomik Çelik
- Avantaj: Ucuz, kaynak kolay, süneklik yüksek
- Dezavantaj: Düşük dayanım → büyük kesit
- Kullanım: Küçük binalar, asma tavan, ikincil elemanlar
S275 — Orta Düzey
- S235 ile S355 arası geçiş
- Küçük köprü, endüstriyel yapı
- Fiyat farkı S235'e göre %5-8
S355 — Standart Yapı Çeliği (En Yaygın)
- Yapısal çelik projelerinde en yaygın tercih
- Yüksek dayanım, ekonomik (S420'ye göre)
- IPE, HEA, HEB profillerin standart sınıfı
- Fiyat: S235'e göre %8-15 daha pahalı
S420, S460 — Yüksek Dayanım
- Büyük açıklıklı yapılar
- Köprü tabliyesi
- Yüksek binalarda kolon
- Fiyat: S355'e göre %20-30
Kimyasal Bileşim Sınırları (TS EN 10025-2)
Tablo: Kimyasal Bileşim Sınırları (TS EN 10025-2) özeti.
| Element | S235JR | S355J2 |
|---|---|---|
| C (max) | %0.20 | %0.22 |
| Si (max) | - | %0.55 |
| Mn (max) | %1.40 | %1.60 |
| P (max) | %0.035 | %0.025 |
| S (max) | %0.035 | %0.025 |
Düşük C + yüksek Mn + kontrollü P/S = iyi kaynaklanabilirlik + yüksek darbe dayanımı.
Elastik Özellikler (Her Sınıf İçin)
- E (Elastisite modülü): 210.000 MPa
- G (Kayma modülü): 81.000 MPa
- ν (Poisson): 0.30
- α (Isı genleşme): 12 × 10⁻⁶ /°C
- ρ (Yoğunluk): 7850 kg/m³
Tüm sınıflarda aynı. Sadece akma ve çekme dayanımı değişir.
Eurocode 3 Parametreleri
Tasarım dayanımı: fyd = fy / γM0 (γM0 = 1.0 genelde)
Tablo: Eurocode 3 Parametreleri özeti.
| Sınıf | fyd (tasarım) |
|---|---|
| S235 | 235 MPa |
| S355 | 355 MPa |
| S420 | 420 MPa |
| S460 | 460 MPa |
TBDY 2018'de Çelik Sınıfı
TBDY 2018 Bölüm 9 (Çelik yapı tasarımı) için:
- Sünek moment çerçevesinde (SMÇ) S235, S275, S355 kabul edilir
- S420+ sınıflarda uzama azalır; sünek plastik mafsal oluşumu zor
- Yüksek dayanımlı çelik sadece belirli koşullarda (Bölüm 9.8)
Kaynaklanabilirlik (CEV)
CEV (Carbon Equivalent Value) — kaynaklanabilirlik göstergesi:
CEV = C + Mn/6 + (Cr+Mo+V)/5 + (Cu+Ni)/15
Tablo: Kaynaklanabilirlik (CEV) özeti.
| CEV | Değerlendirme |
|---|---|
| < 0.45 | İyi kaynaklanabilir (S235, S355) |
| 0.45 - 0.55 | Dikkatli kaynak (S420) |
| > 0.55 | Ön ısıtma gerekli (özel çelikler) |
Fiyat Karşılaştırma (2026 Türkiye)
Tablo: Fiyat Karşılaştırma (2026 Türkiye) özeti.
| Sınıf | TL/ton (ham) | Göreli Fiyat |
|---|---|---|
| S235 | 48.000 | Baz (1.0) |
| S275 | 51.000 | 1.06 |
| S355 | 54.000 | 1.13 |
| S420 | 65.000 | 1.35 |
| S460 | 72.000 | 1.50 |
Not: S355 yaygın olduğu için tedarik avantajı büyüktür.
Sık Sorulan Sorular
S235 yerine S355 kullanmak neden ekonomik? S355 kullanmak kesit alanını yaklaşık %35 azaltır. Fiyat farkı +%13 olmasına rağmen malzeme + nakliye + montaj toplam maliyeti düşer.
JR, J0, J2 hangisi seçilmeli?
- JR (+20°C): Normal iç mekân, ısınan ortam
- J0 (0°C): Dış mekân, sıcak Türkiye
- J2 (-20°C): Soğuk Karadeniz, Doğu Anadolu
S420 yerine S355 + daha kalın kesit mi? Genellikle S355 + kalın kesit daha ekonomik (S420 fiyatı, süneklik kısıtları). Ancak büyük açıklıklarda S420+ gerekli olabilir.
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TS EN 10025-2:2019, TS EN 1993-1-1, TBDY 2018.