S420 vs S500: Donatı Sınıfları Tam Karşılaştırma
Türkiye'de betonarme donatısında kullanılan iki ana sınıf. S420b (yaygın) ve S500s/B500C (yüksek dayanım). Her ikisi de TS 708 kapsamında üretilir; farklar akma dayanımı ve süneklikte.
Nervürlü donatı çubuğu + çekme eğrisi · özet tablosu · kullanım karar akışı · aynı kesite donatı tasarrufu (~%15-20) · TS 708 + TS 500 + TBDY 2018.
Özet Karşılaştırma
| Parametre | S420b | S500s / B500C |
|---|---|---|
| fyk (MPa) | ≥420 | ≥500 |
| fuk (MPa) | ≥520 | ≥575 |
| fuk/fyk | ≥1.15 | ≥1.15 |
| Kopma uzaması | ≥%12 | ≥%12 (S500s), ≥%7.5 (B500C) |
| A5 uzama | ≥%12 | ≥%15 (B500C) |
| Kaynaklanabilirlik | Evet | Evet |
| TBDY 2018 deprem uygun | ✅ | ✅ |
| Türkiye piyasası | ⭐⭐⭐⭐⭐ | ⭐⭐⭐ |
| Fiyat | Baz | +%10-15 |
S420b — Standart (En Yaygın)
Akma dayanımı: 420 MPa
Avantajlar
- Türkiye'de yaygın üretim (Habaş, Diler, Kardemir)
- Fiyat avantajlı
- TS 708 standardı
- Her Ø'de bulunabilir (Ø6 → Ø32)
- Yüksek süneklik (TBDY uyumu)
Dezavantajlar
- Yüksek dayanım gerektiren projelerde büyük kesit
- Çok yüksek binalarda yetersiz olabilir
Kullanım
- Konut binaları (1-15 kat)
- Ofis, AVM, otel
- Kamu binaları
- Normal endüstriyel yapılar
- Köprü altyapısı
S500s / B500C — Yüksek Dayanım
Akma dayanımı: 500 MPa (S420b'den %19 yüksek)
Avantajlar
- Aynı yük için %16 daha az donatı (alan hesabı)
- Kesit daraltılabilir
- Yüksek binalarda kritik
- B500C: Avrupa'da yaygın, uluslararası uyumlu
Dezavantajlar
- Fiyat +%10-15
- Türkiye'de tedarik kısıtlı
- Büyük projelerde sipariş süresi uzun (2-4 hafta)
- Kritik tasarım: Çatlaklar daha geniş
Kullanım
- Yüksek binalar (>20 kat)
- Öngerilmeli beton (tipik olarak S500 üzeri donatı ve St 1570 sınıfı öngerme çeliği kullanılır)
- Yoğun donatılı kolonlar (sınır noktası)
- Büyük köprüler
- Uluslararası projeler (EC2 uyumu)
Dayanım Karşılaştırma
Aynı 10 cm² donatı alanı için:
| Sınıf | fyk | Toplam Kuvvet |
|---|---|---|
| S420b | 420 | 420 kN |
| S500s | 500 | 500 kN (%19 artış) |
Aynı moment kapasitesi için:
- S500 kullanımı: As'yi %16 azaltır
- Örnek: S420 ile 8Ø20 (25.12 cm²) → S500 ile 8Ø18 (20.33 cm²) yeterli
Tasarım Tasarrufu
Örnek: 40×60 cm Kolon
| Sınıf | Donatı Adedi | Alan (cm²) | Ağırlık (kg/m) |
|---|---|---|---|
| S420b | 8Ø22 | 30.41 | 24 |
| S500s | 8Ø20 | 25.12 | 20 |
Tasarruf: 4 kg/m = bir katta 40 cm × 8 kolon × 3m = 96 kg çelik.
Maliyet: S420 × 24 = baz, S500 × 20 × 1.12 = %7 düşük tam maliyet.
Süneklik Karşılaştırması
S420b Özellikleri
- fuk/fyk ≥ 1.15 — sünek davranış için yeterli
- Kopma uzaması %12 — TBDY 2018 deprem uyumu
- Esnek plastik mafsal oluşumuna izin verir
S500s Özellikleri
- Benzer sünek davranış
- B500C: Eurocode 2 uyumlu, yüksek A5 uzama
B500C Özellikleri
- A5 ≥ %15 (ek test)
- Rm/Re ≥ 1.15 (sünek davranış)
- Avrupa projesi gerekli ise tercih
TBDY 2018 Uygunluk
Her iki sınıf da kabul edilir ancak:
| Sınıf | Deprem Bölgesi | Süneklik Düzeyi |
|---|---|---|
| S420a | Yalnızca düşük depremde | Sünekliği sınırlı |
| S420b | ✅ Tüm deprem bölgelerinde | Yüksek süneklik uyumu |
| S500s | ✅ Tüm deprem bölgelerinde | Yüksek süneklik uyumu |
| B500C | ✅ Tüm bölgelerde | En yüksek süneklik sınıfı |
Not: TBDY 2018 Madde 7.2.2, S420a donatı yalnızca DTS-3 ve DTS-4 için kabul eder.
Kaynaklanabilirlik
Her iki sınıf kaynaklanabilir:
- Nokta kaynağı: Hasır çelik
- Ark kaynağı: Bindirme yerine özel birleşim
- Mekanik mufoneme: Ø20+ donatıda yaygın (Lenton, Bartec)
CEV (Kaynak Uygunluğu)
- S420b: CEV ≤ 0.50 (iyi)
- S500s: CEV ≤ 0.52 (iyi)
- B500C: CEV ≤ 0.52
Fiyat Analizi (2026 Türkiye)
Ham Donatı Fiyatı
| Sınıf | TL/ton | Göreli |
|---|---|---|
| S420b | 36.000 | 1.00 (baz) |
| S500s | 40.500 | 1.125 |
| B500C | 41.500 | 1.153 |
Proje Toplam Maliyeti
100 ton donatı için:
| Sınıf | Maliyet |
|---|---|
| S420b | 3.600.000 TL |
| S500s (ama %16 az donatı) | 84 ton × 40.500 = 3.402.000 TL (%5.5 tasarruf) |
Pratik tasarruf projeye göre %3-8 arasıdır.
Tedarik Süresi
- S420b: 1-3 gün (stokta)
- S500s: 1-2 hafta (özel sipariş)
- B500C: 2-4 hafta (Avrupa ithalat)
Büyük projeleri planlarken bu süreyi hesaba katın.
Karar Ağacı
Bina < 10 kat
├── S420b (standart, en ekonomik)
└── Yoğun donatı gerekli → S500s
Bina 10-20 kat
├── Normal konum → S420b
├── Dar kesit gereksinimi → S500s
└── Avrupa projesi → B500C
Bina > 20 kat / Öngerilmeli
├── Kolon/perde → S500s veya B500C
├── Kiriş → S420b yeterli
└── Öngerilme → özel öngerilmeli çelik (1570+ MPa)
Yurt dışı proje
└── B500C (Eurocode 2 uyumlu)
Yaygın Yanlışlar
- S420a ve S420b karıştırılması — Deprem bölgesinde sadece S420b kullanılabilir
- Tüm yapıda S500 zorlaması — Kiriş/döşemede gereksiz maliyet artışı
- Kaynaksız bindirme varsayımı — Her çap için uygun bindirme boyu hesaplanmalı
Sık Sorulan Sorular
Neden S420b yaygın, S500s değil? S420b yerli üretim ve piyasada hazır. S500 sipariş ve daha pahalı. Küçük-orta projelerde %15 maliyet farkı tasarrufu telafi edemiyor.
S420b vs S500 fark nerede hissedilir? Büyük çap donatıda (Ø25+) ve yoğun donatı oranlarında (%2+). Küçük çapta fark ihmal edilir.
TBDY 2018 S500 zorunlu mu? Hayır. TBDY 2018 her ikisini kabul eder. Proje gerekliliği, maliyet ve tedarike göre karar.
İlgili
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TS 708:2016, TS 500:2000, TBDY 2018 Madde 7.2.2.
Önemli Mühendislik Uyarısı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; nihai tasarım, hesap ve uygulama kararları, güncel yönetmelikler ile proje koşulları çerçevesinde yetkili bir inşaat mühendisinin denetiminde alınmalıdır. Sayısal örnekler ve formüller genel mühendislik pratiğini yansıtır; her projenin kendine özgü zemin, yük ve çevre koşulları proje müellifince ayrıca değerlendirilmelidir.