Çatlak onarımı (crack repair), betonarme veya yığma yapı elemanlarında oluşan çatlakların yapısal işlev, durabilite (uzun ömür) ve estetik açısından restore edilmesi sürecidir. Yapısal değerlendirmenin (TBDY 2018 Bölüm 15) ardından çatlak tipine, genişliğine ve nedenine göre uygun yöntem seçilir.
Çatlak Sınıflandırması
Yapısal Çatlak (Structural)
- Yük kaynaklı: Eğilme, kesme, burulma, basınç
- Konum: Kolon, kiriş, perde, döşeme mesnet
- Genişlik: Genelde >0.3 mm
- İlerleme: Yük altında genişler
- Onarım: Yapısal müdahale + güçlendirme
Non-Yapısal Çatlak
- Sebep: Büzülme (rötre), termal, plastik çökme
- Konum: Yüzey, sıva, asma tavan, parapet
- Genişlik: <0.3 mm
- İlerleme: Stabil
- Onarım: Yüzey kapatma + estetik
Çatlak Genişlik Sınıfları
Tablo: Çatlak Genişlik Sınıfları özeti.
Tüm sütunlar için yana kaydırın →
| Genişlik | Sınıf | Durum | Onarım |
|---|---|---|---|
| <0.1 mm | Saç teli | Normal, durabilite riski yok | Gerekmiyor |
| 0.1-0.2 mm | Çok ince | Durabilite riski | Yüzey kapatma |
| 0.2-0.3 mm | İnce | Su geçişi başlar | Yüzey kapatma + injection |
| 0.3-1.0 mm | Orta | Donatı korozyon riski | Epoksi enjeksiyon |
| 1.0-3.0 mm | Geniş | Yapısal şüphe | CFRP + yapısal analiz |
| >3.0 mm | Çok geniş | Yapısal hasar | Acil müdahale |
Yaygın Çatlak Türleri
Eğilme Çatlağı
- Konum: Kiriş alt yüzü (orta açıklık)
- Yönelim: Yatay (boyuna ekseni dik)
- Sebep: Aşırı moment
- Onarım: Ek donatı + epoksi enjeksiyon veya CFRP
Kesme Çatlağı
- Konum: Kiriş mesnet bölgesi
- Yönelim: 45° diyagonal (X)
- Sebep: Kesme kuvveti, etriye yetersiz
- Onarım: CFRP sargı, çelik etriye ilavesi
Burulma Çatlağı
- Konum: Perde, kolon
- Yönelim: Diyagonal spiral
- Sebep: Burulma momenti, sismik
- Onarım: CFRP veya beton jaket
Basınç Çatlağı (Ezilme)
- Konum: Kolon başı/topu
- Yönelim: Boyuna paralel
- Sebep: Aşırı basınç
- Onarım: Kolon jaketleme, CFRP sargı
Rötre Çatlağı
- Konum: Döşeme orta, duvar
- Yönelim: Rastgele, harita
- Sebep: Büzülme, kuru kürleme
- Onarım: Yüzey sıvası, esnek kaplama
Plastik Çökme
- Konum: Donatı üstü (taze beton)
- Yönelim: Donatı yönüne paralel
- Sebep: Erken büzülme
- Onarım: Tamir harcı
Termal Çatlak
- Konum: Uzun döşeme, çatı
- Yönelim: Genelde düşey
- Sebep: Isıl genleşme
- Onarım: Dilatasyon derzi + epoksi
Onarım Yöntemleri
1. Yüzey Kapatma (Surface Sealing)
- Çatlak: <0.3 mm, statik
- Malzeme: Akrilik dolgu, epoksi macun, polimer modifiye çimento
- Maliyet: ₺50-100/m
- Uygulama: Yüzey temizleme + macun uygulama
2. Epoksi Enjeksiyon
- Çatlak: 0.1-3.0 mm, KURU
- Malzeme: Düşük viskoziteli epoksi reçine (50-500 cP)
- Basınç: 1-7 bar
- Yapısal süreklilik sağlar
- Maliyet: ₺200-400/m
3. Poliüretan Enjeksiyon
- Çatlak: ISLAK, su tutan
- Malzeme: Hidrofilik poliüretan
- Reaksiyon: Su ile köpür, çatlağı doldurur
- Yapısal değil — sadece sızdırmazlık
- Maliyet: ₺250-450/m
4. CFRP/GFRP Şerit Yapıştırma
- Sebep: Kapasite eksikliği, sismik güçlendirme
- Malzeme: Karbon/cam fiber + epoksi
- Dayanım: 2-3 kat artış
- Maliyet: ₺800-2000/m²
5. Ek Donatı + R-Beton
- Sebep: Donatı korozyonu, derin hasar
- Yöntem: Hasar kazıma + donatı temizleme/ek + polimer modifiye beton
- Maliyet: ₺1500-3000/m²
6. Dikiş Bağlama (Stitching)
- Sebep: Geniş yapısal çatlak
- Yöntem: Çatlak yanına U şekli çelik kelepçeler
- Yığma veya beton elemanlarda
- Maliyet: ₺500-1000/m
7. Tek Tek Mil Sabitleme
- Sebep: Tek noktada hasar
- Yöntem: Çatlak boyunca delgi + reçineli mil
- Donatı ile bağlama
8. Bölgesel Yıkım + Yenileme
- Sebep: Çok ağır hasar
- Yöntem: Hasarlı bölge yıkım + donatı kontrol + yeni beton
- Geçici destek zorunlu
- Maliyet: ₺3000-8000/m²
Epoksi Enjeksiyon Adım Adım
Hazırlık
- Çatlak haritası çıkar
- Genişlik ölçümü (çatlak kartı, mikroskop)
- Kuru/ıslak test (kağıt + 24 saat)
- Reçine seçimi (viskozite, dayanım)
Yüzey Hazırlığı
- Tel fırça + basınçlı hava
- Yağ/kir kaldırma
- Çatlak boyunca temizlik
Port Yerleştirme
- Her 20-50 cm'de port (çatlağa göre)
- Yüzey mühürleme macun ile (port'lar dışında)
- 24 saat sertleşme
Enjeksiyon
- En alt port'tan başla
- Düşük basınç (1-3 bar başlangıç)
- Üst port'tan reçine çıkana kadar bekle
- Port kapat, sonraki port'a geç
- Sertleşme 24-72 saat
Bitirme
- Yüzey macun temizleme
- Görsel test — çatlak doldu mu
- Mukavemet testi (Schmidt çekiç, karot)
CFRP Uygulaması
Yüzey Hazırlığı
- Grindering — Pürüzsüz hale getir
- Köşe yuvarlatma (R≥25 mm)
- Epoksi astar
Şerit Yapıştırma
- Boyut: 50-500 mm genişlik, 1-3 katman
- Epoksi reçine ile yapıştır
- Hava cebi kontrolü (silindirle)
- Bindirme min 200 mm
Koruyucu Kaplama
- UV korumalı kaplama
- Yangın koruma (gerekli ise)
Performans
- Eğilme: 1.5-2.0 kat artış
- Kesme: 1.5-3.0 kat artış
- Sünme: %20-40 düşüş (düktilite kaybı)
TBDY 2018 Bölüm 15 — Mevcut Yapı Değerlendirme
- Yapısal Performans Düzeyleri: Sınırlı Hasar (SH), Kontrollü Hasar (KH), Göçmenin Önlenmesi (GÖ)
- Bilgi düzeyi: Sınırlı (BD=0.75), Orta (BD=0.90), Kapsamlı (BD=1.00)
- Hedef performans seçimi (BKS, DTS bağımlı)
- Statik mühendis raporu zorunlu
- Güçlendirme tasarımı doğrulama analizi
Sık Yapılan Hatalar
- Yapısal-non-yapısal ayırmadan onarım — Riskli
- Islak çatlağa epoksi — Tutmaz, PU gerekli
- Yüzeyi temizlemeden enjeksiyon — Bağlanmaz
- Tek port'tan enjeksiyon — Çatlak dolmaz
- Aşırı basınç — Çatlak büyür
- CFRP köşe yuvarlatmadan — Şerit erken kırılır
- Donatı korozyonu görmezden gelmek — Sebebi kaldırmadan onarım
- İzleme yok — Çatlak tekrar açılır
- Yapı kullanımı kontrolsüz — Yük arttıkça çatlak ilerler
- CFRP sünme kaybını ihmal — Sismik tehlike
Kahramanmaraş 2023 Sonrası
- 1.6 milyon hasarlı yapı
- Hafif hasar: yüzey çatlak (sınıf 1)
- Orta hasar: yapısal çatlak (sınıf 2) — onarım + güçlendirme
- Ağır hasar: yıkım (sınıf 3-4)
İlgili
Son güncelleme: 18 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TBDY 2018 Bölüm 15, TS EN 1504, ACI 224.1R, FIB Bulletin 14, AFAD Hasar Tespit Raporu 2023.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları: