Konstrüksiyon Derzi Nedir? Beton Soğuk Derz ve Önlenmesi

Konstrüksiyon derzi (construction joint, döküm derzi), aynı betonarme elemanın farklı zamanlarda dökülmesi sonucu oluşan iki beton tabakası arasındaki birleşim yüzeyidir. Planlı yapıldığında konstrüksiyon derzi, plansız ve istenmeyen şekilde oluştuğunda soğuk derz (cold joint) adını alır. Yapısal süreklilik açısından kritik bir bölgedir.

Konstrüksiyon vs Soğuk Derz

Tablo: Konstrüksiyon vs Soğuk Derz özeti.

Soğuk Derz Oluşumu

Mekanizma

1. İlk beton dökülür ve priz başlar (~30 dk)
2. Plastik akıcılık azalır (1-1.5 saat)
3. İkinci beton dökülür ama eski yüzey sertleşmiş
4. Karışım kaynaşmaz → zayıf yüzey
5. Aderans için sadece kimyasal bağ + mekanik kilit

Tipik Sebepler

• Beton tedariki gecikmesi (kamyon arası uzun)
• Beton pompası arızası
• Sıcak hava (priz hızlanır)
• Yetersiz vibrasyon
• Düşük su/çimento (priz hızlı)
• Hesap dışı yığma

Dayanım Kaybı

Tablo: Dayanım Kaybı özeti.

Konstrüksiyon Derzi Yerleri (TS 500 Md. 6.5)

Kiriş

• Açıklığın L/3 - 2L/3 arası (orta üçte bir)
• Min kesme kuvveti bölgesi
• 45° eğimli derz tercih (kayma direnci)

Döşeme

• Açıklık ortası (max moment ama min kesme)
• Sürekli döşemede: mesnetten L/4-L/2

Kolon

• Kat hizasında (kiriş-kolon düğümünün üzerinde)
• Düğüm noktasında derz YASAK

Perde Duvar

• Kat hizasında yatay derz
• Düşey derz mümkünse yok

Temel

• Bodrum geçişi'nde yatay derz
• Radye'de derz max 30 m

Derz Yapılmaması Gereken Yerler

• Mesnet bölgesi (kolon-kiriş, kiriş-kolon)
• Plastik mafsal bölgeleri (kolon kat alt-üst)
• Yüksek kesme bölgeleri
• Donatı kıvrım bölgesi
• Açıklık L/4 mesneti
• Konsol uç

Doğru Derz Yapım Tekniği

Yüzey Hazırlığı

1. Süt tabakası alma — laitance yumuşak yüzey
2. Kumlama/grub — agrega açığa çıkarma
3. Yıkama — toz/parçacık uzaklaştırma
4. Nemli tutma — tam ıslak değil

Aderans Köprüsü

• Epoksi reçine (yapısal)
• Çimento şerbeti (geleneksel)
• PVA emülsiyon (zayıf, sadece kürleme yardımı)
• MMA polimer (özel uygulamalar)

İkinci Döküm

• Yüksek slumlu beton ilk tabakaya
• Vibrasyon ile birleştirme (eski yüzeyden 100 mm)
• Süreklilik donatısı (dowel) ekleme
• Eğimli derz kesme dayanımını artırır

Donatı Bağlama (Dowel)

Önemli birleşimlerde bindirme demiri:

• Min ϕ12 demir
• Bindirme boyu L_b (TS 500 Md. 7.5)
• Beton tipinde 40ϕ - 50ϕ
• Kesme dayanım %60-80 artışı

Sık Yapılan Hatalar

1. Plan yapmadan dökme — Beton bitince derz!
2. Mesnet bölgesinde derz — En zayıf yere derz
3. Kötü yüzey hazırlığı — Süt tabakası kalır
4. Aderans köprüsü atlama — Yüksek hatasız uygulamada
5. İki katman aynı vibrasyon — Birleştirilmeden
6. Sıcak havada gecikme — Priz hızlanır
7. Yetersiz donatı bindirmesi — Eski-yeni donatı kopuk

Onarım Yöntemleri

Çatlak Genişliği < 2 mm

Epoksi enjeksiyon:

1. Yüzey temizleme
2. Enjeksiyon başlıkları yerleştirme
3. Vakum altında düşük viskoziteli epoksi (50-200 cP)
4. Basınçlı enjeksiyon (1-5 bar)
5. Sertleşme + başlık kaldırma

Genişlik 2-5 mm

Yarık açma + macun:

1. V-yarık aç (45°, 10 mm derinlik)
2. Toz alma
3. Epoksi macun (yapısal grade)
4. Yüzey düzleme

Genişlik 5-10 mm

Bölgesel onarım:

1. Hasarlı beton kazıma (30-50 mm)
2. Yüzey hazırlığı
3. Donatı kontrolü (gerekirse ek)
4. R-beton döküm (polimer modifiye)
5. Kürleme

Geniş Hasar

Tam yıkım + yenileme:

• Yapısal mühendis kararı
• Geçici destek
• Yıkım + temizlik
• Yeni döküm
• Yapı denetim onayı

Soğuk Derz Tespiti

• Görsel inceleme — Yüzey çizgisi, renk farkı
• Karot numune — Aderans testi (TS EN 12504)
• Ultrasonik test — Süreksizlik tespiti
• Çekiç testi — Boş ses
• Sızıntı izleme — Su geçişi var mı?

TS EN 13670 Uygulama Standardı

• Beton yüzey hazırlığı zorunlu
• Yüzey pürüzlülüğü min Ra=3 mm
• Su tutma ön ıslatma 12 saat öncesi
• Aderans köprüsü süresi 30 dk içinde
• Çevre sıcaklık 5-30°C

İlgili

• Dilatasyon Derzi
• Çatlak Onarımı
• Beton Basınç Dayanımı

Son güncelleme: 18 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TS 500 Md. 6.5, TS EN 13670, ACI 318 Md. 25.6, EN 1992-1-1.

İlgili Hesaplama Araçları

Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları:

• Beton Metrajı Hesaplama
• Pas Payı Hesaplama