Beton basınç dayanımı (fck — characteristic compressive strength), 28 gün yaşındaki standart numune üzerinde uygulanan eksenel basınç yükü altında betonun taşıyabildiği maksimum gerilmedir. MPa (N/mm²) biriminde ifade edilir. TS EN 206 standardında beton sınıfı tanımının temel parametresidir.
Temel Tanım
fck (karakteristik dayanım): Üretilen betonun %95'inin aştığı, %5'inin altında kaldığı dayanım değeridir. C25 betonun fck değeri 25 MPa demektir.
Tablo: Temel Tanım özeti.
| Gösterim | Anlam |
|---|---|
| fck,cyl | Silindir (Ø150×300 mm) karakteristik dayanımı |
| fck,cube | Küp (150 mm) karakteristik dayanımı |
| fcm | Ortalama dayanım = fck + 8 MPa (tasarımda) |
| fcd | Tasarım dayanımı = fck / γc (γc = 1.5) |
Test Yöntemi — TS EN 12390-3
TS EN 12390-3 standardı, sertleşmiş betonun basınç dayanımının belirlenmesini tanımlar. Prosedür:
- Numune hazırlama (TS EN 12390-2): Silindir Ø150×300 mm veya küp 150×150×150 mm kalıplar.
- Kür koşulları: 20±2 °C suda 28 gün saklama.
- Presle basınç uygulama: 0.6 MPa/s yükleme hızı.
- Kırılma yükü (F, N) ile dayanım: fc = F / A (A: numune kesit alanı).
Silindir vs Küp Numune Farkı
TS EN 206 iki numune geometrisini kabul eder; dayanımları farklıdır:
Tablo: Silindir vs Küp Numune Farkı özeti.
| Beton Sınıfı | fck (Silindir) | fck (Küp) |
|---|---|---|
| C20/25 | 20 MPa | 25 MPa |
| C25/30 | 25 MPa | 30 MPa |
| C30/37 | 30 MPa | 37 MPa |
| C35/45 | 35 MPa | 45 MPa |
| C40/50 | 40 MPa | 50 MPa |
Türkiye'de silindir numune standarttır. Küp numune Almanya ve İngiltere'de yaygındır.
7-28 Gün Dayanım Eğrisi
Betonun dayanımı zamanla artar. TS EN 1992-1-1 (EC2) formülüne göre:
fcm(t) = βcc(t) · fcm, burada βcc(t) = exp{s · [1 − (28/t)^0.5]}
Tablo: 7-28 Gün Dayanım Eğrisi özeti.
| Yaş | % fcm(28) | Tipik Dayanım (C25 için) |
|---|---|---|
| 3 gün | ~50% | 12.5 MPa |
| 7 gün | ~65% | 16.3 MPa |
| 14 gün | ~80% | 20.0 MPa |
| 28 gün | 100% | 25 MPa |
| 90 gün | ~115% | 28.8 MPa |
| 1 yıl | ~125% | 31.3 MPa |
s katsayısı çimento tipine bağlıdır: CEM I R (hızlı) için 0.20, N için 0.25, S için 0.38.
TBDY 2018 Minimum Beton Sınıfları
TBDY 2018 Madde 7.2.1.1'e göre betonarme taşıyıcı elemanlarda minimum beton sınıfı C25 (C25/30) zorunludur. 2007 yönetmeliğinde C20'ye izin veriliyordu; 2018'de sıkılaştırıldı.
Tablo: TBDY 2018 Minimum Beton Sınıfları özeti.
| Eleman | Min Beton Sınıfı (TBDY 2018) |
|---|---|
| Kolon, kiriş, döşeme | C25 |
| Perde duvar | C25 |
| Temel (tekil) | C25 |
| Temel (radye) | C25 |
| Öngerilmeli beton | C35 |
Karot Numune ile Mevcut Beton Dayanımı
Sertleşmiş betonda dayanım tespiti için karot numunesi (TS EN 12504-1) alınır:
- Minimum 10 cm çap (tercihen Ø100 mm)
- Boy/çap oranı 1.0-2.0
- Düzeltme faktörleri uygulanır (boyut, yaş, doyma durumu)
Sık Sorulan Sorular
C25 ile C30 arasındaki fark nedir? C25 fck=25 MPa, C30 fck=30 MPa. C30 %20 daha dayanıklıdır ve aynı yük için yaklaşık %17 daha küçük kesit kullanılabilir.
28. gün neden referans? EC2 ve TS 500'de çimentonun temel hidratasyonunun büyük kısmının tamamlandığı kabul edilen süre 28 gündür. Bu tarihte ölçülen dayanım, beton sınıfının tanımlanmasında esas alınır.
Üretilen beton standart dayanıma ulaşmazsa? TS EN 206'ya göre beton tesisinden her 150 m³ için bir partide 3 numune alınır. Ortalama dayanım fck + 4 MPa'dan küçükse uygunsuzluk raporu düzenlenir. Şantiyede kür ve yerleştirme kontrolü kritiktir.
İlgili Terimler
Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TS EN 12390-3:2019, TS EN 206+A2:2021, TS 500:2000, TBDY 2018.
İlgili Hesaplama Araçları
Bu konuyla bağlantılı ücretsiz mühendislik hesaplama araçları: